President i Finland

mini|Flagget til den finske presidenten.

Presidenten i Finland er vald av det finske folket. Hen styrer utanrikspolitikken til Finland og er øvstekommanderande over det finske forsvaret.

Den finske presidenten har tenestebustad i Helsingfors, på Talludden i Mejlans. Sommarbustaden er Guldstranden (Kultaranta) i Nådendal.

Oppgåver
Presidenten utnemner dei øvste embetsmennene og dommarane i høgsterett, i tillegg skal hen utnemne ein til å danna regjering etter eit val. Andre oppgåver som tenesteutnemning av statsrådar og benåding følgjer også med. Det er forventa at presidenten i republikken skal fungere som ein meklar og formidlar mellom partia. Trass i dette er det døme på at nokre finske presidentar har brukt stillinga si til å fremje posisjonen til sitt eige parti.

Valprosess
For å kunne bli president må ein vere innfødd finsk medborgar. Presidentperioden er seks år, og kan forlengast med éin periode.

Presidenten blir vald i direkte val i to omgangar med seks års mellomrom. Viss ein av kandidatane får over halvparten av røystene i første omgang blir han eller ho vald til president direkte. Viss det ikkje er tilfelle går dei to kandidatane med flest røyster attom seg til ein andre valomgang, der den som får flest røyster vinn.

Tidlegare blei presidenten vald etter eit valmannssystem. Dei røysteføre valde valmenn etter forholdstalsmetoden (den såkalla D'Hondt-metoden), og deretter valde valmennene president etter eit relativt komplisert system.

Endringar
Etter at Mauno Koivisto sin presidentperiode var over i 1994 blei talet på valperiodar presidenten kan sitje avgrensa til to. Bakgrunnen for endringa var at Urho Kekkonen hadde vore president i over 25 år, noko som mange meinte hadde ført til at stillinga til presidenten hadde blitt for sentral.

Etter den gamle finske grunnlova (1919–2000) utnemnde også republikkens president personen som skulle danne regjering (i praksis statsministeren), og han kunne oppløyse parlamentet og skrive ut nyval. Etter den nye grunnlova (i kraft frå og med 1. mars 2000) kan presidenten ikkje lenger bestemme desse spørsmåla aleine.

 Presidentar 
 1919–1925: Kaarlo Juho Ståhlberg
 1925–1931: Lauri Kristian Relander
 1931–1937: Pehr Evind Svinhufvud
 1937–1940: Kyösti Kallio
 1940–1944: Risto Heikki Ryti
 1944–1946: Carl Gustaf Emil Mannerheim
 1946–1956: Juho Kusti Paasikivi
 1956–1981: Urho Kaleva Kekkonen
 1981–1994: Mauno Henrik Koivisto
 1994–2000: Martti Oiva Kalevi Ahtisaari
 2000–2012: Tarja Kaarina Halonen
 2012–2024: Sauli Väinämö Niinistö
 2024– : Alexander Stubb

Dei følgjande presidentvala har av ulike grunnar blitt gjennomført på måtar som skil dei frå andre presidentval: Ved det første presidentvalet i 1919 var det parlamentet som valde president (Ståhlberg), det same gjorde det etter at Mannerheim gjekk av i 1946 (Paasikivi). I presidentvala under Den andre verdskrigen, 1940 (Ryti, berre for tre år) og 1943 (Ryti) fungerte valmennene som hadde blitt valde i 1937. Etter at Risto Ryti gjekk av i 1944 blei marskalk Mannerheim utnemnd til president ved lov, og i 1973 blei Urho Kekkonen sin presidentperiode forlenga for fire år (1974–78) med hjelp av ein unntakslov.

Etter at presidentperioden er over får den tidlegare presidenten tittelen «president», og dette heidersnamnet har han eller ho rett til å bere livet ut.

Kjelder

 Bakgrunnsstoff 


Finland