संयुक्त राज्य अमेरिका

Image:Star Spangled Banner instrumental.ogg
Image:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga

संयुक्त राज्य अमेरिका (वा संयुक्त राज्य, युएस, युएसए, वा अमेरिका) ५०गु राज्य व छगू संघीय जिल्ला दूगु छगू संघीय संवैधानिक गणतन्त्र ख। थ्व देय्या मू भूभाग उत्तर अमेरिकाय् ला धाःसा हवाइ राज्य प्रशान्त महासागरय् ला। थ्व देय्या मू भूभागया उत्तरय् कॅनडा, दक्षिणय् मेक्सिको, पूर्वय् अटलांटिक महासागर व पश्चिमय् प्रशान्त महासागर ला। थ्व देय्या अलास्का राज्य धाःसा उत्तर अमेरिकाया उत्तरी लागाय् ला। अलास्काया पूर्वय् कॅनडा, पश्चिमय् बेरिंग स्ट्रेट धुंका रुस ला। हवाइ राज्य  धाःसा छगू आर्किपेगालो ख। थ्व राज्य मध्य प्रशान्तय् ला। 

३.७९ मिलियन वर्ग माइल वा ९.८३ वर्ग किमि क्षेत्रफल दूगु व ३१०मिलियन जनसंख्या दूगु थ्व देय् क्षेत्रफल व जनसंख्या निगुलिं कथं हलिमया दक्ले तःधंगु देय्य् छ्गू देय् जुवः। थ्व राष्ट्रय् हलिमया यक्व थासं जुइगु इमिग्रेसनया कारणं थ्व राष्ट्र हलिमया दक्ले बहुजातीय व बहु सांस्कृतिक राष्ट्रय् छगूया रुपय् पलिस्था जूगु दु। Adams, J. Q., and Pearlie Strother-Adams (2001). Dealing with Diversity. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X. संयुक्त राष्ट्र अमेरिकाया अर्थतन्त्र हलिमया दक्ले तःधंगु राष्ट्रिय अर्थतन्त्र ख। सन् २०१०या एस्टिमेसन कथं थ्व देय्या कूल जिदिपि $१४.७८० त्रिलियन (नोमिनल जिदिपिया २३% व पर्चेजिङ पावर प्यारिटी कथं हलिमया २०% ) दु। The European Union has a larger collective economy, but is not a single nation.

अमेरिकाया आदिवासी एसिया जुया आःया संयुक्त राज्य अमेरिकाय् द्वलंद्व दं न्ह्य थ्यन। थ्व आदिवासी जनसंख्या युरोपेली मनुतयेसं हःगु ल्वेया कारणं सिक्क म्हो जुवन। संयुक्त राष्ट्र अमेरिका देय्या रुपय् आःया अमेरिकाया पूर्वी तटीय लागाया १३गु उपनिवेषं पलिस्था जूगु ख। जुलाई १७७६इ संयुक्त राज्य अमेरिकाया स्वतन्त्रताया घोषणां अमेरिकायात आत्मनिर्णयया अधिकार व सहकारी संघया अधिकार बिल। थ्व क्रान्तिकारी राज्यतयेसं बेलायती साम्राज्ययात अमेरिकी क्रान्तिकारी हताय् परास्त याना इतिहासय् दक्ले न्हापांगु सफल स्वतन्त्र उपनिवेषं दयावःगु राष्ट्र जुवन।Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomacy of the Revolution, to 1783", p. 352, chap. in A Companion to the American Revolution, ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9. वर्तमान संयुक्त राज्य संविधान सेप्तेम्बर १७, १७८७य् अवधारित जूगु ख। दच्छि धुंका थुकिया पालनां राज्यतयेत संघीय गणतन्त्रया अंग व छगू बल्लागु केन्द्रिय सरकारया पलिस्था यात। युनाइटेड स्टेट्स बिल ऑफ राइट्स व थुकिया १०गु अमेन्द्मेन्ट्सं यक्व नागरिक अधिकार सुनिष्चित यात। थ्व सन् १७९१य् र्याटिफाइड जुल। 

१९गु शताब्दीइ संयुक्त राष्ट्र अमेरिकां आदिवासीतयेगु ट्राइबयात उठिबास याना, फ्रान्सनाप लुइजियाना न्याना, स्पेननाप फ्लोरिडा न्याना, ओरेगन काउन्टीया छुं भूभाग संयुक्त अधिराज्यनाप न्याना, एल्टाक्यालिफोर्निया व न्यु मेक्सिको मेक्सिकोनाप न्याना, अलास्का रुसनाप न्याना व टेक्सास गणतन्त्र व हवाई गणतन्त्रयात परास्त याना थःगु क्षेत्रफल बिस्तार यात। बुंज्याय् आधारित दक्षिणी व उद्योगय् आधारित उत्तरी राज्यतयेगु दासप्रथाय् जूगु असहमतिं व राज्यया अधिकारया असहमतिं अमेरिकी गृह हता सन् १८६०या दशकय् न्ह्यथन। उत्तरया विजयं थ्व राष्ट्रया विभाजन पन व संविधानया १३गु संशोधनं दासप्रथा क्वचाल। १८७०या दशकं थ्व राष्ट्रया अर्थतन्त्र हलिमया हे दक्ले तधंगु जुवन। स्पेनी-अमेरिकी हता व न्हापांगु हलिम हतां थ्व राष्ट्रयात छगू सामरिक शक्तिया रुपय् पलिस्था यात। लिउ हलिम हताया लिच्वया कथं थ्व देय् हलिमया न्हापांगु आणविक शक्ति दूगु देय् व संयुक्त राष्ट्र संघया स्थायी सदस्य जुवन। शीत हता व सोभियत संघया विखण्डनं थ्व देय्यात हलिमया छगू जक्क सुपरपावरया रुपय् पलिस्था यात। हलिमया कूल सैन्य खर्चया ४३% थ्व देशं थःगु सेनाय् जक्क याइ। नापं थ्व देशं हलिमया अर्थ, राजनीति व संस्कृतिया नेतृत्त्वदायी भूमिका नं म्हिताच्वंगु दु।  

इतिहास
संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इतिहास द्वलंद्व दँ न्ह्यः उत्तर अमेरिकाय् न्हापांम्ह मनुखं पलाः तःगु इलंनिसें सुरु जूगु ख। न्हापा थन आदिवासी जनजातितय्गु तःधंगु बस्ती दुगु ख, गुपिं थःथःगु हे संस्कृति, भाषा व परम्पराय् म्वाःनाच्वंगु ख। सन् १४९२य् क्रिस्टोफर कोलम्बसं थ्व महाद्वीपय् थ्यनेधुंका युरोपियन शक्तिपिं विशेष यानाः बेलायत, फ्रान्स व स्पेनं थन थःगु उपनिवेश पलिस्था यायेगु ज्या सुरु याःगु ख। सन् १६०७य् भर्जिनियाया जेम्सटाउनय् न्हापांगु स्थायी अंग्रेजी बस्ती स्थापना जूगु ख, गुकिं अमेरिकी इतिहासय् छगू न्हूगु अध्यायया सुरुवात यात। थ्वया लिपा म्यासाचुसेट्स, न्युयोर्क व मेमेगु थासय् नं बस्तीत दयावल। झिंच्यागु शताब्दीया मध्यतक थ्यंबलय् अमेरिकाया पूर्वी तटय् झिस्वंगु बेलायती उपनिवेशत पूर्ण रुपं पलिस्था जुइधुंकूगु ख। थ्व इलय् उपनिवेशतय्गु अर्थतन्त्र बुँज्या, व्यापार व दासप्रथाय् आधारित जुयाच्वंगु ख। बेलायती साम्राज्यं थःगु ऋण पुलेत उपनिवेशतय्‌त तःधंगु कर कयाच्वन गुकिं यानाः उपनिवेशवासीतय्गु दथुय् असन्तोष ब्वलं बिल। 'प्रतिनिधित्व विनाया कर मज्यु' (No taxation without representation) धइगु नारा थ्वहे इलय् लोकंह्वल। थ्वहे असन्तोषं लिपा अमेरिकी क्रान्तिया आधार तयार यात। सन् १७७५य् लेक्सिंगटन व कनकर्डया ल्वापू निसें थ्व स्वतन्त्रता संग्राम सुरु जूगु ख। थ्व संग्रामय् जर्ज वाशिंगटनं अमेरिकी सेनाया नेतृत्व यानादिल। Bancroft, G. (1834). History of the United States from the Discovery of the American Continent.

