जापान

Image:Kimi ga Yo instrumental.ogg

जापान पूर्व एसियाय् दूगु देय् खः। प्रशान्त महासागरय् दूगु जुगु थ्व देय् जापान सागर, चीन, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, रूया पूर्व भागय् ला। जापानय् प्यंगु तःधंगु व यक्व चीधंगु द्वीप दुथ्याः। थ्व द्वीप देय् एसियाया पूर्व समुद्रतट व प्रशान्त महासागरया पश्चिमय् ला। 

जापानया राजधानी टोक्यो  खः व थ्व देय्या मू महानगर योकोहामा, ओसाका व क्योटो खः।

 नामाकरण 

जापानी भासं जापानया नां कान्जि日本छ्यलाः च्वइ व उच्चारण  वा  जुइ ।  थ्व नां ८ गूगु शताब्दीया सुरुइ नालाकाल। थ्व स्वया न्ह्यः थ्व देय्यात चीनय्  () धाइगु याः गुकियात जापानय् ७५७ या जःखः 和य् हिल व जापानय्  एन्दोनिम प्रचलित जुल।   धाःगु मूल चीन-जापानी आखः, आधिकारिक कथं छ्येलातःगु दु। थ्व नां जापानी नोट व हुलाक टिकटय् नं दु।   सामान्यतया न्हिथंया खँल्हाबल्हाय् छ्यलिगु या व इदो कालय् जापानी ध्वनिशास्त्रय् हिउपाः वःगु खँ प्रतिबिम्बित याइ।  日本 अर्थ "सूर्य उत्पत्ति" खः,  गुकिलिं थ्व देय्या लोकंह्वाःगु पश्चिमी उपनाम "Land of the Rising Sun" वःगु ख। 

"जापान" नां日本या मिन बाय् वु चिनियाँ उच्चारणय् आधारित दु। थ्व नां प्रारम्भिक व्यापारया माध्यमं युरोपेली भाषाय् नांजालः।  १३ गूगु शताब्दीइ मार्को पोलों पुलां मन्डारिन भासय् चिनियाँ आखः च्वःया तल गुकिया उच्चारण  ख।  जापानया पुलांगु मलेय नां जापाङ  वा  जापुन  ख। थ्व नां दक्षिणी तटीय चिनियाँ भाषिकां त्याः काःगु खँग्वः ख। थ्व नां दक्षिण पूर्व एसियाय् पोर्चुगिज व्यापारीतयेसं सीका १६गु शताब्दीया सुरुइ थ्व खँग्वः युरोपय् हःगु ख।  अंग्रेजी भासं थ्व नांया न्हापांगु संस्करण सन् १५७७इ पिदंगु छगू सफुतिइ खनेदु, गुकिलि सन् १५६५या पोर्चुगिज आखःया अनुवादय् थ्व नांयात गियापान (Giapan) धकाः च्वयातःगु दु।  

 इतिहास 
जापानी लोकबाखं कथं हलिमयु निर्माता नं सूर्द्य देवी व तिमिला देवी यात नं देकल। लिपा वेकयागु छेय् क्यूशू द्वीपय् वल व लिपा उइगु सन्तान होन्शू द्वीपय् फैले जुलः।  
 प्राचीन काल 

जापानयु प्रथम च्वयातगु दस्तावेज ५७ ईस्वीय् छम्ह चीनी च्वमि नं लुगु दु। थुकिलि छम्ह थन्यागु राजनीतिज्ञयु चीन  भ्रमणयु वर्णन दु सु पूर्वयु छगु द्वीप नं वगु खः। बिस्तारं निगु देय् तेगु दथुइ राजनैतिक व सांस्कृतिक सम्बन्ध पलिस्था जुल। व ईले जापानीतेसं छगु बहुदैविक धर्मयु पालना याना च्वंगु दै गुकिलि यक्व द्य दयाच्वनि। खुगु शताब्दीय् चीन नं जुया बौद्ध धर्म जापान थ्येन। थ्व धुंका पुलांगु धर्मयात शिन्तो यु नां बिल। थ्व खंग्वयु अर्थ खः द्यतेगु पंथ। बौद्ध धर्म नं पुलांगु मान्यतातेत मसीधेकुसें हे मू धर्म जुलः। चीन नं बौद्ध धर्म जक्क मखु लिपि, प्यागोडा आदि नं जापान थ्यनः।

