मिस्रया इतिहास

मिस्र बाय् इजिप्तया ताःहाकःगु इतिहास दु। मिस्र दूगु थासय् पेलियोलिथिक कालया उत्तरार्ध तक उत्तर अफ्रीकाया जलवायु याकनं हिलावन। थुकिलिं थ्व लागाया जनसंख्यायात नाइल खुसि स्वनिगःया सिथय् बसोबास याकल। करीब १२० द्व दं न्ह्यः मध्य प्लीस्टोसीनया अन्तय् आधुनिक मानव शिकारीतयेसं थ्व थासय् स्थायी कथं च्वनिगु व्यवस्थाया पलिस्था यात। व अबिले निसें नाइल खुसिइ मिस्रया निर्भरता पलिस्था जुल।  शः (2002) पृ. 17 नाइल खुसिया उबजाऊ खुसिबाहा ख्यलय् मनुतेसं बुँज्या, अर्थव्यवस्था व अधिक परिष्कृत, केन्द्रीकृत समाजया विकास यात। थ्व मानव सभ्यताया इतिहासया छगू आधार जूवन। शः (2002) पृ. 17, 67-69

प्राचीनकाल
थ्व तजिलजिया प्राचीनकालीन इतिहासयात थ्व कथं बायेछिं-
पूर्व-राजवंशीय अवधि 
पूर्व-राजवंशीय व प्रारम्भिक राजवंशीय काल बिले मिस्रया जलवायु थौंया तुलनाय् कम सुक्खा जुयाच्वन। मिस्रया यक्व क्षेत्र सिमा व घाँय् ख्यलं भुनातल। थन्याःगु वातावरणय् थीथी स्तनधारी पेपांचूत म्वानाच्वन। सकल जलवायुइ स्वाँमा प्रचुर मात्राय् दयाच्वन व नाइल क्षेत्रया लखं झंगःतेगु यक्व जनसंख्या समर्थन यानातल। मिस्रवासितेसं शिकार यायेगु नापं थःगु ज्याया निंतिं पशुतेगु जवाःज्या शुरु यात। 
५५०० दँ न्हापा तक, नाइल स्वनिगः क्षेत्रय् च्वंपिं जनजातितेसं झ्वलंकः तजिलजिया विकास यात। इमिसं बुँज्या व ओअशु जवाज्या विकसित यात। नापं, चाया थलः दयेकिगु व व्यक्तिगत वस्तु दसु तिसा, व बहुमुल्य वस्तुतेत (दसु: मोति) म्हसीकलः। बदरी, थः-मिस्रया दकलय् प्रारम्भिक लहनाय् छगू वृहत्तम थासय् चाःया थलः, ल्वहंया ज्याभः, व तामाया छ्यलाया दसू लूगु दु। 
उत्तरी मिस्रया बदरी धुंका अमरेशियन व गुर्जियन तजिलजिया विकास जुल। थ्व तजिलजितेसं यक्व प्राविधिक आविष्कार यात। क्यानान व बायब्लोस समुद्री सिथय् न्हापांगु स्वापू  गुर्जियन युगय् खनेदु। 

दक्षिणी मिस्रय् करिब ४००० दँ न्ह्यः नाइल खुसिया सिथय् बदरी थें न्याःगु लहनाया विकास जुल, गुकियात नकादा धकाः म्हसीकिगु या। नकादा-१ कालया पूर्व-वंशीय कालय् मिस्रवासीतेसं इथियोपियां अब्सिदियन आयात यात। थुकियात छ्येला शार्पनर व अन्य वस्तु दयेकीगु ज्याया विकास थ्व कालखण्डय् खनेदत। लगभग १,००० दँया अवधिइ नकादा लहना छुं बुंज्यामि पुचलं विकसित जुया छगू शक्तिशाली लहना जूवन। थ्व लहनाया नेतातेसं नाइल स्वनिगः क्षेत्रया मनू व संसाधनय् पूर्ण नियन्त्रण यात। नकादा-३ तजिलजिया नेतातेसं नाइल खुसिया उत्तरय् मिस्रया नियन्त्रण विस्तारित यातः। न्हापा, हायरकोनोपोलिस व लिपा एबिडोसय् सत्ताया केन्द्र स्थापित यात। इमिसं नूबियाया दक्षिण तक व पश्चिमी मरुभूमिया उबजाऊ क्षेत्रया पश्चिम तक व पूर्वी भूमध्य क्षेत्रं पश्चिम तकया लहना नाप व्यापार यात। 

नकादा लहनां थीथी प्रकारया सामान उत्पादन यात। थुकिलिं थ्व समाजय् विशेष समुदायया शक्ति व धन दूगु खँ क्यनि। थ्व लहनां चाया थलय् किपा च्वयेगु, ल्वहँया भिंगु स्वां-थलः, लुं, माणिक व किसि-वां दयेकूगु तिसा व आभूषण दयेकीगु ज्या यात। इमिसं छगू सेरामिक खाया विकास नं यातः गुकियात फाइनेस धकाः म्हसीकिगु या। थुकिया छ्येला रोमन कालय् कप, व मूर्ति ब्वयेत जुल। पूर्व-वंशीय कालया उत्तरार्धय् नकादा लहनां च्वयेगु लिपि दयेकाहलः। थ्व लिपा वनाः प्राचीन मिस्रया च्वखँया निंतिं छ्येलीगु किपा आखः प्रणालीइ विकसित जुलः।

