Stockholm

Stockholm er hovudstaden i Sverige og administrasjonssenter i Stockholms kommun. Byen ligg ved innsjøen Mälaren sitt utløp i Austersjøen i landskapa Uppland og Södermanland, Stockholms län. Stockholm vert utgjort av 14 øyar og holmar. Dei er bundne saman av i alt 53 bruer. Aust for byen tek skjergarden til. Dei sentrale bydelane har rundt 989 612 innbyggjarar. I Stockholms län bur i alt 2 454 000 menneske.

 Utstrekning 
mini|Kart over Stockholm frå 1890.

Stockholm er den største tettstaden i landet både i areal og folketal, og den som strekkjer seg over flest kommunar. Tettstaden omfattar byen Stockholm og mesteparten av byen sin forstader. Sidan SCB sin definisjon av ein tettstad seier at avstanden mellom busetnad skal vere maksimalt 200 meter, fell einskilde relativt nærliggande område utanfor, og utgjer i staden eigne tettstader. Døme på dette er busetnaden i Lidingö og Hästhagen i Nacka.

Tettstaden har vekse fram gjennom lang tid ved at ny busetnad har kome til den eldre, og dessutan ved at tidlegare separate tettstader har vekse saman. Tettstaden Stockholm er ikkje det same som Storstockholm, som er eit større område.

 Kommunefordeling 
Folkesetnaden i tettstaden på nesten 1,6 millionar personar fordelar seg som følgjer (avrundeda tal) på dei elleve kommunane heilt eller delvis inngår i tettstaden:

 Kommune Areal (km²) Innbyggjartal (avrunda)  Område som inngår i tettstaden Stockholm Botkyrka  16,54 54 000  Norra Botkyrka og Tullinge Danderyd  16,44 26 000 Alle tettbygde område unntatt Enebyberg Haninge  21,81 45 000 Handen, Brandbergen og Gudö-Vein delsö Huddinge  45,46 95 000  Alle tettbygde område unntatt Vidja og Gladö kvarn Järfälla  24,96 66 000  Alle tettbygde område  Nacka  11,45 33 000  Sicklaön Sollentuna  23,70 60 000  Alle tettbygde område unntatt Sjöberg Solna  18,15 68 000  heile kommunen Stockholm  172,05 848 000  heile kommunen Sundbyberg  6,75 38 000  heile kommunen Tyresö  17,95 39 000  Bollmora og Trollbäcken

 Historie 
mini|venstre|Stockholmsområdet rundt 3000 f.Kr. 
mini|venstre|Illustrasjon av historiske vassnivå i Stockholmstrakta ved hjelp av Västerbron
Namnet «Stockholm» vart nemnd skriftleg fyrste gong i 1252. Byen vart grunnlagd på den såkalla Stadsholmen av Birger Jarl mellom anna for å hindre framande krigsskip frå å rette åtak mot Sigtuna og andre byar ved Mälaren. Til vern av sjølve byen lét Birger Jarl byggje eit 25 meter høgt tårn som saman med ein 3,5 meter tjukk bymur danna Stockholm sitt forsvarsverk. Stockholm tok til å vekse i perioden 1260-1280. Handelen med tyske byar på austersjøkysten vart intensifisert; dette gjaldt særleg samkvemet med Lübeck. Handelen førte til innvandring av mellom anna finnar og tyske kjøpmenn, noko som påverka livet i Stockholm kulturelt, sosialt og språkleg. Ein reknar med, at tredje kvar innbyggjar på 1400-talet opphavleg kom frå Tyskland. Med seg tok dei tyske byggjeskikkar. Etter kvart begynte Stockholm til å likne på ein tysk småby. Med byen sin vokster vart planlegging naudsynt. I bylova frå 1350 vart gatene regulert; dei måtte minimum vere åtte alna (om lag 5 meter)breidde, slik at ein kunne passere òg til hest. I praksis vart det annleis: det smalaste smuget, Mårten Trotzigs gränd, måler berre 0,90 meter. Gatene som utvikla seg fekk ofte namn etter kva arbeidsfolk som budde der: Skomakargatan, Skräddargränd, Yxsmedsgränd o.s.b.
På 1400-talet utvikla Stockholm seg til ein viktig handelsby med om lag 5-6000 innbyggjarar. Slaget ved Brunkeberg den 10. oktober 1471 og Stockholms blodbad den 8. november 1520 var to avgjerande hendingar for byen. Det viktigaste politiske og økonomiske sentrum i Sverige vart Stockholm på 1500-talet, etter at Gustav Vasa vart konge og Sverige hadde rive seg laus frå Kalmarunionen. På 1600-talet voks Sverige til ein stormakt i Nordeuropa, noko som førte til at byen sitt folketal seksdobla seg mellom 1610 og 1680. I 1634 vart Stockholm offisielt hovudstad i Sverige.

