दुरुप्वः दुपिं

दुरुप्वः दुपिं प्राणी  (अंग्रेजी: Mammal; वैज्ञानिक नां: Mammalia) दुगक्वँय् दुपिं प्राणीतय्गु (vertebrates) छपुचः खः। थ्व पुचःया प्राणीतय्गु मू विशेषता धइगु मिसा प्राणीं थः मचायात नकेत दुरु दयेकीगु ज्या ख। दुरुप्वः दुपिं प्राणी हलिमया हरेक वातावरणय् लुइ, दसु: समुद्र (ह्वेल), आकाश (चिकंलापा), व बँ (छुं, धुँ)। मनू (Human) नं थ्व हे वर्गय् ला।Wilson, D.E.; Reeder, D.M., eds. (2005). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press.

 विशेषता   
दुरुप्वः दुपिं प्राणीतय्गु छुं मू विशेषता थ्व कथं दु:

 दुरु ग्रन्थि (Mammary Glands): मिसा प्राणीतय्के दुरु उत्पादन याइगु ग्रन्थि दइ, गुकिलिं इमिगु मचातय्त पोषण बी। थ्व हे विशेषताया कारणं इमित "दुरुप्वः दुपिं" धाइगु खः।
 सँ (Hair/Fur): थुपिं प्राणीतय्गु शरीरय् जीवनया छुं न छुं चरणय् सँ वा कवः (fur) दइ।
 दथु न्हाय्पंया क्वँय् (Middle Ear Bones): इमिगु न्हाय्पनय् स्वंगू विशिष्ट क्वँय् दइ (malleus, incus, व stapes), गुकिलिं तःसः (sound) न्येनेगु क्षमता अप्वयेकी।
 लुमु हि (Warm-blooded): थुपिं "एन्डोथर्मिक" (endothermic) जुइ, अर्थात् इमिसं थःगु शरीरया तापक्रम स्थिर तयातये फु।
 नियोकर्तेक्स (Neocortex): इमिगु न्हेपूया पिनेया ब्वलय् "नियोकर्तेक्स" दइ, गुकिलिं उच्च बोधगम्य क्षमता (cognitive ability) बी।

 ब्वथला  
दुरुप्वः दुपिं प्राणीतय्त प्रजनन प्रक्रियाया आधारय् स्वंगू पुचलय् बायातःगु दु:Vaughan, Terry A., James M. Ryan, and Nicholas J. Czaplewski. Mammalogy. Jones & Bartlett Learning, 2013.

१. मोनोत्रेम (Monotremes)
थुपिं दकलय् आदिम प्राणीत खः। थुपिं दुरुप्वः दुपिं जुसां, मचा बुइकेगु पलेसा खेँ (eggs) थ्वइ।

दसु: प्ल्याटिपस (Platypus), एकिड्ना (Echidna)।

२. मार्सुपियल (Marsupials)
थुपिं प्राणीतय्सं अपूर्ण वा म्हो विकसित जूगु मचा बुइकी, अले उगु मचायात थःगु प्वाथय् दुगु "पाउच" (pouch) वा म्हीचाय् तयाः तःधं याइ।

दसु: कंगारु (Kangaroo), कोआला (Koala)।

३. प्लेसेन्टल (Placentals)
थुपिं प्राणीतय्सं मचायात पूर्ण रुपं प्वाथय् (womb) विकास जुइधुंकाः तिनि बुइकी। मचा व मांया दथुइ पोषण आदानप्रदानया निंतिं "प्लेसेन्टा" (placenta) दइ। दुरुप्वः दुपिं प्राणीतय्गु दकलय् तःधंगु पुचः थ्व हे खः।

दसु: मनू, सा, धुँ, व्हेल।

 उत्पत्ति व विकास  
दुरुप्वः दुपिं प्राणीतय्गु उत्पत्ति करिब २० कोटी दँ न्ह्यः "सिनाप्सिड" (Synapsid) नांयागु सरीसृप (reptile) थें न्याःपिं पुर्खा पाखें जूगु खः। डाइनोसर (Dinosaur) या इलय् इपिं चिचीधं व बहनी जक जुइपिं/निशाचर (nocturnal) जुयाच्वंगु खः। ६.६ कोटी दँ न्ह्यः डाइनोसर लोप जुइधुंकाः, इमिसं पृथ्वीइ थःगु प्रभुत्व दयेकल।

 स्वयादिसँ 
 जीवविज्ञान

 लिधंसा  

Category:पशु 
Category:दुरुप्वः दुपिं 
Category:जीवविज्ञान