सिँ

सिँ छगू कथंया उर्जास्रोत ख। थ्व सिमां वइ। सिमाइत चाना थीथी कथंया सिं थीथी ज्याया निंतिं दयेकिगु या। सिंयात मि च्याकेय, खाता, मेच, दराज आदि दयेकेत, छेँंया खापा, ध्वखा, झ्याः, धलिं दयेकेत, थीथी मूर्ति दयेकेत, वा मेमेगु चीज दयेकेत छ्यलेछिं। चसिँ, छाःसिँ, छुसिँ, थसिँ (Shorea robusta), धुसिँ, पेकासिँ, यःसिँ, सिनःसिँ, सूसिँ छुं कथंया सिँ ख।  सिँ छ्यला सिँकी, सिँपँ, सिँमुगः आदि थी-थी ज्याभः वा वस्तु द्येकेछिं। 

 इतिहास 

सन् २०११ य् क्यानाडाया न्यू ब्रन्सविक प्रान्तय् लुयावःगु छगू शोधं दकलय् न्हापां सिँ बुयावःगु सिँमा लुइकल, गुकि ३९ कोटी ५० निसें ४० कोटी दँ न्ह्यःया ख ।  

सिँयात कार्बन डेटिङं व छुं प्रजातिइ डेन्ड्रोक्रोनोलोजीं सिँया वस्तु गबले दूगु ख धकाः सीकेछिं।

मनुतेसं द्वलंद्वः दँ न्ह्यःनिसें सिँयात यक्व ज्याया निंतिं छ्यलाच्वंगु दु, गुकिलि इन्धनया रुपय् वा छेँ, ज्याभः, ल्वाभः, च्वंसाः (फर्निचर), भुंसा (प्याकेजिङ), कलाकृति व भ्वं दयेकेगु निंसें दयेकाः ज्वलं (निर्माण)या निंतिं आदि ला। सिँ छ्यलाः दयेकूगु ज्ञात दकले पुलांगु निर्माण झिद्वः दँ न्ह्यःया खः। नवपाषाण युरोपया लङहाउस थें जाःगु छेँत मूकथं सिँ छ्येला दयेकूगु खः ।

थौंकन्हे  निर्माणय् स्टील व कँय् नापं सिँया छ्यलाबुला अप्वयेकूगु दु । 

दँय् दँसं सिमा-चाः (tree-ring)या ब्याः व आइसोटोपिक प्रचुरताय् जुइगु भिन्नतां छमा सिमाया ईया प्रचलित जलवायुया सूचं बी। 

न्हापाया मनूतय् सं बुलुहुँ पशुतय्त ज्वनेगु ज्याभः व प्रविधिया आविष्कार यात । दकलय् न्हापाया भाला सिँया दयेकूगु खः, गुकिया च्वका छ्वयेकाः छायेकेगु यानातःगु खः । १५,००० ईसापूर्व तक्क शिकारीतेसं थःगु ज्याभःया तिबः व हाकः अप्वयेकेत सिँ व क्वँय्या भाला -प्रक्षेपक ल्वाभः छ्यल। थुगु ल्वाभलय् अप्वः धया थें पशुतेगु किपा कियातःगु खनेदु। 

लिधंसा


स्वयादिसँ
 सिमा
 कुचाखापा
 झ्याः
 चन्दन

पुचः:सिँ