बिस्का जात्रा

264x264px|thumb|right|Biska Jatra
thumb

बिस्का जात्रा बाय् बिस्काः जात्रा (नेपाललिपिइ: 𑐧𑐶𑐳𑑂𑐎𑐵 𑐖𑐵𑐟𑑂𑐬𑐵, 𑐧𑐶𑐳𑑂𑐎𑐵𑑅 𑐖𑐵𑐟𑑂𑐬𑐵), बाय् बिस्केट जात्रा (नेपाली बाय् खँय् भासय्) भक्तपुर, थिमि व इमिगु जलाःखलाः थासय् बैशाख लाय् दँय्-दसं हनीगु छगू नखः ख। ख्वप व थिमि नापं थ्व नखः हनिगु आपालं थासय् बिस्का दच्छिया मू नखः कथं हनिगु जुइ। बिस्का नेवाः तजिलजिया मेमेगु नखः थें मखुसें, नेपाःया चन्द्रमासया पलेसा हिन्दू सौर्य पात्रोय् आधारित दु। 

बिस्का नामं हनिगु थ्व नखः दुने ख्वप, थिमि, बोडे, नगःदेय्, धापासी, तोखा, धौख्यः, कतुन्जे, गुन्दु व सांगाय् आदि थासय् छगू हे ईलय् हनीगु नखःचखःयात म्हसीकिगु या। थ्व फुक्कं थाय् छगू इलय् ख्वप राज्यया भाग जुयाच्वंगु खः। बिस्काया उत्पत्ति ख्वपय् वैशाखी, सौर्य न्हूदँ हनेगु नखःया रुपय् ताःहाकःगु यःसिंइ चिनातःगु ताःहाकःगु पताका ब्वयाः जुइ। मल्लवंशया इलय् थ्व नखः राज्यया मेमेगु थासय् नं न्यनावन व यक्व न्हुगु परम्परात दुथ्यात, गुकिलि भैलः व वसपोलया कलाः भद्रकालीया ख्वपय् रथ सालिगु, थिमिइ सिन्दूर जात्रा, थ्व निगुलिं थौंया नखःया दकलय् नांजाःगु ब्वः ख। सकल नगरय् नखः हनेगु थःगु हे बिस्कं पहः दु।

 व्युत्पत्ति 
बिस्का नांया उत्पत्ति नेपालभाषाया खँग्वः "बि" व "सिका" स्वाना जूगु लोकंह्वाःगु विश्वास दु, गुकिया अर्थ बि बाय् नागयात स्यानाः जूगु झका ख। थ्व नांयात निम्ह नाग मदयावंगु स्वापू दूगु उत्पत्तिया खँय् छगू स्वापू दूगु लोकंह्वाःगु बाखँ दु।

अथे जुसां थ्व नखःया नां पुलां नेपालभाषाया नां बिस्क्यता, छगू खँग्वः गुगु मल्ल राजवंशया यक्व ऐतिहासिक अभिलेखय् बारम्बार खनेदु, नं वःगु ख। थ्व पुलां नेवाः खँग्वः निगु खँग्वः स्वाना दयावःगु ख।  व केतु , या छगू समास ख, गन केतु संस्कृत खँग्वः केतु (केतु)या प्रत्यक्ष रुपान्तरण ख व ब्यानरया निंतिं शास्त्रीय नेवारय् सौर्य न्हुदँया खँग्वः ख, मार्च विषुवद, विषुवादया निंतिं संस्कृत नांं वःगु ख । थ्व नांं भक्तपुरय् सौर्य न्हुदँया इलय् ब्वज्या याइगु छगू जोडी ताःहाकःगु ब्यानरयात संकेत याइ।

अथे हे खँय् भासय् नं थ्व नखःयात बिस्केट जात्रा धकाः धाइ, गुगु नेपालभाषाया खँग्वः बिस्काःया छगू भाषिक रुपान्तरण खः।

 उत्पत्ति 

 किम्बदन्ति 
नखःया नखःया शुरुवातलिसे स्वापू दूगु आपालं किम्बदन्तित भक्तपुरय् लोककथाया रुपय् लोकंह्वाःगु कथं पुनःकनेगु याइ, फुक्कं निम्ह नागयात स्यानाः ताःहाकःगु सिँया डण्डी मार्फत उमिगु सीम्ह ब्वयेगुलिइ क्वचाइ । क्वय् बियातःगु निगू दकलय् नांजाःगु किम्बदन्ति खः ।

