Naturleg satellitt

Naturlege satellittar er himmellekamar som går i bane kring andre større himmellekamar. Månar er ein type naturlege satellittar. Det er minst 140 månar i solsystemet, og truleg mange andre i bane rundt planetar i andre solsystem. Det typiske er at dei store gasskjempene har mange månar. Merkur og Venus har ingen månar, jorda har éin stor og Mars har to små.

 Utspring 
Ein meiner at dei fleste månane blei danna i det kollapsande området i den protoplanetariske skiva som var grunnlaget til planeten månen høyrer til. Men det er mange kjente og moglege unntak og variasjonar i denne standardmodellen. Fleire månar er mest sannsynleg innfanga asteroidar, andre kan vera fragment av større månar sprengt ved kollisjonar. Månen til jorda har igjen eit anna opphav, ein del av planeten vår blei sprengt vekk ved ein kjempekollisjon med ein annan himmellekam. Så lenge dei fleste månane berre er kjent frå enkelte observasjonar frå romsondar eller teleskop er dei fleste opphavsteoriane enda usikre.

 Månane i solsystemet 

Dei største månane i solsystemet (dei over 3 000 km i diameter) er (frå sola og utover) den eine til jorda: Månen, dei galileiske månane til Jupiter: Io, Europa, Ganymede, og Callisto, saturnmånen Titan, og neptunmånen Triton. For mindre månar, sjekk tabellen under kvar planet.

Her er ein samanliknande tabell som klassifiserer alle kjende månar etter diameter. Han inkluderer au nokre andre objekt å bite merke i, enkelte asteriodar, planetar og kuiperbelteobjekt.

<tr>
<th style="background:#efefef;">Diameter (km)
<th style="background:#efefef;">Jorda
<th style="background:#efefef;">Mars
<th style="background:#efefef;">Jupiter
<th style="background:#efefef;">Saturn
<th style="background:#efefef;">Uranus
<th style="background:#efefef;">Neptun
<th style="background:#efefef;">Pluto
<th style="background:#efefef;">Andre objekt
<tr>
<th>5000-6000
<td>
<td>
<td>Ganymede
<td>Titan
<td>
<td>
<td>
<td>
<tr>
<th>4000-5000
<td>
<td>
<td>Callisto
<td>
<td>
<td>
<td>
<td>Merkur
<tr>
<th>3000-4000
<td>Månen
<td>
<td>Io
Europa
<td>
<td>
<td>
<td>
<td>
<tr>
<th>2000-3000
<td>
<td>
<td>
<td>
<td>
<td>Triton
<td>
<td>2003 UB313Pluto
<tr>
<th>1000-2000
<td>
<td>
<td>
<td>Rhea
Iapetus
Dione
Tethys
<td>
Titania
Oberon
Umbriel
Ariel
<td>
<td>
<td>90377 Sedna
90482 Orcus
50000 Quaoar
20000 Varuna
28978 Ixion<tr>
<th>100-1000
<td>
<td>
<td>Himalia
Amalthea
<td>Enceladus
Mimas
Hyperion
Phoebe
Janus
Epimetheus
Prometheus
<td>Miranda
Sycorax
Puck
Portia
<td>Proteus
Nereid
Larissa
Galatea
Despina
<td>Charon
<td>Ceres
2 Pallas
3 Juno
4 Vesta
(og mange andre)
<tr>
<th>50-100
<td>
<td>
<td>Thebe
Elara
Pasiphaë
<td>Pandora
<td>Caliban
Juliet
Belinda
Cressida
Rosalind
Desdemona
Bianca
<td>Thalassa
Naiad
S/2002 N 4
<td>
<td>(For mange til å liste opp)
<tr>
<th>10-50
<td>
<td>Phobos
Deimos
<td>Carme
Metis
Sinope
Lysithea
Ananke
Leda
Adrastea
<td>Siarnaq
Atlas
Helene
Albiorix
Telesto
Pan
Paaliaq
Calypso
Ymir
Kiviuq
Tarvos
Ijiraq
<td>Ophelia
Cordelia
Setebos
Prospero
Stephano
S/1986 U 10
S/2001 U 2
S/2001 U 3
S/2003 U 3
Trinculo
S/2003 U 1
S/2003 U 2
<td>S/2002 N 1
S/2002 N 2
S/2002 N 3
S/2003 N 1
<td>
<td>(For mange til å liste opp)
<th>mindre enn 10
<td>Cruithne¹
<td>
<td>Callirrhoe
Themisto
Praxidike
Megaclite
Kalyke
Iocaste
Taygete
Harpalyke
S/2000 J 11
Thyone
S/2003 J 6
Hermippe
Autonoe
S/2003 J 7
S/2003 J 5
S/2003 J 1
Chaldene
Isonoe
Erinome
S/2003 J 20
Euanthe
Eurydome
S/2002 J 1
Aitne
S/2003 J 8
S/2003 J 3
Euporie
S/2003 J 21
S/2003 J 18
S/2003 J 22
Orthosie
S/2003 J 16
S/2003 J 15
S/2003 J 17
S/2003 J 11
S/2003 J 19
Pasithee
Kale
S/2003 J 4
Sponde
S/2003 J 13
S/2003 J 23
S/2003 J 10
S/2003 J 14
S/2003 J 2
S/2003 J 12
S/2003 J 9
<td>Erriapo
Narvi
Skathi
Mundilfari
Suttungr
Thrymr
Pallene (S/2004 S 2)
Methone (S/2004 S 1)
<td>
<td>
<td>
<td>(For mange til å liste opp)
¹ Det er omdiskutert om Cruithne kan teljast som ein verkeleg måne, men han er med i tabellen for samanlikninga sin del.

I tillegg til planetmånane er det også kjent at det finst over tretti asteroidemånar, asteroidar som går i bane rundt andre asteroidar.

Kategori:Planetologi
Kategori:Satellittar
Kategori:Himmellekamar

ru:Спутники в Солнечной системе