बन्दिपुरया नेपालभाषा (सफू)

बन्दिपुरया नेपालभाषा (Bandipur Dialect of Nepal Bhasa) छगू सफू खः शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १। थ्व सफू भाजु दया शाक्य (दरशा नेवामि) नं च्वयादीगु खः शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १। सफूया मू उद्देश्य बन्दिपुरय् ल्हाइगु नेपालभाषाया भाषिकाया अध्ययन यायेगु खः शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ ७-८। च्वमिं बन्दिपुर भाषिकाय् यानादीगु अनुसन्धानया लिधंसाय् थ्व सफू पिथंगु खःShakya (2021), पौ ८ । सफूया प्रकाशक कुतः पिकाक खः व थ्व न्हू विद्या प्रिन्टिङ प्रेसय् पिदंगु खःShakya (2021), पौ २ । सफूया मू २०० तका (US $ 9.95) क्वःछिनातःगु दुShakya (2021), पौ २ । थ्व सफुती बिमल ताम्राकार व मोहनबहादुर कायस्थजुं लुपाः व थःगु खँ तयादीगु दुShakya (2021), पौ ३-५ । सफूया आइएसबिएन (ISBN) ल्याः 978-9937-750-17-2 खःShakya (2021), पौ २ ।

बन्दिपुर छगू पुलांगु व ऐतिहासिक नेवाः बस्ती खः शाक्य, दयराम। (२०२१)। बन्दिपुरया नेपालभाषा, पौ ३। । थनयापिं आपालं नेवाःत स्वनिगःया येँ, यल व ख्वप पाखें वनाः च्वनावंगु खः शाक्य, दयराम। (२०२१)। पौ ३, ८। । थ्व थासय् ल्हाइगु नेपालभाषायात बन्दिपुरया नेपालभाषा वा बन्दिपुर उपभाषा धाइ शाक्य, दयराम। (२०२१)। पौ १-२। । भाषाविद्तय्गु कथं थ्व उपभाषा ख्वप भाय्या छगू पुलांगु व मौलिक रूप (conservative form) खः शाक्य, दयराम। (२०२१)। पौ ११। ।

 इतिहास व थाय्-बाय् हिलाः 
पृथ्वीनारायण शाहं स्वनिगः त्याकेधुंकाः यक्व नेवाःत व्यापार यायेगु झ्वलय् बन्दिपुरय् थाय्-बाय् हिलाः वंगु खः शाक्य, दया । (२०२१)। पौ ३। । ऐतिहासिक रूपं ख्वप पाखें वंपिं मनूतय्गु बाहुल्यता दुगुलिं थनया भाषाय् ख्वप भाय्या यक्व प्रभाव खनेदु शाक्य, दयराम। (२०२१)। पौ ३, ४४। । वर्तमान इलय् बन्दिपुरया व्यापारिक स्थितिइ हिउपाः वयेधुंकाः थनयापिं यक्व छेँजः व मनूत डुम्रे, नारायणघाट, हेटौंडा व पोखरा थेंन्यागु थासय् थाय्-बाय् हिलाः वंगु दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ ६, ३५। ।

 ध्वनि/सः विज्ञान 
बन्दिपुरया नेपालभाषाय् यँ-यलय् थें हे मा आखः व बा आखःया व्यवस्था दु शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १२। तर थुकिया थःगु हे विशेषता नं दु शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १२। थ्व भाषिकाय् न्हासं थ्वइगु कथं पिज्वइगु ङ बा आखः तसकं सशक्त जुयाच्वंगु दु गुगु यँ-यलय् लोप जुयावने धुंकल शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १२। अ उच्चारण याइबलय् बच्छि जक म्हुतुसी ग्वलाकाः न्ववाइगु जुयाच्वन शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १३। अथे हे क्रियाया धातुनाप स्वानाच्वंगु बा आखः परभूतय् देतना वइगु विशेषता नं खनेदु शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १४।

थनया भाषिकाय् छुं विशेष सः हिलीगु पहः दु:

'अ' सःयात 'आ' कथं उच्चारण यायेगु चलन दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १३, ४०। ।

'उ' सःयात 'इ' सः नाप हिलीगु (गथेकि: झीपुं या थासय् झीपिं) खनेदु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १३, ४०। ।

क्रियाया रूप हिलीबलय् बा आखः देतना वइगु (Gemination) छगू मू विशेषता खः, दसु: च्वन या थासय् चुन्न व ग्यात या थासय् ग्यात्त शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १४, ४१। ।

 खँग्वः व व्याकरण 
बन्दिपुरया नेपालभाषाय् खँय् भाय्या यक्व खँग्वः त्यासा कायेधुंकूगु खनेदु शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १६। गथेकि ला यात मैना, खुसि यात खोला धाइ शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १६। सर्वनाम खँग्वलय् बहुवचन दयेकेत पुं स्वाना वइगु खनेदु गथेकि जिपुं व छपुं शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १६। कारक व्यवस्थाय् बन्दिपुरया भाषाय् अधिकरण कारक -खे व -ए जुयाच्वंगु दु धाःसा अपादान कारक -लाङ जुयाच्वंगु दु शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ १९।

