Republikken Komi

Komi, eller Den komiske republikken (på komi Komi Mu eller Komi-landet), er ein republikk i den europeiske delen av Russland, på vestsida av Uralfjella, i hovudsak innanfor Petsjora-elva sitt nedslagsfelt. Komi er ei føderal eining i den russiske føderasjonen, og ein av dei tretten medlemene av Barentsregionen. I nord grensar Komi mot Nenetsia, i nordaust mot Jamalo-Nenetsk, i aust mot Khanty-Mansia, i søraust mot Sverdlovsk-provinsen, i sør mot Perm-provinsen, i sørvest mot Kirov-provinsen og i vest Arkhangelsk-provinsen. Hovudstaden i republikken er Syktyvkar.

 Historie 
Komi-området vart ein del av Russland i 1472, då den russiske ekspansjonen austover tok fart.

Sovjetunionen danna Syrjenaranes autonome område i 1921. Komis autonome sosialistiske sovjetrepublikk vart danna i 1936. Komi vart undervist i grunnskolen under Stalin, men frå og med innstramminga i den sovjetiske språkpolitikken under Khrusjtsjov vart undervisninga i komi forbode frå og med slutten av 1950-talet.

I Stalin-tida fanst det fleire fangeleirar som var ein del av gulag-systemet i republikken. Byen Vorkuta i nordaust oppstod rundt eit av dei største kompleksa av fangeleirar i den europeiske delen av Russland, bygd opp rundt kolgruvedrift. Det er gått ut frå at ein million fangar var innom leirane her. Eit fangeopprør i Vorkuta i 1953 vart slege ned av den raude armeen med maskingevær og stridsvogner.

Etter at Sovjetunionen vart oppløyst utferda Komi Autonome Sosialistiske Rådsrepublikk ei sjølvstendefråsegn, men republikken vart likevel verande ein del av den russiske føderasjonen. Komi og Russland skreiv i 1996 under på ein avtale som gjev regjeringa i Komi høve til å utvikle republikken relativt sjølvstendig.

 Geografi 

Komi består for det meste av lågland med låge kollar. I den austlege delen av republikken er Uralfjella, det høgaste fjellet i Komi og Uralfjella er Narodnaja, 1 894 moh.). Andre høge fjell er Telpos, 1 617 moh. og Halmer-Ju, 1 363 moh. Langs dei nordvestre og sentrale delen av republikken går Timan-ryggen eller Timan-fjella, det høgaste punktet er 463 moh.

Den største elva er den 1 809 kilometer lange Petsjora, som har kjeldene sine i den søraustre delen av republikken, i Ural. Petsjora renn gjennom Komi inn i Nenetsia. Nedfallsområdet er 322 000 kvadratkilometer, og dei viktigaste bielvane er Usa og Izjma. I sør finst òg nedfallsområdet til Vytsjegda-elva. Vytsjegda sine viktigaste sideelvar er Vym og Sysola, som renn saman med Vytsjegda i Syktyvkar.

Det nordlege barskogsbeltet, taigaen, dekkjer 72,7 prosent av flatevidda til republikken. Attåt er 9,8 % av arealet dekt av myr. Av barskog er det i Komi m.a. furu og gran) og 20 lauvtreslag (m.a. osp, bjørk, rogn og vidje). I skogen er det hare, ekorn, rev, bjørn, ulv, elg, fuglar m.a. tiur, orrhane, and og gås. I den sørlege delen av republikken er det òg gaupe, villsvin og kronhjort. Dei mest utbreidde fiskeslaga er laks, sik og harr.

Den nordlegaste delen av republikken høyrer til tundraen. Heilt i nord er det trelaus tundra, fem prosent av arealet. Mellom den trelause trundraen og barskogbeltet ligg skogtundrabeltet, som dekkjer 4,5 prosent av arealet. På tundraen veks det mose, lav og myrgras, og dvergbjørk og vidje. Av dyr finst det rein, lemen og fjellrev. I tillegg hekkar det gås, svane og and og mykje småfugl, som kjem etter dei store flokkane av mygg og knott.

Gjennomsnittstemperatur i januar er i nordaustdelen av republikken i Vorkuta –20,4 Celsius og i sør i Syktyvkar –17,1 ˚C. Gjennomsnittstemperatur i juli er +11,7 ˚C i Vorkuta og +16,6 ˚C i Syktyvkar.

Dei største nasjonalparkane i Komi er Petsjora-Ilytsj-området langs Petsjora sine breidder og Jugyd Va nasjonalpark aust i republikken, i Ural. Jugyd Va-området vart i 1995 lyst ut som verdsarvstad av UNESCO.