सन् १७७६ जुलाई ४ खुन्हु फिलाडेल्फियाय् थ्व झिस्वंगु उपनिवेशतय्सं थःत 'संयुक्त राज्य अमेरिका' धकाः स्वतन्त्र राष्ट्र घोषणा यात। थोमस जेफरसनं च्वयादीगु 'स्वतन्त्रताया घोषणापत्र' (Declaration of Independence) थ्व देय्‌या छगु ऐतिहासिक दस्तावेज जुल। थ्व दस्ताबेजं दक्वं मनुत समान ख व इमिगु छुं आधारभूत अधिकारत दु धकाः च्वयातल। अमेरिकी स्वतन्त्रता संग्राम सन् १७८३य् पेरिस सन्धि नापं क्वचाल, गुकिं अमेरिकायात छगू सार्वभौम राष्ट्रया मान्यता बिल। थ्वया लिपा न्हूगु संविधान दयेकेगु ज्या सुरु जुल, गुगु सन् १७८९य् लागू जुल। संविधानं छगू संघीय सरकारया व्यवस्था यात गुगु कार्यपालिका, व्यवस्थापिका व न्यायपालिकाय् विभाजित दु। जर्ज वाशिंगटन अमेरिकाया न्हापांम्ह राष्ट्रपति निर्वाचित जुयादिल। १९गू शताब्दीया सुरुवातय् अमेरिकां थःगु भूभाग विस्तार यायेगु नीति काल। सन् १८०३य् फ्रान्सपाखें लुइजियाना न्यानाज्या(Louisiana Purchase) यानाः अमेरिकाया क्षेत्रफल निब्वति हे अप्वल। थ्व इलय् पश्चिमपाखेया विस्तार (Westward Expansion) तसकं तीव्र गतिं न्ह्याःवन। अथे जुसां, थ्व विस्तारया झ्वलय् अनया आदिवासी जनजातितय्त तसकं अन्याय जुल व इमित थःगु भूमिपाखें विस्थापित यायेगु ज्या जुल। थ्वहे इलय् दासप्रथाया विषययात कयाः उत्तर व दक्षिण राज्यतय्गु दथुय् तःधंगु मतभेद उत्पन्न जुल। Zinn, H. (1980). A People's History of the United States.

सन् १८६१य् सुरु जूगु अमेरिकी गृहयुद्ध (American Civil War) अमेरिकी इतिहासया छगू दकलय् घातक व निर्णायक मोड ख। अब्राहम लिंकनं थ्व इलय् राष्ट्रया नेतृत्व यानादिल व दासप्रथा अन्त यायेगु संकल्प कयादिल। थ्व युद्ध उत्तरया 'युनियन' व दक्षिणया 'कन्फेडेरेसी' दथुय् प्यदँतक न्ह्याःगु ख।McPherson, J. M. (1988). Battle Cry of Freedom: The Civil War Era. गृहयुद्धय् युनियनया विजय जुइधुंकाः दासप्रथा पूर्ण रुपं खारेज जुल व देय्या एकता दयाच्वन। युद्ध लिपाया 'पुनर्निर्माण' (Reconstruction) कालय् दक्षिणया अर्थतन्त्रयात हाकनं दयेकेगु व मुक्त जूगु दासतय्त नागरिक अधिकार बीमाःगु खँय् तःधंगु बहस जुल। झिंगुंगु शताब्दीया अन्तपाखे अमेरिका छगू औद्योगिक शक्तिया रुपय् विकास जुयावल। रेलमार्गया संजालं सकल देय्यात स्वायेगु ज्या यात व उद्योगधन्दातय्सं तीव्र गतिं प्रगति यात। थ्व इलय् युरोपं द्वलंद्व आप्रवासीत अमेरिका वःगु ख, गुकिं थनया जनसांख्यिकीय रुप हे हिलेबिल। थ्व कालखण्डयात 'गिल्डेड एज' (Gilded Age) धकाः नं म्हसीकेगु याइ, छाय्‌धाःसा थ्व इलय् तःधंगु आर्थिक उन्नति नापं भ्रष्टाचार व असमानता नं ब्वलंल। सन् १८९८या स्पेनी-अमेरिकी युद्धं अमेरिकायात छगू विश्व शक्तिया रुपय् स्थापित यात। नीगु शताब्दीया सुरुइ अमेरिकां विश्व राजनीति व अर्थतन्त्रय् थःगु उपस्थिति झन बल्लाकाः यंकल। निक्वःगु विश्वयुद्धय् अमेरिकाया प्रवेशं मित्रराष्ट्रतय्त विजय हासिल यायेत तःधंगु ग्वाहालि यात। 

