तर्किएया इतिहास

वर्तमान तर्किए देय् दूगु थाय् ऐतिहासिक कथं यक्व साम्राज्य दूगु थाय् ख। थ्व देसय् इतिहासय् बैजन्टाइन साम्राज्य, उस्मान साम्राज्य थें न्याःगु साम्राज्यत दयाच्वन। २०गू सदीइ वया हलिम हता १ धुंका उस्मान साम्राज्यया विघटन नापं गणतन्त्र टर्कीया पलिस्था जुल। थ्व देय्‌या अबु धकाः हनातःम्ह केमेल अतातुर्कजुं थ्व देय्‌या आधुनिकिकरणय् तिबः बियादिल।

बिजन्तिन साम्राज्य


बैजन्टाइन साम्राज्य वा बैजन्टियम धागु खँग्वःया छ्य्‌लेज्या १९औं शताब्दी निसें मध्ययुगीन युनानी भाषा-ल्हाइगु, कन्स्ट्यान्टिनोपल राजधानी दुगु रोमन साम्राज्ययात ईंगीत याइ। थ्व साम्राज्ययात पूर्वी रोमन साम्राज्य नं धाइ, तर थ्व नां पश्चिमी रोमन साम्राज्यया पतन स्वया न्ह्यःया ई यात रिफर याय्‌त अप्व छ्य्‌लि। थ्व साम्राज्य दुबिले थ्व साम्राज्ययात थुकिगु समकक्षी पश्चिमी युरोपं युनानीतेगु साम्राज्य धाय्‌गु या छाय् धाःसा थ्व साम्राज्यय् युनानी भाषा, संस्कृति व जनसंख्याया अप्व प्रभाव दु। Byzantium and the Magyars, Gyula Moravcsik, Samuel R. Rosenbaum p. 11 थ्व साम्राज्यया नागरिकतेगु निंति धाःसा थ्व साम्राज्यया नां केवल रोमन साम्राज्य(युनानी भाषा: ) ख। इमिगु निंति थ्व हे रोमन साम्राज्य ख व थ्व साम्राज्यया सम्राटत रोमन साम्राज्यया सम्राटतेगु ताःहाकगु मपंगु उत्तराधिकारीया श्रृङ्खलाया सम्राटत ख। मुस्मां हलिमय् थ्व साम्राज्ययात प्राथमिक तवं  (रुम वा Rûm) धका म्हसीकि। 

रोमन इतिहासया बैजन्टाइन कालखण्ड गब्ले न्ह्यथन धैगु विषयय् निश्चित पुष्टि वा विज्ञतेगु सहमति मदु। यक्व विज्ञतेसं थ्व खण्डयात सम्राट कन्स्ट्यान्टिन १ (शासन ३०६–३३७)यात प्रथम "बैजन्टाइन सम्राट"या रुपय् काय्‌गु या। वय्‌कःया इले रोम साम्राज्यया राजधानी ३३०य् रोमं बैजन्टियमय् हिलाछ्वगु ख। बैजन्टियमय् वय्‌कःलं कन्स्ट्यान्टिनोपलयात पुनर्निर्मित याना नोभा रोमा वा ("न्हुगु रोम")या पलिस्था यानादिल।

छुं विज्ञतेसं थ्व साम्राज्यया पलिस्था थियोदोसियस १ (३७९–३९५)या कार्यकालय् जुगु व ख्रिस्टी धर्म नं प्राचीन रोमन धर्मया थासय् थः  राजधर्म जुइधुंका, वा ३९५य् वय्‌कःया निधन धुंका, गब्ले पूर्व व पश्चिमया दथुइ राजनैतिक विभाजन स्थायी जुबिले जुजु धका विश्वास याइ। मेमेपिं विज्ञतेसं थ्व विभाजन व पलिस्थायात अजह् लिबाक्क ४७६य् तै, थ्व ईले रोमुलस अगस्टुलस, अन्तिम पश्चिमी सम्राट, या पदच्यूत धुंका साम्राज्यया सकल अधिकार युनानी पूर्वया ल्हाते लावने धुंका जुगु धैगु धापू दु। मेमेगु विचाय् हेराक्लियसया इले (६२०)य् ल्याटिन पदतेत भाय्‌हिल्हा आधिकारिक तवं युनानी भाषाय् पदतेगु नां ब्युबिले थ्व साम्राज्यया पलिस्था जुगु धैगु नं विचा दु। Europe: A History. Oxford: Oxford University Press 1996. ISBN 0-19-820171-0

