Vasaloppet

Vasaloppet er verdas eldste og største turrenn i langrenn. Det blir halde den første søndagen i mars kvart år, og går frå Sälen til Mora i Dalarna i Sverige, eit strekk på 90 km. Det blir alltid gått i klassisk stil.

Rennet vart halde første gongen i 1922. I 2006 var Vasaloppet ein del av verdscupen i langrenn, etter å ha vore ein del av den såkalla Worldloppet-cupen for lange langrennsløp i 1975-2005. I 2007 var ikkje Vasaloppet ein del av verdscupen, sidan det fall samtidig med femmila i VM i Sapporo. I 2008 håpar arrangørane at det igjen får verdscupstatus.

Nordmenn har vunne «loppet» fem gonger: Ole Ellefsæter i 1971, Anders Aukland i 2004,  broren Jørgen Aukland i 2008 og 2013, og av John Kristian Dahl 2014.

 Historia bak namnet 
mini|upright|Vasaloppet har fått namn etter Gustav Vasa si avbrote flukt i 1521.
I 1520 var Gustav Vasa på flukt frå troppane til danskfødde Christian II, konge av Sverige og dei andre landa i Kalmarunionen. Ein stor del av dei svenske noble var i opposisjon til kongen, som dei hadde gjeve tilnamnet Christian tyrannen. I eit forsøk på å stogge opposisjonen inviterte Christian det svenske aristokratiet til ein forsoningsfest i Stockholm, berre for å få dei, inkludert Gustav sine foreldre, massakrert i det som seinare har vorte kjent som det stockholmske blodbadet. Gustav flykta gjennom Dalane i frykt for livet sitt. Der prøvde han å overbevise folk i Mora til å gjera opprør mot kongen, men lukkast ikkje. På ski drog han da vidare mot Noreg, fram til han vart teke att av to skiløparar i Sälen. Mennene i Mora hadde endra meining og ønskte at Gustav skulle leie opprøret. 6. juni 1523 vart Gustav Vasa krona til konge av Sverige, etter å ha slått danske kong Christian og oppløyst Kalmarunionen.

 Vasaloppshistorie 
mini|Frå slutten av Vasaloppet i 1966.
Vasaloppet har sidan 1922 vorte halde til minne om denne flukta til Gustav Vasa, som fann stad i januar 1521. Årsaka til at løpet vart bestemt å gå frå Sälen til Mora i staden for i motsett retning, var mangelen på jarnbane i Sälen.

Den 19. mars 1922 flagga John Westling iveg dei første løparane. Det var 119 menn som klokka 06:04 gav seg iveg frå Olnispagården på vestsida av elva i Sälen. 117 fullførte løpet. Vinnaren detta året vart Ernst Alm frå IFK Norsjö på tida 7:32:49. Han er framleis (2005) den yngste vinnaren av Vasaloppet.

Den første kvinna som deltok i Vasaloppet var Margit Nordin, som i 1923 fullførte løpet på 10:09,42. Året etter vart det vedteke å forby kvinner i løpet. Dette forbodet tok slutt i 1981, etter at ei kvinne utkledd som mann vart intervjua i TV og avslørt i 1980.

Den raskaste tida oppnådde Peter Göransson i 1998, da han gjekk dei 9 mila på 3:38:57.

 Søsterløp 
Eit søsterløp til det svenske Vasaloppet blir halde kvart år den tredje søndagen i februar i Mora i Minnesota i USA. Det amerikanske Vasaloppet består av løp på 35 km og 58 km skøyting, eit 42 km langt klassisk løp og mange andre arrangement i og rundt Mora. Den beste mannlege og kvinnelege løparen i det amerikanske Vasaloppet vinn ein tur for å konkurrere i det svenske.

Det kinesiske Vasaloppet har vorte heldt i Changchun sidan 2003.

Det svenske Vasaloppet er medlem i Worldloppet Ski Federation, ein serie lange langrennsturløp.

 Vasaloppsveka 
Veka før Vasaloppet er kjent som Vasaloppsveka («Vasaloppsveckan»). Blant løpa heldt gjennom denne veka, i tillegg til sjølve Vasaloppet, er:
 HalvVasan (halve distansen - 45km) 
 KortVasan (kort - 30km) 
 SkejtVasan (friteknikk - 45km)
 StafettVasan (stafett - 90km) 
 TjejVasan (kvinner - 30km) 
 Öppet spår (utan konkurranse - 90km)
 UngdomsVasan (9-16 år - 3-9km)

Anna
Det er mange spurtprisar undervegs i løpet. Ein av desse er Bergsprisen («Bergspriset»), som sidan 1970 har vorte tildelt den første skiløparen som passerer kontrollen i Evertsberg.

Like før mål står den såkalla «kranskullan». Dette er ei jente som slenger vinnarkransen over hovudet på vinnaren (dersom det ikkje er eit spurtoppgjer) og spring saman med han dei siste metrane inn til mål.

