रक्की च्वापुगुं झ्वः

रक्की च्वापुगुं झ्वः (अङ्ग्रेजी: Rocky Mountains वा Rockies) उत्तर अमेरिकाया पश्चिमी भागय् लाःगु छगू तःधंगु च्वापुगुं झ्वः खः। थ्व च्वापुगुं झ्वः क्यानाडाया ब्रिटिश कोलम्बिया निसें संयुक्त राज्य अमेरिकाया न्यु मेक्सिको तक करिब ४,८०० किलोमिटर (३,००० माइल) ताःहाकः दु।Marston, Richard A. "Rocky Mountains". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2026-01-16.

थ्व च्वापुगुं झ्वःया दकलय् तःजाःगु च्वका (Peak) माउन्ट एल्बर्ट (Mount Elbert) खः, गुगु कोलोराडो राज्यय् ला। थुकिया जाः ४,४०१ मिटर (१४,४४० फिट) दु। क्यानाडाया रक्की च्वापुगुं झ्वःया दकलय् तःजाःगु च्वका "माउन्ट रोब्सन" (Mount Robson) खः, गुगु ३,९५४ मिटर तःजाः।

 नामाकरण 

थ्व गुँझ्वःया नां छगू अल्गोन्कियन नांया क्याल्क खः, विशेष यानाः प्लेन्स क्री   (मूल रुपं ) गुकिया शाब्दिक अर्थ "चट्टानी पहाड" खः। थ्व नां दकलय् न्हापां सन् १७५२इ ज्याक्स लेगार्डेर डी सेन्ट-पियरेया जर्नलय् जूगु ख, गन इमित "  धाःगु दु। "।   थ्व थ्व पर्वःझ्वःया मेगु नां क्रीतयेसं बियातःगु नां   ख।

 भूगोल 
रक्की च्वापुगुं झ्वः उत्तर अमेरिकाया "कर्डिलेरा" (Cordillera) प्रणालीया छगू मू भाग खः। थ्व च्वापुगुं झ्वलं उत्तर अमेरिकाया "महाद्वीपीय ब्वथला" (Continental Divide) दयेकी। थुकिया अर्थ खः, थ्व च्वापुगुं झ्वःया छखेया लः प्रशान्त महासागर पाखे वनी धाःसा मेखेया लः आन्ध्र महासागर वा आर्कटिक महासागर पाखे वनी।

रक्की च्वापुगुं झ्वःयात प्यंगू मू भागय् ब्वथले छिं:
 क्यानाडियन रक्की (Canadian Rockies): ब्रिटिश कोलम्बिया व अल्बर्टा प्रान्तय् ला। थ्व थाय् थःगु च्वापुखुसि (Glaciers) व पुखूया निंतिं नांजाः।
 उत्तरी रक्की (Northern Rockies): मोन्टाना व आइडाहो राज्यय् ला।
 मध्य रक्की (Middle Rockies): वायोमिङ व युटा राज्यय् ला।
 दक्षिणी रक्की (Southern Rockies): कोलोराडो व न्यु मेक्सिको राज्यय् ला। थन रक्कीया दकलय् तःजाःगु च्वकात ला।

 भूगर्भ (Geology) 
रक्की च्वापुगुं झ्वःया निर्माण ८० निसें ५५ मिलियन दँ ति न्ह्यः "लारामिड ओरोजेनी" (Laramide orogeny) या इलय् जूगु खः। थ्व इलय् पृथ्वीया टेक्टोनिक प्लेट (Tectonic plates) ल्वाःवनाः बँ थहाँ वंगु खः।English, Joseph M.; Johnston, Stephen T. (2004). "The Laramide Orogeny: What Were the Driving Forces?". International Geology Review.

