बिजन्तिन वास्तुकला

बिजन्तिन वास्तुकला (Byzantine Architecture) पूर्वी रोमन साम्राज्य (बिजन्तिन साम्राज्य)या आधिकारिक वास्तुकला शैली खः, गुगु ४-गू शताब्दी निसें १५-गू शताब्दी तक विकसित जुल। थ्व शैलीं प्राचीन रोमन वास्तुकलाया इन्जिनियरिङ व पूर्वी (Oriental) कलाया सजावटयात ल्वाकछ्यानाः छगू न्हूगु स्वरूप सिर्जना यात। थ्व शैली विशेष यानाः थःगु ततःधंगु गुम्बज (domes) व जटिल मोज्याक (mosaics) कलाया निंतिं हलिं न्यंकं नांजाः।

 मू विशेषता 

बिजन्तिन वास्तुकलायात अन्य शैली स्वया बायेत क्वय् बियाकथंया मू तत्वत स्वये फइ:
 पेन्डेन्टिभ (Pendentives): थ्व बिजन्तिन वास्तुकलाया दकलय् तःधंगु आविष्कार खः। थुकिं प्यकुलाःगु (square) आधारया च्वय् चाकलाःगु (circular) गुम्बजयात स्थिरतापूर्वक दिकेगु ज्या याइ।
 केन्द्रीय योजना (Centralized Plan): रोमन 'बासिलिका' (ताःहाकःगु भवन) स्वया पाःगु, बिजन्तिन देगःत आपालं 'ग्रीक क्रस' (Greek Cross) आकारय् दयेकातःगु दइ, गन केन्द्रय् तःधंगु गुम्बज दइ।
 मोजायक व लुँया सजावट: भवनया दुनेया अंगलय् व गुम्बजय् लुँ, दुरुल्वहँ (मार्बल), व रङ्गीन खाःया कुचा छ्येला धार्मिक किपा (mosaics) दयेकातःगु दइ, गुकिलि जःया प्रभाव अद्भुत जुइ।

 मू संरचनात  
बिजन्तिन शैलीया सर्वोत्कृष्ट दसु थ्व कथं दु:
 हागिया सोफिया (Hagia Sophia) - इस्तानबुल: सम्राट जस्टिनियनया पालय् दयेकातःगु थ्व भवन थःगु विशाल गुम्बज व वास्तुकलाया निंतिं नांजाः। थ्व करिब १,००० दँ तक हलिंया दकलय् तःधंगु क्याथेड्रल खतः।
 बासिलिका अफ सान भिटाले (Basilica of San Vitale) - राभेन्ना: थ्व भवन थःगु उत्कृष्ट बिजन्तिन मोजायक कलाया निंतिं नांजाः।
 सेन्ट मार्क्स बासिलिका (St. Mark's Basilica) - भेनिस: थ्व भवनय् बिजन्तिन व पश्चिमी शैलीया सम्मिश्रण खनेदु, गुकियात "लुँया चर्च" (Church of Gold) नं धाइ।

 दयेका ज्वलं 
बिजन्तिन वास्तुकारतय्सं ल्वहँया थासय् अप्पा (bricks) या प्रयोग अप्वः याःगु खनेदु। अप्पाया भः दथुइ 'मोर्टार' (mortar) या क्वातुगु लेप तयाः भवनयात भूकम्प प्रतिरोधी दयेकेगु कुतः याःगु खनेदु।

 हलिंय् प्रभाव  

बिजन्तिन वास्तुकलाया प्रभाव आः नं थी-थी थासय् खनेदु:
1. इस्लामिक वास्तुकला: अटोम्यान साम्राज्यया मस्जिदत (दसु: 'ब्लु मस्क') हागिया सोफियाया गुम्बज शैलीं तसकं प्रभावित दु।
2. पूर्वी अर्थोडक्स चर्च: रूस, ग्रीस, व सर्बियाया चर्चतय्सं आः नं बिजन्तिन 'डोम' व 'आइकन' परम्परायात निरन्तरता बियाच्वंगु दु।

 लिधंसा 

 Mango, Cyril (1976). Byzantine Architecture.
 Krautheimer, Richard (1965). Early Christian and Byzantine Architecture.
 Ousterhout, Robert G. (2019). Eastern Medieval Architecture: The Byzantine World and Beyond.

Category:वास्तुकला
Category:इतिहास
Category:बिजन्तिन साम्राज्य