भरत

वेदकथं मनुयागु वंशजयाम्ह छम्ह हिन्दू पात्र खः।

 शास्त्रय् दसु 

ऋग्वेदः सूक्तं १.१३६विकिस्रोतः – ऋग्वेदः सूक्तं १.१३६
}}
<poem><span style="font-size: 14pt; line-height:200%">
प्र सु ज्येष्ठं निचिराभ्यां बृहन्नमो हव्यं मतिं भरता मृळयद्भ्यां स्वादिष्ठं मृळयद्भ्याम् ।
ता सम्राजा घृतासुती यज्ञेयज्ञ उपस्तुता ।
अथैनोः क्षत्रं न कुतश्चनाधृषे देवत्वं नू चिदाधृषे ॥१॥

ऋग्वेदः सूक्तं १.२२विकिस्रोतः – ऋग्वेदः सूक्तं १.२२
वरूत्रीम् । धिषणाम् । वह ॥१०
हे "अग्ने "अवसे अस्मानवितुं "ग्नाः देवपत्नीः "इह “आ “वह । तथा हे "यविष्ठ युवतमाग्ने “होत्रां होमनिष्पादकाग्निपत्नीं “भारतीं भरतनामकस्य आदित्यस्य पत्नीं “वरूत्रीं वरणीयां "धिषणां वाग्देवीं च आ वह। ‘वाग्वै धिषणा' इति वाजसनेयकम् । “भरत आदित्यः (निरु. ८. १३ ) इति यास्केन उक्तत्वात् तस्य पत्नी भारती इत्युच्यते ॥ गम्यन्त इति ग्नाः । ‘गम्लृ सृप्लृ गतौ'। औणादिको ड्नप्रत्ययः । डित्त्वात् टिलोपः । प्रत्ययस्वरः । होत्राम् । “हुयामाश्रुभसिभ्यस्त्रन् ' ( उ. सू. ४. ६०७ ) इति त्रनन्तो नित्त्वादाद्युदात्तः । अतिशयेन युवा यविष्ठः । ‘अतिशायने तमबिष्ठनौ ' ( पा. सू. ५. ३. ५५ )। ' स्थूलदूर ' ( पा. सू.. ६. ४. १५६ ) इत्यादिना यणादिपरस्य लोपः पूर्वस्य च गुणः। भारतीम् । शार्ङ्गरवादेः अवृत्कृतत्वात् ङीनन्तो नित्त्वादाद्युदात्तः । वरूत्रीम् । ‘ग्रसितस्कभित° ' (पा. सू. ७. २. ३४) इत्यादौ यद्यपि वरूतृशब्दः तृजन्त इत्युक्तं तथापि अन्ते इतिकरणस्य प्रदर्शनार्थत्वात् वरूतृशब्दः तृनन्तोऽपि द्र…

ऋग्वेदः सूक्तं १०.१००विकिस्रोतः – ऋग्वेदः सूक्तं १०.१००
इन्द्र दृह्य मघवन्त्वावदिद्भुज इह स्तुतः सुतपा बोधि नो वृधे ।
देवेभिर्नः सविता प्रावतु श्रुतमा सर्वतातिमदितिं वृणीमहे ॥१॥
भराय सु भरत भागमृत्वियं प्र वायवे शुचिपे क्रन्ददिष्टये ।
गौरस्य यः पयसः पीतिमानश आ सर्वतातिमदितिं वृणीमहे ॥२॥
आ नो देवः सविता साविषद्वय ऋजूयते यजमानाय सुन्वते ।

ऋग्वेदः सूक्तं १०.११०विकिस्रोतः – ऋग्वेदः सूक्तं १०.११०
तिस्रः । देवीः । बर्हिः । आ । इदम् । स्योनम् । सरस्वती । सुऽअपसः । सदन्तु ॥८
“भारती । भरत आदित्यः । तस्य स्वभूता दीप्तिः । तस्येदम् ' इत्यर्थे उत्सादित्वादञ् (पा. सू. ४. १. ८६ )।  ‘ टिड्ढाणञ् ' इति ङीप् । “नः अस्मदीयं “यज्ञं तूयं ' क्षिप्रम् “आ “एतु आगच्छतु । तथा “मनुष्वत् मनुष्यो यथा इदं मया कर्तव्यमिति जानाति तद्वत् “चेतयन्ती जानाना “इळा देवी च “इह अस्मिन् कर्मण्यागच्छतु । तथा “सरस्वती च । “स्वपसः सुकर्माणः । अप इति कर्मनाम ॥ आप्नोतेरसुनि आपः कर्माख्यायां ह्रस्वः । बहुव्रीहौ 'आद्युदात्तं द्व्यच्छन्दसि ' इत्युत्तरपदाद्युदात्तत्वम् ॥ एताः “तिस्रो “देवीः देव्यः “स्योनं सुखकरम् “इदं “बर्हिः इमं यज्ञम् “आ “सदन्तु आसीदन्तु प्राप्नुवन्तु ॥ सदेर्लोटि सीदादेशाभावश्छान्दसः ॥
त्वाष्ट्रस्य पशोर्वपायां  ‘ य इमे ' इत्येषानुवाक्या । सूत्रितं च -- य इमे द्यावापृथिवी जनित्री तन्नस्तुरीपमध पोषयित्नु ' ( आश्व. श्रौ. ३. ८) इति ॥

 लिधंसा 

Category:हिन्दू पात्र