मान्सा मुसा

मान्सा मुसा (शासनकाल: १३१२–१३३७) पश्चिम अफ्रिकाया माली साम्राज्य (Mali Empire) या झिम्हम जुजु खः। "मान्सा" धयागु उपाधि खः गुकिया अर्थ "जुजु" वा "सम्राट" जुइ। छुं स्रोत कथं वय्कःयात इतिहासया दकलय् धनीम्ह मनूया कथं म्हसीकातःगु दु।Levtzion, Nehemia. "Musa I of Mali". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2026-01-17.

मान्सा मुसाया पालय् माली साम्राज्य क्षेत्रफलय् तसकं तःधं जुल व थ्व लुँ व चि  या व्यापारया केन्द्र जुल। वय्कःया मक्का (Mecca) या तीर्थयात्रा इतिहासय् नांजाः।

 न्हापांगु जीवन 
मान्सा मुसाया जन्म १३गु शताब्दीया अन्त्यपाखे जूगु खः। वय्कः सुन्दियाता कीता (Sundiata Keita), गुम्हेस्यां माली साम्राज्य पलिस्था यानादीगु खः, वय्कःया काय्चा खः। मुसा जुजु जुइ न्ह्यःया जुजु अबुबकरी द्वितीय (Abu Bakr II) आन्ध्र महासागर (Atlantic Ocean) पार यायेगु अभियानय् वनाः लिहाँ मवयेवं, सन् १३१२ य् मुसा मालीया जुजु जुयादिल।

 मक्काया तीर्थयात्रा (हज) 
सन् १३२४ य् मान्सा मुसां मक्का (Mecca) या तीर्थयात्रा (हज) यानादिल, गुकिं वय्कःयात हलिम न्यंकं नांजाकल। थ्व यात्राया वर्णन इतिहासय् "अभूतपूर्व" धकाः यानातःगु दु।

 लवाजम: वयकः नाप ६०,००० मनूतय्गु लवाजम दुगु खः। थुकिलि १२,००० दास दुगु खः, व हरेक दासयाके ४ पाउण्ड (१.८ केजी) लुँया कथि दुगु खः।
 लुँ: वय्कः नाप ८० उंथ (Camels) दुगु खः, व हरेक उंथयाके ३०० पाउण्ड (१३६ केजी) लुँ दुगु खः।

कायरोय् लुँया भाः:
वय्कःया लवाजम इजिप्टया कायरो (Cairo) थ्यंबलय्, मान्सा मुसां अनया गरिब जनतायात व अधिकारीतय्त उलि लुँ दान बियादिल कि, कायरोय् लुँया भाः हे कुहाँ वल। इतिहासकारतय्गु कथं, लुँया भाः सामान्य अवस्थाय् थ्यनेत १२ दँ माल। थ्व इतिहासया छगू जक अज्याःगु घटना खः गन "दान" या कारणं अर्थतन्त्रय् मुद्रास्फीति (Inflation) जुल।Goodwin, A.J.H. (1957). "The Medieval Empire of Ghana". South African Archaeological Bulletin.

 माली साम्राज्यया स्वर्ण युग 
मान्सा मुसाया शासनकालय् माली साम्राज्यया सिमाना आन्ध्र महासागर निसें आधुनिक नाइजर (Niger) खुसि तक थ्यन। थ्व साम्राज्यय् आःया माली, सेनेगल, गाम्बिया, गिनी, नाइजर, नाइजेरिया, चाड, व मौरिटानियाया भूभाग लाः।

 तिम्बक्तु (Timbuktu): मान्सा मुसां मक्का लिहाँ वयेगु झ्वलय् नांजाःपिं वास्तुकार व विद्वानतय्त माली ब्वना हयादिल। वय्कलं "तिम्बक्तु" शहरयात ज्ञान व व्यापारया केन्द्र दयेकादिल।
 जिङगुएरेबर मसजिद (Djinguereber Mosque):  सन् १३२७ य् वय्कलं तिम्बक्तुइ थ्व नांजाःगु मसजिद दयेकादिल, गुगु आः नं अन दु।
 सान्कोर विश्वविद्यालय (Sankore University): वय्कःया पालय् तिम्बक्तुइ सान्कोर मदरसा (विश्वविद्यालय) पलिस्था जुल, गन हलिम न्यंकंया विद्यार्थी ब्वँ वइगु खः। थन २५,००० विद्यार्थी दुगु व हलिमया दकलय् तःधंगु पुस्तकालय मध्ये छगू दुगु खः।

 सम्पत्ति 
आधुनिक अर्थशास्त्रीतय्सं मान्सा मुसाया सम्पत्तियात "अकल्पनीय" (Indescribable) धकाः वर्णन याःगु दु। छुं स्रोतकथं वय्कःया सम्पत्ति आःया ४०० अर्ब डलर (400 Billion USD) स्वया अप्व खः। उगु ईलय् हलिमया बच्छि लुँ (Gold) माली साम्राज्यं उत्पादन जुइगु खः।

 लिच्वः (Legacy) 
मान्सा मुसाया कारणं मध्यकालीन मानचित्रय् माली साम्राज्ययात लुँ ज्वनाच्वंम्ह जुजुया किपा सहित क्यनेगु यानाहल (दसु: Catalan Atlas)। वय्कःया शासनं पश्चिम अफ्रिकायात इस्लामिक शिक्षा व व्यापारया हब दयेकल। सन् १३३७ य् वय्कःया मृत्यु जुल व वय्कःया काय् माघन प्रथम (Maghan I) जुजु जुल।

 लिधंसा 

पुचः:जीवनी