Urgermansk

Urgermansk eller frumgermansk er urspråket som blir rekna for å vera opphavet åt dei germanske språka, mellom anna islandsk, norsk, svensk, dansk, jiddisch, tysk, skotsk, engelsk, nederlandsk, afrikaans og frisisk.

Det urgermanske språket delte seg i tre språkgreiner, dei austgermanske, dei nordgermanske og dei vestgermanske språka. Dei austgermanske språka er utdøydd, det mest kjende av dei er gotisk.

Den nordgermanske greina, urnordisk, delte seg i vestnordisk (gammalnorsk og islandsk) og austnordisk (svensk og dansk). I seinmellomalderen førte lågtysk språkpåverknad i til at norsk utvikla seg parallelt med dansk og svensk. Den vestgermanske greina har ein austleg (tysk, nederlandsk) og ein vestleg (engelsk, frisisk) del.

Den klassiske innføringa i germansk språkvitskap er Krahe og Meid 1969, ei nyare framstillinger Voyles 1992.

 Lydendringar i overgangen frå førgermansk til urgermansk 

Dette oversynet systematiserer lydendringar presentert i faglitteraturen.

Grimms lov: Ein kjedereaksjon på tre sett av klusilar. 
 Ustemte klusilar blir frikativar viss dei ikkje kjem etter ein annan obstruent.
  >  () — 
  >  () — 
  >  () — 
  >  () — 
 Sekvensane , ,  og  er som før.

 Stemte klusilar blir ustemt:
  >  —  
  >  — 
  >  — 
  >  — 
 Aspirerte klusilar blir stemte klusilar eller frikativar (sjå nedanfor):
  >  () — 
  >  () — 
  >  () — 
  >  () — 

Verners lov: ustemte frikativar blir stemt viss dei kjem etter ei trykklett staving:
  >  — 
  >  — 
  >  —  (with -z by analogy)
  >  — 
  >  —  "of darkness" >  >  > ;  "wheel" >  >  > 
 Dette gjeld også ein del ord som som regel var trykklett — , trykklett  "eg er" >  >  > ; , trykksvak  "dei er" >  >  >  (dei trykksterke variantane, som ville ha vore  og , er tapt)

Trykk blir flytta til første staving. Det kontrastive trykket i urindoeuropeisk forsvinn, og Verners lov blir fonematisert.

Assimilering av sonorantar:
  >  —  "tynn" ~ fem.  >  ~  >  ~  >  ~  >  ~ 
  >  — . Denne utviklinga er seinare enn kontakt med samiske språk, jf. lånordet *pulna > ursamisk *polnē "ås".
  >  — 

Trykksvak  >  før konsonant eller ordfinalt — 

Trykksvak  > , men ikkje før  —  "abstrakt substantivsuffiks" >  >  > 
 Trykksvak  blir drege saman til  —  "i-stem gen. sg." >  >  >  (med -z via analogi)
  før  blir seinare  bmen ikkje før etter i-omlyden.

Trykksvak  >  —  "Ho ligg" ~  "dei ligg" >  ~  >  ~  >  ~  (med -þ- via analogi)
 Prosessn resulterer i ein diftong frå ein ein opphavleg sekvens av to stavingar —  "tematisk optativ 3pl" >  >  > ;  "om morgonen" >  >  "tidleg";  "tre" >  >  > 
 Sekvensen  blir til  —  "framande, nom. pl." >  >  >  "gjestar"

Samanfall av ikkje-høge bakre vokalar:
 ,  >  —  "framand" >  >  "gjest";  "bukk" > 
 ,  >  —  "ting" >  >  >  "judgement";  "søt" >  > 
 ,  >  (â) —  "såkorn" >  >  > ;  "eh₂-stem nom. pl." >  > 

Kjelder

 Litteratur 
 Krahe, Hans and Meid, Wolfgang (1969): Germanische Sprachwissenschaft, 3 bind. Berlin: de Gruyter.
 Lehmann, W. P. (1961): A Definition of Proto-Germanic, Language 37, 67ff.
 Joseph B. Voyles (1992): Early Germanic Grammar. London: Academic Press. ISBN 0-12-728270-X.

Kategori:Germanske språk
Kategori:Indoeuropeiske urspråk