अहःज्या

अहःज्या (Hunting) धइगु जंगली पशूतेत नसा, ला, छ्यंगू, वा मेगु प्रयोजनया निंतिं लिना वनेगु, ज्वनेगु वा स्यायेगु ज्या खः। मनू सभ्यताया विकासय् अहःज्या व गुंया सिसाबुसा मुनेगु (Hunter-gatherer) युग छगू तसकं हे महत्वपूर्ण कालखण्ड खः। थ्व ज्यां मनूयात प्रोटिनयुक्त नसा जक मब्युसें, पुचलय् ज्या यायेगु (Teamwork) व ज्याभः दयेकेगु सीप नं स्यन। अहःज्यायात अहः म्हिता नं धाइ व थथे अहः म्हितिम्ह मनूयात अहल्या धाइ। 

 इतिहास व विकास 
मनूया इतिहासय् अहःज्याया स्वरूप ईकथं हिउपाः वयाच्वंगु दु:

 प्राचीन युग: थ्व इलय् मनूतय्सं ल्वहँया ज्याभः, भाला, व तिमा-बला पाखें अहःज्या याइगु खः। थ्व इलय् अहःज्या मंकाः छेँजः वा कुल या सकल मनूतय्सं जानाः याइगु सामूहिक ज्या खः।
 मध्य युग: अहःज्या नसाया निंतिं जक मखुसें न्ह्याइपुइकेगु व शक्ति क्यनेगु माध्यम नं जुल। जुजु व भारोतय्सं थःगु साहस क्यनेत अहःज्या याइगु खः।
 आधुनिक युग: प्रविधि व बन्दूकया विकासं अहःज्या अझ अःपु जुल, तर थुकिं यानाः यक्व प्रजातिया पशुत लोप जुइगु खतरा (Extinction) अप्वया वल।

 अहःज्याया प्रकार 
१. म्वानाः अहःज्या (Subsistence Hunting): थःगु व थःगु माचाछिया नसाया निंतिं याइगु ज्या। थ्व विशेष यानाः आदिवासी जनजाति पुचलय् खनेदु।
२. व्यापारिक अहःज्या: ला, छ्यंगू, वा वा (Tusk) मीगु निंतिं याइगु ज्या। थ्व अवैध (Poaching) जुइफु।
३. नियन्त्रित अहःज्या: वातावरण प्रणाली (Ecosystem) सन्तुलनय् तयेत सरकारं नियमन यानाः अनुमति बीगु ज्या।

 समाजय् प्रभाव व चुनौती 
 नसा सुरक्षा: बुंज्या युग स्वया न्ह्यः अहःज्या हे नसाया मू स्रोत खः।
 पर्यावरण विनाश: अनियन्त्रित अहःज्यां जैविक विविधता (Biodiversity) स्यनी।
 कानून: थौंकन्हय् हलिं न्यंकं दुर्लभ वन्यजन्तुया अहःज्यायात प्रतिबन्ध लाकातःगु दु।

 संस्कृति व अहःज्या 
यक्व संस्कृतिइ अहःज्यायात 'साहस' (Courage) व 'संस्कार' (Ritual) नाप स्वाइ। माया जाति थेंज्याःगु प्राचीन सभ्यताय् अहःज्या याये न्ह्यः प्रकृति व द्यः नाप अनुमति कायेगु चलन दुगु खः। नेवाः समाजय् नं ऐतिहासिक रूपं अहःज्याया विशेष महत्व दुगु खँ परम्परागत प्याखँ व बाखंतय्सं क्यनी। तलेजु भवानी नेपालय् बिज्याःबिले गुंइ दयाच्वंम्ह मेय् स्याःगु थुकिया छगू दसु ख। 

 लिधंसा 
 Lee, Richard B., & DeVore, Irven (1968). Man the Hunter.
 Cartmill, Matt (1993). A View to a Death in the Morning: Hunting and Nature through History.
 नेवाः भाय्‌या शब्दकोश (Newari Dictionary).

Category:मानवशास्त्र
Category:इतिहास
Category:जीवविज्ञान