सुमेर

300px
[[Image:Blau Monuments (front).jpg|thumb|upright=1.45|The Blau Monuments

300px|right

सुमेर वा सुमेर लहना ल्वहं युग निसें पूर्व कँय् युग तक अस्तित्त्वय् दूगु छगू प्राचीन लहना ख। थ्व लहना वर्तमान इराकया दखिनी लागा मेसोपोतामियाय् ला। थ्व थाय्‌या नां अकादियन भासय् सुमेरु () व सुमेरियन भासय् कि-एन-गिर१५() ख। थ्व थाय्‌या नांया अर्थ "सभ्य जुजुतयेगु थाय्‌" वा "थःगु थाय्" ख।
<ref name="note"> means "native, local", in some contexts is "noble"(ĝir NATIVE (7x: Old Babylonian) from The Pennsylvania Sumerian Dictionary). Literally, "land of the native (local, noble) lords". Stiebing (1994) has "Land of the Lords of Brightness" (William Stiebing, Ancient Near Eastern History and Culture). Postgate (1994) takes en as substituting eme "language", translating "land of the Sumerian tongue" (. Postgate believes it likely that eme, 'tongue', became en, 'lord', through consonantal assimilation.)</ref>

थ्व थासय लूगु ऐतिहासिक दसू कथं थ्व क्षेत्रया इतिहास करिब २९०० ईपू तक थ्यं। अथेजुसां आधुनिक इतिहासकारतेगु मत अनुसार सुमेर करिब ४५०० ईपू निसें ४००० ईपूया दथुइ पलिस्था जूगु ख। थ्व थासय् लूगु नगर, खुसि, ज्या आदिया नांया दसूकथं थ्व लहनाया पलिस्थामि सम्भवतः सुमेरियन भाय् ल्हाइपिं  गैह्र-सेमितिक जातिया मनूत ख। 

थ्व प्राचीन प्रागैतिहासिक मनुतेत वर्तमान इलय् प्रोतो-युफ्रेतियन्स (proto-Euphrateans) वा उबाइदियन्स  (Ubaidians) धाइगु या। 

थ्व जाति उत्तर मेसोपोतामियाया प्राचीन समारा तजिलजिं विकशित जूगु धइगु धारणा दु।


उबाइदियनत सुमेरया दकलय् न्हापाया सभ्य तिबः ख, इमिसं झ्वास्या बंयात बुंज्या यायेछिंगु बुं दयेकिगु, बनय्‌ज्या पलिस्था यायेगु, कापः, छ्येंगु, धातु, शिल्प, चाया थलः आदिया उद्योग विकास यागु आदि ज्या विस्तार यात। 

 नां 
खँग्वः "सुमेर"  दक्षिणी मेसोपोटामियाया प्राचीन गैर- सेमिटिक -भाषी बासिन्दा "सुमेरियन"या अक्कादियन नामं वःगु ख।      थःगु शिलालेखय् सुमेरियनतेसं थःगु थाय् यात "केन्गिर", "कुलीन प्रभुतेगु देय्", व इमिगु भाय् यात "एमेगिर" ( Sumerian       ) धकाः म्हसीकातःगु खनेदु।  "The area in question (the extreme south of Mesopotamia) may now be called Sumer, and its inhabitants Sumerians, although these names are only English approximations of the Akkadian designations; the Sumerians themselves called their land Kengir, their language Emegir, and themselves Sag-giga, "black-headed ones." in   

अक्काडियन, पूर्वी सेमिटिक-भाषी मनुतेसं लिपा सुमेरियन नगर-राज्य त्याकल। इमिसं थ्व थाय्यात सुमेरया ऐतिहासिक नां बिल, तर  खँग्वःया विकासक्रम अनिश्चित दु।  हिब्रू  , इजिप्सियन , व हित्ती , सकलें दक्षिणी मेसोपोटामियायात म्हसीकि व थ्व सकल खँग्वः सुमेरया'' पश्चिमी रुप जुइफु। 

 इतिहास 

सुमेरया ऐतिहासिक काल थ्व कथं दु-
 उबैद कालखण्ड 5300-3900 BC
 उरुक ४ कालखण्ड 3900-3200 BC
 उरुक ३ कालखण्ड 3200-2900 BC 
 Early Dynastic I period 2900-2800 BC
 Early Dynastic II period 2800-2600 BC 
 Early Dynastic IIIa period 2600-2500 BC
 Early Dynastic IIIb period 2500-2334 BC
 लगाश राजवंश कालखण्ड 2550-2380 BC
 अकाद राजवंश कालखण्ड 2450-2250 BC 
 Gutian period 2250-2150 BC
 उर ३ कालखण्ड 2150-2000 BC

 नगर देय्‌तः

सुमेर लहनाया दुने थीथी नगर देय् पलिस्था जूगु व विकशित जूगु खनेदु। थ्व लहनाया मू नगर थ्व कथं दु:
 Mari -- 
 Agade -- 
 किश (Tell Uheimir & Ingharra) --  
 बोर्सिप्पा (Birs Nimrud) --  
 निप्पुर (नुफ्फर) --  
 इसिन (Ishan al-Bahriyat) --  
 अदब (Tell Bismaya) -- 
 शुरुपाक (Fara) --  
 गिर्सु (Tello) -- 
 लगश (Al-Hiba) -- 
 Bad-Tibira (अल मेदिना) --  
 उरुक (Warka) --  
 Larsa (Tell as-Senkereh) -- 
 उर (al Muqayyar) -- 
 इरिदु (Abu Shahrain) --  
minor cities:
 सिप्पार (Abu Habba) --  
 कुथा (Tell Ibrahim) --  
 दिल्बात (Tell ed-Duleim) --  
 Marad ((Wanna es-) Sadun) --  
 Kisurra (Abu Hatab) --  
 Zabala (Tell Ibzeikh) --  
 उम्मा (Tell Jokha) -- 
 किसिगा (Tell el-Lahm) --  
 अवम
 Hamazi
 इश्नुन्ना
 अक्शक
 जिम्बिर

लिधंसा

पुचः:इतिहास