महिलाको बन्ध्याकरण

महिला नसबन्ध वा ट्युबल लिगेशन (Tubal ligation), सामान्यतया “नली बाँध्ने” भनेर चिनिने), महिलामा स्थायी नसबन्ध (female sterilization) गर्ने शल्यक्रिया हो जसमा फलोपियन नलीलाई स्थायी रूपमा बन्द, क्लिप लगाइने वा हटाइने गरिन्छ। यसले अण्डा र शुक्राणुको निषेचन हुन नदिई, निषेचित अण्डाको गर्भाशयमा बसाइ हुन रोक्छ। ट्युबल लिगेशनलाई FDA (खाद्य तथा औषधि प्रशासन, अमेरिका) ले स्थायी नसबन्ध र जन्म नियन्त्रणको विधि मानेको छ। तर, MHRA (औषधि तथा स्वास्थ्य सेवा उत्पादन नियामक संस्था , बेलायत) ले भने दुवै फलोपियन नली बाँध्ने (bilateral tubal ligation) लाई नसबन्धको विधि मानेको छैन।

ट्युबल लिगेशन मार्फत, महिलामा स्थायी नसबन्ध मुख्य रूपमा, भविष्यमा स्वतः गर्भधारण हुन नपाए पनि, IVF (in vitro fertilization) मार्फत हुने गर्भधारण भने अवरोध सिर्जना गर्दैन। हिस्ट्रेक्टोमी (गर्भाशय हटाउने प्रक्रिया) वा दुवै डिम्बाशय हटाउने प्रक्रिया (bilateral oophorectomy) ले पनि यो उद्देश्य पूरा गर्न सक्छन् तर यी शल्यक्रियाहरूले सामान्यतया ट्युबल लिगेशनको तुलनामा स्वास्थ्य जोखिम बढी बोकेका हुन्छन्। ट्युबल लिगेशन प्रक्रिया ती महिलामा पनि गरिन्छन् जसमा BRCA1 वा BRCA2 जस्ता जीनमा उत्परिवर्तन आएका जुन्छन्, जसले डिम्बाशय (ovary) र फलोपियन ट्युबको क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ। यी अवस्थामा पनि  नसबन्धका प्रक्रिया अपनाउन पर्ने हुन्छ। तर, बच्चा जन्माइसकेका महिलामा पनि कहिलेकाहीँ डिम्बाशय हटाउने (oophorectomy) भन्दा ट्युबल लिगेशनलाई प्राथमिकता दिइन्छ।

 चिकित्सकीय प्रयोगहरू 
महिलामा अधिकांश स्थायी नसबन्ध विधिहरू गर्भधारण रोक्नेमा लगभग ९९% प्रभावकारी हुन्छन्। यी दरहरू दीर्घकालीन, तर पुनः गर्भधारण सकिने, गर्भनिरोधक (long-acting reversible contraceptives), जस्तै इन्ट्रायुटेरिन डिभाइस (IUDs) र गर्भनिरोधक इम्प्लान्ट्स को प्रभावकारितासँग जस्तै समान हुन्छन्। यी दरहरू अन्य आधुनिक गर्भनिरोधक विधिहरू, जसमा प्रयोगकर्ताले नियमित रूपमा प्रयोग, जस्तै ओरल कन्ट्रासेप्टिभ पिल्स (oral contraceptive pills) वा पुरुष कन्डोम्स, गर्नुपर्ने भन्दा उल्लेखनीय रूपमा बढी प्रभावकारी हुन्छन्।

धेरै प्रकारका  गर्भनिरोधक विधिहरू प्रोजेस्टेरोन र/वा इस्ट्रोजन हर्मोनको प्रयोग गरेर महिनावारी चक्र दबाउने तरिकामा आधारित रहन्छन्। व्यक्तिगत चिकित्सकीय कारणले, जस्तै स्तन क्यान्सर, अन्य असर, वा व्यक्तिगत प्राथमिकता भएका महिलाहरूका लागि ट्युबल लिगेशन (महिला नसबन्ध) हर्मोन प्रयोग नगरी अत्यन्त प्रभावकारी गर्भनिरोधक विकल्प हुनेगर्दछ।

दुवै फलोपियन ट्युबलाई बन्ध गर्ने वा हटाउने प्रक्रियाले सम्भावित रूपमा यौन मार्फत सर्ने संक्रमण (STI) ले योनि बाट पेटको भित्री भाग सम्म फैलिने सम्भावना कम गर्छ, जसले गर्दा पेल्भिक इन्फ्लेमेटरी डिजिज (PID) वा ट्युबो-ओवरीयन एब्सेस (tubo-ovarian abscess) हुनबाट रोक्न सक्छ अथवा यसले योनि, गर्भाशय, डिम्बाशय, मूत्रमार्ग वा अन्य प्रजनन अंगहरूमा हुने सङ्क्रमण बाट सुरक्षा गर्दैन। यसर्थ यौन मार्फत सर्ने संक्रमणहरू बाट सुरक्षा प्रदान गर्दैन।

आंशिक ट्युबल लिगेशन वा पूर्ण साल्पिङ्गेक्टोमी (फलोपियन ट्युबलाई शारीरिक रूपमा हटाउने ट्युबल लिगेशनको विधि) ले जीवनभरमा डिम्बाशय वा फलोपियन ट्युबको क्यान्सर हुने जोखिम कम गर्छ। यसले केवल गर्भनिरोध मात्र होइन, भविष्यमा डिम्बाशय वा फलोपियन ट्युबको क्यान्सरको जोखिम पनि घटाउन सक्छ।

 जोखिम र अफ्ठ्यारा 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

बाह्य कडीहरू

श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू