SI-systemet

SI-systemet (frå fransk Système International d'Unités) er det internasjonale systemet for måleiningar. Formålet med systemet er å danne ein standard einingar som kan nyttast til vitskaplege, tekniske såvel som kvardagslege målingar.

SI er bygd opp av sju fysisk definerte grunneiningar og to geometrisk definerte supplementseiningar. Desse har ein så kombinert til ulike avleia einingar. 

 Historikk 
SI-systemet vart oppretta i 1960 av Generalkonferansen for mål og vekt i Paris og er utforma av den internasjonale komiteen for mål og vekt (CGPM). Systemet er ei vidareføring av MKSA-systemet (metersystemet) som vart tilrådd i 1948 for bruk i alle land som hadde vedteke meterkonvensjonen. Det er dette systemet som med nokre endringar og tillegg har blitt til SI-måleeiningar. SI-systemet vart innført i Noreg ved kongeleg resolusjon av 19. juni 1977.

SI-systemet skriv seg frå ikring 1640. Franske vitskapsfolk utforma det, og spreidde seg med den franske revolusjonen i 1789. Systemet forsøkte å definere einingar på ikkje-vilrkårleg vis, og dette passa godt, sidan folkevett stod sentralt til ideen for revolusjonen. 

I Noreg vart systemet vedteke ved lov 22. mai 1875, og kjend gyldig frå 1. juli 1882. I Danmark ved lov 4. mai 1907, kjend gyldig frå 1. april 1916, Sverige ved lov 22. november 1878 kjend gyldig frå 1. januar 1889, og Finland ved lov 16. juli 1886 kjend gyldig frå 1. januar 1892.

 Einingar 
Dei sju fysisk definerte grunneiningane og to geometrisk definerte supplementseiningane er blitt kombinerte til ulike avleia einingar. Sjølv om SI-systemet har einingar som dekker så godt som alle mål, finst det ein del einingar som er særs utbreidt i daglegtale utan å inngå i sjølve systemet og som ein har blitt samde om å bruke som tilleggseiningar.

 Grunneiningar 
mini|Sekund, her markert med ein raud visar på ei klokke, er ei grunnleggjande SI-eining.

EiningSymbolStorleikmeter        m     lengd           kilogram        kg  masse          sekund           s    tid           ampere   A     elektrisk straum           kelvin    K    temperatur           candela cd       lysstyrke         mol    mol   stoffmengd         

 Supplementseiningar 
 radian (rad) for vinkel
 steradian (sr) for romvinkel

 Avleia einingar 

EiningSymbolStorleiknewton  N     kraft  hertz  Hz  frekvens  joule  J  energi  watt  W  effekt  pascal  Pa  trykk  lumen  lm  lysfluks  lux  lx  lysmengd per areal  coulomb  C  elektrisk ladning  volt  V  elektrisk spenning  ohm  Ω  elektrisk motstand  farad  F  elektrisk kapasitans  weber  Wb  magnetisk fluks  tesla  T  magnetisk flukstettleik  siemens  S  elektrisk leiingsevne  henry  H  induktans  grader Celsius  °C  Celsius-temperatur  becquerel  Bq  radioaktivitet  gray  Gy  absorbert strålingsdose  sievert  Sv  ekvivalentdose  katal  kat  katalytisk aktivitet  

 Tilleggseiningar 
 grad (temperatur)
 liter (volum)
 tonn (masse)
 parsec (astronomisk lengdeeining)

 Prefiks 
 Namn Symbol Faktor   Namn Symbol Faktor   Namn Symbol Faktor   Namn Symbol Faktor yotta  Y  1024     giga  G  109     desi  d  10-1       piko  p  10-12 zetta  Z  1021     mega  M  106     centi  c  10-2     femto  f  10-15 exa  E  1018      kilo  k  103     milli  m  10-3     atto  a  10-18 peta  P  1015      hekto  h  102     mikro  µ  10-6     zepto  z  10-21 tera  T  1012      deka  da  101     nano  n  10-9     yocto  y  10-24

 Sjå au 
 SI-prefiks

 Bakgrunnsstoff 
 bipm.fr, Bureau International des Poids et Mesures 
 nist.gov, National Institute of Standards and Technology


Kategori:Målesystem
Kategori:Internasjonale standardar