पलिस्था न्ह्याबिले हे जुगु जुसां थ्व पलिस्थाया निंति ३३० निसेंया कन्स्ट्यान्टिनया न्हुगु राजधानीया पलिस्था, युनानीकरण व  ख्रिस्टीकरण हे थ्व साम्राज्यया न्हुगु हिलेज्या ख। 

थ्व साम्राज्यया पतन कन्स्ट्यान्टिनोपल अट्टोम्यान साम्राज्यया ल्हाते १४५३य् लाय्‌धुंका जुगु धका विश्वास याइ। अथे जुसां युनानीतेसं थ्व साम्राज्यया क्षेत्रय् मोरियाया डेस्पोटेटया नामे १४६० तक्क व त्रेबिजोन्द साम्राज्यया नामे १४६१ तक्क शासन यात। 

उस्मान साम्राज्य
70px
upright=1.15|frameless
upright=1.15|frameless

अटोम्यान साम्राज्य वा उस्मानी साम्राज्य (उस्मानी तुर्क भाषा:دولت علیہ عثمانیہ "दौलत अलैहि उसमानिया") सन् १२९९निसें सन् १९२२ तक्क दूगु छगू मुस्मां सल्तनत ख। थ्व सल्तनतया पलिस्थामि, जुजु व सञ्चालक टर्क जातिया मनु ख। थःगु दक्ले प्रभावशाली ईले (१६गु निसें १७गु शताब्दीइ) थ्व सल़्तनत स्वंगु महादेशय् फैलेजुयाच्वन। थ्व देय्‌य् दक्षिण पूर्वी यूरोप, पश्चिमी एसिया व उत्तरी अफ्रिकाया यक्व थाय्‌ थ्व राज्यया अन्तर्गतय् लात। थ्व देय्‌या सीमाना पश्चिमय् जिब्राल्टर स्ट्रेट, पूर्वय् इरान व उत्तरय् अस्ट्रीयाया सीमाना, स्लोभाकिया व करीमया (आया यूक्रेन) निसें दक्षिणय् सूडान, सोमालिया व यमन तक्क थ्यं। 

उदय (सन् १२९९ -सन् १४५३)
सलाजक रुमया सल्तनतया पतन धुंका अनातूलियाय् केन्द्रिकृत शक्ति मन्त। शक्तिया कासा कथं थी-थी थासय् थी-थी चिधंगु राज्यतयेगु पलिस्था जूवन। थन्यागु चिधंगु राज्यतयेगु पलिस्था जुल। थथे पलिस्था जूगु राज्यत ग़ाज़ी अमारातया नामं नांजा। सन् १३०० तक्क बैजन्टाइन साम्राज्यया अधीनय् दूगु अनातूलिया १०गु ग़ाज़ी अमारातय् विभक्त जुल। थ्व हे अमिरातय् छगू पश्चिमी अनातूलियाय् छगू राज्य उस्मान प्रथमया जुयाच्वन। उस्मानया नामं हे थ्व राज्यया नां वःगु ख। सन् १२८१य् अर्तग़रल मदयेधुंका थ्व राज्य उस्मान प्रथमया ल्हातय् लावन। वय्‌कलं सन् १२९९इ सलजोक़ी सल़्तनतं स्वतन्त्रता घोषणा याना उस्मान प्रथमं उस्मानी साम्राज्यया जग दयेकल। उस्मान प्रथमं थ्व चिधंगु राज्यया सीमा बैजन्टाइन साम्राज्यया सीमा तक्क थ्यंकल व थःगु देय्‌या राजधानी बरसाय् हिलाछ्वल। उस्मान प्रथमयात तर्कतयेसं सिक्क मानेया। वय्‌कःया साम्राज्यया आधारय् हे वय्‌कः मदूगु छगू शताब्दीया दुने उस्मानी सल़्तनत पूर्वी भूमध्यसागर व बाल्कन क्षेत्र तक्क थ्यन। थ्व राज्यया सीमा फैलेजुइगु थ्व क्रम उस्मानया उत्तराधिकारीतयेसं नं निरन्तरता बिल। अथे जुसां सन् १४०२इ तेमुरलेनं अनातूलियाय् आक्रमण यात व उस्मानी सुल्तान बाएजीद प्रथम युद्ध बुया बन्दी जुल। थ्व धुंका उस्मान राज्यय् अस्थिरता श्रृजना जुल। बाल्कनया थेसालोनिनि, म्यासेडोनिया व कोसोभो थ्व राज्यं सन् १४०२इ बाया वन तर लिपा थ्व भूभाग मुराद २नं सन् १४३० व १४५०य् हानं साम्राज्यय् लाकल। 

