Nobelprisen i litteratur

Nobelprisen i litteratur er ein litteraturpris som blir delt ut årleg til éin forfattar som har stått for eit eineståande forfattarskap.

Prisen blir tildelt av ein femmannskomité frå Svenska Akademien, eit råd av respekterte svenske språkfolk som sit på livstid. Dei fleste medlemmene i akademiet er menn, dei fleste over 70 år, og detter har òg prega komitéen, slik at valet deira av vinnarar kan vera noko konservativt. 

 Kritikk 
Sidan tildelinga tok til i 1901 har dei fleste prisvinnarane vore europeiske mannlege forfattarar. I dei første åra er dette lett å forstå; det var stort sett berre desse som skreiv og gav ut bøker innan den litteraturtradisjonen komitéen vurderte. Men den same skeivdelinga fortsette også etter at slik litteratur skriven av kvinner og ikkje-europearar blei tilgjengeleg.

Kvinnene som har fått nobelprisen frå 1901 til no er Selma Lagerlöf, Grazia Deledda, Sigrid Undset, Pearl S. Buck, Gabriela Mistral, Nelly Sachs, Nadine Gordimer, Toni Morrison, Wislawa Szymborska, Elfriede Jelinek, Doris Lessing, Herta Müller og Olga Tokarczuk. Resten er menn.

Den første afrikanaren, Wole Soyinka, fekk prisen i 1986, medan den første svarte kvinna som fekk han var Toni Morrison i 1993. På den andre sida gjekk prisen til ei kvinne, Selma Lagerlöf, allereie i 1909, og den første ikkje-europearen, indiske Rabindranath Tagore, i 1913. Ein har prøvd å retta på ulikskapen i dei seinare åra, men hundre års tradisjon kan vera vanskeleg å venda.

Nobelprisen i litteratur er òg blitt kritisert for ikkje å ha plukka ut forfattarar som seinare er blitt rekna som særs viktige innan verdslitteraturen, til dømes Anna Akhmatova, Jorge Amado, Jorge Luis Borges, Bertolt Brecht, Anton Tsjekhov, Joseph Conrad, Robert Frost, Graham Greene, Aldous Huxley, Henrik Ibsen, James Joyce, Franz Kafka, D.H. Lawrence, William Somerset Maugham, Alberto Moravia, Robert Musil, Vladimir Nabokov, George Orwell, Fernando Pessoa, Ezra Pound, Marcel Proust, J.D. Salinger, Leo Tolstoj, Marina Tsvetajeva, Mark Twain, Tennessee Williams og Virginia Woolf.

 Vinnarar av Nobelprisen i litteratur 
 1900-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1900-åraÅrNamnLand  1901  Sully Prudhomme  Frankrike  1902   Theodor Mommsen  Tyskland  1903  Bjørnstjerne Bjørnson  Noreg  1904   Frédéric Mistral  Frankrike José Echegaray y Eizaguirre  Spania  1905   Henryk Sienkiewicz  Polen   1906   Giosuè Carducci  Italia   1907  Rudyard Kipling  Storbritannia   1908   Rudolf Christoph Eucken  Tyskland   1909   Selma Lagerlöf  Sverige

 1910-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1910-åraÅrNamnLand  1910   Paul Johann Ludwig Heyse  Tyskland   1911   Maurice Maeterlinck  Belgia   1912  Gerhart Hauptmann  Tyskland   1913   Rabindranath Tagore  India   1915   Romain Rolland  Frankrike   1916   Carl Gustaf Verner von Heidenstam  Sverige   1917   Karl Adolph Gjellerup  Danmark Henrik Pontoppidan  Danmark  1919  Carl Spitteler  Sveits 

 1920-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1920-åra ÅrNamnLand  1920   Knut Hamsun  Noreg   1921   Anatole France  Frankrike   1922   Jacinto Benavente  Spania   1923   William Butler Yeats  Irland   1924   Władysław Reymont  Polen   1925   George Bernard Shaw  Irland   1926   Grazia Deledda  Italia   1927   Henri Bergson  Frankrike   1928   Sigrid Undset  Noreg   1929   Thomas Mann  Tyskland 

 1930-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1930-åra ÅrNamnLand  1930  Sinclair Lewis  USA   1931   Erik Axel Karlfeldt  Sverige   1932  John Galsworthy  Storbritannia   1933   Ivan Alekseyevich Bunin  Russland   1934  Luigi Pirandello  Italia   1936   Eugene O'Neill  USA   1937  Roger Martin du Gard  Frankrike   1938   Pearl S. Buck  USA   1939   Frans Eemil Sillanpää  Finland 