सन् १९२९या 'ग्रेट डिप्रेसन' (Great Depression) वा तःधंगु आर्थिक मन्दीं अमेरिकाया जनजीवन तसकं कष्टकर दयेकल। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी. रुजवेल्टं 'न्यू डिल' (New Deal) ज्याझ्वः नापं अर्थतन्त्रयात हाकनं थकायेगु कुतः यानादिल। निगूगु विश्वयुद्धय् जापानी हमला लिपा अमेरिकां युद्धय् भाग कयाः ताःलायेगु ज्या यात। युद्ध लिपा अमेरिका व सोभियत संघ दथुइ 'शीतयुद्ध' (Cold War) सुरु जुल, गुगु दशकौंसम्म न्ह्याःवन। सन् १९५० व १९६०या दशकय् नागरिक अधिकार आन्दोलन (Civil Rights Movement) जुयाः अश्वेत नागरिकतय्सं समानताया अधिकार प्राप्त यात। मार्टिन लुथर किंग जुनियर थ्व आन्दोलनया मू नेता ख, गुम्हसें अहिंसात्मक मार्गं परिवर्तन हयादिल। थ्वहे इलय् अमेरिकां अन्तरिक्ष विज्ञानय् तःधंगु विकास यात व सन् १९६९य् तिमिलाय् मनु छ्वयेत सफल जुल। भियतनाम युद्ध व मेमेगु अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्वं अमेरिकी समाजयात विभाजित नं यात। २१गू शताब्दीया सुरुइ सेप्टेम्बर ११ या आक्रमणं अमेरिकी सुरक्षा व विदेश नीतिइ तःधंगु परिवर्तन हल। थौंकन्हय् अमेरिका प्रविधि, अर्थतन्त्र व सामरिक दृष्टिं हलिमया छगू शक्ति राष्ट्रया रुपय् कायम हे दु। अमेरिकाया इतिहास धइगु निरन्तर संघर्ष, परिवर्तन व प्रगतिया छगू मंकाः लिच्वः ख। अमेरिकी समाज झन झन विविधतापूर्ण जुया वयाच्वंगु दु व न्हूगु चुनौतितय्गु सामना यायेत न्ह्याः वनाच्वंगु दु।Kennedy, D. M. (1999). Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945.

भूगोल

अर्थतन्त्र

 आर्थिक सूचक बेरोजगारी  7.8% (सेप्टेम्बर २०१२)  कुल ग्राहस्थ उत्पादन वृद्धि  1.3% (2Q 2012), 1.7% (2011) Change is based on chained 2005 dollars. Quarterly growth is expressed as an annualized rate. CPI इन्फ्लेसन  1.7% (May 2011 – May 2012)  गरिबी  15.1% (2010)  पब्लिक डेब्ट  $15.78 trillion (June 25, 2012)  Household net worth  $58.5 trillion (4Q 2011) 

संयुक्त राज्यय् पूंजीवादी मिश्रित अर्थतन्त्र व्यवस्था दु। थ्व व्यवस्थायात प्रचुर प्राकृतिक स्रोत, उच्च कोटीया भौतिक पूर्वाधार, व उच्च उत्पादकत्त्वं ग्वहालि याःगु दु। Wright, Gavin, and Jesse Czelusta, "Resource-Based Growth Past and Present", in Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny, ed. Daniel Lederman and William Maloney (World Bank, 2007), p. 185. ISBN 0-8213-6545-2. अन्तराष्ट्रिय मौद्रिक कोषया कथं संराया $१५.१ ट्रिलियनया कुल ग्राहस्थ उत्पादन सकल हलिम उत्पादनया बजाः एक्स्चेञ्ज दरय् २२% जुवं व पर्चेज पावर प्यारिटी अनुसार १९% थ्यं।  मेमेगु देय् स्वया तःधंगु अर्थतन्त्र जुसां युरोपेली संघया तुलनाय् संरा अमेरिकाया राष्ट्रिय जिडिपि (पिपिपि) ५% कम दु।  थ्व देय् जिडिपि पर क्यापिटा (नोमिनल) कथं ९गु थासय् व जिडिपि पर क्यापिटा कथं ६गु थासय् ला।  संरा डालर हलिंया प्राथमिक रिजर्भ करेन्सी ख। 

