दे आर्कितेक्तुरा

( वास्तुकलाया बारेय्, वास्तुकलाया बारेय् झिता सफूत नामं पिदंगु ) रोमन वास्तुकार व सैन्य अभियन्ता मार्कस भित्रुभियस पोलियों च्वयादीगु व थःगु संरक्षक, सम्राट सिजर अगस्टसयात देछानादीगु वास्तुकलाया बारेय् छगू ग्रन्थ खः, गुकियात निर्माण परियोजनाया निंतिं गाइदया रुपय् नालातःगु दु। प्राचीन कालं निसें म्वानाच्वंगु वास्तुकलाया छगू जक्क ग्रन्थया रुपय् थ्व सफू पुनर्जागरण ई निसें वास्तुकला सिद्धान्तया न्हापांगु ज्ञात सफूया रुपय् दयाच्वंगु दु। नापं शास्त्रीय वास्तुकलाया ग्रन्थया छगू मू स्रोतया रुपय् नं थ्व सफूयात कायेगु या। 

थुकिलि ग्रीक व रोमन भवनया थी-थी जानकारी दु, नापं सैन्य शिविर, नगर, व तःधंगु दयेकाज्या (जलमार्ग, भवन, स्नानस्थल, बन्दरगाह) व चिधंगु (ज्यासाः, दायेगु ज्याभः, ज्याभः) निगुलिं संरचनाया योजना व डिजाइनया खँ दुथ्याः।  वित्रुभियसं रोमन वास्तुशिल्प क्रान्तिया सुरुइ च्वःगुलिं क्रस भल्टिङ, गुम्बद, कंक्रिट, व इम्पेरियल रोमन वास्तुकलानाप स्वापू दूगु मेमेगु न्हूगु पहःया पूर्ण विकास थ्व सफू च्वःगु इलय् मदूगु जुल। अथे जूगुलिं, वय्कःया झिपू सफुतिइ रोमन भवन डिजाइन व प्रविधिया थ्व विशिष्ट न्हूगु पहःतेगु खँय् म्हो जक्क जानकारी बियातःगु दु। 

सफूया पाठय् बियातःगु सन्दर्भ कथं थ्व खँ सीकेफु कि थ्व सफूया मूल प्रतिलिपिइ च्यापा निसें झिपा किपा दयेमाः, थुकिया छपा जक्क किपा मध्यकालीन छुं नं हस्तलिखित प्रतिलिपिइ म्वानाच्वंगु दु। मदूगु किपायात १६गु शताब्दीया मुद्रित संस्करणय् समाधान यायेगु कुतः जुल, गुकिलिं यक्व तःधंगु प्लेटं किपा दयेकल।

क्यारोलिन्जियन पुनर्जागरणया इलय् यक्व प्रतिलिपि दयेकूगु ख, तर १५गु शताब्दी तक्क थ्व ज्याया यक्व रुचि व प्रभाव म्हो जक दत, अनंलि न्हापा इटालीइ व लिपा युरोपया मेमेगु थासय् थुकिया यक्व प्रभाव दत।

 उत्पत्ति व विषयवस्तु 
सम्भवतः ईसापूर्व ३० व २० दथुइ च्वयातःगु  थ्व ग्रन्थय् यक्व प्राचीन ग्रीक व रोमन च्वमितेगु वास्तुकला, कला, प्राकृतिक इतिहास व भवन निर्माण प्रविधिया ज्ञान व धारणात छथाय् तयातःगु दु। विट्रुभियसं पाठय् यक्व अधिकारीतेत उद्धृत यानादिल, प्रायः ग्रीक वास्तुकारतेगु देगः निर्माण व आदेशया विकासया निंतिं प्रशंसा यानादिल ( डोरिक, आयोनिक व कोरिन्थियन ), व आदिम झोपडीइ निर्माणया उत्पत्तिया मू विवरण बियादिल।

रोमन च्वमिं वास्तुकारया योग्यता (सफू १) व वास्तुशिल्प किपाया ताजिया खँय् सल्लाह बियातःगु दु। 

वास्तुकलालिसे स्वापू दुगु विशेषताया भित्रुभियसया नांजाःगु "स्वकुं"  (उपयोगिता, शक्ति व सुन्दरता)या निंतिं थ्व सफू नांजाःगु जूसां थ्व ग्रन्थं लिपाया च्वमिपिन्त प्रभावित याःगु सौन्दर्य सिद्धान्त धाःसा स्वंगूगु सफूति न्ह्यथनातःगु दु। सिसेरो व वारोयाया ल्याटिन भाषणं आंशिक रुपं व्युत्पन्न खँग्वःतेत छ्यला भित्रुभियनजुं दयेकादीगु प्राविधिक खँग्वःत: दसु क्रम, व्यवस्था, अनुपात, आदितेसं सदियौं निसें वास्तुकारतेत मार्गदर्शन याःगु दु।

झिता सफू बाय् स्क्रोलयात थुकथं ब्यवस्थित यानातःगु दु :

 (Ten Books on Architecture)रोमन वास्तुकारत इन्जिनियरिङ्ग, कला व शिल्पकलाया संयोजनय् दक्ष दत। भित्रुभियसया दक्षताया तथ्य स खनेदु। वय्कलं वास्तुकलाया थीथी पक्ष थीगु थीथी विषययात ब्वथलादीगु दु। थुकी आधुनिक मिखाया निंतिं अप्रासंगिक खनेदइगु यक्व पक्षत दुथ्याःगु दु, गुकिलि गणितनिसें खगोलशास्त्र, मौसम विज्ञान व चिकित्सा तक दुथ्याः। रोमन अवधारणाय् वास्तुकलाय् मनु व वयागु प्यखेँर भौतिक व बौद्धिक जीवनयात थीगु फुक्क खँयात ध्यानय् तयेमाःगु आवश्यकताया खँ कनातःगु दु।

भित्रुभियसं वास्तुकलाया यक्व सैद्धान्तिक विषययात कयाः च्वयादीगु दु। दसुया निंतिं,  या नि (२) सफुतिइ, वय्कलं अपाया ज्या याइपिं वास्तुकारतेत सुकरात पूर्वया पदार्थया सिद्धान्तनाप परिचित जुइत सल्लाह बियादिल गुकिलिं इमिसं दयेका-ज्वलं गथे व्यवहार याइ धकाः थुइके फइ। सफू ९स प्लेटोया अमूर्त ज्यामितियात सर्वेक्षकया न्हिथंया ज्यानाप स्वानातःगु दु । ज्योतिष शास्त्रयात मनुया जीवनया संगठनया अन्तर्दृष्टिया निंतिं उद्धृत याःगु दु धाःसा खगोलशास्त्रयात सूर्यघडी थुइकेत आवश्यक जुगु खँ धयातःगु दु। अथे हे वय्कलंअलेक्जेन्ड्रियाया स्तेसिबियस व आर्किमिडीजया आविष्कारया निंतिं, संगीतया निंतिं अरिस्टोक्सेनस ( अरिस्टोटलया शिष्य), रंगमञ्चया निंतिं अगाथार्कस व वास्तुकलाया निंतिं वारोयात उद्धृत यानादिल।

लिधंसा

पुचः:सफू
पुचः:आर्कितेक्चर
पुचः:वास्तुकला