" लिच्चवी राजवंशया इलय् भक्तपुरया जुजु शिवदेव द्वितीय किरातया बारम्बार छापामार आक्रमणं त्रासय् लाःगु खः व उकिं वं साँखुया वज्रयोगिनीपाखें ग्वाहालि फ्वन । देवीं शिवदेवयात सेखर आचाजु , सेखर जादुगर, अखाजुमेयात म्हसीकेत सल्लाह बिल ।" थुकथं विशेष चाया क्वँय् छ्यला थःत धुँया रुपय् रुपान्तरण यायेगु क्षमता तान्त्रिक शेखर आचाजुं थःत धुँया रुपय् हिलाबिल अले संयुक्त धुँया सेनां सेखरयात ग्यानापुक लसकुस यानाः सेखरयात लसकुस यात । सिन्दूर छर्ने पर्व छक्वः छेँय्, सेखर आचाजुया कलाः नरूपां थः भाःतया गोप्य क्षमताया बारे न्यनाः थःगु इच्छा प्वंकूसें छम्ह पाइथन ( नेवारय् बि ) स्वयेगु इच्छा प्वंकल व थः भाःतयात छम्हय् रुपान्तरण यायेत इनाप यात व सेखर आचाजुया ल्हातय् नारूपायात थःगु भाःतयात विशेष रुपं जानकारी बियादिल । रुपान्तरण ताकि व कलाःयात सूचं बियाः थःगु तान्त्रिक शक्ति छ्यला थःत छम्ह अजदुरय् रुपान्तरण याइ तर नागयात खनेवं सेखर आचाजु छम्ह अजदुरया रुपय् आतंकं बिस्युं वनी, थः कलाःया लिउलिउ वनी परम्परागत नारुथय् रुपान्तरण जुइगु आशाय् । थुकियात क्वातुकेगु निंतिं थःगु ल्हाःयात स्वतन्त्र यायेगु निंतिं वं थःगु म्हुतुइ विशेष चाया क्वँय् तइ गुकिं यानाः वयात नं पाइथनय् रुपान्तरण याइ । pythons या वास्तविक पहिचानं थः मनूतय्त नागयात गथे खः अथे हे त्वःतेत आदेश बी ।आशाहीन, दम्पतिं शहर पिने थःत स्याइ सुख्खा व मेमेगु दुर्घटनात दम्पतिया मृत्युया लिउलिउ वइ व शिवदेव हाकनं छक्वः सेखर आचाजुया लिक्क वनी अले वयागु छेँ खाली जुइ । python carcasses. शिवदेवं अन्ततः छु जूगु खः धइगु महसुस याइ व सेखर आचाजुयात हनेगु निंतिं थःगु राज्ययात बचे याःम्ह मनुखं वीर सेखर आचाजु व वया कलाःया सीम्हयात ताःहाकःगु खम्बाय् चिनाः प्रदर्शन यायेगु न्हूगु पर्व न्ह्याकी" । 

 नखःया उत्पत्तिया खँय् मेगु नांजाःगु किम्बदन्ती खः : 
"प्राचीन कालय् भक्तपुरया छम्ह जुजु दुगु खः, गुम्हेस्यां छम्ह म्ह्याय् छम्ह जक मचाया रुपय् दुगु खः । उकिं वं घोषणा यात कि सुनां नं थः म्ह्याय्यात इहिपा यात धाःसा व भक्तपुरया मेम्ह जुजु जुइ । उकथं छम्ह ल्याय् म्हम्ह राजकुमारयात राजकुमारीलिसे इहिपा याःगु खः तर कन्हय् कुन्हु सुथय् हे फुक्क राज्यं राजकुमारीयात इहिपा यानाः राजकुमारीयात इहिपा यात ।" थुकथं हे ल्याय् म्हपिं निम्हं नापं द्यनाच्वंगु इलय् राजकुमारीया न्हासं छगू जोडी सुका पिहां वल, गुकिं याकनं हे ल्याय् म्हम्ह राजकुमारयात द्यनाच्वंगु इलय् स्यानाबिल । राजकुमारी इहिपा यात, वया वरयात द्यनेगु झ्वलय् वयागु न्हासं पिहां वइपिं नागतसें स्याइगु जुइ अन्ततः राज्यय् राजकुमारीलिसे इहिपा यायेत इच्छुक सुं नं मिजं ल्यं मदुगु खः । वं छगू खुसिया तलय् सुलाच्वन अले वयात सल्लाह बी कि इमिगु इहिपा लिपा चान्हय् जागृत जुइत तरवार ज्वनाः । देवी भद्रकालीया सम्मान गन वं ताःहाकःगु डण्डीइ चिनाः स्यानातःपिं निम्ह नागया सीम्ह नं प्रदर्शन याइ" ।

