सेकेन्द

सेकेन्द (Second, चिं: s) धइगु अन्तर्राष्ट्रिय इकाइ प्रणाली (SI) य् ई (Time) दायेगु आधारभूत इकाइ खः। थ्व हलिं न्यंकं वैज्ञानिक, औद्योगिक व न्हिथंया ज्याखँय् दकलय् अप्वः छ्यलिगु ईया इकाइ खः। ऐतिहासिक रूपं थ्व छगू दिंया १/८६,४०० भाग खः।

 परिभाषा व वैज्ञानिक आधार 
प्राचीन काल निसें सेकेन्दयात पृथ्वीया परिक्रमा (Rotation) या आधारय् परिभाषित यानातःगु खः। तर, पृथ्वीया गति सदां उथें मजूगुलिं आधुनिक विज्ञानय् थुकियात परमाणविक स्तरय् परिभाषित याइ।

आधुनिक परिभाषा (सन् १९६७):
सेकेन्द धइगु 'सिजियम-१३३' (Caesium-133) परमाणुया आधारभूत अवस्था (Ground state) या निगू 'हाइपरफाइन' तह दथुइ जुइगु संक्रमणं पिहाँ वइगु विकिरणया ९,१९,२६,३१,७७० (९ अर्ब स्वया अप्वः) पिरियदया हाकः खः।

 ईया मेगु इकाइत नाप स्वापू 
सेकेन्द मेगु तःधंगु इकाइतयगु आधार खः:
 १ मिनेत = ६० सेकेन्द
 १ घौ = ६० मिनेत = ३,६०० सेकेन्द
 १ दिं = २४ घौ = ८६,४०० सेकेन्द

 उप-इकाइत (Sub-units) 
प्रविधि व सूक्ष्म विज्ञानय् सेकेन्ड स्वया चिधंगु इकाइत छ्यली:
 मिलिसेकेन्ड (ms): १०⁻³ सेकेन्ड (१/१,००० भाग)
 माइक्रोसेकेन्ड (mu s): १०⁻⁶ सेकेन्ड
 न्यानोसेकेन्ड (ns): १०⁻⁹ सेकेन्ड (कम्प्युटर चिप्सया गति मापनय् छ्यली)

 महत्त्व व छ्यलाबुला 
 दासुज्या: मेगु यक्व वैज्ञानिक इकाइत (दसु: एम्पियर, हर्ज, व वेग) सेकेन्दया आधारय् हे क्वःछिनातःगु दइ।
 जीपीएस (GPS): सेकेन्दया न्यानो भाग तकया पाय्छि गणना मजुइगु खःसा जीपीएस नेभिगेसनं पाय्छि थाय् क्यने फइमखु।
 सञ्चार: इन्टरनेट व मोबाइल सञ्चारय् डाटा छ्वयेगु गति (Bit rate) प्रति सेकेन्डया आधारय् जुइ, गुकिं डिजिटल वाणिज्य व सञ्चारया क्षमता क्यनि।

 लिधंसा 
 McCarthy, D. D., & Seidelmann, P. K. (2009). TIME: From Earth Rotation to Atomic Physics.
 National Institute of Standards and Technology (NIST) - The NIST Definition of a Second.

Category:भौतिक शास्त्र
Category:विज्ञान