 1940-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1940-åra ÅrNamnLand  1944  Johannes Vilhelm Jensen  Danmark   1945   Gabriela Mistral  Chile   1946  Hermann Hesse  Sveits   1947  André Gide  Frankrike   1948   T. S. Eliot  USA/Storbritannia   1949   William Faulkner  USA 

 1950-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1950-åra ÅrNamnLand  1950   Bertrand Russell  Storbritannia   1951   Pär Lagerkvist  Sverige   1952  François Mauriac  Frankrike   1953  Winston Churchill  Storbritannia   1954   Ernest Hemingway  USA   1955  Halldór Laxness  Island   1956   Juan Ramón Jiménez  Spania   1957   Albert Camus  Frankrike   1958  Boris Pasternak (Борис Леонидович Пастернак; avslo) Russland   1959  Salvatore Quasimodo  Italia 

 1960-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1960-åra ÅrNamnLand  1960  Saint-John Perse  Frankrike   1961  Ivo Andrić  Jugoslavia   1962  John Steinbeck  USA   1963  Giorgos Seferis Hellas   1964   Jean-Paul Sartre (avslo)  Frankrike  1965   Mikhail Sjolokhov (Михаил Александрович Шолохов) Russland   1966   Samuel Josef Agnon  Israel Nelly Sachs  Tyskland  1967  Miguel Ángel Asturias  Guatemala   1968  Yasunari Kawabata  Japan   1969  Samuel Beckett  Irland 

 1970-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1970-åra ÅrNamnLand  1970  Aleksandr Solzjenitsyn Russland   1971  Pablo Neruda  Chile   1972  Heinrich Böll  Tyskland   1973   Patrick White  Australia   1974  Eyvind Johnson  Sverige Harry Martinson  Sverige   1975   Eugenio Montale  Italia   1976  Saul Bellow  Canada/USA   1977   Vicente Aleixandre  Spania   1978  Isaac Bashevis Singer  USA  1979  Odysseas Elytis  Hellas 

 1980-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1980-åra ÅrNamnLand  1980   Czesław Miłosz  Polen/USA  1981  Elias Canetti  Storbritannia  1982   Gabriel García Márquez  Colombia   1983  William Golding  Storbritannia   1984 Jaroslav Seifert  Tsjekkoslovakia  1985  Claude Simon   Frankrike  1986  Wole Soyinka  Nigeria   1987  Joseph Brodsky  Russland-USA   1988  Naguib Mahfouz  Egypt   1989  Camilo José Cela Spania 

 1990-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 1990-åra ÅrNamnLand  1990  Octavio Paz  Mexico   1991  Nadine Gordimer  Sør-Afrika   1992  Derek Walcott  St. Lucia   1993  Toni Morrison  USA   1994  Kenzaburō Ōe (大江 健三郎) Japan   1995  Seamus Heaney  Irland   1996  Wisława Szymborska  Polen   1997  Dario Fo  Italia   1998  José Saramago  Portugal   1999  Günter Grass  Tyskland 

 2000-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 2000-åra ÅrNamnLand  2000   Gao Xingjian (高行健) Frankrike  2001   V.S. Naipaul  Storbritannia   2002   Imre Kertész  Ungarn   2003   J.M. Coetzee  Sør-Afrika   2004   Elfriede Jelinek  Austerrike   2005   Harold Pinter  Storbritannia   2006   Orhan Pamuk  Tyrkia   2007 Doris Lessing Storbritannia  2008 Jean-Marie Gustave Le Clézio Frankrike  2009 Herta Müller Tyskland/Romania

 2010-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 2010-åra ÅrNamnLand  2010   Mario Vargas Llosa  Peru  2011   Tomas Tranströmer  Sverige  2012   Mo Yan  Kina  2013   Alice Munro  Canada 2014   Patrick Modiano  Frankrike2015Svetlana AleksijevitsjKviterussland2016Bob DylanUSA2017Kazuo IshiguroStorbritannia/Japan2018Olga TokarczukPolen2019Peter HandkeAusterrike

 2020-åra 
+  Nobelprisen i litteratur i 2020-åraÅrNamnLand  2020   Louise Glück  USA  2021   Abdulrazak Gurnah  Storbritannia  2022   Annie Ernaux  Frankrike  2023   Jon Fosse  Noreg 2024 Han Kang Sør-Korea 2025 László Krasznahorkai Ungarn

 Bakgrunnsstoff 
 Nobelprisvinnarar ved nobel.se

Kategori:Nobelprisen
Kategori:Litteratur
Kategori:Litteraturprisar
Kategori:Skipingar i 1901