Sefardar

mini|Jødisk feiring i Tétouan. Måleri av Alfred Dehodencq frå 1865.
mini|Side frå Barcelona-haggadaen frå 1300-talet.
Sefardar eller sefardiske jødar (hebraisk סְפָרַדִּי, sefardím, moderne hebraisk sfaraddi tiberisk səp̄āraddî - «Sefarad» er eit jødisk namn på den iberiske halvøya) er primært jødar med historiske røter i mellomalderens Spania og Portugal. Desse blei tvinga i eksil eller i skjul av Alhambra-ediktet av 1492, og slo seg særleg ned i andre middelhavsland og i Nederland. Namnet blir i praksis òg brukt om ikkje-iberiske jødar som stammar frå arabisk-språklege land, såvel som heilt generelt om jødar av ikkje-askenasisk opphav.

Sefardiske jødar i den opphavlege tydinga inkluderer først og fremst jødar frå Marokko, Algerie, Hellas, Tyrkia, og i tillegg mange jødar frå Italia, Frankrike, Belgia, Nederland, Storbritannia, Amerika og Israel. Tidlegare talte dei fleste sefardar spansk, jødespansk eller portugisisk. Ein særleg variant av det spanske eller jødespanske språket bruka av sefardiske jødar er «ladino», som kan skildrast som strengt ordrette omsetjingar frå hebraisk til spansk eller jødespansk. Frå midten av 1900-talet har det gradvis vorte vanleg å bruke namnet «ladino» for det jødespanske språket.

 Kjende sefardiske jødar 
 Mosjé ben Maimón («Moses Maimonides», 1135–1204), filosof og jødisk teolog
 Menasseh Ben Israel (1604–1657), portugisisk-nederlandsk rabbinar, forskar, skribent, diplomat, boktrykkjar og utgjevar
 Benjamin Disraeli (1804–1881), britisk politikar
 Karl Emil Franzos (1848–1904), austerriksk-sefardisk forfattar
 Uriel Acosta (1585-1640), portugisisk-nederlandsk rasjonalistisk filosof
 Baruch Spinoza (1632–1677), nederlandsk filosof
 David Ricardo (1772–1823), britisk økonom
 Grace Aguilar (1816–1847), engelsk forfattar
 Camille Pissarro (1830–1903), fransk biletkunstnar
 Darius Milhaud  (1892-1974), komponist (sefardisk morfar)
 Elias Canetti (1905–1994), bulgarsk-engelsk forfattar
 Pierre Mendès-France (1907–1982), fransk-sefardisk sosialistisk politikar
 Rita Levi-Montalcini (f. 1909), italiensk-sefardisk neurolog og nobelprisvinnar i medisin
 Peter Sellers (1925-1980), britisk skodespelar og komikar (etterkommar av den sefardiske boksaren Daniel Mendoza)
 Jacques Derrida (1930–2004), fransk filosof
 Claude Cohen-Tannoudji (f. 1933), algersk-sefardisk nobelprisvinnar i kjemi
 Murray Perahia (f. 1947), amerikansk konsertpianist
 Bernard-Henri Lévy (f. 1948), algirskfødd fransk-sefardisk filosof og skribent
 Hank Azaria (f. 1964), USA-amerikansk skodespelar 
 Sam Mendes (f. 1965), britisk-sefardisk teater- og filmregissør

 Maurice Abravanel, dirigent
 Baruj Benacerraf, immunolog, nobelprisvinnar i medisin 
 Judah P. Benjamin, britisk/amerikansk politikar og jurist
 Benjamin N. Cardozo, amerikansk høgsterettsdommar
 Anthony Caro, bilethoggar
 Mario Castelnuovo-Tedesco, italiensk-sefardisk komponist
 Eydie Gormé, amerikansk-sefardisk songar
 Jehudá Halleví, diktar
 Sidney Hart, britisk fagforeiningsleiar
 Otto Klemperer, dirigent (sefardisk mor & askenasisk far)
 David Levy, israelsk politikar
 Salvador Luria, nobelprisvinnar i medisin
 Daniel Mendoza, britisk boksar
 Martinus M. Rodrigues Pereira
 Neil Sedaka, songar
 Alexander von Zemlinsky, komponist (sefardisk morfar)

 Sjå òg 
 Jødespansk språk
 Ladino
 Marrano
 Misrahim
 Sefardisk jødedom
 Familiær middelhavsfeber

 Kjelder 

Delar av denne artikkelen byggjer på «List of Sephardic Jews» på English Wikipedia den  17. juli 2005

Bakgrunnsstoff


Kategori:Jødar