फराद

thumb

फराद (Farad, चिं: F) धइगु अन्तर्राष्ट्रिय इकाइ प्रणाली (SI) य् 'इलेक्ट्रिकल क्यापासिटेन्स' (Electrical Capacitance) वा विद्युत मुंकिगु क्षमता दायेगु इकाइ खः। थुकिया नां अङ्ग्रेजी भौतिकशास्त्री माइकल फारादे (Michael Faraday) या सम्मानय् तःगु खः। क्यापासिट्यान्स छगू वस्तुया विद्युतीय चार्ज मुंके फइगु क्षमता ख। अन्तर्राष्ट्रिय इकाइ प्रणाली (SI) य् थ्व १ कोलम्ब प्रति भोल्ट (C/V) बराबर जुइ।  थ्व नां अंग्रेजी भौतिकशास्त्री माइकल फराडे (१७९१–१८६७)या नामं तःगु ख। एसआइ बेस युनिट १  F = १ केजी −१ ⋅ मीटर −२ ⋅ s ४ ⋅ A २ जुइ।

 थुइके 
छगू कोलम्ब चार्जं प्लेट दथुइ च्वंगु पोटेंशियलयात छगू भोल्ट हिलेबलय् क्यापासिटरया क्यापासिटेन्स छगू फारद जुइ ।   समान रुपं छगू फरादयात छगू भोल्टया पोतेन्सियल दिफरेन्सय् छगू-कुलम्ब चार्ज मुंकिगु क्यापासिटेन्सया रुपय् वर्णन यायेछिं। 

मेगु भासय् छगू क्यापासिटरया निगू प्लेट दथुइ छगू भोल्ट (Volt) भिन्नता दइबलय् यदि उकिं छगू कुलम्ब (Coulomb) विद्युत चार्ज मुंकिगु जुसा उकिया क्षमता छगू फाराद जुइ।

क्यापासिटेन्स, चार्ज, व पोटेंशियल डिफरेन्सया दथुइ स्वापू लिनियर जुइ। दसुया निंतिं, यदि छगू क्यापासितर पारया पोतेन्शियल दिफरेन्स बच्छि जुल धाःसा उगु क्यापासितरं मुंकिगु चार्जया मात्रा नं बच्छि जुइ।

अप्वः धया थें छ्येलाया निंतिं, फराद क्यापासिटेन्सया छगू अव्यावहारिक रुपं तःधंगु दासु खः । अप्वः धया थें इलेक्ट्रिकल व इलेक्ट्रोनिक एप्लिकेशनयात क्वय् बियातःगु एसआइ प्रिफिक्सं व्यक्य याइ :

1 mF (millifarad, one thousandth () of a farad) = 0.001 F =  μF =  pF
1 μF (microfarad, one millionth () of a farad) = 0.000 001 F =  nF =  pF
1 nF (nanofarad, one billionth () of a farad) = 0.000 000 001 F = 0.001 μF =  pF
1 pF (picofarad, one trillionth () of a farad) = 0.000 000 000 001 F = 0.001 nF

 व्यवहारिक इकाइत 
व्यवहारय् छगू फराद तसकल हे तःधंगु इकाइ खः। उकिं इलेक्ट्रोनिक्स उपकरणय् थुकिया चिधंगु इकाइत छ्यली:
 माइक्रोफराद (mu F): 10-6 फराद
 न्यानोफराद (nF): 10-9 फराद
 पिकोफराद (pF): 10-12 फराद

 क्यापासिटर व उकिया ज्या 
फराद इकाइ छ्यलिगु मू ब्वः 'क्यापासिटर' खः। क्यापासितर (पुलांगु नां कन्देन्सर) इलेक्त्रिक फिल्दय् इनर्जी स्वथनेत छयलिगु छगू प्यासिभ निगु-तर्मिनल इलेक्त्रिकल कम्पोनेन्त ख। व्यवहारिक क्यापासितरया थी-थी रुप दु। अथे जुसां दक्वं क्यापासितरय् दाइइलेक्त्रिकं (इन्सुलेतर) बायातःगु निगु वा अप्व इलेक्त्रिकल कन्दक्तर दइ। धातुया निगु पाताचा चिब्याःगु इन्सुलेतिङ्ग फिल्दं बायातःगु रुपयात छगू साधारण दसुया रुपय् कायेछिं। यक्व साधारण विद्युतीय ज्याभलय् क्यापासितरत इलेक्त्रिक सर्कितया कथं छ्यलिगु या। 

