थेल्स

थेल्स (थ्यं-मथ्यं ६२४–५४५ ई.पू.) प्राचीन ग्रीसया दकलय् न्हापांम्ह दार्शनिक, गणितज्ञ व खगोलशास्त्रीइ छम्ह खः। वय्‌कःयात पाश्चात्य दर्शनया 'अबु' व युनानया 'न्हेम्ह बुद्धिमान' (Seven Sages of Greece) मध्ये छम्ह धकाः म्हसीकी। थेल्सं हे दकले न्हापां प्राकृतिक घटनातय्त द्यः-पितृया शक्तिं मखुसें 'तर्क' व 'विज्ञान' या आधारय् थुइकेगु कुतः यानादीगु खः।

 दार्शनिक विचा: 
थेल्सया दर्शनया मू सार थथे दु:
 ब्रह्माण्डया आधार (Arche): थेल्सया विचाः कथं फुक्कं वस्तुया मूल आधार 'लः' खः। वय्‌कःया तर्क कथं लः मदुसा जीवन सम्भव मदु अले लः थःगु रूप (फि, वाफ, व च्वापू) हिलेत समर्थ जूगुलिं थ्व हे ब्रह्माण्डया मू तत्त्व खः।
 पृथ्वीया स्थिति: वय्‌कःया विश्वास कथं पृथ्वी छगू विशाल समुद्रय् 'जहाज' थें दया च्वंगु दु।

 गणित व ज्यामिति 
गणितया ख्यलय् थेल्सं यक्व 'प्रमेय' (Theorems) प्रतिपादन यानादीगु दु, गुकिं यानाः वय्‌कःयात 'ज्यामितिया अबु' नं धाइ:
 थेल्सया प्रमेय: यदि छगू बा-चाकः (Semicircle) दुने स्वकुंला दःसा उकिया छगू कुं अनिवार्य रूपं ९० डिग्री (Right angle) जुइ।
 वय्‌कलं इजिप्टया पिरामिडया जाः उकिया 'किचः' (Shadow)या हाकः दाया सीकेगु प्रविधि नं न्ह्यब्वयादिल।

 खगोलशास्त्र 
थेल्सं खगोलशास्त्रय् नं तःधंगु सफलता थःगु ल्हातय् लाकादीगु खः। वय्‌कलं सन् ५८५ ई.पू. मे २८ खुनु जुइगु 'सूर्यग्रहण'या न्हापा हे भविष्यवाणी यानादीगु खः। थ्व घटनां यानाः लिदिया व मिड्स दथुइ जुयाच्वंगु ल्वापु नं दितः।

 लुमन्ति व प्रभाव 
थेल्सं हे न्हापां 'प्रकृति गथे सनि' धइगु न्ह्यसःया लिसः भौतिक कारणं मालेगु ज्या सुरु यानादीगु खः। वय्‌कःया थ्व विचारं लिपाया प्रसिद्ध दार्शनिकत (दसु: पाइथागोरस, सुकरात, व प्लेटो)तेत तसकं प्रभाव लाकल। वय्‌कःया जीवन व दर्शन सम्बन्धी जानकारी पुलां इतिहासया सफू व मुनाछेँय् सुरक्षित दुगु च्वखँया आधारय् आः तक सयेके फयाच्वंगु दु।

 लिधंसा 
 O'Grady, Patricia (2002). Thales of Miletus: The Beginnings of Western Science and Philosophy.
 Kirk, G. S. & Raven, J. E. (1983). The Presocratic Philosophers.
 Aristotle. Metaphysics.

Category:दार्शनिक
Category:गणितज्ञ
Category:इतिहास