सन् २०२५ पहलगाम नरसंहार

२२ अप्रिल २०२५ (९ वैशाख २०८२) मा भारत प्रशासित जम्मु–कश्मीरको अनन्तनाग जिल्लाको पहलगाम नजिकैको बैसरन घाँसे मैदानमा भएको आतङ्कवादी हमलामा कम्तीमा २८ जना पर्यटकको मृत्यु हुनुका साथै अन्य २० जनाभन्दा बढी घाइते भएका थिए। जम्मु–कश्मीरको विशेष राज्यको दर्जा खारेज गरिएपछि यस क्षेत्रमा सबैभन्दा घातक मध्येको एक यो आक्रमण सर्वसाधारणलाई लक्षित गरी गरिएको थियो र कश्मीर उपत्यकामा जनसाङ्ख्यिकीय परिवर्तनको प्रतिरोध गर्ने उद्देश्यले आक्रमण गरिएको बताइएको थियो। यस आक्रमणमा परि एक नेपालीको पनि मृत्यु भएको थियो।

लस्कर–ए–तैयबा को एक शाखा द रेजिस्टेन्स फ्रन्ट (TRF) ले आक्रमणको जिम्मेवारी लिएको छ।

 सङ्घर्षको इतिहास 

सन् १९८९ मा जम्मु र काश्मीरमा इस्लामिक सशस्त्र विद्रोह सुरु भएको थियो र त्यसपछि हालसम्म पनि यो जारी छ र हालैका वर्षहरूमा हिंसामा भारी कमी आएको छ। सन् २०१९ मा भारतले जम्मू–कश्मीरको विशेष राज्यको दर्जा खारेज गर्दै राज्यलाई दुई केन्द्र शासित प्रदेश जम्मू–कश्मीर र लद्दाखमा विभाजन गरेको थियो। यस कदमले स्थानीय अधिकारीहरूलाई पहिले योग्य नभएका व्यक्तिहरूलाई बसोबासको दर्जा जारी गर्न अधिकार दियो, जसले उनीहरूलाई विवादित क्षेत्रमा जग्गा किन्न र रोजगारी प्राप्त गर्न अनुमति दियो। १० अप्रिल २०२५ मा, राजस्व मन्त्रीले पछिल्लो दुई वर्षमा ८३,००० व्यक्तिहरूलाई नयाँ नियम अन्तर्गत निवास प्रमाणपत्र जारी गरिएको खुलासा गरेका थिए। फोर्ब्सका अनुसार, कश्मीर पहिले नै विश्वको सबैभन्दा सैन्यीकृत क्षेत्र थियो।

यस क्षेत्रको सीमित स्वायत्तता खारेज भएपछि भारतले व्यापक दमन सुरु गरेको थियो। यसले कश्मीर विवादका बीच पाकिस्तानसँगको सम्बन्ध बिग्रिएको थियो।

 आक्रमण 
२२ अप्रिल २०२५ मा १४:५० बजे, कम्तीमा चार जना लडाकूहरू पहलगाम सहरबाट लगभग ७ किलोमिटर टाढा रहेको बैसरन उपत्यकाको घाँसे मैदानमा प्रवेश गरेका थिए। यो क्षेत्र चारैतिरबाट घना पाइन जङ्गलले घेरिएको छ, यस क्षेत्रलाई "सानो स्विट्जरल्यान्ड"को रूपमा चिनिन्छ र यो पिकनिकको लागि एक लोकप्रिय स्थान हो। लडाकूहरूले एम ४ कार्बाइन र एके-४७ बोकेका थिए र सैन्य शैलीको पोशाक लगाएका थिए।