Vinnarar
    År
    Namn 
    Land
    Tid    2014
    John Kristian Dahl
        4.14.33
     2013
    Jørgen Aukland
        3:50:48    2012
    Jörgen Brink
        3:38:41
     2011
    Jörgen Brink
        3:51:51
     2010
     Jörgen Brink
        4:02:59 
     2009
     Daniel Tynell
        4.10.56

      2008
     Jørgen Aukland
        4.13.45
      2007
     Oskar Svärd
        4.43.40
      2006
     Daniel Tynell
        4.34.09
      2005
     Oskar Svärd

    3.51.47
       2004
     Anders Aukland

    3.48.42 

      2003
     Oskar Svärd

    3.58.23

      2002
     Daniel Tynell
        3.58.52

      2001
     Henrik Eriksson

    4.01.22

      2000
     Raul Olle

    4.14.38

      1999
     Staffan Larsson

    4.31.37 

      1998
     Peter Göransson

    3.38.57 

      1997
     Mikhail Botvinov

    4.11.41 

      1996
     Håkan Westin

    4.01.15 

      1995
     Sven-Erik Danielsson

    4.11.09 

      1994
     Jan Ottosson
        4.06.19 

      1993
     Håkan Westin
         4.02.10

      1992
     Jan Ottosson

    3.57.04 

      1991
     Jan Ottosson

    5.07.11 

      1990
    Avlyst



      1989
     Jan Ottosson 

    5.09.33 
      1988
     Anders BlomqvistÖrjan Blomqvist

    4.47.04     1987
     Anders Larsson 

    4.20.20 

      1986
     Bengt Hassis 

    3.48.55

      1985
     Bengt Hassis 

    4.45.43 

      1984
     Hans Persson 

    4.14.14 

      1983
     Konrad Hallenbarter 

    3.58.08 

      1982
     Lasse Frykberg 

    4.28.50 

      1981
     Sven-Åke Lundbäck 

    4.29.32 

      1980
     Walter Mayer 

    4.08.02 

      1979
     Ola Hassis 

    4.05.58 

      1978
     Jean-Paul Pierrat

    5.20.12

      1977
     Ivan Garanin 

    4.30.34

      1976
     Matti Kuosku 

    4.09.07 

      1975
     Gert-Dietmar Klause 

    4.20.29 

      1974
     Matti Kuosku 
        5.06.23 

      1973
     Pauli Siitonen 

    4.42.11 

      1972
     Lars-Arne Bölling 

    5.35.19 

      1971
     Ole Ellefsæter 

    5.12.56 

      1970
     Lars-Arne Bölling 

    5.08.38 

      1969
    Janne Stefansson 

    4.50.07  

      1968
     Janne Stefansson 

    4.39.49 

      1967
     Assar Rönnlund 
        5.20.22 

      1966
    Janne Stefansson 
        5.52.38  

      1965
    Janne Stefansson 
         4.35.03  

      1964
    Janne Stefansson 
        5.32.07  

      1963
     Janne Stefansson 
        4.56.25 

      1962
     Janne Stefansson 

    5.07.46 

      1961
     David Johansson 
        4.45.10 

      1960
     Sixten Jernberg 

    5.13.26 

      1959
     Sune Larsson 

    5.13.28 

      1958
     Gunnar Larsson 

    5.31.50  

      1957
     Gunnar Larsson 

    6.23.40 

      1956
     Sigvard Jonsson 
         5.23.36 

      1955
     Sixten Jernberg 

    5.27.28 

      1954
     Pekka Kuvaja 

    6.22.51 

      1953
     Nils «Mora-Nisse» Karlsson 

    5.01.55 

      1952
     Sigfrid Mattsson 

    5.09.45 

      1951
     Nils «Mora-Nisse» Karlsson 

    5.27.20 

      1950
     Nils «Mora-Nisse» Karlsson 

     6.08.25 

      1949
     Nils «Mora-Nisse» Karlsson 

    5.44.09 

      1948
     Nils «Mora-Nisse» Karlsson 

    5.35.13 

      1947
     Nils «Mora-Nisse» Karlsson 

    5.59.35 

      1946
     Nils «Mora-Nisse» Karlsson 

    6.08.42 

      1945
     Nils «Mora-Nisse» Karlsson 

    6.27.59 

      1944
     Gösta Andersson 

    5.18.43 

      1943
     Nils «Mora-Nisse» Karlsson 

    5.47.10 

      1942
     Olle Wiklund 

    5.31.50 

      1941
     Mauritz Brönnström 

    6.51.12 

      1940
     Arthur Häggblad 

    6.23.57 

      1939
     Alfred Lif 

    5.35.59

      1938
     Elias Nilsson 

    5.48.28 

      1937
     Arthur Häggblad 

    6.05.56 

      1936
     Sven Hansson 
        6.31.55 

      1935
     Arthur Häggblad 

    6.08.55 

      1934
    Avlyst



      1933
     Arthur Häggblad 
        5.57.09 

      1932
    Avlyst



      1931
     Anders Ström 
        6.37.47 

      1930
     Verner Lundström 

    6.56.30 

      1929
     J. A. Persson

    6.38.22 
      1928
     Per-Erik Hedlund Sven Utterström 

    5.33.23 

      1927
    Konrad Pettersson 

    6.19.32

      1926
    Per-Erik Hedlund

    5.36.07 

      1925
     Sven Utterström

    6.03.55 

       1924
    John Lindgren

    6.53.26 

       1923 
    Oskar Lindberg

    6.32.41 

       1922 
    Ernst Alm

    7.32.49

Bakgrunnsstoff
Vasaloppet
Vasaloppet i Mora i Minnesota, USA

kategori:Langrennsløp
kategori:Dalarna
Kategori:Skipingar i 1922
Kategori:Idrettstilskipingar i Sverige