शिन्तो मान्यता कथं छम्ह जुजु सी धुंका लिपायाम्ह शासक नं थगु राजधानी न्हुगु थासे देके माः। बौद्ध धर्मयु आगमन धुंका मनुतेसं थ्व मान्यतायात त्वता बिलः। ७१० ईस्वीय् जुजु नं नांरा नांयागु छगु सहरय् थगु स्थायी राजधानी देकलः। शताब्दीयु अन्तय् थुकित हाइरा नामक नगरय् स्थानान्तरित याना बिल। व धुंका थ्व थाय् यात क्योटो यु नां बिल। सन् ९१०य् जापानी शासक फूजीवारा नं थयात जापानयु  राजनैतिक शक्ति नं अलग यात। थ्व धुंका जापानयु सत्तायु मू राजनैतिक रूप पातः। थ्व दे थगु समकालीन भारतीय, युरोपेली व इस्लामी क्षेत्र स्वया पूवंक पाना वन गनकि सत्ता प्रमुख हे शक्तियु प्रमुख नं जुइ। थ्व वंशयु शासन ११गु शताब्दी यागु अन्त तक्क दयाच्वन। यक्व मनुतेगु मिखाय् थ्व काल जापानी सभ्यतायु स्वर्णकाल खः। चीन नाप सम्पर्क म्हो जुल व जापान नं थगु छगु म्हसीका देकल। १०औं शताव्दीय् बौद्ध धर्मयु मार्ग जापानय् लोकंह्वात। जापानय् यक्व प्यागोडायु देकेज्या जुलः। 

 मध्यकाल 

मध्यकालय् जापानय् सामन्तवाद यु जन्म जुलः। जापानी सामन्ततेत सामुराइ धाइ। जापानी सामन्ततेत कोरिया नं निक हमला यासां जापानीतेसं कोरिया व चीनयु मिंग शासकतेत बुकाबिल। १६गु सताव्दीय् युरोपयु पोर्तुगाली व्यापारिय व मिशनरीतेसं जापानयात पश्चिमी हलिम नाप सांस्कृतिक तालमेल याकेगु ज्या न्ह्यथंकल। 
 आधुनिक काल 
१८५४य् दक्ले न्हापालाक्क जापानं पश्चिमी देय् नाप बनेज्या सम्बन्ध स्थापित यात। थगु तधंगु औद्योगिक क्षमतायु संचालनयु लागि जापानयात प्राकृतिक संसाधनतेगु आवश्यकता दया वल। थुकिगु लागि जापानं १८९४-९५य् चीन व १९०४-०५य् रूसनाप ल्वापु यात। जापान नं रूस-जापान युद्धय् रूसयात बुकलः।  छगु एसियाली देय् नं छगु युरोपेली शक्तियात बुकुगु थ्व दक्ले न्हापांगु अवसर ख। जापान नं विश्व युद्ध २य् धुरी राष्ट्र यु साथ बिल। १९४५य् अमेरिका नं हिरोशिमा व नागासाकी य् परमाणु बम  क्येके धुंका जापान नं आत्मसमर्पण यात।

थ्व धुंका जापान नं थयात छगु आर्थिक शक्तियु रूपय् सुदृढिकरण यात व आ प्रविधिय् थ्व देय् अग्रणी देय् जुया च्वंगु दु।

 भूगोल 

जापान यक्व द्वीप नं दुगु देय् खः।

होक्काइदो (Hokkaido) जापानया निगूगु दकलय् तःधंगु न्हसिभु (island) व दकलय् उत्तरी प्रान्त खः। जापानय् होन्सु (Honshu) धुंका थ्व हे दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। पुलांगु इलय् थुकियात "एजो" (Ezo) धकाः नं म्हसीकिगु या। थ्व जापानया न्हसिभु पुचः (archipelago) या छगू महत्त्वपूर्ण भाग खः व थुकिया प्राकृतिक सौन्दर्य हलिमय् हे नांजाः।Irish, Ann B. (2009). Hokkaido: A History of Ethnic Transition and Development on Japan's Northern Island. McFarland.

