शिक्षा शास्त्र

शिक्षा शास्त्र बाय् विज्ञान धयागु ब्वनेगु व स्यनेगु ज्यायागु सीकेज्या खः। थ्व खँग्वःयात अंग्रजी भासं "पेडागोजी" (Pedagogy) धाइ, गुगु ग्रीक खँग्वः "पेडागोगोस" (paidagōgos) नं वःगु खः।Online Etymology Dictionary. "Pedagogue". Retrieved 2026-01-15. शिक्षा विज्ञानयागु मू उद्देश्य विद्यार्थीपिन्त बांलाःगु पहलं ज्ञान बीगु व इमिगु मानसिक, सामाजिक, व बौद्धिक विकास यायेगु खः। थ्व विज्ञानं स्यनेगु विधि (Teaching methods), पाठ्यक्रम (Curriculum), व विद्यार्थीयागु व्यवहारयागु अध्ययन याइ।Dewey, J. (1916). Democracy and Education. New York: Macmillan.

 इतिहास 
शिक्षा विज्ञानयागु इतिहास तसकं पुलां। परापूर्वकालनिसें मनूतय्सं थःगु ज्ञान लिपायागु पुस्तायात ल्ह्यया वयाच्वंगु दु।

 प्राचीन काल: ग्रीस, भारत, व चीनय् प्राचीन ईलय् हे शिक्षायागु व्यवस्थित रूप दयाच्वन। भारत व नेपालय् "गुरुकुल" प्रणाली दुगु खः गन विद्यार्थीपिं गुरुयागु आश्रमय् च्वनाः विद्या काइगु खः। ग्रीसय् सोक्रेटिस, प्लेटो, व एरिस्टोटल थें न्याःपिं दार्शनिकतय्सं शिक्षायागु बारेय् थःगु विचाः तःगु खः।Compayré, G. (1899). The History of Pedagogy. D.C. Heath & Company.
 मध्यकाल: मध्यकालय् धार्मिक संस्थातय्सं शिक्षायागु ख्यलय् मू भूमिका म्हितल। गुम्बा, विहार, मठ, व मदरसात शिक्षायागु केन्द्र जुयाच्वन।
 आधुनिक काल: १९गु व २०गु शताब्दीइ शिक्षा विज्ञानं छगू बांलाःगु स्वरूप काल। जोन डिउइ (John Dewey), मारिया मोन्टेसरी (Maria Montessori), व जिन पियाजे (Jean Piaget) थें न्याःपिं विद्वानतय्सं मस्तय्गु मनोविज्ञानयात ध्यानय् तयाः शिक्षा बीगु विचाः न्ह्यःने हल।Piaget, J. (1950). The Psychology of Intelligence. London: Routledge.

 शिक्षा विज्ञानयागु कचात 
शिक्षा विज्ञानयात थीथी कचाय् ब्वथले छिं:

 शिक्षा मनोविज्ञान (Educational Psychology): थ्व कचाय् विद्यार्थीपिंसं गथे सयेकी, इमिगु लुमन्ति(Memory), विचाः, व व्यवहार गथे हिली धयागु खँयागु अध्ययन जुइ।Snowman, J., & McCown, R. (2011). Psychology Applied to Teaching. Wadsworth.
 शिक्षा दर्शन (Philosophy of Education): शिक्षायागु उद्देश्य छु खः? मनूतय्त छाय् ब्वंके माः? थज्याःगु तात्विक न्ह्यसःयागु लिसः थ्व कचाय् माला स्वइ।
 शिक्षा समाजशास्त्र (Sociology of Education): समाज व शिक्षायागु दथुइ दुगु स्वापूयागु अध्ययन थन जुइ। जात, धर्म, व अर्थतन्त्रं शिक्षाय् गुकथं प्रभाव लाकी धयागु खँ थ्व ख्यलय् ला।
 पाठ्यक्रम अध्ययन (Curriculum Studies): ब्वनेकुथिइ (School) छु ब्वंकेगु, गथे ब्वंकेगु, व गुगु सफू छ्यलेगु धयागु योजना दयेकेगु ज्या थ्व कचाय् जुइ।
 शैक्षिक प्रविधि (Educational Technology): आधुनिक ईलय् कम्प्युटर, इन्टरनेट, व डिजिटल माध्यम छ्यलाः गथे बांलाक स्यने फइ धयागु अध्ययन थन जुइ।

 स्यनेगु विधि 
शिक्षा विज्ञानय् थीथी कथंयागु स्यनेगु विधि दु:
 शिक्षक-केन्द्रित विधि (Teacher-Centered Method): थुकिलि शिक्षकं मू भूमिका म्हिती, दसु: प्रवचन (Lecture)।
 विद्यार्थी-केन्द्रित विधि (Student-Centered Method): थुकिलि विद्यार्थीयागु सहभागिता अप्व दइ, दसु: पुचः सहलह (Group Discussion), प्रोजेक्ट वर्क (Project Work)।
 कासा विधि (Play-way Method): विशेष यानाः मचातय्त म्हितू-म्हितुं स्यनेगु विधि खः।

 नेपालय् शिक्षा 
नेपालय् शिक्षायागु विकासक्रम थुकथं दु:

 ऐतिहासिक पृष्ठभूमि 
प्राचीन ईलय् नेपालय् गुरुकुल व बौद्ध विहारत शिक्षायागु मू थाय् खः। लिच्छवि व मल्ल कालय् संस्कृत व नेपाल भाषायागु माध्यमं शिक्षा बीगु चलन दुगु खः।

 नेपाल भाषा व शिक्षा 
जगतसुन्दर मल्लया नेपाल भाषायागु शिक्षाय् तःधंगु योगदान दु। । वय्कःयात "नेपाल भाषाया प्यंगः थां" (Four Pillars of Nepal Bhasa) मध्ये छम्ह धकाः हनि।Hridaya, Chittadhar (1982). Jagat Sundar Malla. Nepal Bhasa Parishad. वय्कलं मचातय्त थःगु हे मांभासं ब्वंकल धाःसा बांलाक थुइ धयागु विचाः तयादीगु खः। वय्कलं छेँय् हे ब्वनेकुथि चायेकाः अंग्रेजी व नेपाल भाषा स्यनेगु ज्या यानादीगु खः।

 लिधंसा 

पुचः:शिक्षा