Den europeiske unionen

Den europeiske unionen (EU) er ein mellomstatleg organisasjon av europeiske statar. Den vart etablert etter ei underteikning av representatar frå De europeiske fellesskapene (EF) i byen Maastricht i Nederland, nemleg Maastricht-traktaten. Det juridiske grunnlaget i dag er Nice-traktaten, som vart gjeldande frå 1. mars 2003.

EU er den mektigaste regionalt avgrensa, mellomstatlege organisasjon ein kjenner i historia, og går attende til den tysk-franske kol- og stålunionen frå 1950. Leiande personar i dette miljøet var pådrivarar for ein politisk prosess som førte fram til Roma-traktaten som la det formelle grunnlaget for det fellesskapet som har utvikla seg til Den europeiske unionen.

 Historie 
mini|venstre

Organisasjonen vart grunnlagd under namnet Det europeiske kol- og stålfellesskapet. Tanken var at ein ved å samarbeide om desse nøkkelindustriane ville motiva for ein ny krig i Europa falle bort. Organisasjonen skifta namn til Det europeiske økonomiske fellesskapet. Namnet vart seinare endra til Det europeiske fellesskapet (EF), og sidan til Den europeiske unionen (EU).

I Noreg har det vore to folkeavstemmingar om landet skulle gå inn i EU. Både i 1972 og i 1994 vart det eit knapt fleirtal mot medlemskap.

Den europeiske unionen fekk i 2012 Nobels fredspris.

 Organisering 
mini|Frå Europaparlamentet i Strasbourg.

EU har fem institusjonar:
 Europaparlamentet
 Rådet for Den europeiske unionen
 Europakommisjonen
 EU-domstolen
 Revisjonsretten

I tillegg kjem fem viktige organ:
 Den økonomiske og sosiale komiteen
 Regionskomiteen
 Den europeiske sentralbanken
 Den europeiske ombudsmannen
 Den europeiske investeringsbanken

 EUs tre søyler 
EU byggjer på tre hovudområde, kalla søyler:

 1. søyle: Dei europeiske fellesskapa (overstatleg); omfattar tollunionen, landbruk, fiske og alt som går inn under den indre marknaden. Europakommisjonen førebur saker, set dei ut i livet når vedtak er gjort og overvakar at regelverket vert etterlevd i den enkelte medlemsstaten. EF-domstolen er øvste domsinstans.
 2. søyle: Felles utanriks- og tryggleikspolitikk (mellomstatleg); omfattar felles utanriks- og tryggleiksspolitikk i EU. Europakommisjonen kan fremje forslag, men har ingen utøvande oppgåver. Hovudregelen er at vedtak må fattast einstemmig. EF-domstolen har ingen domsrett.
 3. søyle: Politi- og strafferettsleg samarbeid (mellomstatleg); omfattar det strafferettslege samarbeidet (kamp mot kriminalitet, politisamarbeid med meir). Europakommisjonen kan fremje forslag, men har ingen utøvande oppgåver. Hovudregelen er at vedtak må fattast einstemmig. EF-domstolen har ingen domsrett.

Alt samarbeid som finn stad i EU, skjer i dei tre søylene og er heimla i dei ulike traktatane og traktatreglane som utgjer samarbeidet. EU er slik ikkje ein eigen internasjonal organisasjon, men er eit samlebegrep for dei tre søylene. Fordi EU ikkje er eit eige rettssubjekt, kan den heller ikkje opptre utad på vegner av medlemslanda. Skal EU opptre utad som ei eining, må medlemslanda opptre i fellesskap som statar - dei har ingen felles organ som har myndigheit til å forplikte dei. Organa som kan opptre utad på vegner av medlemsstatane og til å gje reglar som er bindande for dei, høyrer til Det europeiske fellesskap, dvs. den første «søyla» i samarbeidet.

