मुचुकुन्द

मुचुकुन्द हिन्दु पौराणिक कथा अनुसार सूर्यवंशका एक राजा हुन्। उनी राजा मान्धाताका पुत्र र अम्बरीषका भाइ हुन्।

 असुरहरूसँगको युद्ध 

भागवत पुराणका अनुसार, एकपटक देवताहरू असुरहरूबाट पराजित हुन्छन्। त्यसपछि देवताहरू  महान योद्धा र धर्मात्मा व्यक्तिको रूपमा वर्णन गरिने मुचुकुन्द नामक राजाकहाँ शरण लिन। भगवान शिवका पुत्र कार्तिकेयको नेतृत्वमा देवताहरू पुनर्गठिन नहुँदासम्म राजा मुचुकुन्दले देवताहरूलाई आश्रय र सुरक्षा प्रदान गरिरहन्छन्। असुरहरूमाथि विजय प्राप्त गरेपछि देवता र उनीहरूका राजा इन्द्रले मुचुकुन्दप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्छन्। उनले देवताहरूको रक्षाका लागि पृथ्वीको आफ्नो विशेषाधिकार युक्त पद त्यागेर स्वर्ग आएकोमा देवताहरू प्रभावित उनीबाट प्रभावित हुन्छन्।

देवताहरूले उनलाई पृथ्वीमा एउटा पूरै युग बितिसकेको र त्रेता युग समाप्त भई द्वापर युग सुरु भइसकेको जानकारी दिन्छन्। उनीहरूले मुचुकुन्दका परिवारका सबै सदस्यहरूको मृत्यु भइसकेको कुरा पनि उनलाई बताउँछन्। देवताहरू उनको सेवाबाट प्रसन्न भई मोक्ष बाहेक (जुन उनीहरूको क्षमता भन्दा बाहिरको कुरा हो) आफूले चाहेको जुन कुनै वरदान माग्न भन्छन्। आफ्नो परिवार जीवित नरहेको कुराले दुःखी भएका र युद्धबाट थकित भएका राजाले देवताहरूसँग निर्वाध निद्राको वरदान माग्छन्। जसले उनलाई निद्राबाट ब्युँझाउने साहस गर्छ त्यो तुरुन्तै जलेर भष्म होस् भन्ने वरदान मागेका राजा मुचुकुन्द त्यसपछि एउटा गुफामा सुत्नका लागि जान्छन्।

 कालयवनको मृत्यु 

महाभारतका अनुसार, एक महान यवन योद्धा तथा राजा कालयवन आफ्नो वरदानका कारण युद्धमा अपराजित र अद्वितीय बन्छन्। जरासन्धसँग मिलेर उनले कृष्णको राज्य मथुरामा आक्रमण गर्ने योजना बनाउँछन्। दुवै पक्षका सेनाहरू युद्धको मैदानमा उत्रिएपछि कृष्ण आफ्नो रथबाट ओर्लिएर भाग्न थाल्छन् भने कालयवनले उनको पछ्याउन थाल्छन्। लामो समयसम्म पछ्याइसकेपछि कृष्ण एउटा अँध्यारो गुफामा प्रवेश गर्छन् र कालयवन पनि उनी पछिपछि गुफा भित्र पस्छन्। यो गुफा त्यही गुफा थियो जहाँ मुचुकुन्द अझै पनि गहिरो निद्रामा थिए। क्रोधित भएका कालयवनले अँध्यारोमा केही देख्न सक्दैनन् र मुचुकुन्दलाई नै कृष्ण सम्झेर प्रहार गर्छन्। जब मुचुकुन्दले आफ्ना आँखा खोल्छन् तब उनको दृष्टि कालयवन माथि पर्छ उ उनी तुरुन्तै जलेर भष्म हुन्छ। परिस्थिति बुझिसकेपछि, राजा मुचुकुन्द कृष्णलाई देखेर अत्यन्त प्रसन्न हुन्छन्। कृष्णले उनलाई आफ्ना सञ्चित पापहरू पखाल्न र मोक्ष प्राप्तिका लागि तपस्या गर्न सल्लाह दिन्छन्। भगवानलाई भेटेपछि मुचुकुन्द गुफाबाट बाहिर निस्किन्छन्। कथाका अनुसार, आफू गुफामा आराम गरिरहेको समयमा संसारका सबै प्राणीहरूको आकार घटेको देखेर उनी अचम्मित बन्छन् जसले धेरै युगहरू बितिसकेको सङ्केत गर्दथ्यो। त्यसपछि मुचुकुन्द तपस्याका लागि गन्धमादन पर्वत र त्यहाँबाट बदरिकाश्रम तर्फ लाग्छन्।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू