इरान

इरान (आधिकारिक नां:इस्लामी गणतन्त्र इरान) पश्चिम एशियाय् दूगु छगू देय् ख। थ्व देय्या सीमाय् पश्चिमय् तर्की व इराक, उत्तर पश्चिमय् आर्मेनिया व अजरबैजान, उत्तरय् क्यास्पियन सागर व तुर्कमेनिस्तान, पूर्वय् अफगानिस्तान व पाकिस्तान व दक्षिणय् ओमान सागर व फारसया खाडी ला। १.६४ मिलियन वर्ग किलोमीटर क्षेत्रफल नापं इरान हलिंया १७गू दकलय् तःधंगु देय् ख। ८९.४ मिलियन जनसंख्या नामप्प थ्व हलिंया १७गू दकलय् अधिक जनसंख्या दूगु देय् ख। इरान ३१ गू प्रान्तय् विभाजित दु। इरानया  आधिकारिक भाषा फारसी ख। थ्व देय्या राजधानी व दकलय् अधिक जनसंख्या दूगु नगर तेहरान ख। नापं मशहद, इस्फहान, करज व शिराज शहर राजधानी धुंका दकलय् अप्व जनसंख्या दूगु नगर ख।  इरान छगू प्राचीन लहना व समृद्ध तजिलजि दूगु देय् ख। स्व द्व दँ स्वया ताहाकःगु इतिहास दूगु थ्व देसय् थीथी राजवंशं शासनयासें हलिंया इतिहासय् थःगु पृथक पहिचां दयेकूगु दु। वर्तमानय् थ्व देय् छगु सिहा मुस्मां बाहुल देय् ख। थ्व देय्या मूनगर तेहरान ख। 

इरान छगू जातीय विविधता दूगु देय् ख। थ्व देसय् थीथी भाषापुचःतेगु मनूतेसं दयावःगु ख। थ्व देय्या यक्व मनूतेसं इरानी फारसी, अजरबैजानी तुर्की, कुर्द, लोरी, बलोची, माजंदरानी, ​​गिल्की, तल्शी व अरब भाय् ल्हाइ। अथेजुसां थनया विविध भासातेगु मध्यवर्ती भाषा फारसी ख।

 इतिहास 
थ्व देय् प्राचीन ई निसें हे सिक्क नां जागु देय् खः। थ्व देय्‌यात न्हापा न्हापा पर्सिया धका नं धाई। थ्व देय्‌या जुजुतेगु वंशया बाखनय् आधारित काव्य शाहनामे थ्व देय्या छगू ऐतिहासिक दस्ताबेज ख। थ्व देसय् यक्व प्रभावशाली साम्राज्यत दयेधुंकल दसु- सासानी साम्राज्य।

झिद्वः दँया इतिहास व लहना दूगु इरानया भूमिं ४गू सहस्राब्दी ईसा पूर्वय् एलाम लहना थेंन्यागु प्राचीन लहना दयावल। ७गू शताब्दी इपू बिले मेदियन साम्राज्यं इरानी पठारया महत्वपूर्ण भूभागयात एकीकृत यात। खुगु शताब्दी इपूया इलय् इरानया इतिहासया दकलय् तःधंगु साम्राज्यय् छगू, साइरस जुजुं दयेकूगु अकिमनिद साम्राज्यया पलिस्था जुल। ४गू शताब्दी ई.पू.स म्यासेदोनियाया अलेक्जेन्दरं थ्व क्षेत्र त्याकल व इरानयात हेलेनिक भूमिया अधीनय् लाकल। ३गू शताब्दी ईसा पूर्वय् पार्थियन साम्राज्यया उदय जुल। थुकिया लिच्वःया कथं हानं छकः थ्व देसय् इरानी राजवंश दयावल। थ्व राजवंशया उत्तराधिकारी ३गू शताब्दी ई.पू.स ससानी राजवंश जुवन। ७गू शताब्दी ईस्वीस, अरब मुस्मांतेसं थ्व राज्यय् कब्जा यात, गुकिया कारणं इरानितेसं इस्लाम नालेमाल। अनंलि, इरानितेसं इस्लामी हलिमय् विज्ञान व तजिलजिइ यक्व प्रभाव दयेकल। ९गू शताब्दी निसें इरानी मूलया मुस्मां राजवंश दयावल, थ्व राजवंश सेल्जुक तुर्क व इलखानी मंगोलतेगु समकक्षी ख। १६गू शताब्दीस सफाविद साम्राज्यं इरानया सरकारयात हानं छकः एकीकृत यात। १८गू शताब्दीइ नादिर शाहं सेनाया नायः जुल। १९गू शताब्दीइ रूसी साम्राज्यनाप हताःया कारणं इरानी सीमाया महत्वपूर्ण भाग बायावन। २०गू शताब्दीइ संवैधानिक आन्दोलन खनेदत। इरानया चिकं उद्योगया राष्ट्रीयकरणया झ्वलय् थनया सरकार अस्थीर जुल। लिपा छगू इस्लामी क्रान्ति धुंका वर्तमान इस्लामी गणराज्यया पलिस्था थ्व देय्या न्हापाम्ह सर्वोच्च नेता सैय्यद रूहुल्लाह खुमैनीजुं यानादिल।

