चलः

चलः (Landslide) धइगु गुँ बाय् पाःलूगु थाय्या ल्वहँ, चा, व मेगु बँ-ज्वलं गुरुत्वाकर्षण (Gravity) या कारणं याकनं क्वय्‌पाखे कुतुं वयेगु प्राकृतिक विपदा खः। थ्व छगू प्राकृतिक प्रकोप खः गुकिं भौगोलिक स्वरूप, मानवीय बस्ती, व भौतिक पूर्वाधारय् तःधंगु क्षति यायेफु।

 चलः वयेगु मू कारणत 
चलः वयेगु कारणतय्यात मू रूपं निगू भागय् बाये फइ:

 प्राकृतिक कारणत 
 तःच्वलं वइगु वा: तःच्वलं वा वइबलय् चा दुने लः दुहाँ वनाः उकियात झ्यातुकीगु चुलुकिगु ज्या याइ, गुकिं यानाः चलः वइ।
 भुखाः: भुखाचं यानाः बँया भः न्याकी (Vibration) व ल्वहँत तछ्यानाः चलः वइ।
 खुसि क्षय (Erosion): खुसिया तसःगु बाहां वइ बलय् च्वय्या भाग असन्तुलित जुयाः क्वय् कुतुं वइ।

 मानवीय कारणत 
 वनविनाश: सिमा चानाः छ्वइबिले सिमाया हाः (Roots) नं चायात ज्वना च्वनेगु क्षमता म्हो जुइ।
 अनियन्त्रित निर्माण: गुँया पाःलूगु थायय् इन्जिनियरिङ मापदण्ड विना लँ, छेँखा वा बाँध दयेकेबलय् बँ अस्थिर जुइ।
 खानीज्या: खानीज्या (Mining) या इलय् मुइकिगु ज्या (विस्फोट) व तसःगु मेसिन छ्यलिबलय् बँया दयेकाः स्यनी।

 चलःया ताजि
चलः उकिया पदार्थ व गतिकथं थी-थी ताजिया जुइ:
 रकफल (Rockfall): ल्वहँया तःधंगु कुचाः तपेंक क्वय् कुतुं वयेगु।
 मडफ्लो (Mudflow): चा व लःया मंकाः ध्याचः (Slurry) जुयाः याकनं बाहाः वयेगु।
 स्लम्प (Slump): बँया छगू तःधंगु भाग बेक्वःगु ध्वः (Curved surface) य् च्वनाः क्वय् वयेगु।

 लिच्वः व प्रभाव 
 आर्थिक क्षति: लँ, ताँ (Bridge), व बुँज्या याइगु बुँ स्यनाः आर्थिक उत्पादकत्व म्हो जुइ।
 जनधनया क्षति: मनू च्वनिगु थासय् चलः दुहाँ वइबलय् मानवीय क्षति व विस्थापन जुइ।
 वातावरण: चलखं खुसि पनाः 'कृत्रिम पुखू' दयेकेफु, गुकिं लिपा बाः (Flood) वयेगु खतरा अप्वयेकी।

 पनेगु व न्यूनीकरण 
 वृक्षारोपण: पालूगु थायय् अप्वः सिमा पिनाः चायात बल्लाकेगु।
 रिटेनिङ वाल (Retaining Wall): लँ वा छेँया क्वे ल्वहँ वा कङ्क्रिटया पःखाः दयेकाः चायात पनेगु।
 ड्रेनेज व्यवस्थापन: गुँया लः व्यवस्थित पहलं बाहाः छ्वयेगु गुकिं यानाः चा दुने आपाः लः च्वनिमखु।

 लिधंसा 
 Highland, L. M. (2008). The Landslide Handbook: A Guide to Understanding Landslides.
 Varnes, D. J. (1978). Slope Movement Types and Processes.
 USGS Landslide Hazards Program Reports.

Category:भूगोल
Category:विपद् व्यवस्थापन