आक्रमणकारीहरूले गोली चलाउनु अघि पीडितहरूको नाम र धर्म मागेका थिए। कोही-कोहीले उनीहरूलाई छ कलिमा पाठ गर्न भनिएको थियो। एक स्थानीय कश्मीरी शिया मुस्लिम, सैयद आदिल हुसेन शाहले पर्यटकहरूको रक्षा गर्न र आक्रमणकारीहरू मध्ये एकको हातबाट राइफल निकालेर आक्रमण रोक्न प्रयास गरेका थिए तर यस प्रयासमा उनको मृत्यु भएको थियो। प्रत्यक्षदर्शी भिडियोहरूमा आतङ्कित र घाइते पीडितहरूले सहयोगको याचना गरेको दृश्यहरू देखाइएको थियो। एउटी महिला आफ्ना पतिका लागि सहयोगको लागि चिच्याइरहेकी देखिन्थिन् भने अन्यहरू घाँसे मैदानमा अचेत अवस्थामा भेटिएका थिए। आक्रमणको खबर जिल्ला सदरमुकाममा पुगेको केही बेरमै आपतकालीन सेवा घटनास्थलमा पुगेको थियो। गम्भीर घाइते भएका दुई जनालाई साढे १६ बजेतिर अनन्तनाग जिल्ला अस्पतालमा लगिएको थियो भने अन्यलाई नजिकैको मेडिकल सेन्टरमा लगिएको थियो। केहीलाई हेलिकप्टरबाट थप उपचारका लागि श्रीनगर स्थित सैनिक अस्पतालमा लगिएको थियो।

स्थानीयहरूले पनि उद्धार गरी पीडितलाई आश्रय दिएका थिए। स्थानीय पोनी ह्यान्डलर्स एसोसिएसनका सदस्यहरूले लगभग ११ जना घाइते पर्यटकहरूलाई स्ट्रेचरमा राखेर उद्धार गरेका थिए। प्रत्यक्षदर्शीहरूले अधिकांश पीडितहरू पुरुष रहेको बताएका थिए। धेरै पीडितहरूलाई नजिकैबाट गोली हानिएको थियो र घटनास्थलको भिडियो फुटेजमा रगताम्य व्यक्तिहरू भुइँमा लडेको र अरूले मद्दतको लागि बिन्ती गरेको देखाइएको थियो।

आक्रमणकारीहरूले लश्करे तैयबाको प्रोपोगान्डासँग जोडिएको यस आक्रमणलाई रेकर्ड गर्न शारीरिक क्यामेराको प्रयोग गरेको विश्वास गरिएको छ। सेना, अर्धसैनिक बल र जम्मू–कश्मीर प्रहरीले संयुक्त घेराबन्दी र खोजी अभियान चलाएका थिए। पहलगाममा अस्थायी लकडाउन लागू गरिएको थियो र पीर पञ्जाल हिमशृङ्खला माथिल्लो क्षेत्रमा भागेका लडाकूहरूको खोजीका लागि हेलिकप्टरहरू तैनाथ गरिएको थियो। उक्त समूहले कश्मीरमा कसरी घुसपैठ गर्‍यो भन्ने विषयमा अनुसन्धान भइरहेको भएको थियो।

 हताहत 

उक्त आक्रमणमा भारतका विभिन्न स्थानबाट आएका २५ भारतीय पर्यटक, जम्मु र काश्मीरका दुई स्थानीय र नेपाल र संयुक्त अरब इमिरेट्सका दुई विदेशी पर्यटकसहित २८ जना सर्वसाधारणको मृत्यु भएको थियो।

अन्य २० जना घाइते भएका थिए। मृत्यु हुनेमा अरुणाचल प्रदेश, कर्नाटक, केरल, महाराष्ट्र, उडिसा, गुजरात, हरियाणा, पश्चिम बङ्गाल र उत्तर प्रदेशका साथै गुजरात, तमिलनाडु र महाराष्ट्रका घाइतेहरू रहेका छन्। हताहत हुनेमा एक २६ वर्षीय भारतीय नौसेना अधिकारी र एक गुप्तचर ब्यूरो अधिकारी थिए। 

