प्याराफिन

प्यारफिन वा प्याराफिन

प्यारफिन हाइड्रोकार्बनको एउटा प्रकार हो, जुन विशेष गरी अल्केनहरूको समूहमा पर्दछ। यो ठोस, तरल वा सेतो जस्तो नरम पदार्थको रूपमा पाइन्छ। प्यारफिनको प्रयोग विभिन्न औद्योगिक, चिकित्सा र घरेलु प्रयोजनका लागि हुन्छ।

इतिहास

प्यारफिनको आविष्कार १९औं शताब्दीमा जर्मनीका रसायनशास्त्री कार्ल रेचनबाचले गरेका थिए। यो पेट्रोलियम र कोइला जस्ता पदार्थबाट निकालिएको हाइड्रोकार्बन हो। यसको नामकरण प्यारफिन भन्ने शब्दबाट भएको हो, जसको अर्थ "सान्दर्भिक रूपमा निष्क्रिय" हो। 

प्रकार

प्यारफिनलाई सामान्यतया दुई प्रकारमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ:
1. तरल प्यारफिन (Liquid Paraffin):  
   यो रंगहीन र गन्धहीन तरल पदार्थ हो, जसको प्रयोग चिकित्सा र सौन्दर्य सामग्रीमा हुन्छ।  
2. ठोस प्यारफिन (Solid Paraffin):  
   यो सेतो रंगको मोम जस्तो पदार्थ हो, जुन मोमबत्ती, प्याकेजिङ, र पोलिश बनाउन प्रयोग गरिन्छ।  

रासायनिक संरचना

प्यारफिन कार्बन र हाइड्रोजनका परमाणुहरूबाट बनेको हुन्छ। यसको सामान्य संरचना  हो, जहाँ n कार्बन परमाणुहरूको संख्या हो। प्यारफिनमा रासायनिक प्रतिक्रिया न्यून हुन्छ, जसले यसलाई स्थिर पदार्थ बनाउँछ।

उद्योगमा प्रयोग

प्यारफिनको उपयोग विभिन्न उद्योगहरूमा महत्त्वपूर्ण छ:
1. मोमबत्ती निर्माण:  
   प्यारफिनबाट बनेका मोमबत्तीहरू लामो समयसम्म बल्ने र कम धुवाँ उत्पादन गर्ने विशेषताहरू हुन्छन्।  
2. प्याकेजिङ:  
   प्यारफिनलाई कागज र कपडाको कोटिंगका लागि प्रयोग गरिन्छ।  
3. चिकित्सा उपकरणहरू:  
   तरल प्यारफिनले छालाको स्नेहकको रूपमा काम गर्दछ।  

चिकित्सामा प्रयोग

प्यारफिनको प्रयोग चिकित्सा क्षेत्रमा धेरै छ। 
- तरल प्यारफिनलाई पेट सफा गर्ने औषधि (लक्सेटिभ)को रूपमा प्रयोग गरिन्छ।  
- ठोस प्यारफिनले थेरापीमा ताप उपचारका लागि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।  

पर्यावरणीय प्रभाव

प्यारफिन पुन: प्रयोग गर्न सकिने सामग्री हो। तर, यसको दहनले कार्बन डाइअक्साइड र अन्य प्रदूषक कणहरू उत्पादन गर्ने भएकाले पर्यावरणीय समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ।  

वैकल्पिक विकल्प

प्यारफिनको प्रयोग घटाउन सोया मोम, मधुमक्खी मोमजस्ता वैकल्पिक विकल्पहरू उपलब्ध छन्। यी पुन: प्रयोग गर्न मिल्ने र पर्यावरणमैत्री विकल्पहरू हुन्।  

सावधानी

प्यारफिनको प्रयोग गर्दा विशेष सावधानी अपनाउनु पर्छ:
1. यसको दहनले हानिकारक ग्यासहरू उत्सर्जन गर्न सक्छ।  
2. यसको लामो समयसम्मको प्रयोगले केही स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ।  

निष्कर्ष

प्यारफिन आधुनिक जीवनमा अत्यन्त उपयोगी पदार्थ हो। यसको बहुआयामिक प्रयोगहरूले यसलाई विभिन्न क्षेत्रका लागि अपरिहार्य बनाएको छ। तथापि, यसको प्रभावकारी र सुरक्षित प्रयोगले मात्रै यसका फाइदा पूर्ण रूपमा लिन सकिन्छ।