मा (बोट्यानी)

50px

मा धाःगु प्लान्ते जीवराज्यय् लाःगु म्वानाच्वंगु प्राणीत ख। थ्व पुचःले मनुतयेसं आपालं खनाच्वँगु प्राणी दसु : सिमा, जडिबुटि, झ्याङ, घाँय् आदु ला। माया वैज्ञानिक सीकेज्यायात बोतानी धाइ। बोतानीया मालेज्या कथं हलिमय् करिब ३,५०,००० प्रकारया जीवित मा लुइ धुंकल गुकिलि पु मा, ब्रायोफाइत, फर्न व फर्न एलाइज दु। सन् २००४ तक्क हलिमय् करिब २,८७,६५५ प्रजाति मा लुइकेधुंकल गुकिलि २,५८,६५० स्वाँ ह्वइगु व १८,००० ब्रायोफाइत दु। वांगु मा वा भिरिदिप्लान्तेतयेसं थःगु अप्व उर्जा सूर्द्यःया जः छ्येला फोटोसिन्थेसिस प्रक्रियां दयेकि।

नां छ्यला
आधारभूत प्रत्यय व ब्वथला
नेपालभाषाय् मातेत थीथी कथं म्हसीकातःगु दु। छगू भाषिक ब्वथलाय् थीथी मायात सिमा, स्वांमा व घाँय् दथुइ आकार कथं बायेछिं। भाय् छ्यलीगु कथं थीथी मायात म्हसीकेगु थीथी खँग्वःत छ्यलातःगु खनेदु:

-सि: थ्व "सिसा बाय् फल"या निश्चित प्रत्यय ख। नेपालभासय् स्वांमाया नांयात सिसाबुसाया नांय् हिलाः छ्यलीगु चलन दु। दसुया निंतिं अं खंग्वलं सि वा सिमायात म्हसिकि धाःसा अंसि (सामान्य कथं छ्यलाय् मदूगु खँग्वः) खँग्वलं धाःसा सिसायात म्हसीकि। मेखे, पासि खँग्वलं सि व सिमा नितांयात म्हसीकि व पा खँग्वःया अर्थ बिस्कं दु।

-पु: थ्व प्रत्ययं "बीज" थुइकि। दसु अम्पु, अलःपु, सिम्पु। पु प्रत्यय लाःसां थ्व नामं मायात नं म्हसीकी। 

-मा : थ्व प्रत्ययं सि, पु बीगु माँम्ह प्राणीयात म्हसीकी। छुँ नं बुँज्याया खँय् दूगु च्वसुइ माँया निंतिं मा प्रत्यय छ्यलीगु नं या। दसुया निंतिं, अंया मायात अंमा धाइ।

-स्वां: आपालं स्वांया नामं नांजाःगु माया निंतिं छ्यलीगु खँग्वः। दसु: पलेस्वां, गुनकेरास्वां।

-मरि (मरि): आपालं छ्यलाय् मदुसां छुं मा दसु योमरि (Fig)यात मरि नामं प्रत्यय स्वानाः म्हसिकेगु या। 

 किपा

 लिधंसा 

 स्वयादिसँ 
 बोतानी
 फोटोसिन्थेसिस

थीथी माचाछि
 एनाकार्दियासी
 रोजिसिए
 रुतासिए

पुचः:बोतानी
पुचः:विज्ञान