 भूगोल 
थ्व छगु मध्य एसियाली देय् खः। थ्व देय्या पूर्वय् पाकिस्तान व पश्चिमय् इराक ला। थ्व देय्या दक्षिणय् पर्सियन खाडि ला। 

 वास्तुकला
इरानी वास्तुकला वा फारसी वास्तुकला ५,००० दँ स्वया पुलांगु इतिहास दुगु वास्तुकला खः। थ्व इरान व मध्य एसियाया क्षेत्रय् विकास जूगु खः। इरानी वास्तुकलाया मू विशेषता "संरचनात्मक व कलात्मक विविधता" खः। थुकिलि चिधंगु च्याः पसः निसें त-तःधंगु लाय्कू व मस्जिद तक ला। इरानी वास्तुकलाय् "डोम" (Dome) वा गुम्बजया प्रयोग तसकं महत्त्वपूर्ण दु। इरानया गुम्बजत प्रायः प्याज आकारया जुइ व उकी रंगीन अंय्पा (Tiles) तयातइ। "इवान" (Iwan) इरानी वास्तुकलाया मेगु मू तत्त्व खः, गुगु स्वखेरं अंगः दइगु व न्ह्यःने पाखे खुल्ला दइगु तःजाःगु हल खः। "पर्सेपोलिस" (Persepolis) प्राचीन फारसी साम्राज्यया भव्यता क्यनीगु भग्नावशेष खः, गन त-तःधंगु खम्बा व ल्वहँया ब्या-किपा (Reliefs) दु। इस्लामिक कालखण्डय्, इरानी वास्तुकलाय् "मोजाइक" (Mosaic) व "क्यालिग्राफी" (Calligraphy) या प्रयोग अप्व यात। "इस्फावान" (Isfahan) या "शाह मस्जिद" (Shah Mosque) थुकिया उत्कृष्ट दसु खः, गन वचुगु (Blue) अंय्पातय्सं स्वर्गया आभास बिइगु उद्देश्यं दयेकातल। इरानी वास्तुकलाय् "केबः" (Garden) वा "चारबाग" (Charbagh) या अवधारणा नं महत्त्वपूर्ण दु, गन लःया स्रोत व स्वाँमातय्सं सन्तुलन दयेकी। "विन्दक्याचर" (Windcatcher) वा "बाद्गिर" (Badgir) मरुभूमिइ छेँयात फस कायाः ख्वाउँकेत दयेकातःगु प्राचीन वातानुकूलन (Air conditioning) प्रणाली खः। इरानी वास्तुकलां भारतया मुगल वास्तुकलायात तःधंगु प्रभाव लाकूगु दु।

