प्राचीन ग्रीक दर्शन

प्राचीन ग्रीक दर्शन (Ancient Greek philosophy) थ्यं-मथ्यं ६गू सदी ईसा पूर्वय् (6th century BCE) प्राचीन ग्रीसय् सुरु जूगु दार्शनिक चेतनाया झ्वः खः। थ्व दर्शनं पश्चिमी हलिमया विचाः, विज्ञान, व दर्शनशास्त्रयात पलिस्था यात। ग्रीक दार्शनिकतय्सं हलिम, अस्तित्व, ज्ञान, मान्यता (values), तर्क, व मानव मति (mind) या आधारभूत न्ह्यसःतय्त म्हसीकेगु कुतः यात। इमिगु थ्व कुतः तसकं जटिल जूसां, थुकिलिं लिपाया युरोपेली दर्शनय् व हलिं दर्शनय् तःधंगु प्रभाव लाकल।Kenny, Anthony (2004). A New History of Western Philosophy. Oxford University Press.

 इतिहास व विकासक्रम 

प्राचीन ग्रीक दर्शनयात मू कथं स्वंगू खण्डय् बायेछिं:

 सुकरात न्ह्यःया दर्शन (Pre-Socratic Philosophy) 
सुकरात (Socrates) स्वया न्ह्यःया दार्शनिकतय्सं विशेष यानाः प्रकृति, ब्रह्माण्डया उत्पत्ति, व भौतिक हलिमया आधारभूत तत्त्वत मालेगु ज्या यात। इमिसं परम्परागत बाखं (mythology) यात त्वताः तर्क (reason) या आधारय् हलिम थुइकेगु कुतः यात।

थेल्स (Thales): वय्कलं हलिमया आधारभूत तत्त्व लः खः धकाः विश्वास यानादिल।

पाइथागोरस (Pythagoras): वय्कलं ब्रह्माण्डयात ल्याः (number) वा गणितीय सिद्धान्तं थुइकेछिं धकाः धयादिल।

हेराक्लिटस (Heraclitus): वय्कलं "हिलासु" (change) हे हलिमया शाश्वत नियम खः धकाः स्यनादिल।

 शास्त्रीय ग्रीक दर्शन (Classical Greek Philosophy) 
थ्व युग प्राचीन ग्रीक दर्शनया स्वर्ण युग खः, गुगु विशेष यानाः एथेन्सय् (Athens) केन्द्रित खः। थ्व इलय् स्वम्ह महान दार्शनिकत वल:

सुकरात (Socrates): वय्कलं दर्शनयात प्रकृतिं मानव जीवन, नीतिशास्त्र (ethics), व ज्ञानमीमांसाम्हय् हिलादिल। वय्कःया "सोक्रेटिक विधि" (Socratic method) न्ह्यसः न्यनेगु व तर्क यायेगु छगू बांलाःगु विधि खः।

प्लेटो (Plato): सुकरातया शिष्य प्लेटों "एकेडेमी" (Academy) या पलिस्था यानादिल। वय्कःया "फर्मया सिद्धान्त" (Theory of Forms) कथं, भौतिक हलिम छगू नक्कल जक खः, व सत्य हलिम विचाःया हलिम खः।

अरस्तु (Aristotle): प्लेटोया शिष्य अरस्तु नं तर्कशास्त्र (logic), जीवविज्ञान, नीतिशास्त्र, व राजनीतिइ तःधंगु योगदान बियादिल। वय्कलं भौतिक हलिमयात अवलोकन (empirical observation) यानाः सीकेगु कुतः यानादिल।

 हेलेनिस्टिक दर्शन (Hellenistic Philosophy) 
अलेक्जेन्डर (Alexander the Great) या मृत्यु लिपा व रोमन साम्राज्यया उदय न्ह्यःया ईयात हेलेनिस्टिक युग धाइ। थ्व इलय् मनूतय्गु व्यक्तिगत शान्ति व सुख मालेगु कुतः जुल:

स्टोइसिज्म (Stoicism): थुकिलिं आत्म-नियन्त्रण व प्रकृतिया नियम कथं म्वायेगु स्यनी।

एपिक्युरेनिज्म (Epicureanism): थुकिलिं मानसिक शान्ति, साधारण जीवन, व न्ह्यइपुसा (entertainment) य् सन्तुष्टि मालेगु स्यनी।

स्केप्टिसिज्म (Skepticism): थुकिलिं छुं नं खँय् पूर्ण सत्य दु धइगु खँय् शंका याइ।

 प्रभाव व महत्त्व 
प्राचीन ग्रीक दर्शनं पश्चिमी सभ्यताया जग दयेकल। थुकिया प्रभाव आधुनिक विज्ञान, राजनीति (लोकतन्त्र), कानुन, व मानवाधिकारय् तकं खनेदु। क्रिस्चियन व इस्लामिक दर्शनय् नं प्लेटो व अरस्तुया तःधंगु प्रभाव दु।Gottlieb, Anthony (2000). The Dream of Reason: A History of Philosophy from the Greeks to the Renaissance. W.W. Norton & Company.

 स्वयादिसँ 

दर्शनशास्त्र

प्लेटो

अरस्तु

पश्चिमी दर्शन

 लिधंसा 

Category:दर्शनशास्त्र
Category:प्राचीन ग्रीस