विश्व चेस च्याम्पियनसिप

विश्व चेस च्याम्पियनसिप चेसमा विश्व च्याम्पियन निर्धारण गर्न आयोजना गरिन्छ । हालको विश्व च्याम्पियन गुकेश दोम्मराजु हुन्, जसले २०२३ को विश्व चेस च्याम्पियनसिपमा आफ्ना प्रतिद्वन्द्वी चीनका डिङ लिरेनलाई पराजित गरेका थिए। अघिल्लो विश्व च्याम्पियन म्याग्नस कार्लसनले आफ्नो उपाधि रक्षा गर्न असफल भएका थिए।

विश्व च्याम्पियनसिपका रूपमा मान्यता प्राप्त पहिलो प्रतियोगिता सन् १८८६ खेल विश्वका दुई प्रमुख खेलाडी विल्हेल्म स्टेनिट्ज र जोहान्स जुकर्टर्ट खेल थियो। स्टेनिट्जले जिते र पहिलो विश्व च्याम्पियन बने। 

सन् १८८६ देखि १९४६ सम्म, च्याम्पियनले सर्तहरू तय गरे, कुनै पनि चुनौतीकर्ताले ठुलो हिस्सा उठाउन र नयाँ विश्व च्याम्पियन बन्नका लागि खेलमा च्याम्पियनलाई हराउन आवश्यक थियो। सन् १९४६ मा विश्व च्याम्पियन अलेक्जान्डर अलेखाइन मृत्युपछि, एफआइडिइ (अन्तर्राष्ट्रिय चेस महासङ्घ) ले सन् १९४८ को विश्व च्याम्पियनसिप प्रतियोगिताबाट सुरु गरेर विश्व च्याम्पियनसिपको प्रशासनको जिम्मा लियो। सन् १९४८ देखि १९९३ सम्म, एफआइडिईले प्रत्येक तीन वर्षमा नयाँ चुनौतीकर्ता छनोट गर्न प्रतियोगिताहरूको सेट आयोजना गऱ्यो। सन् १९९३ मा, वर्तमान च्याम्पियन ग्यारी कास्पारोभ एफआइडिईबाट अलग भए, जसले गर्दा अर्को तेह्र वर्षसम्म विश्व च्याम्पियनको उपाधिका लागि प्रतिद्वन्द्वी बिजेता बने। विश्व चेस च्याम्पियनसिप २००६ मा उपाधिहरू एकीकृत गरिएको थियो, र त्यसपछिका सबै खेलहरू फेरि एकपटक एफआइडिईद्वारा सञ्चालन गरिन्छ। 

सन् २०१४ देखि, च्याम्पियनसिप दुई-दुई वर्षमा आयोजना गर्ने गरी  व्यवस्थित भएको छ। कोभिड-१९ महामारीको कारण  २०२० र २०२२ खेलहरू क्रमशः २०२१ र २०२३ मा स्थगित गरियो । अर्को खेल सामान्य तालिकामा फर्कनेछ र २०२४ मा आयोजित हुनेछ। 

 विश्व च्याम्पियन 

 प्रि-फिडे विश्व च्याम्पियन (१८८६-१९४६ ) 
#नामदेशवर्षहरू१विल्हेल्म स्टिनिट्ज१८८६–१८९४२इमानुएल लस्करजर्मन साम्राज्य जर्मन गणतन्त्र१८९४–१९२१३जोस राउल कापाब्लांका१९२१–१९२७४अलेक्जान्डर अलेखाइन फ्रान्स१९२७–१९३५५म्याक्स युवे१९३५–१९३७(४)अलेक्जान्डर अलेखाइन फ्रान्स१९३७–१९४६अन्तराल

 फिडे विश्व च्याम्पियन (१९४८-१९९३ ) 
#नामदेशवर्षहरू६मिखाइल बोत्भिनिक१९४८–१९५७७वासिली स्मिस्लोभ१९५७–१९५८(६)मिखाइल बोत्भिनिक१९५८–१९६०८मिखाइल ताल१९६०–१९६१(६)मिखाइल बोत्भिनिक१९६१–१९६३९टिग्रान पेट्रोसियान१९६३–१९६९१०बोरिस स्पास्की१९६९–१९७२११बबी फिशर१९७२–१९७५१२अनातोली कारपोभ१९७५–१९८५१३ग्यारी कास्पारोभ १९८५–१९९३

 क्लासिकल (PCA/Braingames) विश्व च्याम्पियन <ID१ 
#नामदेशवर्षहरू१३ग्यारी कास्पारोभ१९९३–२०००१४भ्लादिमिर क्रामनिक२०००–२००६

 फिडे विश्व च्याम्पियन (१९९३-२००६) 
नामदेशवर्षहरूअनातोली कारपोभ१९९३–१९९९अलेक्जान्डर खलिफम्यान१९९९–२०००विश्वनाथन आनन्द२०००–२००२रुस्लान पोनोमारिओभ२००२–२००४रुस्तम कासिमडजानोभ२००४–२००५वेसेलिन टोपालोव२००५–२००६

 फिडे विश्व विजेता (२००६-वर्तमान) 
#नामदेशवर्षहरू१४भ्लादिमिर क्रामनिक२००६–२००७१५विश्वनाथन आनन्द२००७–२०१३१६म्याग्नस कार्लसन२०१३–२०२३१७डिङ लिरेन२०२३-वर्तमान