होन्शु (Honshu) जापानयागु दकलय् तःधंगु व मू न्हसिभु खः। थ्व न्हसिभुइ जापानयागु मू शहरत ला। थ्व  जाभा (Java) लिपा हलिमया दकलय् अप्व जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः।Encyclopedia Britannica. "Honshu". Retrieved 2026-01-16. होन्शुयागु क्षेत्र २२७,९६० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व टापुयागु ७५% भाग गुंइ भुनाच्वंगु दु। जापानया दकलय् तःजाःगु च्वका माउन्ट फुजी (३,७७६ मिटर) थन हे ला। थ्व न्हसिभुयात प्रशान्त महासागर व जापान सागरं घेरे यानातःगु दु।जापानयागु मू आर्थिक व सांस्कृतिक केन्द्रत थन हे दु। दसु:
 टोकियो (Tokyo): जापानया राजधानी व हलिमया दकलय् तःधंगु महानगर।
 ओसाका (Osaka): जापानया मू व्यापारिक केन्द्र।
 क्योतो (Kyoto): पुलांगु राजधानी व सांस्कृतिक सम्पदाया शहर।

क्युशु (Kyushu) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ स्वंगूगु दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थ्व होन्शुया दक्षिण-पश्चिमय् ला। "क्युशु" यागु अर्थ "गुंगू प्रान्त" (Nine Provinces) खः।Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kyūshū" in Japan Encyclopedia. थ्व न्हसिभुइ तसकं सक्रिय ज्वालामुखी दु। माउन्ट आसो (Mount Aso) हलिमया दकलय् सक्रिय ज्वालामुखिइ छगू खः। थनयागु क्वाःगु लःया पुखु (Onsen) तसकं नांजाः। क्युशुयात जापानया "सभ्यतायागु थाय्" (Cradle of Civilization) नं धाइ। थनया मू नगरत थथे दु:
 फुकुओका: क्युशुया दकलय् तःधंगु शहर।
 नागासाकी: निगूगु विश्व हताःलय् आणविक बम लाःगु शहर व विदेशी व्यापारया पुलांगु केन्द्र।

शिकोकु (四国) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ दकलय् चिधंगु व दकलय् म्हो जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः। थ्व होन्शुया दक्षिणय् व क्युशुया पूर्वय् ला। थन बुद्ध धर्मयागु ८८ गु देगःया तीर्थयात्रा (88 Temple Pilgrimage) तसकं नांजाः।

र्‌युक्यु न्हसिभु पुचः (अङ्ग्रेजी: Ryukyu Islands) जापानया दक्षिण भागय् लाःगु न्हसिभुतेगु पुचः खः। थ्व न्हसिभुत क्युशु निसें ताइवान तक न्यनाच्वंगु दु। थन न्हापा "र्‌युक्यु अधिराज्य" (Ryukyu Kingdom) नांयागु थःगु हे ब्यागलं देश दुगु खः। सन् १८७९ य् जापानं थुकियात थःगु भूभागय् दुथ्याकल। ओकिनावा थ्व पुचःया दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थन अमेरिकी सेनायागु बेस (Base) दु।

प्रशासन
 होक्काइदौ क्षेत्र   होक्काइदौ   तौहोकु क्षेत्र    आओमोरी   इवाते   मियागी   आकिता   यामागाता   फुकुसिमा  कान्तौ क्षेत्र    इबाराकी   तोचिगी   गुन्मा   साइतामा   चिबा   तोक्यो   कानागावा   चुउबु क्षेत्र    निइगाता   तोयामा   इशिकावा   फुकुइ   यामानाशी   नागानो   गिफु   शिजौका   आइची   किन्की क्षेत्र    मिए   शिगा   क्योतो   ओसाका   ह्योउगो   नारा   वाकायामा   चुउगोकु क्षेत्र    तोत्तोरी   शिमाने   ओकायामा   हिरोशिमा   यामागुची   शिकोकु क्षेत्र    तोकुशिमा   कागावा   एहिमे   कोउचिके   क्युउशु क्षेत्र    फुकुओका   सागा   नागासाकी   कुमामोतो   ओइता   मियाजाकी   कागोशिमा  ओकिनावा  क्षेत्र   ओकिनावा 

 शासन व राजनीति 

जापान संवैधानिक राजतन्त्र खः। थ्व देय् ये बहुदलीय प्रजातन्त्र दु।

 विदेश नीति 
सैनिक रूपय् अमेरिका नाप निर्भर जापानयु सम्बन्ध अमेरिका नाप बांला ।

 सेना 
जापानयु वर्तमान संविधानं थ्व देय् यु सेना नं मेगु देय् ये सैनिक अभियान वा अतिक्रमण याये मब्यु।

