दुगःक्वँय् दुपिं

दुगःक्वँय् दुपिं प्राणी (अंग्रेजी: Vertebrate; वैज्ञानिक नां: Vertebrata) धइगु उगु प्राणीत खः गुमिगु म्हय् दुगःक्वँय् (backbone वा vertebra) दइ। थ्व पशुत कोर्डेट (Chordate) फाइलमया दुने ला। हलिमय् दुपिं ५% जक प्राणीत थ्व पुचलय् ला, तर थुपिं दकलय् विकसित व जटिल प्राणीत खः। थुकिलि न्या, एम्फिबियन, रेप्टाइल, झंगः व दुरुप्वः दुपिं प्राणी ला।Pough, F. Harvey; Janis, Christine M.; Heiser, John B. (2012). Vertebrate Life. Benjamin Cummings.

 विशेषता  
दुगःक्वँय् दुपिं प्राणीतय्गु मू विशेषता थ्व कथं दु:
 दुगःक्वँय् (Vertebral Column): थुपिं प्राणीतय्गु म्हया दथुइ क्वँय् वा कार्टिलेज (cartilage) नं दयाच्वंगु दुगःक्वँय् दइ, गुकिलिं म्हयात आकार बी व "स्पाइनल कर्ड" (spinal cord) यात रक्षा याइ।
 क्वतः (Skull): थुपिं प्राणीतय्के न्हेपूयात रक्षा यायेत छ्यंया क्वँय् दइ।
 दुनेसं दयाच्वंगु क्वँय् (Internal Skeleton): इमिगु क्वँय् म्हया दुने दइ (endoskeleton), गुगु प्राणी तःधं जुइबलय् प्राणी नापं तःधं जुयावनी।
 केन्द्रीय स्नायु प्रणाली: इमिगु स्नायु प्रणाली (nervous system) विकसित जुइ, गन न्हेपू व तिस्यः मू भाग जुइ।

 ब्वथला  
दुगःक्वँय् दुपिं प्राणीतय्त मू ५गू पुचलय् बायातःगु दु:Benton, Michael J. (2014). Vertebrate Palaeontology. Wiley-Blackwell.

१. न्या 
थुपिं प्राणीत लखय् म्वाई। इमिगु म्हय् "गिल्स" (gills) दइ, गुकिलिं इमिसं लखय् सासः ल्हायेत ग्वहालि याइ।

दसु: सार्क (Shark), सालमन, ट्युना।

२. एम्फिबियन (लः-बं प्राणी)
थुपिं प्राणीत लः व बं (बाय् फसया वातावरण) निगुलिं थासय् म्वायेफु। इपिं ख्वाउंगु हि (cold-blooded) दुपिं खः व इमिगु छ्यंगू प्यानाच्वनिगु (moist) जुइ।

दसु: ब्याँ (Frog), सालामान्डर (Salamander)।

३. रेप्टाइल (प्वाथंचू)
थुपिं प्राणीत बँय् म्वायेत अभ्यस्त जुइ। इमिगु छ्यंगु सुख्खा जुइ व स्केल (scales) वा खत्तमं भुनातइ। इपिं चिसो हि दुपिं खः व खेँ (eggs) थ्वि।

दसु: बि(Snake), माय्बिलि (Lizard), गलह/मंगः (Crocodile), कापले (Turtle)।

४. झंगः 
थुपिं प्राणीतय्गु म्ह झंगपां (feathers) भुनातइ व इमिगु पपू दइ। इमिगु क्वँय् याउंसे च्वनि, गुकिलिं इमित ब्वयेत ग्वाहालि याइ। इपिं "लुलु हि" (warm-blooded) दुपिं खः।

दसु: खा (Chicken), इमा (Eagle), भतु (Parrot)।

५. दुरुप्वः दुपिं (Mammals)
थुपिं प्राणीतय्गु म्हय् सँ (hair) दइ व मिसा प्राणीं थः मचायात नकेत दुरु उत्पादन याइ। इपिं दकलय् विकसित न्हेपू दुपिं प्राणी खः।

दसु: मनू, सा, धुँ, खिचा।

 उत्पत्ति  
दुगःक्वँय् दुपिं प्राणीतय्गु उत्पत्ति करिब ५२ कोटी दँ न्ह्यः "क्याम्ब्रियन" (Cambrian) युगय् जूगु खः। दकलय् न्हापांगु दुगःक्वँय् दुपिं प्राणीत "जःलेस फिस" (jawless fish - वाकु मदुपिं न्या) खः।

 स्वयादिसँ 

 पशु
 दुरुप्वः दुपिं
 जीवविज्ञान

 लिधंसा  

Category:पशु 
Category:दुगःक्वँय् दुपिं 
Category:जीवविज्ञान