Burmesisk

Burmesisk (ဗမာစာ, eller bama sa) er det offisielle språket i Myanmar/Burma. Sjølv om den engelske utgåva av den burmesiske grunnloven offisielt definerer språket som the Myanmar language (det myanmarske språket),Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008), Chapter XV, Provision 450 blir det internasjonalt framleis referert til som Burmese eller burmesisk - etter Burma, det eldre namnet på Myanmar. 

Burmesisk er eit medlem av den tibeto-burmesiske språkfamilien, som høyrer til blant sino-tibetanske språk. Burmesisk blir snakka av 22 millionar som førstespråk, og som andrespråk av språklege minoriteter i Myanmar, til dømes av kinesarar, indarar, og karen, mon og shan-folk. Burmesisk blir skrive med det  burmesiske skriftspråket. Dette er avleidd av  mon-skrifta, som på si side byggjer på pali-skrift. Burmesisk er eit tonespråk og har fire tonar.

 Inndelingar 
I tillegg til dialektskilnader, er det i burmesisk også eit skilje mellom formell og uformell burmesisk. Skiljet er ikkje så mykje eit klasseskilje som eit skilje mellom ulike talesituasjonar, der det blir brukt ulike språkvariantar i litterære samanhengar og offentleg på den eine sida, og i private på den andre. 

 Skriftsystem 
mini|Dikt på burmesisk.

Det burmesiske skriftsystemet er avleidd frå mon-skrifta, som var dominerande i nedre Burma. Karakteristikkar ved burmesisk skrift er mellom anna:
 Skriftsystemet er eit stavingsbasert alfabet, ein abugida. Umodifiserte konsonantsymbol har a som inherent vokal, slik at k + e-modifikator gjev [ke], men k utan modifikator gjev [ka]. 
 Den runda forma til bokstavane kjem av at dei tidlegaste tekstane vart skrive på palmeblad. 
 Burmesisk er eit tonespråk, og tone er markert med diakritika.

 Grammatikk 

 Fonologi 

 Konsonantar 
Konsonantane i burmesisk er:

 Bilabial Dental Alveolar Postalveolarog palatal Velar oglabiovelar Glottal Arkefonem Plosivar og affrikatar                 Nasalar            Frikativar              Approksimantar         Laterale approksimantar      
Approksimantane  og  er sjeldne, det same er  bortsett frå som stemt allofon av .

Arkefonemet  er realisert som nasalisering av føregåande vokal eller som nasal homorganisk med neste konsonant, slik at , 'storm', er uttalt .

 Vokalar 
Vokalane i burmesisk er:

 Monoftongar Diftongar           
Monofongane , , og  førekjem berre i opne stavingar (det vil seie stavingar utan stavingskoda). Diftongane , , , og  førekjem berre i lukka stavingar (stavingar som har stavingskoda).

 Tonar 
Burmesisk er eit tonespråk, det vil seie at det er ein meiningsberande kontrast mellom ordformer på bakgrunn av grunntonevariasjonen til vokalen. Det er fire kontrastive tonar i Burmese. I denne tabellen er tonane vist på vokalen , dei fonetiske skildringane er frå Wheatley (1987).

 Tonenamn Symbol(vist på a) Skildring Låg  Normal fonasjon, medium varigheit, låg intensitet, låg (ofte litt stigande) frekvens Høg  No og då luftfylt, relativt lang, høg intensitet, høg tone (grunnfrekvens); ofte med eit fall før ein pause Knirkete  Stram (tense) eller knirkete fonasjon (ofte med (glottal plosiv), medium varigheit, høg intensitet, høg (ofte litt fallande) tonehøgd Stoppa (Checked)  Glottal plosiv-ending, kort durasjon, høg tone i tydeleg tale, kan variere i kontekst

Dei følgjande orda representerer minimale par etter tone:
 Low  'riste'
 High  'vere bitter'
 Creaky  'avgift'
 Checked  'dra vekk frå'

I stavingar som sluttar på  er berre tre tonar mogleg. Stoppa tone er ikkje mogleg i slike stavingar:
 Low  'gå gjennom'
 High  'tørke'
 Creaky  'peike ut'

 Stavingsstruktur 
Stavingsstrukturen i burmesisk er C(G)V((V)C), det vil seie at  onset består av ein konsonant, eventuelt ein  glidelyd, og at rimet inneheld ein monoftong, ein monoftong med konsonant, eller ein diftong med konsonant. Dei einaste konsonantane som kan stå i codaen er  og . Jf. desse døma:

 CV  'jente'
 CVC	 'turva'
 CGV	 'jord'
 CGVC  'auge'
 CVVC  (helsingsord for unge menn)
 CGVVC  'grøft'

Ei staving med schwa () som vokal har visse fonotaktiske restriksjonar:
 Det må vere ei open staving (ingen kodakonsonant)
 Ho kan ikkje vere toneberande
 Ho har berre ein enkel (C) opptakt (ingen glidelyd etter konsonanten)
 Det kan ikkje vere den siste stavinga i ordet

Nokre ord som inneheld stavingar med :
  'knott, knapp'
  'fløyte'
  'å erte'
  'vera laussluppen'
  'ris-vatn'

 Morfologi 
 Adjektiv 
Adjektiv kjem før substantiv i nominalfrasen. Superlativ blir uttrykt med prefikset a + adjektiv + suffikset zonh. 

 Verb 

 Substantiv 
Substantiv blir ikkje delt inn i genusklasser, og ikkje bøygd i numerus eller kasus.

 Syntaks 
Ordstillinga i burmesisk er subjekt-objekt-verb (SOV-språk). 

 Ordforråd 
Mykje av ordforrådet er frå pali og sanskrit, og etter 1800-talet frå engelsk. 

 Klassifikatorsystemet 

Burmesisk har ikkje genus, i staden har det, som ein del andre sørasiatiske språk, eit klassifikatorsystem. Substantiv er delt opp i klasser etter ulike kriteria, og når dei får kvantorar framfor seg, vil det for kvar klasse vere ulike former av same kvantor å velje frå. Ordet for «mengde» er ku for ting, kaung for dyr, og yao for menneske. «Tre personar» er til dømes lu donh yao ('person tre mengde').

 Nokre fraser 
 Mingalaba - formelt hallo
 Jieh zu tinba dhe - tusen takk
 Nei kaun la? - har du det bra?
 Thuo duo mhe - No fer eg.
 Kaun da buo - Det er fint.
 Ingleizaga puo la? - Snakkar du engelsk?
 Hoke kei - Ja

Kjelder

 Litteratur 
 Ko, Taw Sein (1924). Elementary Handbook of the Burmese Language. Rangoon: American Baptist Mission Press.
 Wheatley, Julian K. (1987). Burmese. In Handbook of the World's Major Languages, red. B. Comrie, 834-54. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-520521-9.

 Bakgrunnsstoff 
 Burmesisk i Store norske leksikon
 Burmese Language ved Omniglot.com
 Burmese Language ved Ethnologue.com
 Nettsida til regjeringa i Myanmar


Kategori:Språk i Burma
Kategori:Språk i Bangladesh
Kategori:Sinotibetanske språk
Kategori:Einskildspråk