 अर्थव्यवस्था 
जापान हलिमयागु निगुगु तधंगु अर्थव्यवस्था खः।

 विज्ञान व प्रविधि 
जापान छुं दशक निसें विज्ञानय् अग्रणी थासे लाः।

 तजिलजि
नसा
जापानी नसा (जापानी: 和食 - Washoku) जापानया परम्परागत नसा-त्वँसा खः, गुगु मौसम, नसाया गुणस्तर, व प्रस्तुति (Presentation) य् आधारित दु। "वाशोकु" (Washoku) वा परम्परागत जापानी नसायात सन् २०१३ य् युनेस्को (UNESCO) नं विश्व सम्पदा धलखय् सूचीकृत यात। जापानी नसाया मू आधार "जा" (Rice - Gohan) खः, गुकियात "मिसो सुप" (Miso soup) व मेमेगु "साइड डिश" (Okazu) नाप नइ। जापानी नसाया दकलय् नांजाःगु परिकार "सुशी" (Sushi) व "साशिमी" (Sashimi) खः, गन कचिगु न्या (Raw fish) यात जा नाप वा ब्यागलं नइ। जापानी नसाया मू सवाः "उमामी" (Umami) खः, गुगु "डाशी" (Dashi - सूप स्टक), "सोया सस", व "मिसो" (Miso - Fermented soybean paste) पाखें वइ। जापानय् नसायात कलात्मक रुपं ब्वयेगु याइ, व नसाया रङ्ग व थलया डिजाइनयात नं ध्यानय् तइ। जापानी नसायात हलिमया दकलय् उसाँय् अनुकूल (Healthy) नसा मानय् याइ, छाय्धाःसा थुकिलि दा म्हो दइ व न्या, तरकारी, व तोफु अप्व छ्यली। "तेम्पुरा" (Tempura) - न्या वा तरकारीयात छुचुंइ ल्हानाः सियातैगु, पोर्चुगिज प्रभावं वःगु नसा खः। "रामेन", "उदोन" (Udon), व "सोबा" (Soba) थें न्याःगु परिकार जापानय् तसकं लोकंह्वाः। "वाग्यु" (Wagyu) बीफ हलिमया दकलय् थिकेगु व गुणस्तरीय ला मध्ये छगू खः। जापानी नसाया मेगु विशेषता "काइसेकी" (Kaiseki) खः, गुगु यक्व कोर्स दुगु परम्परागत शाही भोजन खः। जापानय् च्या त्वनेगु परम्परा "च्या समारोह" (Tea Ceremony) तसकं महत्त्वपूर्ण दु, गन "माचा" (Matcha - Green tea) दयेकी। जापानय् नसा नये न्ह्यः "इतादाकिमास" (Itadakimasu - I humbly receive) व नये धुंकाः "गोचिसोसामा" (Gochisosama - It was a feast) धायेगु चलन दु। "बेन्टो बक्स" (Bento box) जापानया नांजाःगु लंच बक्स खः।

 मू नसात 
 जा व सुशी: सुशी (Sushi - निगिरि Nigiri, माकि Maki), साशिमी (Sashimi), दोनबुरी (Donburi - Rice bowl), ओनिगिरी (Onigiri - Rice ball)।
 नुडल्स: रामेन (Ramen - तोङ्कात्सु Tonkotsu, शोयु Shoyu, मिसो Miso), उदोन (Udon), सोबा (Soba), याकििसोबा (Yakisoba)।
 फ्राइड/ग्रिल्ड: तेम्पुरा (Tempura), याकितोरी (Yakitori - Grilled chicken skewers), तोनकात्सु (Tonkatsu - Fried pork cutlet), तेप्पान्याकी (Teppanyaki), तकोयाकी (Takoyaki)।
 सूप व हट पट: मिसो सुप (Miso soup), सुकियाकी (Sukiyaki), शाबु-शाबु (Shabu-shabu)।
 मेमेगु: तोफु (Tofu), एडामामे (Edamame), नात्तो (Natto - Fermented beans)।
 त्वँसा: साके (Sake - Rice wine), माचा (Matcha), ग्रीन टी।

 जनजीवन 
 धर्म 
जापानयु ८४ प्रतिशत जनता शिन्तो व बौद्ध निगु हे धर्मयु पालना याई।
 भाषा 
लगभग ९९% जनता जापानी भायय् नवाइ।
 शिक्षा 

 स्वयादिसं 
 जापान (विकिस्नरी)

लिधंसा

पुचः:जापान
पुचः:देय्