+ इरानी वास्तुकलाया छुं मू तत्त्व तत्त्व  लिखँ इवान (Iwan)  स्वखेरं अंगः व छखेरं खुल्ला दुगु तःजाःगु मूलुखा वा हल। गुम्बज (Dome)  प्रायः प्याज आकारया व रंगीन अंय्पां भुनातःगु संरचना। मुकारनास (Muqarnas)  हाया ग्वला (Honeycomb) थें च्वंगु सजावटी भल्तिङ (Vaulting)। बाद्गिर (Windcatcher)  प्राकृतिक फय् सञ्चालन यानाः भवन ख्वाउँकेगु टावर।

 राजनीति 
थ्व देय् छगु शिहा मुस्मां देय् ख।

प्रशासन
इरानयात थीथी प्रान्तय् बायातःगु दु। थ्व देय्‌या प्रान्त थ्व कथं दु-

ल्याउस्तान (प्रान्त)मू नगरपलिस्था (इरान सम्बत)क्षेत्रफलजनसंख्या (सन् २०११)मू नगरमानकिपाभौगोलिक क्षेत्र १आज़रबाएजान पूर्वतब्रेज़१३१६४५६६५०३७२४६२०मराग़े, मरनद-ओ-मियाने80px३८.०५२४६७५ उत्तर ४६.२८४९९२७ पूर्व २आज़रबाएजान ग़र्बीअरोमीए१३१६३७६४११३०८०५७६खोई, मयानदवाब-ओ-मेआबाद80px३७.५२९६०७१ उत्तर ४५.०४६५४८७ पूर्व ३अरदबीलअरदबील१३७२१७६८००१२४८४८८पार्स आबाद, मशगीन शेर-ओ-ख़लख़ाल80px३८.२४६४७१ उत्तर ४८.२९५०५२ पूर्व ४असफ़ेआनअसफ़ेआन१३१६१०७६०२९४८७९३१२काशान, खुमैनी शेर-ओ-नजफ़ आबाद80px३२.६५१३९ उत्तर ५१.६७९१९२ पूर्व ५अलबुर्ज़कर्ज१३८९५६८३३२४१२५१३हशतगरद, नज़र आबाद-ओ-मुहम्मद शेर80px३५४९2१७.१६3 उत्तर ५०५७2४४.९५3 पूर्व ६ईलामईलाम१३५३२०६१३३५५७५९९ऐवान, देलरान-ओ-आबिदा नान80px३३.६३८५३१ उत्तर ४६.४२२६४९ पूर्व ७बोशेरबंदर बोशेर१३५२२२६७४३१०३२९४९बराज़ जान, बंदर गुना वे-ओ-ख़ोरमोज80px२८.९२२०४१ उत्तर ५०.८३३०९२ पूर्व ८तीरानतीरान१३५७१२६९८११२१८३३९१इस्लाम शेर, शेर री-ओ-क़ुदस80px३५४१2५९.०३3 उत्तर ५१२०2१६.९८3 शरक़ीमख़तसात: ३५४१2५९.०३3 उत्तर ५१२०2१६.९८3 पूर्व ९चेआरमहाल-ओ-बख़तयारीशेरकरद१३५२१६६३३२८९५२६३बरोजन, फ़र्ख़ शेर-ओ-फ़ारसान80px३२.३५५५९४२ उत्तर ५०.८२७४२६७ पूर्व १०खुरासान जुनूबी[१]बीर जिन्द१३८३१५१६१९३६८५५८१क़ाइन, तबस, फ़िर्दोस-ओ-नेबनदान80px३२.८४६२१५९ उत्तर ५९.२९११४२२ पूर्व ११खुरासान रिज़वीमशीद१३१६११८६८५४५९९४४०२सब्ज़वार, नीशा बोर-ओ-तुर्बत हैदर ये80px३६.३ उत्तर ५९.६ पूर्व १२खुरासान उत्तरबजनोरद१३८३२८६४३४८६७७२७शेरो इन, अस्फ़र एन-ओ-गर्मे जा जुर्म80px३७.४५२४३८३ उत्तर ५७.