संसार चन्द

संसार चन्द पहिलेको काँगडा राज्यको एक राजपूत शासक थिए जुन अहिले भारतको हिमाचल प्रदेश राज्य हो।

 सैन्य जीवन 
अभियानको दौडान संसार चन्द र तिनका भाडाका सिपाहीहरूले नजिकैका अन्य रियासतहरूमाथि कब्जा जमाए र आफ्ना शासकहरूलाई अधीनमा राख्न बाध्य तुल्याए। उनले लगभग दुई दशकसम्म हालको हिमाञ्चल प्रदेशको अपेक्षाकृत ठुलो भागमा शासन गरे, तर उनको महत्वाकांक्षाले उनलाई तत्कालीन नवजात राज्य नेपालमा शासन गर्ने गोर्खाहरूसँग द्वन्द्वमा पुर् यायो। सन् १८०६ मा गोर्खाहरू र हालसालै नम्र पहाडी राज्यहरूले काँगडामाथि आक्रमण गर्न गठबन्धन गरे। संसार चन्द पराजित भए र काँगडाको किल्लाको नजिकको नजिकको क्षेत्र बाहेक कुनै क्षेत्र छोडेनन्। उनीहरूले सन् १८०६ मा धेरै प्रान्तीय प्रमुखहरूको सहयोगमा काँगडाका शासक संसारचन्द कटोचलाई परास्त गर्न सफल भए। सन् १८०९ मा महाराजा रणजित सिंहको अधीनमा रहेको काँगडा किल्ला गोर्खाहरूले कब्जा गर्न सकेनन्। तिनको एउटा किल्ला नादौन सहरमा अवस्थित छ

 पछिका वर्षहरू 
संसार चन्द यसरी रणजित सिंहले उनलाई प्रदान गरेको सम्पदामा सेवानिवृत्त भए र आफ्नो बाँकी वर्ष सांस्कृतिक कार्यमा समर्पित गरे। उनको सन् १८२४ मा मृत्यु भयो, र उनको छोरा अनिरुद्ध चन्द द्वारा उनको सम्पदा र शीर्षकमा उत्तराधिकारी बने। सन् १८४६ मा ब्रिटिस अधिराज्य अन्तर्गत आएको सम्पत्ति, सन् १९४७ सम्म अनिरुद्ध चन्दको सन्तानको स्वामित्वमा थियो, जब यो भारतको अधिराज्यमा सम्मिलित भयो।

 व्यक्तिगत जीवन 
उनका छोरा अनिरुद्ध चन्द बाहेक संसार चन्दलाई उनकी पत्नी प्रसन्ना देवीबाट दुई छोरीहरू थिए। उनीहरू दुबैको बिवाह टिहरी गढवालका राजा सुदर्शन शाहसँग भएको थियो। संसार चन्दलाई उनकी दोस्रो पत्नी, एक सामान्य राजपूत महिला गुलाब दासी; एक छोरा राजा जोधबीर चन्दले पनि मुद्दा लगाएका थिए जसले नादौनको रियासत स्थापना गरे। यहीं महाराजा संसार चन्दले आफ्नो अन्तिम दिन बिताए।

 यो पनि हेर्नुहोस् 

 काँगडा जिल्ला
 हिमाचल प्रदेशको इतिहास

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:हिमाचल प्रदेशको इतिहास