आदि मनूया थाय् बाय् हिला

आदि मनूया थाय् बाय् हिला धयागु आधुनिक मानव (Homo sapiens) अफ्रिका महादेशं पिनाः हलिं न्यंकं न्यना वंगु प्रक्रिया खः। थ्व यात्रा करिब २ लखः दँ न्ह्यः सुरु जूगु खः। थ्व बासं हिला यानाः हे मनू जातिं हलिंया थी-थी भूगोल, जलवायु व वातावरणय् थःयात अःपुकाः सभ्यताया पलिस्था यात।

 अफ्रिकां पिनेया यात्रा 

वैज्ञानिक अनुसन्धान व डीएनए (DNA) परिक्षणं क्यनेकथं, फुक्कं आधुनिक मनूतयगु पुर्खा अफ्रिकां हे वःगु खः। थ्व यात्राया मू चरणत थथे दु:
 नहापाया पलाः (६०,००० - ९०,००० दँ न्ह्यः): आदि मानव अफ्रिकाया 'हर्न अफ अफ्रिका' जुयाः अरब प्रायद्वीपय् थ्यन।
 एसियाया विस्तार: अनंलि छगू पुचः सिन्धु खुसि जुयाः दक्षिण एसिया व अष्ट्रेलिया तक थ्यन। मेगु पुचः मध्य एसिया जुयाः पूर्व एसिया व साइबेरिया तक न्यन।
 युरोप प्रवेश: करिब ४०,००० - ४५,००० दँ न्ह्यः मनूत युरोपय् थ्यन, गन इमिसं 'निएन्डरथल' (Neanderthals) नाप सामना यायेमाल।
 अमेरिका प्रवेश: करिब १५,००० - २०,००० दँ न्ह्यः च्वापूगु ई (Ice Age) बलय् साइबेरिया व अलास्का दथुइ दुगु 'बेरिङ' ताँ (Land bridge) जुयाः मनूत अमेरिका थ्यन।

  कारण 

आदि मनूं छगू थाय् त्वःताः मेगु थासय् वनेगु मू कारणत थथे खः:
 नसाया मालेज्या: शिकार यायेत व जंगली फलफूल मुंकेत मनूत पशुतयगु ल्यु ल्यु वनेमाल।
 जलवायु परिवर्तन: अफ्रिकाया छुं थासय् ताःहाक वा मवःगु(Drought) जूगुलिं मनूत लः व वा दुगु थाय् मालेत पिहाँ वन।
 जनसंख्या वृद्धि: छगू थासय् मनूत अप्वः जुइबलय् नसा व थाय्या निंतिं ल्वापु जुइगु व न्हूगु थाय् मालेमाःगु अवस्था वल।

 तजिलजि व म्हहिलाः 
थी-थी थासय् वनेधुंकाः मनूया म्ह व संस्कृतिइ नं हिउपाः वल:
 म्हया रङ्ग: थीथी थासय् थ्यंगु झ्वलय् सूर्यया जः (UV rays) कम दुगु थासय् वंपिं मनूतयगु ख्वाः व म्हया रङ्ग तुइसे च्वनावन।
 भाषा व कला: थीथी थासय् थ्यंगु झ्वलय् मनूतय्सं थःगु न्हूगु अनुभवतय्यात गुफा किपा (Cave paintings) व सांकेतिक भाषां न्ह्यब्वयेगु सुरु यात।

 पुरातत्व व लिधंसा 
आदि मानवया थ्व यात्राया प्रमाणत आः नं हलिंया थी-थी मुनाछेँय् सुरक्षित तयातःगु 'पुलां क्वँय्' (Fossils) व 'ल्वहँ ज्याभः' (Stone tools) पाखें सीके फइ।

 लिधंसा 
 Oppenheimer, Stephen (2003). Out of Eden: The Peopling of the World.
 Wells, Spencer (2002). The Journey of Man: A Genetic Odyssey.
 Cavalli-Sforza, L. L. (1994). The History and Geography of Human Genes.

Category:मानवशास्त्र
Category:इतिहास
Category:विज्ञान