31. desember 2010 var folkesetnaden 1 372 565 med eit areal på 381,71 kvadratkilometer. Dette gjev ein folketettleik på 3596 innbyggjarar/km².

Tettstadsavgrensninger vert utført av SCB, Sveriges statistiske sentralbyrå, kvart femte år.

 Øyar og holmar i Stockholm 
 Beckholmen
 Djurgården el. Valdemarsön
 Helgeandsholmen
 Kastellholmen
 Kungsholmen
 Lilla Essingen
 Långholmen
 Reimersholme Riddarholmen
 Skeppsholmen
 Stadsholmen el. Gamla Stan
 Stora Essingen
 Strömsborg
 Södermalm el. Åsön

 Flyplassar 
 Stockholm-Bromma flyplass

Nærliggande flyplassar utanfor tettstaden som tener Stockholm:
 Arlanda i Sigtuna kommune
 Stockholm Skavsta Airport utanfor Nyköping i Södermanlands län
 Stockholm Västerås flyplass ved Västerås

 Kollektivtrafik 
Kollektivtrafikken i Stockholm inngår som ein integrert del av AB Storstockholms Lokaltrafik.

 Undergrunnsbanen 

Den einaste tunnelbanen i Stockholm (og Sverige) er ei stor og særs viktig kommunikasjonslei for innbyggjarane i Stockholm. Heile banen ligg innanfor tettstaden. Lengda på tunnelbanen i Stockholm er den 13. lengste i verda. Han er dermed den største i forhold til folkemengda i byen han tener. Han har 110 km sporlengd og 100 stasjonar, fordelt på tre linjer (grøn, raud og blå).

mini|Tunnelbanetog i Stockholm.

 Verdt å sjå 
 Stockholms slott
 Stockholms stadshus
 Gamla Stan
 Djurgården
 Riksdagshuset
 Stockholms museer
 Sergels torg
 Vasamuseet

 Utdanning
Ingen andre tettstader i Sverige har fleire studentar. Følgjande høgskular og universitet har verksemd i Stockholm:

 Handelshögskolan i Stockholm 
 Konstfack 
 Kungliga Konsthögskolan 
 Kungliga Musikhögskolan, KMH
 Kungliga tekniska högskolan, KTH
 Lärarhögskolan, LHS
 Stockholms universitet, SU
 Teaterhögskolan i Stockholm
 Dramatiska institutet, DI
 Karolinska institutet, Solna
 Södertörns högskola, SH, Flemingsberg, Huddinge kommune

 Styresmakter 
Borgarmeister er  (2018).

 Tilnamn 
Stockholm har fleire tilnamn eller kjælenamn, t.d. «Eken», «Europas Pärla», «Fjollträsk», «Kungsbudane», «Mälardrottningen», «Noll-åtta», «Nordens Venezia», «Tjockhult», «Sveriges baksida» og «Z'Ha'Dum».

Kjelder

 Bakgrunnsstoff 


 «Alt om Stockholm» 


Kategori:Byar i Sverige
Kategori:Hovudstader i Europa
Kategori:Vertsbyar for sommar-OL
Kategori:Hamnebyar ved Austersjøen
Kategori:Europeiske kulturhovudstader
Kategori:Hansaen