राजनीति
थ्व देय् निगु तधंगु पार्टी दु- डेमोक्र्याटिक व रिपब्लिकन।

नसा
फास्ट फुड
फास्ट फूड (अङ्ग्रेजी: Fast food) अमेरिकाया छगू कथंया नसा ख धयागु अज्याःगु नसा खः गुगु तसकं याकनं दयेके फइ व याकनं इने (Serve) फइ। थ्व नसा प्रायः दंगु जुइ व "टेक-अवे" (Take-away) वा "ड्राइभ-थ्रु" (Drive-through) या निंतिं डिजाइन यानातःगु दइ। फास्ट फूडया अवधारणा आधुनिक युगया व्यस्त जीवनशैली नाप स्वानाच्वंगु दु, गन मनूतय्के नसा दयेकेगु वा ताःई तक च्वनाः नयेगु ई दैमखु। फास्ट फूडया इतिहास १९गु शताब्दीया "फिश एण्ड चिप्स" (Fish and chips) पसं निसें सुरु जूगु खःसां, २०गु शताब्दीइ अमेरिकाय् म्याकडोनल्ड्स (McDonald's), केएफसी (KFC), व बर्गर किंग थें न्याःगु चेन (Chains) वयेवं थ्व हलिम न्यंकं विस्तार जुल। फास्ट फूडया मू विशेषता "प्रमाणीकरण" (Standardization) खः, अर्थात् हलिमया छुं नं थासय् नसाया सवाः व मात्रा छगू हे जुइ। थ्व नसा प्रायः कारखानाय् प्रशोधित (Processed) जुइ व रेस्टुरेन्टय् क्वाकाः वा दायेकाः जक बिइ। फास्ट फूडय् चि (Salt), चिनी (Sugar), व दाः (Fat) या मात्रा अप्व दइ, गुकिं यानाः थनया नसाया सवाः बांलाइ तर उसाँय् (Health) या निंतिं बांलाः जुइ मखु। तःग्वाराचिनिगु (Obesity) व मधुमेह (Diabetes) थें न्याःगु ल्वय्या प्रकोपय् थन्याःगु नसाया तःधंगु ल्हा दु। यद्यपि, आःया ईलय् यक्व फास्ट फूड चेन्टय्सं "सलाद" (Salad) व "ग्रिल्ड" (Grilled) नसा थें न्याःगु उसाँय् अनुकूल विकल्पत नं हःगु दु। फास्ट फूड पश्चिमी नसा (बर्गर, पिज्जा) य् जक सीमित मजुसें, एसियाली (नुडल्स, सुशी) व मध्य-पूर्वी (कबाब) नसा तक नं न्यनाच्वंगु दु। नेपालय् नं "मःम", "चाउमिन", व "पकोडा" यात स्थानीय फास्ट फूडया रुपय् काये छिं। फास्ट फूड उद्योगं हलिं अर्थतन्त्रय् तःधंगु योगदान बियाच्वंगु दु व द्वलंद्व मनूतय्त लजगा ब्युगु दु। फास्ट फूडया विज्ञापन व बजारीकरण तसकं आक्रामक जुइ, गुकिं मचातय्त आकर्षित याइ। "जंक फूड" (Junk food) धयागु खँग्वः फास्ट फूडया निंतिं प्रायः छ्यली। फास्ट फूडया सुविधायुक्त प्याकेजिङं यानाः थ्व नयेत अःपु।

 मू नसात 
 बर्गर व स्यान्डविच: ह्याम्बर्गर (Hamburger), चिजबर्गर (Cheeseburger), चिकेन स्यान्डविच, हट डग (Hot dog), सबवे स्यान्डविच (Subway)।
 फ्राइड: फ्रेन्च फ्राइज (French fries), फ्राइड चिकेन (Fried chicken), अनियन रिङ्स (Onion rings), चिकेन नगेट्स (Chicken nuggets)।
 पिज्जा व इटालियन: पेपरोनी पिज्जा, चीज पिज्जा, पास्ता।
 मेक्सिकन: ताको (Taco), बुरितो (Burrito), नाचोज (Nachos), केसादिया (Quesadilla)।
 एसियामि/स्थानीय: मःम, चाउमिन, स्प्रिङ रोल, सुशी।
 त्वँसा व डेजर्ट: सोडा, मिल्कशेक, आइसक्रिम, डोनट, मफिन।

स्वयादिसँ
संयुक्त राज्य अमेरिकाया काउन्टीतयेगु धलः

लिधंसा

Category:देय्