Hedmark fylke

Hedmark fylke er eit tidlegare fylke i Noreg. Det grensa mot Trøndelag fylke i nord, Oppland fylke i vest og Akershus fylke i sør. I aust grensa Hedmark til Sverige og dei svenske Dalarnas län og Värmlands län. Hedmark vart del av Innlandet fylke 1. januar 2020.

Hedmark fylke vart skilt ut frå Oplandenes amt i 1781 under namnet Hedemarkens amt. Fylket kunne delast opp i distrikta Hedmarken og Solør i tillegg til Østerdalen, Odalen, Vinger og Eidskog. Det hadde to byar: Hamar og Kongsvinger. I tillegg kalla Elverum seg by etter det generelle høvet tettstadar med minst 5000 innbyggjarar og bymessig folkesetnad kan nytta seg av.

 Geografi og topografi 
Over heile det tidlegare fylkesområdet finn ein jordbruk, og i enda større grad skogbruk.
Barskog dominerer nesten fullstendig. Den eurasiatiske taigaen byrjar i fylket mellom Hamar og Elverum, går vidare til Sysslebäck og Malung i Sverige og held fram til Austersjøen og gjennom Finland og Russland til Stillehavet. Taigaen er kjenneteikna av barskog som gran og furu på skogbotn av lyng og mose, med innslag av bjørk og rogn og av og til grasdekte enger.

Det høgaste fjellet i fylket er Rondeslottet på 2178 moh., grensa til Oppland fylke går over denne toppen, akkurat som same grense delar Noregs største innsjø Mjøsa mellom fylka.

Elles låg det meste av fylket i det som blir kalla lågland, sjølv om den nordlege og nordvestlege delen hadde fjellområde som Rondane, og den nordaustlege slike som Sylene. Frå Sylene er det høgland store delar av strekninga derfrå og sørover langs svenskegrensa heilt til Finnskogen i Grue og Kongsvinger.

 Klima 
Klimaet i hedmarksområdet er typisk kontinentalt og berre i sørvest dempar Mjøsa og Oslofjorden vinterkulda. 

Det bles sjeldan kraftig og som regel følgjer vinden dalføra, frå nordvest om vinteren og frå søraust om sommaren. Om vinteren vil den svake vinden føre til at ein ofte har temperaturinversjonar, der temperaturen stig med høgda. Januar er kaldast med ein middeltemperatur frå −6 til −8 °C i sør, −10 til −13 °C i nordlege dalstrøk. Stundom kan temperaturen falle til under −40 °C i nord og Engerdal målte i januar 1987 −47 °C som kulderekord i fylket. I juli varierer middeltemperaturen frå kring 16 °C i sør til kring 13 °C i øvre dalføre. Det er òg kjøligare enn dette i høgda. Varmerekordane i fylket ligg på kring 30 °C. Dei indre dalstrøka kan få frostnetter sjølv på sommaren. 

Fylket har ein årsnedbør på 600-800 mm, og mest nedbør kjem det om sommaren. Nedbøren aukar i høgda og er opp i 1000 mm sør på Hedmarksvidda, og kan vere så låg som kring 400 mm i skjerma dalstrøk. 

Fylket kan få ein del tåke nær vatn sør i fylket. Dette er typisk strålingståke og er vanlegast om hausten og tidleg på vinteren. På Hedmarksvidda kan det bli ein del tåke i sørleg vind, som fører inn lågt skydekke. 

 Namnet 
Hedmark fylke har namn etter landskapet Hedmarken på austsida av Mjøsa, gamalnorsk Heiðmǫrk, der fyrstelekken kjem av folkenamnet heidner. 

 Historie 
Det er funne restar av steinalderbusettingar over nesten heile fylkesområdet. Helleristningar av elg er funne ved Mjøsa i Ringsaker. 

Det eldste bronsealderfunnet i Noreg er gjort på Nes på Hedemarken. Jernalderfunn er gjort over heile fylket, spesielt mange frå vikingtida. Gravhaugar finst frå bronsealder fram til kristen tid.
Solør skal ha vore eit mektig kongerike mellom 300 og 800 i følgje Ynglingesoga .

I Hamar-området utvikla det seg ein byliknande struktur med kaupang på Åker i Vang allereie på 500-talet.

I vikingtida vart dette senteret flytta til den odden i Mjøsa som seinare fekk ei domkyrkje (domkyrkjeodden) i samband med at staden vart bispesete i 1152. Her kan det rundt 1050 ha vore slått mynt. 

Svartedauden ramma området hardt, og det var her som ellers i landet ei nedgangstid. Rett før reformasjonen forsvann Hamar som marknad, og ved reformasjonen i 1536 forsvann bispesetet. 

Fylket vart råka av alle krigane Noreg og Danmark-Noreg var med i.
Under den andre verdskrigen var det viktige kampar mellom tyskarar og nordmenn ved Midtskogen gard og Kongsvinger i april 1940. Tyske fly bomba Elverum i april 1940.

 Kommunar 
mini|Kommunar i Hedmark
Nr.NamnAdm.senterFolkemengdFlatevidd km²MålformDistrikt040220px|Kongsvinger kommune KongsvingerKongsvingerbokmålGlåmdalen040320px|Hamar kommune HamarHamarnøytralHedmarken041220px|Ringsaker kommune RingsakerBrumunddalbokmålHedmarken041520px|Løten kommune LøtenLøtenbokmålHedmarken041720px|Stange kommune StangeStangebokmålHedmarken041820px|Nord-Odal kommune Nord-OdalSandbokmålGlåmdalen041920px|Sør-Odal kommune Sør-OdalSkarnesbokmålGlåmdalen042020px|Eidskog kommune EidskogSkotterudbokmålGlåmdalen042320px|Grue kommune GrueKirkenærbokmålGlåmdalen042520px|Åsnes kommune ÅsnesFlisabokmålGlåmdalen042620px|Våler kommune VålerVålerbokmålGlåmdalen042720px|Elverum kommune ElverumElverumnøytralSør-Østerdal042820px|Trysil kommune TrysilInnbygdabokmålSør-Østerdal042920px|Åmot kommunar ÅmotRenabokmålSør-Østerdal043020px|Stor-Elvdal kommune Stor-ElvdalKoppangbokmålSør-Østerdal043220px|Rendalen kommune RendalenBergsetbokmålNord-Østerdal043420px|Engerdal kommune EngerdalEngerdalbokmålSør-Østerdal043620px|Tolga kommune TolgaTolganøytralNord-Østerdal043720px|Tynset kommune TynsetTynsetnøytralNord-Østerdal043820px|Alvdal kommune AlvdalAlvdalnøytralNord-Østerdal043920px|Folldal kommune FolldalFolldalnøytralNord-Østerdal044120px|Os kommune OsOsnøytralNord-ØsterdalTotalt20px|Hedmark fylke HedmarkHamarnøytralHedmark

 Politikk 
Fylkestinget hadde 33 representantar.

 Kjelder 



 Bakgrunnsstoff 
 Hedmark fylkeskommune 


Kategori:Tidlegare norske fylke
Kategori:Nedleggingar i 2020