 Folkesetnad 

Folketalet i Komi er 901 600 (2010). Av folkesetnaden er:"Vserossijskaja perepis naselenija 2010"  - Folketeljinga i Russland 2010
 61,7 % russarar 
 22,5 % komiar 
 4,0 % ukrainarar 
 1,2 % tatarar 
 1,0 % kviterussarar
 0,6 % tyskarar 
 9,0 % andre (til saman 64 etniske grupper).

Dei største byane er hovudstaden Syktyvkar (227 700), Vorkuta (184 000), Ukhta (98 700), Petsjora (57 400), Izjma, Sosnogorsk og Mikun. 74,2 prosent av folket i Komi bur i byar.

 Administrativ inndeling 
Administrativt sett er Komi delt inn i 12 krinsar og åtte byar som står rett under republikkadministrasjonen.

Store byar og tettstader (1. januar 2005)

ByKomi/russiskInnbyggjararSyktyvkarСыктывкар228 928UkhtaУхта103 064VorkutaВоркута82 000PetsjoraПечора57 400UsinskУсинск45 238IntaИнта38 772SosnogorskСосногорск29 203VorgasjorВоргашор19 873JemvaЕмва15 777SevernyjСеверный14 228VuktylВуктыл14 031Nizjnij OdesНижний Одес11 654MikunМикунь11 409ZjesjartЖешарт9 832JaregaЯрега8 519Troitsko-PetsjorskТроицко-Печорск8 499KrasnozatonskijКраснозатонский8 464VodnyjВодный6 662UsogorskУсогорск5 432ZapoljarnyjЗаполярный4 498Verkhnjaja MaksakovkaВерхняя Максаковка4 010VojvozjВойвож3 673SjudajagШудаяг3 620KomsomolskijКомсомольский3 426KozjvaКожва3 421SindorСиндор2 973BlagojevoБлагоево2 607Verkhnjaja IntaВерхняя Инта2 095SedkyrkesjtsjСедкыркещ2 011

 Økonomi 

Komi har rike naturressursar, det finst steinkol, olje, jordgass, skiferstein, asfalt, bauxitt, bergsalt, diamantar, halvedelsteinar, kvarts og mange ulike malmslag, m.a. gull. Dei viktigaste industrigreinene er olje-, energi-, skog-, bergverks-, maskin-, treforedling- og næringsmiddelindustri. Den viktigaste er olje- og energiindustrien, som står for 64 % av republikkens industriproduksjon. Olje- og gassindustrien er konsentrert til Ukhta sentralt i republikken, og steinkolproduksjonen til nordaust i Vorkuta. Andre viktige industrisenter er Syktyvkar, Petsjora og Izjma.

Jordbruket er konsentrert til kvegdrift. Sør i republikken er det storfe, og i nord er det rein, I tillegg driv dei fiskeri og pelsdyroppdrett og -jakt. I sør dyrkar dei dyrefôr, grønsaker og potetar.

 Kommunikasjon 

Den viktigaste vegen går frå sørenden av republikken via Syktyvkar til Ukhta. Jarnbanenettet er bygd opp rundt Kotlas-Vorkuta-jarnbana, ei bane som går frå sørvest i republikken til heilt oppe i nordaust, til det Jamalo-Nenetsiske området. Ut frå denne bana går det mange andre baner, m.a. frå Mikun til Syktyvkar, frå Mikun til Vendenga, frå Sosnogorsk til Troitsko-Petsjorsk og frå Synja til Usinsk. I laupet av dei siste 30 åra har jarnbanenettet i republikken vorte dobbelt så langt. I tillegg er det planar om å byggje ei jarnbane frå Syktyvkar via hovudstaden i det Permjakiske området Kudymkar til Perm. Dei største elvane i republikken, Petsjora og Vytsjegda, er òg viktige for båttrafikken.

 Politikk 
Komi har eit parlament med 180 medlemer.
 Religion 
Fleirtalet av innbyggjarane i republikken Komi høyrer til ortodoks kristendom. I tillegg kan det vere nokre som praktiserer eller prøver å revitalisere den førkristne religionen til komiane. Komiane skil seg likevel frå dei andre uralske folka i Russland ved å ha vorte kristna tidleg og grundig, og er dimed kanskje det uralske folket der kristendomen står sterkast. I den seinare tida har det vore misjonsverksemd frå Jehovas vitne, adventistar, pinsevener og lutheranerar.

 Utdanning 
Det er ca. 450 grunnskular i republikken Komi. I Syktyvkar ligg Komi statlege universitet (grunnlagt 1972), ulike avdelingar av vitskapsakademiet, eit pedagogisk institutt og eit skogsteknisk institutt. I Ukhta ligg Ukhtas Tekniske universitet og i Vorkuta ligg det eit skogbruksøkonomiske institutt.

Merknader

 Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Komin tasavalta» frå ,  den 10. september 2005.  

Bakgrunnsstoff


Komi
Komi
Komi