भाय्‌लचं

भाय्‌लचं (बाय् व्याकरण) धयागु भाय्‌ स्यनीगु, बांलाक च्वयेगु व न्ववायेगु लँपु क्यनीगु शास्त्र ख। थुकिलि छुं नं भाय्या आखः, खँग्वः, खँपु, खँत्वाः आदियात छ्यलेगु नियमत दै। भास शुद्धरूपं च्वयेगु व ब्वनेगु पहःयात व्याकरण शास्त्र धाइ।सागर, पुष्परत्न (ने.सं. १०७२) सुबोध नेपाल भाषा व्याकरण, येँ: थौंकन्हे  भाय्‌लचंया मू स्वंगु कचा दु महर्जन, तुयुबहादुर. (ने.सं. १११४). झिगु व्याकरण. येँ: नेपालभाषा परिषद  
 सःग्वः 
 खँग्वः 
 खँपु 

सःग्वः

सःग्वः कचायात फोनिम (Phoneme) नं धाइ। थुकि दुने थीथी सःपुचः दुथ्याः। सःग्वः धाःगु भाषा विज्ञान (Linguistics) य् छगू भाय्‌या दकलय् चिधंगु सःया एकाइ खः, गुकिं छगू खँग्वःयात मेगु खँग्वलं भिन्न यायेत ग्वहालि याइ। थःम्हं छगू सःग्वःया छुं अर्थ दइमखु, तर थुकिं खँग्वःया अर्थ दयेकेत ग्वहालि याइ। नेपालभासय् छ्यलीगु सःग्वलय् माआखः, बाआखः, बागःआखः, चिनाआखः, मिलाफुति, सिह्नफुति, लिफुति आदि दुथ्याः।

खँग्वः
भाषाया आधारभूत खँल्हाइगु अर्थ दूगु सःपुचःयात खँग्वः धाइ। भाषाविज्ञानय् खँग्वःया ताजि, रुप, दयेकेगु ज्या, उत्पत्ति, अर्थ आदि थीथी विषय सीकेगु थीथी ख्यः दु। 

साधारन खँग्वःया ताजि थथे दु:
नां

छुं नं चिजयातः सीकेतः छ्यलीगु खँग्वः नां खः।
मंकाःनां

नां खँग्वःया पलेसा छ्यलीगु खँग्वः हे मंकाःनां खः।
ब्वाय्‌सु

नां व मंकाःनांया लू थुइकाः व गथे खः धकाः सीकेगु खँग्वः ब्वाय्‌सु खः।
यासु

नां व मंकाःनामं याइगु ज्यायातः थुइकेगु खँग्वः हे यासु खः। यासुया थीथी प्रकार दयेफु, दसु-बायासु (Auxillary verb)।
अव्यय

लितँसा

खँपु

भाय्‌लचं चिं
 त्या (व्याकरण) (।) त्या वा पूर्णविराम लिपिया छगू चिं ख। थ्व चिंयात वाक्य सिधःगु जनाउ यायेत छ्येलि।
 बात्याकः (;)
 लिफुति (ः)

लिधंसा

पुचः:भाय्‌लचं