Stein Rokkan

Stein Rokkan () var ein norsk statsvitar og sosiolog. Frå 1966 var han professor i samanliknande politikk ved Universitetet i Bergen, og året etter han døydde vart Institutt for samanliknande politikk skipa der. Stein Rokkan var utdanna innan filosofi, og assisterte Arne Næss i 1950- og 1960-åra. Deira vitskaplege krins skipa Institutt for samfunnsforsking i Oslo i 1950. Frå då hadde Rokkan ei viktig rolle i oppbygginga av samfunnsfaga, statsvitskapen og særleg samanliknande politikk, i Noreg.

Rokkan var oppteken av å studera politiske prosessar, parti og konfliktar. Han er kjend for sin innsats for å ta i bruk dataverktøy innan samfunnsvitskapane.

Rokkan sine to kanalar for innflyting
Stein Rokkan skilde mellom hovudsakleg to kanalar for politisk makt i eit demokrati. Ein kanal er den talmessige eller numeriske der røyster gjevne i val og gjev grunnlag for parlamentarisk makt. Ein annan kanal er den korporative. I den korporative kanalen påverkar styrken til organisasjonane kva som vert avgjerda i politiske saker. Rokkan formulerte det som «votes count, but resources decide», stemmar tel, men ressursar avgjer. Dei folkevalde tek sine avgjerder under påverknad av interesseorganisasjoner. 

Rokkan sine modellar
Rokkan står bak ei rad modellar for stats- og nasjonsbyggingprosessar, med særleg tanke på Europa. Blant dei kan nemnast modellane for dei fire fasane for stats- og nasjonsbygging, dei fire revolusjonane, dei fire kritiske valpunkta for partidanning, dei fire institusjonelle tresklane for politisk deltaking og skiljelinemodellen. Historikaren Jens Arup Seip var svært kritisk til dei sterkt generaliserande modellane til Rokkan, og meinte Rokkan tvinga europeisk historie inn i «modellenes tyranni». Til dette svara Rokkan at Seip på si side ikkje greidde å fanga opp dei store linene i historia, og leid under «detaljenes tyranni».

Fire kritiske valpunkt er ein av Rokkan sine modellar og gjeld stats- og nasjonsbyggingprosessar:

+ Skiljeliner og kritiske periodar Kritiske periodar Skiljeline Sentrale konfliktpunkt Reformasjonen/motreformasjon  Sentrum vs periferi  Nasjonal vs supra-nasjonal religion Nasjonal revolusjon 1789 og utover  Kyrkje vs stat  Verdsleg vs. geistleg kontroll av masseutdanningIndustriell revolusjon 1800-talet Primær vs sekundær sektor  Toll politikk: frihandel vs. proteksjon av jordbruksprodukt  Arbeidstakarar vs arbeidsgjevarar  Føretaksfridom vs. statleg kontroll; arbeidstakaranes vs. arbeidsgjevarane sine rettarRussiske revolusjon 1917 og utover  Kommunisme vs sosialisme  Integrasjon i nasjonalstaten vs støtte til internasjonale revolusjonære rørsler

Verv
 President i International Political Science Association (1970-73)
 Visepresident i International Sociological Association (1966-1970)
 Formann i European Consortium for Political Reserach (1970-1976) som han var ein av intiativtakarane til 
 President i International Social Science Council under UNESCO (1973-1977) 
 Formann i Nordisk Forbund for Statskundskab (1975-1976) som han tok iniativ til etableringa av
 Fagleg leiar for Norsk samfunnsvitenskapleg datatjeneste (1975-1979) som han stod i bresjen for å etablere og byggje ut.

Heider og ære
Innan European Consortium for Political Reserach vert det heldt ein Stein Rokkan førelesing ved det årlege arrangementet «Joint Sessions og Workshops». International Political Science Association har oppretta eit Stein Rokkan Memorial Fund som skal brukast til studentreisestipend. International Social Science Council har oppretta ein Stein Rokkan pris for framdragande forskingsbidrag av yngre forskarar, og det same har Norsk samfunnsvitenskapleg datatjeneste gjort. I 1979 vart Rokkan utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 Rokkansenteret i Bergen; Stein Rokkan senter for flerfaglige samfunnsstudier 
 Institutt for samanliknande politikk ved Universitetet i Bergen om Stein Rokkan 
 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste i Bergen 

 Litteratur 
 Hagtvet, Bernt (red.): Politikk mellom økonomi og kultur. Stein Rokkan som politisk sosiolog og inspirator, Oslo 1992. ISBN 82-417-0124-1
 Rokkan, Stein: Stat, nasjon, klasse : essays i politisk sosiologi, Oslo 1987. ISBN 82-00-02533-0

Kategori:Norske sosiologar 
Kategori:Norske statsvitarar
Kategori:Folk frå Vågan
Kategori:Folk frå Narvik
kategori:St. Olavs Orden