लिपा, च्वापुयुग (Ice Age) य् त-तःधंगु च्वापुखुसि (Glaciers) व खुसिइ (Rivers) यानाः थ्व च्वापुगुं झ्वःया आकार हिलीगु ज्या जुल। थ्व प्रक्रियाया कारणं हे थन त-तःधंगु स्वनिगः (Valleys) व तच्वःगु च्वकात दयावल।

 वातावरण व जीवजन्तु 
रक्की च्वापुगुं झ्वःया वातावरण थाय् व जाः (Altitude) कथं पाः। थनयागु मू वनस्पति व जीवजन्तु थुकथं दु:
 वनस्पति: थनयागु सिनागः (Forest) दुने थंसिमा/थाकुराःमा(Pine), स्प्रुस (Spruce), व फर (Fir) सिमात अप्व खनेदु। तसकं तःजाःगु थासय् सिमा मदु, गुकियात "ट्री लाइन" (Tree line) धाइ।
 जीवजन्तु: थ्व च्वापुगुं झ्वः वन्यजन्तुया निंतिं तसकं महत्त्वपूर्ण वासस्थान खः। थन ग्रिज्लि माकःधुं (Grizzly bear), हाकु माकःधुं (Black bear), एल्क (Elk), मूज (Moose), व गुँखिचा (Wolf) थें न्याःगु जनावरत दु।Stohlgren, T.J. (2000). "Rocky Mountains". In North American Terrestrial Vegetation. Cambridge University Press.

 इतिहास 
रक्की च्वापुगुं झ्वलय् द्वलंद्वः दँ न्ह्यः निसें आदिवासी जनजातित च्वना वयाच्वंगु दु। अपाचे (Apache), आरापाहो (Arapaho), ब्लाकफुट (Blackfoot), सियु (Sioux) आदि थनया मू जनजातित खः। इपिं थनयागु जनावर (गथेकि बाइसन) सिकार यानाः म्वानाच्वन।

 युरोपेली अन्वेषण: १६गु शताब्दीइ स्पेनिश अन्वेषकतय्सं दक्षिणपाखें रक्की च्वापुगुं झ्वः खन।
 लुइस व क्लार्क: सन् १८०४–१८०६ य् लुइस व क्लार्क (Lewis and Clark) नं रक्की च्वापुगुं झ्वः पार यानाः वैज्ञानिक अन्वेषण यात।
 युरोपियन च्वनामि: १९गु शताब्दीइ "फर" (Fur) व्यापार व "लुँ" (Gold) लुइकेगु आशां यक्व युरोपेलीत थन वल। सन् १८५९ या "कोलोराडो गोल्ड रश" (Colorado Gold Rush) नं थनयागु जनसंख्या तसकं अप्वकल।

 अर्थतन्त्र व पर्यटन 

रक्की च्वापुगुं झ्वःया अर्थतन्त्रय् खानी (Mining), गुं (Forestry), व बुँज्यायागु महत्त्वपूर्ण भूमिका दु। तर आःया इलय् देजला  दकलय् तःधंगु उद्योग जुयाच्वंगु दु।

थन यक्व राष्ट्रिय निकुञ्ज (National Parks) दु, गुगु हलिम न्यंकं नांजाः:
 येलोस्टोन राष्ट्रिय निकुञ्ज (Yellowstone National Park): हलिमया न्हापांगु राष्ट्रिय निकुञ्ज। थनयागु गिजर (Geysers) नांजाः।
 रक्की माउन्टेन राष्ट्रिय निकुञ्ज (Rocky Mountain National Park): कोलोराडोय् ला।
 ब्यान्फ राष्ट्रिय निकुञ्ज (Banff National Park): क्यानाडाय् लाःगु सुन्दर निकुञ्ज।
 ग्लेसियर राष्ट्रिय निकुञ्ज (Glacier National Park): मोन्तानाय् ला।

चिकुला इलय् थन "स्कीइङ" (Skiing) यायेगु निंतिं लखौं देजलामित वइ। आस्पेन (Aspen) व भेल (Vail) थनयागु नांजाःगु स्की रिसोर्टत खः।

लिधंसा

पुचः:भूगोल
पुचः:पर्वत