ल्यान्थानाइड

ल्यान्थानाइड (Lanthanide) धइगु तत्त्वमां (Periodic Table) य् परमाणु ल्या ५७ (ल्यान्थानम) निसें ७१ (लुटेटियम) तक दूगु १५ गू रासायनिक तत्वतयगु छगू पुचः खः। थ्व तत्वतयगु रासायनिक गुणत छगू नाप मेगु तसकं सतिगुलिं थुमित छगू हे पुचलय् तःगु ख। थुमित 'Rare Earth Elements' या छगू ब्वःया रूपय् नं म्हसीकी।

 ल्यान्थानाइड तत्वतय्गु धलः 
थ्व पुचलय् लाःगु तत्वत थ्व कथं दु:

+ ल्यान्थानाइड पुचः परमाणु ल्या तत्व  चिं ५७  ल्यान्थानम (Lanthanum)  La ५८  सिरियम (Cerium)  Ce ५९  प्रासियोडाइमियम (Praseodymium)  Pr ६०  नियोडाइमियम (Neodymium)  Nd ६१  प्रोमेथियम (Promethium)  Pm ६२  समेरियम (Samarium)  Sm ६३  युरोपियम (Europium)  Eu ६४  ग्याडोलिनियम (Gadolinium)  Gd ६५  टर्बियम (Terbium)  Tb ६६  डिस्प्रोसियम (Dysprosium)  Dy ६७  होल्मियम (Holmium)  Ho ६८  अर्बियम (Erbium)  Er ६९  थुलियम (Thulium)  Tm ७०  इटर्बियम (Ytterbium)  Yb ७१  लुटेटियम (Lutetium)  Lu

 मू विशेषतात 
 इलेक्ट्रोनिक विन्यास: थ्व तत्वतयगु 'f-orbital' क्रमिक रूपं जायेका वनी, उकिं थुमित 'f-block' तत्व नं धाइ।
 रुप: थ्व फुक्कं तत्वत तुयूगु-वहः (Silvery-white) रंगया धातुत खः।
 ल्यान्थानाइड संकुचन (Lanthanide Contraction): परमाणु संख्या अप्वया वनेबलय् परमाणुया आकार (Atomic radius) क्रमिक रूपं चिधं जुया वनीगु छगू अजूचायापुगु विशेषता थुकिं क्यनी।

 आधुनिक प्रविधि व वाणिज्यय् महत्त्व 
आधुनिक प्रविधि व वाणिज्य य् ल्यान्थानाइड तत्वतय्गु तःधंगु महत्त्व दु:

 शक्तिशाली चुम्बक: नियोडिमियम (Nd) छ्यलाः हलिंया दकलय् शक्तिशाली स्थायी चुम्बकत दयेकी, गुगु इलेक्ट्रिक कारया न्ह्यासा (Engine) व फय् टर्बाइनय् छ्यलि।
 इलेक्ट्रोनिक्स: स्मार्टफोन, ल्यापटप, व टिभीया स्क्रिनय् जः व रङ्ग हयेत थ्व तत्वत आवश्यक जुइ।
 लेजर प्रविधि: शल्यक्रिया व शल्यचिकित्सा क्यान्सर विज्ञानय् छ्यलिगु लेजर उपकरणय् 'नियोदाइमियम-याग' (Nd:YAG) लेजर छ्यलि।
 स्वच्छ उर्जा: नवीकरणीय उर्जा प्रविधिइ थ्व तत्वतय्गु यक्व ज्या दु।

स्वयादिसँ
 तत्त्वमां

 ब्वनादिसँ
 Cotton, S. (2006). Lanthanide and Actinide Chemistry.
 Huang, C. H. (2010). Rare Earth Coordination Chemistry: Fundamentals and Applications.

Category:रसायन शास्त्र
Category:विज्ञान
Category:तत्व