३२३५१७७ पूर्व १३ख़ोज़िस्तानअएवाज़१३१६६४६०५५४५३१७२०दज़ फ़ूल, आबादान-ओ-ख़र मुशीर80px३१.५३१७१६२ उत्तर ४९.८८०३२८१ पूर्व १४ज़नजानज़नजान१३५२२१६७७३१०१५७३४अबीर, ख़रमदरे-ओ-केदार80px३६.६७०९४ उत्तर ४८.४८५१११ पूर्व १५समनानसमनान१३५५९७६४९१६३१२१८शाएरोद, दामग़ान-ओ-गिर मिसा्र80px३५.५७२२६९ उत्तर ५३.३९६०४९ पूर्व १६सीसतान-ओ-बलोचिस्तानज़ाएदान१३३६१८०६७२६२५३४३२७ज़ाबुल, एरानशेर-ओ-चाबेआर80px२९.४५४५७८६ उत्तर ६०.८५३६४७ पूर्व १७फ़ारसशीराज़१३१६१२२६६०८४५९६६८५काज़ रूण, जेरम-ओ-मरोदशत80px२९.६४९६८८४ उत्तर ५२.५०८८६९६ पूर्व १८क़ज़वीनक़ज़वीन१३७६१५६५६७१२०१५६५ताकसतान, अलवंद-ओ-अक़बा लियए80px३६.२६६८१९ उत्तर ५०.००३८११ पूर्व १९क़ुमक़ुम१३७५११६५२६११५१६७२क़नवात, जाफ़र ये-ओ-केक80px३४.६४३७११ उत्तर ५०.८९०६४ पूर्व २०कुर्दिस्तानसननदज१३३७२९६१३७१४९३६४५सक़ज़, मरीवान-ओ-बाने80px३५.३०२९४२२ उत्तर ४७.००२६३१२ पूर्व २१किरमानकिरमान१३१६१८१६७८५२९३८९८८सीरजान, रफ़सनजान-ओ-जीरफ़त80px३०.२८०२७ उत्तर ५७.०६७०२ पूर्व २२करमानशाएकरमानशाए१३१६२४६९९८१९४५२२७ईस्लामाबाद ग़र्ब, ेरसीन-ओ-कनगावर80px३४.३४६४८१ उत्तर ४६.४२०५५९ पूर्व २३केगीलवीए-ओ-बवीराहमदयासोज१३५५१५६५०४६५८६२९दो गनबद इन, देदशत-ओ-लीकक80px३०३९2२५.४७3 उत्तर ५१३६2१.०६3 पूर्व २४गुलिस्ताँगरगान१३७६२०६३६७१७७७०१४गनबद कावूस, अली आबाद कतोल-ओ-बंदर तरकमन80px३६.८६३३९१४ उत्तर ५४.४४८५७८२ पूर्व २५ग़ैलानरिश्त१३१६१४६०४२२४८०८७४बंदर अनज़ली, लाएईजान-ओ-आ सितारा80px३७.२२३४३१ उत्तर ४९.६३५५०९१ पूर्व २६लर स्तानख़ुर्रम आबाद१३५२२८६२९४१७५४२४३बरोजरद, अलीगोदरज़-ओ-दूरूद80px३३.४६६६६६७ उत्तर ४८.३५ पूर्व २७माज़ंदरानसारी१३१६२३६८४२३०७३९४३बाबुल, आमिल-ओ-क़ायम शेर80px३६.५६५८३३३ उत्तर ५३.०५९७२२२ पूर्व २८मर्कज़ीअराक१३२६२९६१२७१४१३९५९सावी, ख़मीन-ओ-महलात80px३४.०८००११२ उत्तर ४९.६७७२३३४ पूर्व २९हरमज़गानबंदर अब्बास१३४६७०६६९७१५७८१८३मीनाब, दीबा रज़-ओ-बंदर लंगे80px२७.१८३३३३३ उत्तर ५६.२६६६६६७ पूर्व ३०हमदानहमदान१३५२१९६३६८१७५८२६८मलाएर, नेआवनद-ओ-तो युसुर कान80px३४.८०६५ उत्तर ४८.५१६२४७२ पूर्व ३१यज़्दयज़्द१३५२७३६४७७१०११३८१मीबद, अरदकान-ओ-बाफ़क़80px३१.८९६६१ उत्तर ५४.३६०६८ पूर्व

 लिधंसा 

पुचः:देय्