बाएजीद प्रथमया बन्दीकरण धुंका वःगु उस्मान साम्राज्यया अस्थिरता गृहयुद्धय् हिलावन। थ्व गृहयुद्ध सन् १४०२ निसें सन् १४१३ तक्क जुयाच्वन। थ्व युद्धय् बाएजीदयअ काय्‌पिंसं उत्तराधिकारीया नियुक्तिया विषयय्‌ थः-थः दथुइ ल्वात। थ्व साम्राज्यया ल्वापु बाएज़ीद प्रथमया काय्‌ मेहमेद प्रथम सम्राट जुइ धुंका क्वचाल। वय्‌कःया छये मेहमेद द कन्क्वेररं राज्य व राज्यया सामरिक शक्तियात पुर्नसंरचना याना थःगु न्हुगु संरचनाया दसु मे २९, सन् १४३१य् २१दँया उमेरय् कन्स्ट्यान्टिनोपोल त्याना क्यनादिल। कन्स्ट्यान्टिनोपोल त्यायेधुंका उस्मान साम्राज्यया राजधानी अन हे हिलाछ्वल। कन्स्ट्यान्टिनोपोल पूर्वी रोमन साम्राज्यया राजधानी जूगुलिं थ्व नगर त्यायेधुंका मेहमेद २नं थःगु नां केजर-इ-रुम (Kayser-i Rûm)य् हिलाछ्वल। थ्व नां प्राचीन रोमन साम्राज्यया आधिकारिक भाषा ल्याटिन भाषाया Caesar Romanus अर्थात रोमन जुजुया नामं तःगु ख। युरोपय् धाःसा व ईले उस्मान साम्राज्य छगू गैह्र युरोपेली मुस्मां साम्राज्यया रुपय् चित्रित जुयाच्वन। पूर्वी रोमन साम्राज्यया मू बासिन्दा यवनतयेसं व युरोपया मेमेगु शक्तितयेसं उस्मानतयेगु थ्व न्हुगु नांयात मानेमया। नापं, पूर्वी रोमन साम्राज्यया वास्तविक उत्तराधिकारीया रुपय् रुसी जारतयेसं थः जूगु अडान काल। थःयात रोमन साम्राज्यया वैधानिक उत्तराधिकारी साबित यायेत मेहमेदं पश्चिमी रोमन साम्राज्ययात नं थःगु अधीनय् यायेगु विचारं पश्चिमी रोमन साम्राज्यया राजधानी रोम केन्द्रित आक्रमण न्ह्यथन। सन् १४८०या जुलाई २८य्  उस्मानी सेनां इटाली प्रायद्वीपया ओट्रान्टो व अपोलया नगर थःगु अधीनय् लाकल। सन् १४८१या मे ३ खुनु मेहमेद मदेये धुंका इटाली कब्जा यायेगु थःगु योजना क्वचायेकल। 

विकास (सन् १४५३ -सन् १६८३)
उस्मानी इतिहासय् थ्व समय निगु थी-थी भागय् बायेछिं: 
सन् १५६६ तक्कया आर्थिक, भौगोलिक व सामाजिक वृद्धिया युग
सन् १५६६ धुंकाया छगू राजनैतिक व सामरिक अप्रगतिया युग

स्वयादिसँ
 टर्की

लिधंसा

पुचः:टर्की