Xenon

Xenon er eit grunnstoff med atomnummer 54 og kjemisk symbol Xe. Det er ein fargelaus og luktfri edelgass.  Små mengder xenon finst i atmosfæren. 

 Spesielle kjenneteikn 
Som edelgass har xenon ingen valenselektron og er derfor som regel i gassform som sjeldan reagerer med andre atom. Xenongass samla i ein kolbe og tilført elektrisk lading vil gløda blått.

Ein har klart å skapa metallisk xenon ved hjelp av eit trykk på fleire gigapascal. Xenonmolekyl kan òg danna innesluttingssambindingar med vatn dersom dei blir fanga i eit nettverk av vassmolekyl.

 Historie 

Xenon vart oppdaga av William Ramsay og Morris Travers i 1898 som solide restar etter at flytande luft hadde fordampa. Namnet xenon er gresk og tyder ‘utlending’ eller ‘ukjend’.

 Bruk 

Xenon vert brukt i lysrøyr, der det gir ein blåfiolett farge. 

I høge konsentrasjonar kan xenon brukast som narkosemiddel.

Den radioaktive isotopen 133Xe blir brukt i diagnose av lungefunksjon.

I dei siste åra har Xenon vorte brukt i romfart som drivmiddel i såkalla ionemotorar. Her
blir xenon ionisert og sendt i stor fart ut av motoren. Slike motorar er drivne av elektrisitet
frå solpanel eller frå ein kjernereaktor, til skilnad frå kjemiske rakettmotorar der energien
er i drivstoffet sjølv. Ionemotorar skil seg frå rakettmotorar ved at dei ha svært låg effekt
men er svært effektive, og vil derfor kunne virke i lang tid av gangen. Slike mototar har vorte
brukt blant anna I NASA sitt «deep impact»-program og i ESA sin SMART-1 sonde.

 Kjemi 

Sjølv om xenon er ureaktiv, kan ein likevel danne xenonsambindingar med fluor og oksygen,
slik som XeF2, XeF4, XeF6, XeO3 og XeOF4.
Alle er kraftige oksydasjonsmiddel, og er kommersielt tilgjengelege.

 Sjå òg 
 Grunnstoffliste
 Periodesystemet
 Isotoptabell

 Bakgrunnsstoff 

 Webelements - Xenon


Kategori:Edelgassar
Kategori:Generelle anestetika
Kategori:Nikotinantagonistar
Kategori:NMDA-reseptorantagonistar
Kategori:5-HT3-antagonistar
Kategori:Glysinreseptoragonistar
Kategori:Rakettdrivstoff
Kategori:Industrigassar
Kategori:Grunnstoff