1905

1905 (romartal MCMV) var eit normalår som byrja på ein sindag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. 

 Hendingar 

 Utlandet 
mini|Den blodige sundagen i St. Petersburg: Soldatane til tsaren opna eld mot tusenvis av demonstrantar.

 Albert Einstein publiserte den spesielle relativitetsteorien.
 2. januar: Den russiske flåtebasen Port Arthur kapitulerte i den russisk-japanske krigen.
 22. januar: 200 000 russiske arbeidarar marsjerte til vinterpalasset i St. Petersburg der dei blei skotne på av troppane til tsaren. Hundrevis døydde. Denne hendinga var den første russiske revolusjonen.
 26. januar: Cullinandiamanten blei funnen i ei gruve nær Pretoria i Sør-Afrika.
 3. mars: Den russiske tsaren aksepterte å skapa ei folkevald forsamling — Dumaen.
 4. april: Eit jordskjelv med styrke 7,8 på Richterskalaen i Kangra-området i det nordlege India kravde nær 20 000 dødsoffer.
 15. mai: Las Vegas i Nevada blei grunnlagt.
 27. mai: Den japanske flåten under befalet til general Tojo sigra over den russiske austersjøflåten under befal av admiral Rozjdestvenskij ved Tsushima i Koreasundet. Det russiske nederlaget blei slutten på den russisk–japanske krigen.
 5. september: Med meklinga av den amerikanske presidenten Theodore Roosevelt blei det slutta fred mellom Russland og Japan i Portsmouth i USA. Den russisk-japanske krigen var over.
 8. september: Eit jordskjelv med styrke 7,9 i Calabria i Italia kravde ca. 2 500 dødsoffer.
 26. oktober: Kong Oscar II av Sverige sa frå seg den norske krona og tok eit nytt valspråk: «Sveriges Väl!» 
 30. oktober: Russlands Tsar Nikolaus II proklamerte det såkalla oktobermanifestet.
 28. november: Det irske nasjonalistpartiet Sinn Féin blei grunnlagt.
 5. desember: Sir Henry Campbell-Bannerman blei statsminister i Storbritannia.

 Noreg 
mini|Norsk postkort frå 1905.
 15. januar: Eit stort ras i Loen drap 61 menneske.
 7. juni: Stortinget erklærte unionen med Sverige for oppløyst. Stortinget gav Christian Michelsen si regjering i oppdrag å overta styringa mellombels inntil nytt statsoverhovud var på plass. 
 12.-13. august: Ei folkerøysting gjev 368 208 ja og 184 nei til oppløysing av unionen.
 16. oktober: Unionsoppløysinga i 1905: Etter krigshissing og harde forhandlingar vart den norske unionen med Sverige formelt oppløyst då den svenske riksdagen godkjende Noreg som eigen stat.
 12. november: Ei folkerøysting om republikk eller kongedøme gav fleirtal for kongedømme. 259 563 for monarki og 69 264 for republikk.
 18. november: Stortinget valde samrøystes den danske prins Carl til konge (Som konge heitte han Haakon VII av Noreg).
 25. november: Haakon VII og familien hans kom til Kristiania (det noverande Oslo).
 2. desember: Sam Eyde og Kristian Birkeland stifta Norsk Hydro.

 Fødde 
mini|upright|Jean-Paul Sartre kom til verda 21. juni
mini|upright|Åse Gruda Skard vart fødd 2. dsember

 2. februar: Ayn Rand, russisk-amerikansk filosof og forfattar
 3. februar: Arne Beurling, svensk matematikar.
 15. mars: Berthold Schenk von Stauffenberg, tysk jurist og nazi-motstandar
 19. mars: Albert Speer, tysk nazistisk politikar og arkitekt
 8. april: Bernt Evensen, norsk skeiserennar
 12. april: Inger Hagerup, norsk forfattar
 3. juni: Sven Oftedal, norsk politikar
 21. juni: Jean-Paul Sartre, fransk forfattar og nobelprisvinnar
 25. juli Elias Canetti, tyskspråkleg forfattar og nobelprisvinnar
 29. juli: Dag Hammarskjöld, generalsekretær i SN og nobelprisvinnar
 13. august: Trygve Bull, norsk politikar
 20. august: Hans Vinjarengen, norsk skirennar
 22. august: John Lyng, norsk politikar og statsminister
 3. september: Carl David Anderson, amerikansk fysikar og nobelprisvinnar
 18. september: Greta Garbo (eig. Greta Gustafsson), svensk filmskodespelar
 22. september: Haakon Lie, norsk politikar
 19. november: Tommy Dorsey, amerikansk jazztrombonist og storbandsleiar
 2. desember: Åse Gruda Skard, norsk barnepyskolog
 16. desember: Piet Hein, dansk kunstnar, diktar og ingeniør

 Døde 
mini|The Madonna of the Roses (1903) av William Bouguereau, som døydde i 1905.

 15. mars: Amalie Skram, norsk forfattar
 22. mars: Antonin Proust, fransk politikar
 24. mars: Jules Verne, fransk forfattar
 14. april: Otto Wilhelm von Struve, russisk astronom
 5. august: Anton Ažbe, slovensk kunstnar
 19. august: William Bouguereau, fransk målar
 21. august: Julius Oppert, fransk orientalist
 30. november: Rasmus Flo, norsk litterat og filolog
 29. desember: Martin Wiberg, svensk pppfinnar

 Nobelprisar 
 Fysikk: Philipp von Lenard, Tyskland
 Kjemi: Adolf von Baeyer, Tyskland
 Medisin: Robert Koch, Tyskland
 Litteratur: Henryk Sienkiewicz, Polen
 Fred: Bertha von Suttner, Austerrike


Kategori:1900-åra

nv:1901 – 1950