Ålesund kommune

Ålesund er ein kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Byen Ålesund er i dag regionssenter for heile Sunnmøre, han er kjend for sine mange bygningar i jugendstil, bygde i attreisinga etter bybrannen i 1904. Ålesund kommune fekk sine noverande grenser etter kommunereforma 2020 då dei tidlegare kommunane Ålesund, Ørskog, Skodje, Haram og det meste av Sandøy kommune blei slåtte saman til nye Ålesund kommune.

Frå 1. januar 2024 vart Ålesund kommune delt, og Haram  vart uskild som eigen kommune.

Heile landarealet inkludert innsjøar er no ca. 632 km²., meir enn det femdoble av arealet før år 2020, av dette er i dag 41 km² jordbruksareal. 

Ålesund ligg ytst ved fjordsystema på Sunnmøre og inkluderer øyane Hessa i vest, Aspøya og Nørvøya i midten, og halvdelen av Oksnøya i aust. I nord ligg Ellingsøya åtskilt frå dei førstnemnde øyane ved Ellingsøyfjorden, men det er tunnelsamband under fjorden frå byen. Hamna i Ålesund er stoppestad for Hurtigruta og tek òg imot ferjer og lasteskip frå mellom anna Hamburg, Newcastle og Kingston upon Hull.

Byen ligg nær både rike fiskebankar og kystleia mellom nord og sør, og har lenge vore ei viktig fiskehamn. I 1824 vart han eksportsenter for klippfisk til Spania, noko som førte til stor vekst og bystatus i 1848. På 1950- og 60-talet var Ålesund ei av dei viktigaste sildehamnene i verda.

Andre industriar som har vore viktige for byen er skipsbyggjing og trikotasje.

 Historiske hendingar 
Ålesund vert først nemnd i skriftlege kjelder på 1500-talet, då handelsmenn frå Bergen busette seg ved sundet mellom Aspøya og Nørvøya.

 Bybrann 
23. januar 1904 vart Ålesund ramma av ein brann. Brannen starta på Aspøya, i Aalesund Preserving Co.s fabrikk, som låg der Nedre Strandgate 39 ligg i dag. Brannen slutta like vestanfor det som i dag blir kalla Brusdalshagen, det vil seie Borgundvegen 39. Det siste og austlegaste huset som brann, stod der Borgundvegen 37 står i dag. Totalt gjekk det med om lag 850 hus, og berre om lag 230 hus stod att innanfor bygrensene. Berre ein person omkom under brannen. 

Rikeleg med hjelp kom til Ålesund frå fjernt og nært i Noreg og i utlandet. Men mykje av den gode hjelpa vart fullstendig overskugga av det Tyskland i Keisar Wilhelm II sitt namn sendte nordover. Keisaren hadde vore mykje på ferie i Sunnmøre, og no sørgde han for at fire skip lasta med materiale vart send for å hjelpa byen til å reisa seg att. Attoppbygginga kom i gang for fullt utpå hausten 1904. Allereie tre år etter, i 1907, var mesteparten av den utbrende bykjerna attreist. 


mini|340px|Ålesund
mini|340px|Ålesund føre bybrannen

 Kultur 
Ålesund held festivalar året gjennom, nokre av dei største inkluderer:
 InnoTown - forretningskonferanse (vår)
 Matfestivalen - festival med fokus på norsk mat (sommar)
 Ålesund Teaterfestival - teaterfestival (vinteren)

 Verd å vitja 
 Jugendstilsenteret, det nasjonale formidlingssenteret for jugendstilen
 Aalesunds Museum, bymuseum med krigshistorisk avdeling
 Fiskerimuséet i Ålesund 
 Ålesund Akvarium, det største akvariet i Noreg
 Sunnmøre Museum, regionmuseum for Sunnmøre

