आर्थ्रोपोदा

आर्थ्रोपोदा (Arthropod) धयागु प्राणी जगतया दकलय् तःधंगु 'फाइलम' (Phylum) खः। हलिंया करिब ८०% स्वया अप्वः ज्ञात प्राणी प्रजातित थ्वहे पुचलय् ला। थुकी की (Insects), कःलि (Crabs), माकचा (Spiders), व दम्बि (Centipedes) थेंज्याःगु प्राणीत ला। "आर्थ्रोपोदा" खँग्वः ग्रीक भाषाया 'arthron' (जोर्नी) व 'pous' (पाल्चा/तुति) पाखें वःगु खः, गुकिया अर्थ "जोर्नी दूगु तुति" खः।

 मू विशेषता  
आर्थ्रोपोदतयगु म्हय् क्वय् बियाकथंया विशिष्ट संरचनात दइ:

 बाह्य कङ्काल (Exoskeleton): इमिगु म्हया पिने 'काइटिन' (Chitin) पाखें दयेकातःगु क्वातुगु भः दइ। थुकिं म्हया रक्षा याइ व लखं पनी। म्वायेगु झ्वलय् इमिसं थ्व कङ्कालयात त्वतेगु व हिलेगु याइ (Molting)।
 खण्डित म्ह (Segmented Body): इमिगु म्ह थी-थी भागय् बायातःगु दइ, गुकियात अप्वः थें 'छ्यं' (Head), 'नुगपाः' (Thorax), व 'प्वाः' (Abdomen) धाइ।
 जोर्नी दूगु तुति (Jointed Appendages): इमिगु तुति व एन्टिना (Antennae) पिनें हे खनेदैगु जोर्नी-जोर्नी जुयाः दयेकातःगु दइ।
 चकं रक्तसञ्चार प्रणाली (Open Circulatory System): इमिगु म्हय् हि सनिगु नसा (veins) दइमखु; हि प्रत्यक्ष रूपं अङ्गतयगु दथुइ बाहा वइ।

 मू पुचः 

आर्थ्रोपोदा फाइलमयात प्यंगू मू वर्गय् बाये फइ:

 इन्सेक्टा (Insecta): की (दसु: भुजिं, लापाचा)। थुमिगु खुपा तुति दइ।
 अराक्निडा (Arachnida): माकःचा (Spiders) व बिच्छी। थुमिगु च्यापा तुति दइ।
 क्रस्टेशिया (Crustacea): कःलि (Crabs), झिङ्गे न्या (Shrimp), व लबस्टर। थ्व अप्वः थें लखय् च्वनी।
 माइरियापोडा (Myriapoda): हइ (Centipedes) व न्ह्यबि (millipede)। थुमिगु यक्व खण्ड व यक्व तुति दइ।

 महत्त्व 

आर्थ्रोपोडतय्सं पृथ्वीया जीवन चक्रय् तःधंगु प्रभाव लाकी:
 परागण (Pollination): भँपु व पुतली थेंज्याःगु कीटतय्सं स्वांया परागण यानाः नसा-त्वसा उत्पादनय् ग्वाहालि याइ।
 नसाः झ्वः: थ्व प्राणीत मेमेगु पशु व मनूतयगु नं नसाया स्रोत खः।
 अपघटन (Decomposition): थुमिगु छुं प्रजातितय्सं सिइगु वस्तुतय्त स्यंका मल दयेकी।

 लिधंसा 

 Brusca, R. C., & Brusca, G. J. (2003). Invertebrates.
 Giribet, G., & Edgecombe, G. D. (2019). The Arthropod Tree of Life.
 Ruppert, E. E., Fox, R. S., & Barnes, R. D. (2004). Invertebrate Zoology.

Category:जीवविज्ञान
Category:आर्थ्रोपोडा]]