कन्फ्युसियसवाद

कन्फ्युसियसवाद वा रुइवाद (चिनियाँ: 儒家), प्राचीन चीनय् विकशित जूगु छगू नैतिक व दार्शनिक व्यवस्था ख। थुकियात धर्म धकाः नं नालेगु या, In another work on this topic the authors observe that "There have been, and are still, those scholars who have understood Confucianism as a religion; others have argued that Confucianism is not a religion but something else, often, a philosophy."}} गुकियात चिनिया दार्शनिक कन्फ्युसियस (५५१-४७९ इपू)या शिक्षाया आधारय् विकशित जूगु धकाः कायेगु या। कन्फ्युसियसवादया उत्पत्ति छगू "नैतिक-सामाजिक-राजनैतिक शिक्षा"या रुपय् वसन्त व शरद कालय् जूगु ख। लिपा, हान साम्राज्यय् थ्व शिक्षाय् आध्यात्मिक व ब्रम्हाण्डीय तत्त्व दुथ्यायेगु ज्या जुल।. चीनय् चिन राजवंश धुंका चिनिया विधिवाद (Chinese legalism)या आधिकारिक परित्याग जुइधुंका, कन्फ्युसियसवाद हानतेगु आधिकारिक राज्य विचारधारा जूवन। तर, हान राजवंश धुंका आपालं चिनिया सम्राटतेसं विधिवाद व कन्फ्युसियसवादया मिस्रणयात थःगु शासकीय सिद्धान्तया रुपय् पलिस्था यात। हान साम्राज्यया २गू शदीया पतन धुंका चीनय् बुद्ध धर्म व ताओ धर्मया मोक्षवादी विचारधारा मू वैचारिक सिद्धान्तया रुपय् दयावल। 

कन्फ्युसियसवादया पूनर्जागरण लिपा ताङ्ग राजवंशया ईलय् जुल। लिपांगु ताङ्ग ईलय् कन्फ्युसियसवादं बुद्ध धर्म व ताओ धर्मया थीथी पक्षया अनुशरण यासें नव-कन्फ्युसियसवादया रुपय् प्रस्तुत जुल। थ्व नव-उर्जाया आधारय् सोङ्ग राजवंशय् शाही परिक्षा (imperial exams)या जग दयेकल व विज्ञ-अधिकारी(scholar-officials)तेगु मूलभूत सिद्धान्त निर्माण यात। सन् १९०५स चीनय् परिक्षा व्यवस्था क्वचायेके धुंका आधिकारिक कन्फ्युसियसवादया राज्य स्तरय् अन्त्य जुल। २०गू शदीया न्हूगु तजिलजि ज्याझ्वः (New Culture Movement)या विज्ञतेसं कन्फ्युसियसवादयात चीनया कमजोरीया कारण धका दोषारोपन यात। इमिसं मनूतेगु स्वता सिद्धान्त (Three Principles of the People)या आधारय् गणतन्त्र चीन व लिपा माओवादया आधारय् जनवादी गणतन्त्र चीनया पलिस्था यात। २०गू शदीया लिपांगु इलय् छुं विज्ञयेसं कन्फ्युसियसवादयात पूर्वी एसियाया अर्थतन्त्रया विकासया सूत्रधारया रुपय् चित्रित यायेधुंका थ्व विचाः हानं लोकंह्वाःगु दु। 

थ्व दर्शनया मू उद्देश्य "सभ्य मनू" (Junzi) दयेकेगु व समाजयात सुव्यवस्थित यायेगु खः। कन्फ्युसियसया मू शिक्षात "रेन" (Ren - दया/मानवता), "लि" (Li - संस्कार/शिष्टाचार), व "सियाओ" (Xiao - पारिवारिक भक्ति/Filial Piety) खः। थ्व विचाः कथं, यदि हरेक मनूनं थःगु भूमिका (गथेकि अबु, काय्, जुजु, प्रजा) इमानदारीपूर्वक निर्वाह यात धाःसा समाज शान्त जुइ। कन्फ्युसियसवादं शिक्षायात तसकं बः बिइ, व थ्व दर्शन द्वलंद्वः दँ तक चीनया सरकारी सेवाया (Civil Service) आधार जुयाच्वन। थ्व दर्शनं "पूर्वज पूजा" (Ancestor worship) यात निरन्तरता बिल। कन्फ्युसियसवादं "सुवर्ण नियम" (Golden Rule) यात "मेपिंत व मया, गुगु छं थःत याःसा यइ मखु" धकाः नकारात्मक रुपय् ब्याख्या याःगु दु। थ्व दर्शनं चीन जक मखुसें कोरिया, जापान, व भियतनामया तजिलजि व राजनीतिइ तःधंगु प्रभाव लाकूगु दु। थ्व दर्शन परलोक वा द्यःया बारेय् मौन च्वनी व थ्व हलिं (This world) या समस्या समाधान यायेगु खँय् केन्द्रित जुइ।

 विकासक्रम व प्रभाव 
कन्फ्युसियसवादया इतिहासयात थुकथं ब्वथले छिं:
 सुरुवात: "वसन्त व शरद काल" (Spring and Autumn period) य् कन्फ्युसियसं थ्व शिक्षा बियादिल। वय्कःया मृत्यु लिपा वय्कःया शिष्यतय्सं थ्व बिचाःयात प्रचार यात।
 युद्धरत राज्य काल: मेन्सियस (Mencius) व जुनजी (Xunzi) नं कन्फ्युसियसवादयात अझ विस्तृत यानादिल। मेन्सियसं मनू स्वभावतः "बांलाःम्ह" जुइ धाल धाःसा जुनजीं मनू स्वभावतः "बांमलाःम्ह" जुइ, उकिं शिक्षा माः धकाः धाल।
 हान राजवंश: हान राजवंशया ईलय् थ्व दर्शनयात राज्यया आधिकारिक विचारधारा दयेकल।
 नियो-कन्फ्युसियसवाद (Neo-Confucianism): सोङ (Song) व मिङ (Ming) राजवंशया ईलय्, बुद्ध धर्म व ताओवादया प्रभावयात ल्वाकःछ्यानाः झु सी (Zhu Xi) नं कन्फ्युसियसवादयात न्हुगु रुप बियादिल।
 आधुनिक: २०गु शताब्दीइ "सांस्कृतिक क्रान्ति" या ईलय् थुकियात दमन यात, तर आः "न्यु कन्फ्युसियसवाद" (New Confucianism) या रुपय् थ्व हानं चीनया आधुनिक समाज व आर्थिक विकासया ब्याख्या यायेत छ्यलाच्वंगु दु।

 मू च्वखँ
थ्व वादया मू सफूत थथे दु
+ कन्फ्युसियसवादया मू सफूत (प्यंगू सफू - Four Books) ई (अनुमानित)  सफूया नां  सम्बन्धित व्यक्तित्व  विवरण ४७५-२२१ ई.पू.  Analects (Lunyu)  कन्फ्युसियस व शिष्यत  कन्फ्युसियसया वचन व संवादया मुँज्या। ३गु शताब्दी ई.पू.  Mencius (Mengzi)  मेन्सियस  राजनीति व नैतिकताया बारेय् संवाद। ४७५-२२१ ई.पू.  Great Learning (Daxue)  जेङजी (Zengzi)  आत्म-सुधार व शासनया दर्शन। ४७५-२२१ ई.पू.  Doctrine of the Mean (Zhongyong)  जिशी (Zisi)  सन्तुलन व सद्भावया लँपु।

लिधंसा

पुचः:चीन
पुचः:चिन्तन