 Medlemsland 
 År  Land  Areal (km²)  Innbyggarar (2011)  Hovudstad  Valuta 1957    30 528  10 431 477  Brussel  Euro 1957    674 843   65 821 885  Paris  Euro 1957  [1]  357 022  81 471 834  Berlin  Euro 1957    301 340  61 016 804  Roma  Euro 1957    2 586  503 302  Luxembourg  Euro 1957    41 543  16 847 007  Amsterdam  Euro 1973    43 094  5 529 888  København  Dansk krone 1973    70 273  4 670 976  Dublin  Euro 1981    131 957  10 760 136  Athen  Euro 1986    92 090  10 760 305  Lisboa  Euro 1986    505 370  46 754 784  Madrid  Euro 1995    83 871  8 217 280  Wien  Euro  1995    338 145  5 259 250  Helsingfors  Euro 1995    450 295  9 088 728  Stockholm  Svensk krona 2004    9 251  1 120 489  Levkosía  Euro 2004    78 867  10 190 213  Praha  Tsjekkisk koruna 2004    45 228  1 282 963  Tallinn  Euro 2004    93 028  9 976 062  Budapest  Forint 2004    64 589  2 204 708  Riga  Euro 2004    65 300  3 535 547  Vilnius  Euro 2004    316  408 333  Valletta  Euro 2004    312 685  38 441 588  Warszawa  Polsk złoty 2004    49 035  5 477 038  Bratislava  Euro 2004    20 273  2 000 092  Ljubljana  Euro 2007    110 879  7 093 635  Sofia  Bulgarsk lev  2007    238 391  21 904 551  Bucureşti  Rumensk leu 2013    56 594  4 284 889  Zagreb  Euro Totalt    4 511 003  507 752 126     

 1 ^ I 1990 vart Tyskland gjennforent, og Aust-Tyskland vart ein del av EU.

 Kandidatar 
Nord-Makedonia, Montenegro og Island er offisielle søkarland. Tyrkia har forhandla om eit eventuelt medlemskap heilt sidan 1987, men det har ikkje vore så stor framdrifta. Det er mange grunnar til dette, både politiske og økonomiske. Dei politiske grunnane er i stor grad relaterte til manglande demokratiske rettar i Tyrkia og til striden med den kurdiske folkesetnaden.

 Noreg sitt tilhøve til EU 	 
Noreg er ikkje medlem av EU. I to folkerøystingar, den fyrste i 1972 og den andre i 1994 vart det eit knapt fleirtal mot medlemskap. Begge røystingane førte til ei splitting av opinionen, der eksportretta industri gjekk inn for norsk medlemskap i EU medan særleg representantane for landbruksnæringa var imot. Store delar av den kulturelle, økonomiske og politiske eliten var for medlemskap. Dei fleste avisene var for. Denne debatten viste ei elite som var i utakt med fleirtalet av folket. Motkulturane har svekka seg, men i denne saka kom dei fram igjen.  Det var også regionale skilnader. Mange av dei politiske partia er splitta i synet på norsk EU-medlemskap, noko som har ført til at saka i dag ikkje er på den politiske dagsorden. Ja-sida sitt argument var, at Noreg skulle verte medlem, for å kunne påverke europeisk politikk, medan nei-sida frykta redusert norsk sjølvstyre ved ein medlemskap. Noreg sitt medlemskap i EFTA kan på mange måtar sjåast på som eit kompromiss mellom fullt EU-medlemskap og det å stå heilt utanfor det europeiske samarbeidet . Etter røystinga i 1972, så vart det underskriven ein frihandelsavtale mellom EFTA og EEC, som EU heite då. Den avtalen vart seinare erstatta av EØS-avtalen. Thorbjørn Jagland var ein sentral politikar på 1990-talet. Han vart seinare leiar for nobelkomiteen, som gav Nobels Fredspris til EU i 2012 for organisasjonen sitt arbeid for fred, forsoning, demokrati og utvikling i Europa. På grunn av Noreg sitt tilhøve til EU, så var dette ei omstridd tildeling .

 Andre relevante artiklar 	 
 EFTA
 EØS	 
 NATO	

Norske organisasjonar som arbeider med EU-spørsmål	 
 Europarørsla	 
 Europeisk Ungdom	 
 Nei til EU	 
 Folkeaksjonen mot EU-medlemskap	 
 Ungdom mot EU

 Referansar 

 Bakgrunnsstoff 

 Offisiell side
 Noregs delegasjon til EU
 Den europeiske sentralbanken i Frankfurt am Main
 EU Observer
 Euronews
 Europedia
 Informasjon om EU-utvidinga


Kategori:Konføderasjonar
Kategori:G20-land
Kategori:G7-land
Kategori:G8-land
Kategori:Europeiske organisasjonar
Kategori:Organisasjonar tildelt Nobels fredspris
Kategori:Organisasjonar skipa i 1993
Kategori:Politiske system
Kategori:Handelsblokker
Kategori:Observatørar ved SNs generalforsamling
Europeiske union
Kategori:Skipingar i 1993 i Nederland
Kategori:Statar og territorium skipa i 1993