घृताची

घृताची (अर्थ: 'घ्यूले भरिपूर्ण') हिन्दु पौराणिक कथाकी एक प्रसिद्ध अप्सरा हुन्। उनी आफ्नो अलौकिक सौन्दर्य र धेरै देव तथा मानवहरूलाई मोहित पार्दै सन्तान जन्म दिएका कारण परिचित छिन्।

घृताची थुप्रै हिन्दु धार्मिक ग्रन्थहरूमा देखा पर्ने एक प्रख्यात अप्सरा हुन् जसमा रामायण र महाभारत का साथै पुराण जस्ता महाकाव्यहरू समावेश छन्। उनलाई अप्सराहरूको 'दैविक' वर्गमा पर्ने भनी वर्णन गरिएको छ भने उनले हिन्दु पञ्चाङ्गको कुम्भ महिनाको अध्यक्षता गर्छिन्। धार्मिक ग्रन्थहरूमा उनले ऋषि, गन्धर्व, देवता र राजाहरू सहित मानिसहरूलाई पनि मोहित पार्ने उनको प्रवृत्तिको बारेमा वर्णन गरिएको छ।

 पौराणिक कथा 

वामन पुराण का अनुसार, घृताची कुनै समय देवताका वास्तुकार विश्वकर्मासँग बसेकी थिइन् जसकारण चित्राङ्गदा नामकी छोरीको जन्म हुन्छ। विश्वकर्माले आफ्नी छोरीलाई कसैसँग पनि विवाह गर्न निषेध गर्छन् जसका कारण उनलाई छोरा नजन्मिएसम्म वानर बन्ने श्राप दिइन्छ; घृताचीले नललाई जन्म दिएर उनलाई श्रापमुक्त गराउँछिन् जसले पछि भगवान् रामलाई सहयोग गर्छन्।ब्रह्मवैवर्त पुराण ले धेरै मिश्रित जातको उत्पत्ति घृताची र विश्वकर्माका सन्तानबाट भएको मान्दछ।

घृताची गन्धर्व पर्जन्यसँग पनि प्रेममा परिन् र उनले वेदवती (वा देववती) नामकी छोरी जन्माइन।रामायणमा घृताची अस्थायी रूपमा अजका छोरा राजा कुशनाभकी श्रीमती पनि भइन् र उनले यसैबीच १०० जना छोरीहरूलाई पनि जन्म दिइन्। पछि छोरा प्राप्त गर्न कुशनाभले पुत्रकामेष्टि यज्ञ गरेपछि उनले गाधी नामक छोरा जन्माइन्। घृताचीले पुरु वंशका राजा रौद्राश्वका दश छोराहरूलाई पनि जन्म दिएकी थिइन्। ती छोराहरूको नाम ऋतेयु, कक्षेयु, स्थण्डिलेयु, कृतेयुक, जलेयु, सन्नतेयु, धर्मेयु, सत्येयु, व्रतेयु र वनेयु हो। महाभारतका अनुसार, घृताचीले एकपटक च्यवनका छोरा ऋषि प्रमतिलाई पनि मोहित पारेकी थिइन्। पछि उनले रुरुलाई पनि जन्म दिइन्।

महाभारतको शान्ति पर्व र देवीभागवत पुराणमा वर्णन गरिएअनुसार, ऋषि व्यासले उत्तराधिकारीको चाहना राखेपनि उनी विवाह गर्न भने हिचकिचाउँछन्। घृताची सुगाको रूप धारण गरेर उनको अगाडि प्रकट हुन्छिन्। उनलाई देखेपछि ऋषिको वीर्य एउटा अरणी (आगो बाल्ने काठ) मा स्खलित हुन्छ र त्यसबाट एक छोरा शुकको जन्म हुन्छ।

महाभारतको आदि पर्वमा वर्णन गरिएअनुसार, गङ्गामा स्नान गरिरहेकी घृताचीलाई ऋषि भारद्वाजले देख्छन्। उनलाई देखेपछि ऋषि कामोत्तेजित बन्छन् र उनको वीर्य एउटा टोकरीमा झर्छ। त्यसबाट छोरा द्रोणको जन्म हुन्छ जो पछि गएर पाण्डव र कौरवका गुरु बन्छन्। शल्य पर्वले यस्तै अर्को घटना भएको उल्लेख गरेको छ जसबाट श्रुतावती नामकी छोरीको जन्म हुन्छ।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू
श्रेणी:अप्सरा