 Venskapsbyar 

  Randers
  Lahtis
  Akureyri
  Borgo a Mozzano
  Peterhead
  Västerås
  Tacoma

 Kjende folk frå Ålesund kommune 
Frå tidlegare  Ålesund kommune 
Peder Elibert Tonning (1847–1927), forretningsmann og konsul
Ambrosia Tønnesen (1859–1948), kunstnar
Ivar Flem, (1865–1948), aviseigar og redaktør
Anders N. Aarsæther (1872–1939)
Per Bolstad, (1875–1967), musikar og gammaldanskomponist
Anton Alvestad (1883–1956), bakar, arbeidarpolitikar og avhaldsmann
Amanda Cicilia Olsen (1887–1967), journalist
Jonas Peson (1887–1952), kunstnar
Edvin Solem (1900–1965), musikar og organist
Nils J. Liaaen (1902–1974), skipsbyggar og politikar
Monrad Norderval, (1902–1976), prest og biskop
Bjarne Rabben (f. 1907), forfattar, lokalpolitikar, målmann, bonde, avhaldsmann og ferdatalar
Arthur Klæbo (1908–1985), radiomann
Arne Birkevoll sr. (f. 1911), handelsmann, organisasjonsmann og motstandsleiar
Hartvig Kiran (1911–1978), radiomann, lyrikar og omsetjar
Ola Skjåk Bræk, (1912–2000), bankmann, politikar og skribent
Joachim Rønneberg (f. 1919), radiomann og offiser
Olav Sunde (f. 1920), industrimann
Olav Høydal, (1929–1986), arkitekt, overingeniør og byplansjef
Grethe Westergaard Bjørlo (f. 1932), arbeidarpolitikar og lærar
Arild Rypdal (f. 1934), forfattar
Gyda Sødring (1846–1935), sanitetskvinne
Harald Grytten (f. 1938), byhistorikar og forfattar
Asbjørn Gjærde (f. 1939), journalist og forfattar
Leif Hovde (f. 1943), lærar, speidarleiar og lokalpolitikar
Steinar Hovde (f. 1945), geistleg, landslagsspelar i volleyball
Ørnulf Opdahl (f. 1944), kunstnar
Marianne Heske (f. 1946), kunstnar
Jan Åge Fjørtoft (f. 1967), fotballspelar
John Arne Riise (f. 1980), fotballspelar for Aalesunds FK, AS Monaco FC og Liverpool FC
Natalie Sandtorv (f. 1988), musikar, jazzvokalist, waterphone, harmonium, synthar).
Nina Haver-Løseth (f. 1989), alpinist
Sebastian Foss Solevåg (f. 1991), alpinist

Frå tidlegare Haram kommune 
 Olaus Alvestad (1866–1903), folkehøgskulelærar, avisredaktør og songbokredaktør
 Ingebrigt Davik (1925–1991), forfattar, kringkastingsmann og barneunderhaldar
 Ingebrigt Andreas Fjørtoft (1859–1927), døvelærar
 Lauritz Fjørtoft (1877–1941), døvelærar
 Olaus Fjørtoft (1847–1878),  journalist og politisk agitator
 Bjarne Flem (1914–1999), fiskar og politikar
 Per Oddvar Hildre (1950– ), kordirigent
 Knud Leem (1697–1774), prest, misjonær og språkforskar
 John O. Longva (1906–1988), fiskar og fabrikkskipspioner
 Frå tidlegare Skodje kommune
Ludvig Daae, embetsmann, stortingsrepresentant og minister
Herluf Nygaard, krigshelt
Magne Fremmerlid, operasongar
Ottar Nevstad, prest
Gunnar Hamnøy, predikant
Harald Halvorsen, kaptein
Frå tidlegare Ørskog kommune
Bjørn Bjørnevik (1896-1955), skodespelar, teatersjef og dramatikar
Sylvi Listhaug (1977–), politikar (Frp),landbruksminister 2013-15, innvandrings- og integreringsminister fra desember 2015, justisminister fra januar 2018 til mars 2018. i regjeringa Solberg.

Frå tidlegare Sandøy kommune
Rasmus Ingebrigtsson på Myklebust (ca. 1595-1666), bondeopprører
Paul Knudsen Gaasø (1820-1872), Sandøys første ordfører
Nils Nilsen Finnøy (1865-1939), smed, båtmotorprodusent og industrigründer
I. P. Huse (1880-1947), industrigründer og oppfinner
Øystein Rykkja (1910-1995), norsk skolemann

 Anna 
 Det lokale fotballaget heiter Aalesunds FK
 Gange-Rolv, som danna det normanniske vikingdynastiet i det nordlege Frankrike, kom frå Giske, nordvest for Ålesund. Han er minna med ein statue byen Rouen i Normandie gav til Ålesund i 1911, tusen år etter at han slo seg ned i Frankrike.
 Ålesund har òg gitt namn til Ny-Ålesund på Svalbard

 Bakgrunnsstoff 
 Ålesund kommune si heimeside
 Jugendstil senteret si heimeside
 Ålesund hamn med webkamera
 Bybrannen i Ålesund
 Sunnmørsposten, også kalla Vigra-bibelen
 Sunnmøre Museum
 Ålesunds Museum
 Sunnmøre Historielag 

 Kjelder 


Kategori:Sunnmøre
Kategori:Kommunar i Møre og Romsdal