पहलगाम आतङ्कवादी नरसंहारमा मारिएका व्यक्तिहरूको सूची
 क्रम संख्या  मृतकको नाम  पिता/अभिभावकको नाम  बसोबास स्थान  लिङ्ग 1  सुशील नाथ्याल  जैराइद नाथ्याल  इन्दौर, मध्य प्रदेश  पुरुष 2  सैयद आदिल हुसैन शाह  सैयद हैदर शाह  हापतनार, तहसील पहलगाम, जम्मू र कश्मीर  पुरुष 3  हेमंत सुहास जोशी  दूरव जोशी  मुम्बई (तमी मुम्बई), महाराष्ट्र  पुरुष 4  विनय नरवाल  राजेश नरवाल  करनाल, हरियाणा  पुरुष 5  अतुल श्रीकांत मोनी  श्री राम आचल  डोम्बिवली, महाराष्ट्र  पुरुष 6  नीरज उधवानी  प्रदीप कुमार  उत्तराखण्ड  पुरुष 7  बिटन अधिकारी  ब्रेवर अधिकारी  कोलकाता, पश्चिम बंगाल  पुरुष 8   सुदीप न्यौपाने  कुशल राज न्यौपाने  बुटवल, नेपाल पुरुष 9  शुभम द्विवेदी  मनोज द्विवेदी  कानपुर, उत्तर प्रदेश  पुरुष 10  प्रशांत कुमार सतपथी  बालेश्वर  बालेश्वर, ओडिशा  पुरुष 11  मनीष रंजन (आबकारी निरीक्षक)  मंगलेश के.आर. मिश्रा  बिहार  पुरुष 12  एन. रामचंद्रन  नारायण मेमन  कोच्चि, केरल  पुरुष 13  संजय लक्ष्मण लाली  लक्ष्मण लाली  ठाणे, मुम्बई  पुरुष 14  दिनेश अग्रवाल  पी.सी. अग्रवाल  चण्डीगढ़  पुरुष 15  समीर गुहार  शाही गुहार  कोलकाता, पश्चिम बंगाल  पुरुष 16  दिलीप दासली  —  पनवेल, मुम्बई  पुरुष 17  जे. सच्चंद्रा मोली  —  विशाखपटनम, आन्ध्र प्रदेश  पुरुष 18  मधुसूदन सोमिसेट्टी  त्रिलुपला सोमिसेट्टी  बेंगलुरु, कर्नाटक  पुरुष 19  संतोष जगधा  एकनाथ जगधा  पुणे, महाराष्ट्र  पुरुष 20  मंजू नाथ राव  महाबल्ला राव  कर्नाटक  पुरुष 21  कस्तूबा गनवोटाय  —  पुणे, महाराष्ट्र  पुरुष 22  भरत भूषण  चाना विरपा  बेंगलुरु, कर्नाटक  पुरुष 23  सुमित परमार  यतेश परमार  भावनगर, गुजरात  पुरुष 24  यतेश परमार  (सुमित परमारका पिता)  भावनगर, गुजरात  पुरुष 25  तागेहायिंग (वायुसेना कर्मचारी)  —  ज़ीरो, अरुणाचल प्रदेश  पुरुष 26  शैलेषभाई एच. हिम्मतभाई कालाथिया  —  सूरत, गुजरात  पुरुष

घाइते व्यक्तिहरूको सूची
+ घाइते व्यक्तिहरूको सूची क्र.सं.  नाम  सम्बन्ध  उमेर  बसोबास स्थान  अवस्था  उपचार स्थल / अवस्था 1  डोभी विनोबा  अज्ञात  उपलब्ध छैन  गुजरात  गोली लाग्ने चोट  पहलगाम अस्पताल 2  डॉ. ए. परमेश्वर  अज्ञात  ३१ वर्ष  तमिलनाडु  पेटमा चोट   3  शशि कुमारी नाइक  पति: कुमार  ६५ वर्ष  कर्नाटक  लड्दा हाड भाँचिएको   4  सांतानो  पुत्र: संग्राम  ८३ वर्ष  तमिलनाडु  बेहोश  अनन्तनाग स्थित जीएमसी 5  सोबेदे पाटिल  अज्ञात  उपलब्ध छैन  मुम्बई  घाँटीमा जलन चोट  एसकेआईएमएस मा रेफर 6  विनय बाई  अज्ञात  उपलब्ध छैन  गुजरात  दायाँ हातमा छर्राको चोट  जीएमसी अनन्तनाग मा रेफर 7  मनीक पटेल पनवेल  अज्ञात  उपलब्ध छैन  महाराष्ट्र  सामान्य चोट  स्थिर 8  रेनू पाण्डे  अज्ञात  उपलब्ध छैन  नेपाल  सामान्य चोट  स्थिर 9  बालाचंद्रु  अज्ञात  उपलब्ध छैन  महाराष्ट्र  सामान्य चोट  स्थिर 10  अभिजया एम. राव  अज्ञात  उपलब्ध छैन  कर्नाटक  सामान्य चोट  स्थिर 11  आकांक्षा  अज्ञात  उपलब्ध छैन  इन्दौर, मध्य प्रदेश  सामान्य चोट  स्थिर 12  लक्षिता दास  अज्ञात  उपलब्ध छैन  रायपुर, छत्तीसगढ़  सामान्य चोट  स्थिर 13  जेनिफर  अज्ञात  उपलब्ध छैन  इन्दौर, मध्य प्रदेश  मानसिक तनाव  स्थिर 14  जया मिश्र  अज्ञात  उपलब्ध छैन  हैदराबाद  सामान्य चोट  स्थिर 15  शबारिगुहा  अज्ञात  उपलब्ध छैन  कोलकाता  बायाँ खुट्टाको टेको मोचिएको  स्थिर 16  हर्षा जैन  अज्ञात  उपलब्ध छैन  महाराष्ट्र  सामान्य चोट  स्थिर 17  निकिता जैन  अज्ञात  उपलब्ध छैन  महाराष्ट्र  सामान्य चोट  स्थिर

