Rjukanbanen

mini|Lokomotiv frå Rjukanbanen, no på Norsk Jernbanemuseum, Hamar.
mini|Mæl stasjon ved Tinnsjø.
Rjukanbanen er ei norsk jarnbanestrekning frå Rjukan til Mæl stasjon. Nokre gonger vert Tinnosbanen frå Tinnoset til Notodden omtala som ein del av Rjukanbanen. Nokre tek med jarnbaneferjene på Tinnsjøen i omgrepet «Rjukanbanen». Slik kan ein seia at heile transportstrekninga frå Rjukan til Notodden er Rjukanbanen i vid tyding. Saman med vassvegen Notodden-Skien, danna Rjukanbanen frå opninga i 1909 ei samanhengjande transportline på 130 kilometer. Kong Haakon VII opna Rjukanbanen den 9. august 1909.

Rjukanbanen vart bygd i samband med Norsk Hydro sine store fabrikkprosjekt på Rjukan. Det var trong for å få transportert råstoff inn, og produkt ut til kysten. Rjukanbanen var den fyrste normalspora og elektriske jarnbanen i Noreg. 
Rjukanbanen vil for alltid vera knytt til framveksten av storindustri i Noreg, men òg til norsk krigshistorie. Kampen om tungtvatnet under andre verdskrig vart avslutta då norske sabotørar senka jarnbaneferja «Hydro» på Tinnsjøen den 20. februar 1944.

Anlegget vart freda av Riksantikvaren i 2014 og i 2015 vart det innskrive på UNESCO si verdsarvliste som ein del av 
Rjukan-Notodden industriarv.

 Nedlegging og museumsjernbane 
4. juli 1991 gjekk siste tog på Rjukanbanen. Norsk Hydro hadde flytta produksjonen sin andre stadar, og hadde ikkje lenger trong for eit storstilt transportsystem. 

Rjukanbanen er frå 2012 museum og ei konsolidert eining av Norsk Industriarbeidermuseum,Tinn museum og Heddal bygdetun.

 Stasjonar og haldeplassar 
 Vemork stasjon
 Rjukan stasjon
 Ingolfsland stasjon
 Øverland stasjon
 Miland stasjon
 Mæl stasjon (Rollag)

 Linjekart 
mini|DF «Ammonia» ved Mæl.
mini|MF «Storegut» ved Tinnoset.
mini|Tinnoset stasjon med MF «Storegut» i bakgrunnen.

 Sjå òg 
 Tinnosbanen
 Bratsbergbanen
 Norsk Hydro
 Sam Eyde

 Kjelder 

 Litteratur 
 Gary Payton og Trond Lepperød: «Rjukanbanen - på sporet av et industrieventyr»., 1999.
 Bakgrunnsstoff 

 Stiftinga Rjukanbanen
 Rjukanbanen - på sporet av et industrieventyr 
 Postkort: Saaheim Jernbanestation
 Postkort: Fra Rjukanbanens aabning
 Poststempler fra Rjukanbanen

Kategori:Jarnbanestrekningar i Telemark
Kategori:Tekniske og industrielle kulturminne i Noreg
Kategori:Museum i Telemark
Kategori:Kulturminne i Tinn
Kategori:Verdsarv i Noreg
Kategori:Jarnbanestrekningar opna i 1909
Kategori:Jarnbanestrekningar nedlagde i 1991
Kategori:1909 i Noreg
Kategori:1991 i Noreg