सिद्धान्त

क्यापासितरय् निगु इलेक्त्रिकल कन्दक्तरतयेत नन-कन्दक्सन ख्यलं बायातइ। Ulaby, p.168 थ्व कन्दक्सन मयाइगु ख्यःयात दाइइलेक्त्रिक धाइ। साधारण भासय्, दाइ इलेक्त्रिक छगू इलेक्त्रिकल इन्सुलेतर जक्क ख। दाइइलेक्त्रिक मिदियाया दसुया कथं खा, फे, भ्वं, भ्याक्युम, व सेमिकन्दक्तर दिप्लिसन क्षेत्र आदि काये छिं। छगू आदर्श क्यापासितर आइसोलेतेद व सेल्फ-कन्तेन्द जुइ, गुकिलि नेत इलेक्त्रिक चार्ज दइमखु व पिनेया इलेक्त्रिक ख्यःया छुं प्रभाव दइमखु। क्यापासितरया कन्दक्तरतयेसं, अथे जूगुलिं समकक्षी पाताय् समान व विपरित चार्ज दयेकातइ Ulaby, p.157व दाइइलेक्त्रिकं इलेक्त्रिक फिल्द दयेकी। क्यापासितरया ज्या अर्थात क्यापासित्यान्सयात फरादय् लनिगु याइ। एस आइ युनितय् छफराद क्यापासितान्स धाःगु सकल कन्दक्तर पाताय् छगु कोलम्ब चार्जं ज्याभलय् छभोल्त भोल्तेज दयेकी।Ulaby, p.169

क्यापासितर इलेक्त्रिक सर्कितय् इलेक्त्रिक फिल्दया छगू साधारण दसु ख। छगू आदर्श क्यापासितरया ज्या निरन्तर मपाक्क क्यापासित्यान्स C बीगु ख, क्यापासित्यान्स धागु सकल कन्दक्तरय् दइगु चार्ज ±Q व इमिगु दथुइ दइगु भोल्तेज V या अनुपात ख:

गब्लें-गब्लें क्यापासितरय् चार्ज मुंकातइबिलय् चार्जंयाना क्यापासितरय् भौतिक असर वयेफु। थुकिलिं क्यापासितरया क्यापासित्यान्स पायेफु। थथे जुसा क्यापासित्यान्सयात इन्क्रिमेन्तल चेन्जेसया आधारय् परिभाषित याइ:

छ्यला
छ्यलाया छुं दसु:
 फिल्टरिङ: न्ह्यासा (Engine) वा विद्युत उपकरणय् वइगु अनावश्यक 'नोइज' (Noise) पनेत।
 ऊर्जा स्वथना: क्यामराया फ्ल्यास (Flash) च्याकेत छकलं तःधंगु ऊर्जा उपलब्ध याकेत।
 ट्युनिङ: रेडियो वा टेलिभिजनया फ्रिक्वेन्सी पाय्छि यायेत।

 सुरक्षा व सावधानी 
तःधंगु फाराद क्षमता दूगु क्यापासिटरतय्सं विद्युत आपूर्ति बन्द जूसां नं ऊर्जा मुंका तइ। थन्यागु ब्वयात ज्याया दथुइ थियेलाःसा 'इलेक्ट्रिक शक' (Shock) वयेफु, गुकिं यानाः थ्व ब्वःया दासुज्या वा मर्मत याइबलय् सावधानी कायेमा।

 ब्वनादिसँ
 Young, H. D., & Freedman, R. A. (2014). Sears and Zemansky's University Physics.
 IEEE Standard Letter Symbols for Units of Measurement.
 फराद दासु हिलेगु ज्याभः

 लिधंसा

पुचः:क्यापासित्यान्स
Category:भौतिक शास्त्र
Category:इन्जिनियरिङ
Category:विज्ञान