 ऐतिहासिक उत्पत्ति 
छज्वः ताःहाकःगु ह्याउँगु ब्यानरया ब्वज्या ( नेवार : हलिन पाता ; संस्कृत : विश्वध्वजा; अर्थात "विश्व ब्यानर") भक्तपुरय् सौर्य न्हूदँया इलय् ब्वयातःगु इतिहासकारतय्सं थ्व नखःया दकलय् पुलांगु परम्परा धकाः सहमति प्वंकूगु दु । तर स्थानीय लोककथाया विपरीत इतिहासकारतेसं नं ह्याउँगु ब्यानर सम्बन्धित नाग मखु धकाः सहमति प्वंकूगु दु।  अष्टमंगलं सुशोभित थ्व ब्यानर जोडी सौर्य न्हूदँया इलय् भक्तपुरया जनतायात दच्छिया ल्यं दनिगु ईया निंतिं शुभ प्रदान यायेत प्रदर्शित याइगु शुभ प्रतीक ख। 

 अवलोकन 
भक्तपुर तौमढीइ जुइगु हस्ताक्षर ज्याझ्वलं बिस्का जात्रा "द्यः कोहा बिज्यागु" न्ह्याकी गुकिया अर्थ भैरव द्यःयात नखःया निंतिं थःगु देगःपाखें पिने हयेगु याइ, थ्व नगरया ठाणे (उच्च) व कोने (निम्न) भाग दथुइ जुइगु रस्साकसी खः । निखेरं रथ खिचेयाइ व शहरया उगु भाग सुनां त्याकल वयात रथया चान्स थःगु थासय् यंकेगु अवसर दइसा मेगु पक्षं थःगु पाः पियाच्वनी । रथयात अन्ततः निन्हु तयातःगु गहितिइ क्वकायेगु याइ अले हाकनं नेपाली दँया पूर्वसन्ध्याय् ल्यासिनखेलय् क्वकायेगु याइ ।

यो सि क्यो करिब २५ मिटर योशि द्यो दयेका तःगु दु । अनं लिपा रथयात ल्यासिंखेलय् सालाः कन्हय् कुन्हु तक रथ तइ । न्हूदँया पूर्वसन्ध्याय् Yoh si क्वकायेगु याइ । अले हाकनं रथयात गहितिइ यंकी अले अन्तिम दिं गुकियात "द्यः थहा बिज्यागु" नं धाइ गुकिया अर्थ खः द्यः भैरवयात हाकनं देगलय् हइ,फुक्क मनूत दइ, रथयात हाकनं निखेरं यंकी अले अन्तय् ५ तल्लाया देगःया परिसरय् बसोबास याइ ।

मध्यपुर थिमिया थीथी थासय् (थिमि, नगदेश व बोडे) नं बिस्का जात्रा न्यायेकी । मध्यपुर थिमिया थीथी थासं मनूत मुनी, थःथःगु रथ ज्वनाः लायेकू थिमिइ । मनूतय्सं सिमरिक रंगया पाउडर वांछ्वयाः धिमय् संगीत थानाः लसता हनेगु व भिन्तुना शेयर यायेगु याइ ।

बोडें जिब्रो स्यायेगु समारोहया साक्षी जुल । छम्ह बासिन्दां न्हिच्छि लोहंया स्पाइकं थःगु जिब्रो स्यानाः शहरय् चाःहिलाः थःगु काँधय् अनेक ज्वलंत ज्वनाः चाःहिलाच्वनी । जुजु भाई श्रेष्ठ दकलय् नांजाःगु जिब्रो छेदन नगर खः । 

 सन्दर्भग्रन्थ 

पुचः:जात्रा