 रूप विज्ञान व ब्वथला ग्वः 
थ्व उपभाषाय् खँग्वःधुकू (Lexicon) ख्वप भाय् नाप यक्व सत्ती, तर छुं पुलांगु खँग्वःत आः तकं छ्यलाबुलाय् दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १५, ४३। । दसु कथं लः यात नाः व मेगु यात मेता धाइ शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १५, ४३। । अथे हे खस-नेपाली भाय्या खँग्वःत नं यक्व छ्यलाच्वंगु खनेदु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १६, ४४। ।
ल्याः आखः व नां नाप स्वाइगु ब्वथला ग्वः (Classifier) य् नं थुकिया थःगु हे पहः दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १९, ४८। । सजीव वस्तुया निंतिं /-म्ह/ या थासय् /-मा/ वा /-म/ छ्यलिगु याइ शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १९, ४९। । निर्जीव वस्तुया निंतिं /-गु/ या थासय् /-उ/ छ्यलिगु नं याः शाक्य, दया । (२०२१)। पौ ४९। । खस-नेपालीया वटा ब्वथला ग्वः नं थ्व भाषिकाय् दुहां वयेधुंकूगु दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ २०, ५०। ।
+4

 यासु/क्रिया रूपायन 
बन्दिपुरया नेपालभाषाय् क्रियायात मूल रूपं न्याथीलय् ब्वथले छिं शाक्य, दया । (२०२१)। पौ २०, ५०। । थ्व भाषिकाय् कर्ताया आधारय् (थः व कतः) क्रियाया रूप हिलीगु व्यवस्था दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ २२, ५२। । भूत व अभूत कालया व्यवस्था दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ ५३। । क्रियाया रूप हिलीबलय् बा आखः देतना वइगु (Gemination) विशेषतां थुकियात ख्वप व येँ-यलया भाय् स्वयाः पाः शाक्य, दया । (२०२१)। पौ २३, ५१।। सहायक क्रिया थ्व भाषिकाय् नं छ्यलाच्वंगु दु गथेकि अवस्थितिगत क्रिया "दः" व समिकरणात्मक क्रिया "खः" शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ २४। प्रेरणार्थक क्रिया दयेकेत धातुइ -क व -ग लितंसा स्वाना वइ शाक्य, दया (सन् २०२१), पौ २५।

 सफू दुनेया खँ 

बन्दिपुर नेपालभाषाया छगू महत्वपूर्णगु उपभाषा खः शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १। ।

थ्व ख्वप भाय्या पूर्वरूप व मौलिक उपभाषा खः शाक्य, दया । (२०२१)। पौ ११। ।

पृथ्वीनारायण शाहया पाला धुंकाः नेवाःत थन थाय्-बाय् हिलाः वंगु खः शाक्य, दया । (२०२१)। पौ ३। ।

स्वनिगलं पिने च्वंपिं नेवाःतय्गु भाषा अध्ययनया निंतिं थ्व सफू पिकाःगु खः शाक्य, दया । (२०२१)। पौ ८। ।

बन्दिपुरया नेवाःत येँ, यल व विशेष ख्वप पाखें वंगु इतिहास दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ ३। ।

थनया भाय् ल्हाइपिं मनूत आः डुम्रे, पोखरा, नारायणघाटय् तकं न्यंगु दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १७। ।

थ्व उपभाषाय् 'अ' मा आखः 'आ' जुयाः हिलीगु सः-विज्ञानया विशेषता दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १३। ।

क्रिया पदय् बा आखः देतना वइगु (Gemination) थुकिया थःगु हे पहः खः शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १४। ।

खस-नेपाली भाषां यक्व खँग्वः व क्रियात त्यासा कयाः छ्यलाच्वंगु दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १६, १८। ।

ब्वथला ग्वः (Classifier) सजीवय् 'मा' व निर्जीवय् 'उ' छ्यलिगु चलन दु शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १९। ।

खस भाय्या 'वटा' ब्वथला ग्वः नं थनया भाषिकाय् वयेधुंकल शाक्य, दया । (२०२१)। पौ २०। ।

सर्वनामय् बहुवचन क्यनेत '-पुं' स्वायेगु याइ शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १६। ।

अधिकरण कारक (Locative case) य् '-खे' व अपादानय् '-लाङ' छ्यलिगु याइ शाक्य, दया । (२०२१)। पौ १४, ४८। ।

प्रेरणार्थक क्रिया (Causative) दयेकेत '-क' या नापं '-ग' नं छ्यलि शाक्य, दया । (२०२१)। पौ २२। ।

वाक्यय् कर्ता, कर्म व क्रियाया पदक्रम हिउसां अर्थ मपाइगु नेपालभाषाया हे नियम थन नं लागू जुइ शाक्य, दया । (२०२१)। पौ २३। ।

 च्वमिया खँ 
थ्व सफूया च्वमि दया शाक्य छम्ह भाषाविद् खः। वय्कलं अमेरिकाया ओरेगन विश्वविद्यालयपाखें अध्ययन यानादीगु खः व नेपालभाषाया थीथी भाषिकातय्गु अनुसन्धान यानादीगु दुShakya (2021), पौ २९ । वय्कलं 'दरशा नेवामि' धइगु च्वखि नां (Pen name) छ्येलाः नं सफू व च्वसुत च्वयादीगु दुShakya (2021), पौ ३१ । सन् १९९३ स नं वय्कलं थ्व हे भाषिकाय् आधारित छगू सफू पिकानादीगु खः गुकियात लिपा हानं कुतः पिकाकं न्हूगु संस्करणया रुपय् पिथंगु खःShakya (2021), पौ ७ ।

स्वयादिसँ
 बन्दिपुर

लिधंसा

शाक्य, दयराम। (२०२१)। बन्दिपुरया नेपालभाषा (Bandipur Dialect of Nepal Bhasa)। कुतः पिकाक, ख्वप।

पुचः:नेपालभाषा
पुचः:सफू