 जिम्मेवारी 
पाकिस्तानस्थित लस्करे तैयबा र हिज्बुल मुजाहिद्दीनको सहयोगी प्रतिरोध मोर्चाले घटनाको जिम्मेवारी लिएको थियो। यसले ८५,००० भन्दा बढी गैर कश्मीरीहरूको बसोबासलाई जनसाङ्ख्यिकीय परिवर्तनको लागि प्रेरित गरेको दाबी गरेको थियो। 

 घरेलु प्रतिक्रिया 
 सरकारी प्रतिक्रिया 

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले साउदी अरबको भ्रमण छोट्याएर यस विषयमा एक बैठकको अध्यक्षता गर्न भारत फर्केका थिए। केन्द्रीय गृहमन्त्री अमित शाहले स्थितिको आकलन गर्न र सुरक्षा प्रतिक्रियाको समन्वय गर्न श्रीनगरको यात्रा गरेका थिए र पछि आक्रमण भएको स्थानको यात्रा गरेका थिए। २३ अप्रिलमा, भारतीय सेनाले आतङ्कवाद विरोधी अभियानका लागि ग्राउन्डेड विमान एचएएल ध्रुवको सञ्चालनको लागि सीमित अनुमति दिएको थियो।

२३ अप्रिलको राति, भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिस्रीले सुरक्षासम्बन्धी मन्त्रिपरिषद् समितिको बैठकपछि विशेष प्रेस ब्रिफिङ गरेका थिए। पाकिस्तानले सीमापार आतङ्कवादलाई समर्थन गर्न बन्द नगरेसम्म पाकिस्तानसँगको सिन्धु जल सन्धिलाई तत्काल स्थगन गर्ने भारतको निर्णयको घोषणा गरेका थिए। उनले अटारी–वाघा सीमामा एकीकृत जाँच चौकी बन्द गर्ने, सार्क भिसा छूट योजना अन्तर्गत सबै पाकिस्तानी नागरिकहरूको लागि भारत यात्रा प्रतिबन्ध र पहिले जारी गरिएका सबै भिसाहरू रद्द गर्ने घोषणा गरेका थिए। नयाँ दिल्लीस्थित पाकिस्तानी उच्चायोगका पाकिस्तानी सैन्य सल्लाहकारहरूलाई निष्कासित गरिएको थियो भने इस्लामाबादमा रहेका उनीहरूका भारतीय समकक्षीहरूलाई फिर्ता बोलाइएको थियो। इस्लामाबाद स्थित भारतीय उच्चायोगको कर्मचारी सङ्ख्या ५५ बाट घटाएर न्यूनतम ३० मा झारिएको थियो।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:जम्मु र कश्मीरमा सामुहिक हत्या
श्रेणी:अनन्तनाग जिल्ला