गैर-काल्पनिक

गैर-काल्पनिक (अङ्ग्रेजी: Non-fiction) साहित्यया छगू अज्याःगु विधा खः, गुकिं काल्पनिक बाखंया पलेसा तथ्य, वास्तविकता, व वास्तविक घटनातय्त ब्वयेगु ज्या याइ।Encyclopedia Britannica. "Non-fiction". Retrieved 2026-01-17.

"गैर-काल्पनिक" या अर्थ हे "काल्पनिक (Fiction) मखुगु" खः। काल्पनिक साहित्यय् च्वमिं थःगु कल्पना (Imagination) छ्यलाः पात्र व घटना दयेकी (दसु: उपन्यास, बाखं), तर गैर-काल्पनिक साहित्यय् च्वमिं सत्य खँ, जानकारी, व तर्कया आधारय् च्वइ। थ्व विधा दुने इतिहास, जीवनी, पत्रकारिता, विज्ञान, व दर्शन थें न्याःगु ख्यःत ला।

 परिभाषा 
गैर-काल्पनिक साहित्यया मू आधार "सत्यता" (Truthfulness) खः। यदि छुं च्वसुइ च्वमिं "थ्व खँ सत्य खः" धकाः दाबी याःसा, व च्वसु गैर-काल्पनिक जुइ। यद्यपि, थुकिलि नं च्वमिं थःगु बिचाः (Opinion) व दृष्टिकोण तये फु, तर उकिया मू जग काल्पनिक जुइ मज्यु।

 मू ताजि
गैर-काल्पनिक साहित्ययात यक्व उप-विधाय् ब्वथले छिं:

  इतिहास  
थुकिलि पुलांगु घटनातय्गु अभिलेख व विश्लेषण दइ।
 दसु: द हिस्टोरिज (हेरोडोटस), नेपालया इतिहास।

  जीवनी व आत्मवृत्तान्त 
 जीवनी: मेम्ह मनूया जीवनया बारेय् च्वयातःगु सफू। (दसु: स्टिभ जब्स - वाल्टर आइसाकसन)।
 आत्मवृत्तान्त (Autobiography): च्वमिं थःगु हे जीवनया बारेय् च्वयातःगु सफू। (दसु: द डायरी अफ अ यंग गर्ल - एन फ्र्यांक, माइ एक्सपेरिमेन्ट्स विथ ट्रुथ - महात्मा गान्धी)।

 च्वखँ (Essay) 
छुं निश्चित विषयय् च्वमिं थःगु तर्क, बिचाः, व विश्लेषण तयाः च्वइगु चिहाकःगु च्वसु। थ्व साहित्यया तसकं पुलांगु विधा खः।
 दसु: मोन्टेन (Montaigne) या च्वखँ।

 पत्रकारिता 
वर्तमान घटना, बुखँ, व समसामयिक विषयय् च्वइगु च्वसु। थुकिलि बुखँपौ, म्यागजिन च्वसु, व फिचर (Feature) ला। सत्यतथ्य व निष्पक्षता थुकिया मू गुण खः।

 यात्रा संस्मरण (Travelogue) 
च्वमिं थःगु यात्राया अनुभव, अनया थाय्, मनूत, व तजिलजिया बारेय् च्वइगु सफू।
 दसु: इब्न बतुताया यात्रा वर्णन।

 विज्ञान व प्राविधिक च्वसु  
विज्ञान, प्रविधि, गणित, वा मेमेगु प्राविधिक विषयय् जानकारी बिइगु निंतिं च्वइगु सफू।
 दसु: ब्रिफ हिस्ट्री अफ टाइम (स्टिफन हकिङ)।

 दर्शन (Philosophy) 
जीवन, अस्तित्व, नैतिकता, व ज्ञानया बारेय् तार्किक च्वसु।
 दसु: एरिस्टोटलया एथिक्स, प्लाटोया रिपब्लिक।

 गैर-काल्पनिक व काल्पनिक साहित्य दथुइ पाःगु खँ 
 विशेषता  गैर-काल्पनिक (Non-fiction)  काल्पनिक (Fiction) आधार  तथ्य व वास्तविकता  कल्पना (Imagination) पात्र  वास्तविक मनूत  काल्पनिक पात्रत उद्देश्य  जानकारी बिइगु, स्यनेगु, तर्क तयेगु  मनोरन्जन बिइगु, भावना जागृत यायेगु दसु  इतिहास, जीवनी, विज्ञान  उपन्यास, बाखं, फिल्म

 नेपाल भासय् गैर-काल्पनिक साहित्य 
नेपाल भाषा साहित्यय् नं गैर-काल्पनिक विधाया तःधंगु परम्परा दु।
 वंशावली (Chronicles): मल्ल काल व उगु स्वया न्ह्यःया जुजुतय्गु इतिहास च्वयातःगु "गोपालराज वंशावली" गैर-काल्पनिक साहित्यया महत्त्वपूर्ण दसु खः।
 जीवनी: चित्तधर "हृदय", धर्मादित्य धर्माचार्य, व शुक्रराज शास्त्री थें न्याःपिं व्यक्तित्वतय्गु जीवनी च्वयेगु ज्या जूगु दु।
 च्वखँ: नेपाल भाषाया आधुनिक साहित्यय् च्वखँ विधा तसकं लोकंह्वाः। भाषा आन्दोलन व नेवाः तजिलजिया विषयय् यक्व निबन्धत च्वयातःगु दु।

 महत्त्व 
गैर-काल्पनिक साहित्यया महत्त्व ज्ञान हस्तान्तरणया निंतिं अप्व दु।
 शिक्षा: ब्वनेकुथि व विश्वविद्यालयया सफूत (Textbooks) प्रायः गैर-काल्पनिक जुइ।
 अभिलेख: इतिहास व संस्कृतियात ल्यंका तयेत।
 चेतना: समाजया समस्या, राजनीति, व विज्ञानया बारेय् मनूतय्त सचेत यायेत।

 लिधंसा 

पुचः:साहित्य