नेपालभाषाय् न्हिला ध्याचु

नेपालभाषाय् न्हिला व ध्याचूया ताःहाकःगु इतिहास दु। विक्रमया १७गू शताब्दी निसें हे थ्व भासय् न्हिला ध्याचुया दसिं दुगु खनेदु। [https://ia600400.us.archive.org/34/items/NepalbhashamaHasyaVyangaKavyaParamparakoItihasArticleByJanakLalVaidya/Nepalbhashama%20Hasya%20Vyanga%20Kavya%20Paramparako%20Itihas%20article%20by%20Janak%20Lal%20Vaidya_text.pdf
 जनक लाल वैद्य, नेपालभाषामा हास्य–व्यङ्ग्य काव्य परम्पराको इतिहास, PDF, Internet Archive]

ब्वथला
थ्व विधाय् खनेदूगु थीथी कलारुप (Artform) थथे दु :

कथा ल्हाय् म्ये
लोक चरित्रय् आधारित रिति-थिति, धर्म संस्कृतियात ध्याचू नकिगु म्ये। लोकया चरित्र खँ ल्हाय, थिथि मन ख ल्हाय, इति लोक चरित्र गीत आदि थुकिया दसु ख। 

थुकिया छगू दसिं थथे दु:
यलया संयुक्त शासक समकालिक अज्ञात च्वमिया येँया म्येया छपू हाकः थथे दु
 नेपाल राजस थव या रे मखोन सास्य असत्यया सत्यानास जुस्य बरोयो॥ 

श्रीनिवास मल्ल(नेसं ७४७-८०७)या ध्याचूया दसिं थथे दु:
संपत्ति दओम्हया संतात हीन । 
परिवार दओम्हया अति तओ रीन ।
शनिजन पुरुखया तिरिजन अज्ञानी ।
लाल बाल अतारीया तिरि जा ज्ञानी॥  

ख्वपया जुजु जगत प्रकाश मल्ल(ने. सं. ७५९-७९३) नं थःगु शत्रुया खँय् थथे ध्याचू नकादीगु दु: 
 गुलुनङ नृपपनि धरमस चित्त तव गुलुनङ पाप यात आव' 

ख्वपया जुजु रणजीत मल्लया कलाः वृद्धिलक्ष्मी देवीं (नेसं. ८१९-५६१) रणजीत मल्लयात ध्याचू नकूगु म्ये 
 “गरुड गओम्हसेन मयात विवेक' 

नेपालसम्बत ८६९ 'संसारया कारण विघ्न फुतकाओ'स यलया जुजु राज्य प्रकाश मल्ल कालया चिनाखँमिं तलसिं व मोहिया मिसाया मखूगु ज्याया खँ कनातःगु दु।

कार्तिक प्याखँ 
यलया कार्तिक प्याखनय् न्हिला व ध्याचूया यक्व दसुत खनेदु।
 बाथ: थ्व जुजु श्रीनिवास मल्लं च्वयादीगु ख्यालि दबूप्याखँ ख। थ्व दबूप्याखँ कार्तिक प्याखँया हुनिइ दुथ्याःगु छब्वः ख। थुकिया मू पात्र गंदाजु, समादाजु व बाथः किजा ख। 
 ल्यवःसिं मिसा 
 च्बलय खुदां दां खुदां झिं निदां पाय्‌छि
 कौला खिचा
 माकःसि मियेगु

सापारुया म्ये 
थुकियात सायाः म्ये नं धाइ। थ्व साया निसें येँया पुन्हितक हालिगु या। आपालं ध्याचू जुसां थ्व धाः दुने न्हिलाया मू रुप दयाच्वनि। 
नेपालसम्बत ८६४पाखे जुजु जयप्रकाश मल्लकालीन चिनाखँमि धनन्तया (ॐ नमो बुद्धाय! लोकया चरित्र खं ल्हाय') नांया सायाः रचनाय् समाजया थीथी वर्गयात (कःमि, मोहि, ज्यामि, छिपा, सालमि, बञ्जाः, नायः, दिदीअजी, प्रेत, ज्योतिष आदि)यात ध्याचू नकूगु दु। 

न्हिला/ख्यालि
ख्वपया जुजु जगज्ज्योति मल्ल(नेसं ७३३-७५६)या नानार्थ पञ्च दशगीत दुनेया झिन्न्यापु म्येय् प्येपु म्ये (९, १०, १३, १४) न्हिला प्रधान म्ये ख। छगू दसिं:
 बनज वाङान छुनों मचुव, लिहां क्याव छेँ वु चुव, 

आधुनिक कालय् ख्यालि ख्यलय् यक्व विकास जूगु दु। थुकिलि मदनकृष्ण श्रेष्ठ, हरिवंश आचार्य, सबिन शाक्य, आर्यन नकःमि, रवि डंगोल निसें इन्तरनेत युगया ज्यासः फिल्म्स आदि तक दुथ्या। 
सिन्हाज्या: 
सिन्हाज्या बिले हालिगु म्येय् मनूयात थाकुइगु ईया ध्याचु खनेदु। थ्व म्येया रागय् लिपा तक थीथी ध्याचू च्वयातःगु खनेदु। 
दसु:
 नेसं ११११स वीर शम्सेरया इलय् “तव जल छे चोने जि मफु, जुजु मेले बने बीवो वचन्‌'

विरह
तसकं अन्याय जुबिले याइगु विरहया ध्याचू
 ख्वपया जुजु रणजीत मल्लया “हाय हाय राम गथे मलुमने नेपाल” म्येय् “पिरति यानाचोना दुरजनयाके छल” धकाः थःयात धोका बियाः पृथ्वीनारायण शाहयात ग्वहालि याइपिन्त ध्याचू नकातःगु दु।  
सितला महामारीया हुनि रणबहादुर शाहं देसं पिथनाछ्वःपिं मनूतेसं  “सितला माजु स्वहनेः परजाया गथिन हवाल” व “महारानी विजयालक्ष्मी विदेशत थ्यतके हल” धकाः ध्याचू नकूगु खनेदु। नापं, थःयात स्वामी धाइम्ह जुजुया खँय् “स्वामी जुजुया धर्म मदया कचि मचा वबाके छोत।” धकाः धयातःगु दु।

स्वयादिसँ
 नेपालभाषा

लिधंसा

पुचः:नेपालभाषा