 प्रारम्भिक राजवंशीय काल
 प्राचीन साम्राज्य
 प्रथम मध्यवर्ती काल
 मध्य साम्राज्य
 निक्वगु मध्यवर्ती काल व हिक्सोस
 न्हूगु साम्राज्य
 स्वक्वगु मध्यवर्ती काल
 उत्तरार्ध काल
 तलेमाइक राजवंश
 रोमन प्रभुत्व

प्रारम्भिक राजवंशीय काल
प्रारम्भिक राजवंश काल मेसोपोटामियाया प्रारम्भिक सुमेरियन-अक्कादियन लहना व प्राचीन एलामया समकालीन काल खः। स्वंगू शताब्दी ईसा पूर्वया मिस्रया पुजारी मनेथो नं जुजु मेनेसया शासन काल निसें थःगु समय तकया जुजुतेगु ताःहाकःगु झ्वःयात ३०गू राजवंशय् बायातःगु दु। राजवंशकाल विभाजनया थ्व प्रणाली थौं तक छ्येलिगु या। वय्कलं थःगु आधिकारिक इतिहास "मेनी" (वा ग्रीक में मेनेस) नां याम्ह जुजुं शुरू यानादिल। थ्व जुजुं थःने व क्वःने मिस्रया निता राज्यतेत छधी यासें छगू राजवंशया अधीनय् लाकादिल।

एकीकृत राज्यय् हिलावःगु प्रकृया धाःसा प्राचीन मिस्रया च्वमितेसं धयातःगु समय स्वया यक्व बिस्तारं जूगु खः। नापं, मेनेसया समकालीन मेमेगु आलेख वा दसु लूगु मदु। वर्तमानया छुं विद्वानतेगु मत कथं पौराणिक मेनेस जुजु ऐतिहासिक नार्मर जुइफूगु मत दु। जुजु नार्मरया औपचारिक नार्मर प्यालेतय् शाही राजसी वसः फिनातःम्ह जुजु क्यनातःगु दु। थ्व किपालय् थ्व जुजुं एकीकरणया छगू प्रतीकात्मक ज्या यानाच्वंगु खनेदु। प्रारम्भिक राजवंश काल करिब ३००० ईसा पूर्व शुरू जुल। थ्व कालय् राजवंशीय जुजुतेसं न्हापा मेम्फिस नगरय् छगू राजधानी स्थापित यासें क्वःने मिस्रय् नियन्त्रण दयेकल। थनं थ्व राजवंशं क्वःने मिस्रया बुं क्षेत्रया श्रम शक्ति व बुंज्यायात नियन्त्रित यात। नापं, लेभान्तया निंतिं आकर्षक व महत्वपूर्ण व्यापार मार्ग नं थनं हे नियन्त्रित याये फूगु जुलः। प्रारम्भिक राजवंश काल बिले जुजुतेगु तःच्वना वंगु शक्ति व धनया अनुमान इमिगु विस्तृत मस्तबा समाधि व एबिडोसया सिथं संरचनां यायेछिं। थ्व संरचनातेगु छ्येला मदयेधुंकुम्ह जुजुया दैवीकरणया निंतिं याःगु खनेदु। जुजुतेसं विकसित याःगु राजसंस्थां छगू बल्लाःगु संस्थाया कथं भूमि, श्रम व संसाधनय् राज्यया नियन्त्रणयात वैधता बीगु ज्या यात। थुकिलिं प्राचीन मिस्रया लहनाया अस्तित्व व विकासय् ग्वहालि यातः।

मध्यकाल
मम्लुक

मम्लुक (अरबी: مملوك) ९गु निसें १६गु शताब्दीइ युद्धय् बुया इस्लाम धर्म धारण याना मुस्लिम खल़िफ़ा व अय्यूबी सुल्तानया निंतिं ल्वाइपिं मुस्मां दास सेना ख। थ्व सेनायात मेमेगु दासतेत थें न्याइगु व मीगु यासां मम्लुकतेत सेना जुगुलिं शस्त्र-अस्त्र धारण यायेगु अधिकार धाःसा बियातल। ख्रिस्टीनाप मुस्मांतेगु जूगु धार्मिक युद्ध क्रुसेड्सय् माम्लुकतेसं मुस्मांतेगु पक्षं ल्वाना ख्रिस्टीतेत बुकेयात ग्वहालि यात। समयनाप मम्लुकतेगु शक्ति नं अप्वया वन व लिपा मम्लुकतेसं राज्य शासन नं याःगु इतिहास दु गुकिलि मिस्रयात सन् १२५० निसें १५१७ तक्क मम्लूक सल्तनत छगू मुख्य दसु ख।

स्वयादिसँ
 मिस्र

पुचः:मिस्र