Haredyr

Haredyr (lat. Lagomorpha) er ein pattedyrorden med to familiar, leporidae (harar og kaninar) og ochotonidae (pikaer eller pipeharar). Haredyra er truleg nærmast i slekt med gnagarar (Rodentia), og fram til tidleg på 1900-talet vart dei båe rekna til superfamilien Glires. Haredyra skil seg frå gnagarar ved ei rad særtrekk:
 Haredyr har fire fortenner i overkjeven, gnagarar har to.
 Skrotum ligg framføre penis på haredyr, gnagarar har skrotum attom penis.
 Haredyr har ikkje penisbein (os baculum)
 Haredyr fordøyer den celluloserike maten to gonger ved at maten først blir fordøydd og ekskrementert i form av cecotropar som så blir oppattetne og fordøydde éin gong til.

 Taksonomi 

 Pikaer el. pipeharar (Ochotonidae) 

 Ochotona 
 Steppepika - Ochotona pusilla
 Moupinpika - Ochotona thibetana
 Thomaspika - Ochotona thomasi
 Large-Eared Pika/Royle's Pika - Ochotona roylei
 Gaoligongpika - Ochotona gaoligongensis
 Mitchellpika - Ochotona mitchelli
 Himalayapika - Ochotona himalayana
 Lamapika - Ochotona lama
 Turkestansk raudpika - Ochotona rutila
 Kinesisk raudpika - Ochotona erythrotis
 Kampika - Ochotona kamensis
 Dauriapika - Ochotona daurica
 Svartleppepika - Ochotona curzoniae (Sentral-Asia)
 Kozlov's Pika - Ochotona koslowi
 Ladakpika - Ochotona ladacensis
 Ilipika - Ochotona iliensis
 Afganpika - Ochotona rufescens
 Alpepika el. altaipika - Ochotona alpina
 Halsbandpika - Ochotona collaris (nordvestlege Canada og Alaska)
 Amerikansk pika - Ochotona princeps (vestlege delar av USA, det sørvestlege Canada)
 Northern Pika/Siberian Pika - Ochotona hyperborea
 Mulipika - Ochotona muliensis
 Nubrapika - Ochotona nubrica
 Gansu Pika/Gray Pika - Ochotona cansus
 Hoffmannpika - Ochotona hoffmanni

 Prolagus 
 Sardiniapika - Prolagus sardus (utdøydd)

 Harar og kaninar (Leporidae) 

 Harar 

 Caprolagus 
 Bristly Rabbit/Hispid Hare - Caprolagus hispidus

 Lepus 
 Scrub Hare - Lepus saxatilis
 Kapphare - Lepus capensis
 Abyssinsk hare - Lepus habessinicus
 Etiopisk høglandshare - Lepus starcki
 Sørhare (felthare, europeisk hare) - Lepus europaeus
 Burmahare - Lepus peguensis
 Indiahare - Lepus nigricollis
 Woolly Hare - Lepus oiostolus
 Yunnanhare - Lepus comus
 HareArtsdatabanken: Artsnavnebasen Nynorske artsnamn blei forandra til «hare» og «kanin» september 2009 - Lepus timidus (fjellhare, den vanlege norske haren; er utbreidd i fjellområde og arktiske område frå Skandinavia til Sibir, og finst dessutan lokalt i Skottland, Irland, Wales, Alpane og Hokkaido)
 Irsk hare - Lepus timidus hibernicus (har ikkje fullstendig kvit vinterdrakt)
 Snøhare el. arktisk hare - Lepus timidus arcticus (av enkelte rekna som ein eigen art, Lepus arcticus)
 Snøskohare - Lepus americanus
 Alaskahare - Lepus othus
 Chinese Hare - Lepus sinensis
 Japanese Hare - Lepus brachyurus
 Manchuriahare - Lepus mandschuricus
 Yarkandhare - Lepus yarkandensis
 Broom Hare - Lepus castrovieoi
 Koreahare - Lepus coreanus
 Korsikahare - Lepus corsicanus
 Savannehare - Lepus crawshayi
 Etiopiahare - Lepus fagani
 Granadahare - Lepus granatensis
 Hainanhare - Lepus hainanus
 Tolaihare - Lepus tolai
 Afrikansk Savannehare - Lepus victoriae
 Malawi Hare - Lepus whytei

 Eselharar 
 Kvithala eselhare - Lepus townsendii
 Svarthala eselhare - Lepus californicus
 Svart eselhare - Lepus insularis
 Kvitsida eselhare - Lepus callotis
 Tehuantepec-eselhare - Lepus flavigularis
 Antilopeeselhare el. vestleg antilopehare - Lepus alleni

 Pronolagus 
 Greater Red Rabbit - Pronolagus crassicaudatus
 Jameson's Red Rabbit - Pronolagus randensis
 Smith's Red Rabbit - Pronolagus rupestris

 Kaninar 

 Brachylagus 
 Pygmékanin - Brachylagus idahoensis

 Bunolagus 
 Buskmannkanin - Bunolagus monticularis

 Nesolagus 
 Stuttøyra sumatrakanin - Nesolagus netscheri

 Kanin (Oryctolagus sp.) 
 Kanin - Oryctolagus cuniculus

 Pentalagus 
 Amamikanin el. ryukyukanin - Pentalagus furnessi (Amami og Tokuno i det sørlege Japan)

 Poelagus 
 Sentralafrikansk kanin - Poelagus marjorita

 Romerolagus 
 Vulkankanin - Romerolagus diazi (Mexico)

 Duskhalekanin (Sylvilagus spp.) 
 Forest Rabbit - Sylvilagus brasiliensis
 Dice's Cottontail - Sylvilagus dicei
 Brush Rabbit - Sylvilagus bachmani
 San José Brush Rabbit - Sylvilagus mansuetus
 Sumpkanin - Sylvilagus aquaticus (det søraustlege USA)
 Marsh Rabbit - Sylvilagus palustris
 Eastern Cottontail - Sylvilagus floridanus
 New England Cottontail - Sylvilagus transitionalis
 Mountain Cottontail - Sylvilagus nuttallii
 Desert Cottontail - Sylvilagus audubonii
 Omilteme Cottontail - Sylvilagus insonus
 Mexican Cottontail - Sylvilagus cunicularis
 Tres Marias Rabbit - Sylvilagus graysoni

Kjelder
 Fotnotar 

 Litteratur 
 Ulfur Arnason ... [et.al]: «Mammalian mitogenomic relationships and the root of the eutherian tree», i PNAS, 102 (2002), s. 8151–8156. Nettutgåve 
 D. Graur, L. Duret & M. Gouy: «Phylogenetic position of the order Lagomorpha (rabbits, hares and allies)», i Nature, 379 (1996), s. 333–335. 
 W. H. Li ... [et.al.]: «Molecular phylogeny of Rodentia, Lagomorpha, Primates, Artiodactyla, and Carnivora and molecular clocks», i PNAS, 87 (1990), v. 17, s. 6703–6707. nettutgåve


Kategori:Pattedyr