Hausa

Hausa er eit tsjadspråk i den afroasiatiske språkfamilien. Det blir snakka som førstespråk av 24 millionar menneske, og som andrespråk av ca. 15 millionar. Hausafolk  held først og fremst til i nordlege delar av Nigeria, Niger,  Ghana, Kamerun, Benin og Togo og sørlege delar av Niger, Tsjad og Sudan, med ein stor minoritet i Elfenbeinskysten.
 Geografisk område 
Hausa blir snakka i Niger og nord i Nigeria, men det blir brukt som lingua franca i store delar av Vest-Afrika, spesielt blant muslimar.

 Offisiell status 
Hausa er offisielt språk i den nordlege delen av Nigeria.

 Lydsystem 

 Vokalar 

Hausa har eit klassisk femvokalsystem,  / i, e, a, o, u /, der alle vokalane kan vere lange eller korte. I tillegg har hausa diftongane /ai, au/.

 Konsonantar 
Tabellen viser konsonantane i hausa. Når den ortografiske representasjonen avvik frå IPA, er IPA-symbolet sett til i parentes.

   bilabial alveolar post-alveolar retrofleks palatal velar uvular glottal ust. st. ust. st. ust. st. ust. st.f ust. st. ust. st. ust. st. ust. st. Implosiv   ɓ   ɗ                         Ejektiv       ts (ʦ')             k' (ƙ)           Plosiv   b t d             k g     ' (ʔ)   Affrikat         c (ʧ) j (ʤ)                     Nasal   m   n                         Vibrant       r                          Flapp                 r (ɽ)               Frikativ f (ɸ)   s z sh (ʃ)                   h   Approksimant   w   l           y (j)            

 Fonologi 

Hausa er eit tonespråk, med tre tonar, høg, låg og fallande tone.

 Ordforråd 

 Lånord 
Hausa har mange arabiske lånord.

 Genustilordning 
Hausa har to genera, maskulinum og femininum. Der språket har ulike ord for referentar med biologisk hankjønn og hokjønn, er dei maskulina eller feminina, som yáròo «gut» og yáarínyàa «jente». Frå denne semantiske kjernen har hausa eit fonologisk basert genustilordningssystem: Ord på -aa er feminina, alle andre ord er maskulina.

 Skriftsystem 
Hausa har vore skriftfesta i meir enn 200 år, først med ein variant av det arabiske alfabetet (ajami), men deretter med det latinske alfabetet, som vart innført i byrjinga av 1900-talet. Dette alfabeter er kjend som boko (frå engelsk book), og blei offisiell skrift for hausa i 1930.. Oppgjeve av Engelsk Wikipieda

Hausa har 3 konsonantar i tillegg til dei vanlege latinske: ɓ, ɗ og ƙ.

 Ord frå grunnordforrådet 
 Tyding  Hausa  Tyding  Hausa eg  nii  stor  bàbba du  kai (m.), kee (f.)  liten  ƙànkanèè han/ho/det  shii (m.), ita (f.)  ete  ci vi  muu  drikke  shaa dokker  kuu  sove  barcii dei  suu  døy  mutù kven?  wàà  gå  tàfi, jee kva?  mèè  kome  zoo menneske  ɗan Adàm  gje  baa, baà mann  mùtûm  ta  ɗaukàà kvinne  màcè, mààtaa  snakke  fàɗaa hovud  kâi  elske  soo auge  idòò   ein  ɗaya øyre  kûnnee  to  biyu nase  hancìì  tre  ukù munn  bààkii  fire  huɗu tann  haƙoorii  fem  bìyar tunge  harshèè  seks  shidà hjarte  zuucìyaa  sju  bakwài hand  hannuu  åtte  takwàs fot  ƙafàà  ni  tarà vatn  ruwaa  ti  goomà eld  wutaa  tjue  àshìrin sol  raanaa  hundre  ɗàrii måne  watàà  tusen  dubuu

Kjelder

 Bakgrunnsstoff 

 Ethnologue-rapport for Hausa

Kategori:Språk i Benin
Kategori:Språk i Burkina Faso
Kategori:Språk i Kamerun
Kategori:Språk i Ghana
Kategori:Språk i Niger
Kategori:Språk i Nigeria
Kategori:Språk i Togo
Kategori:Afroasiatiske språk
Kategori:Tsjadspråk
Kategori:Einskildspråk