मुकुटमणिपुर बाँध

मुकुटमणिपुर  बाँध भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको बाँकुरा जिल्लाको खत्रा उपविभागमा रहेको बाँध हो।

कसाइ र कुमारी भनेर पनि चिनिने कङ्साबती नदी पश्चिम बङ्गालको छोटा नागपुर पठार बाट निस्कन्छ। यो बङ्गालको खाडी खस्नुअघि पुरुलिया, बाँकुरा र पश्चिम मेदिनीपुर जिल्लाहरू हुँदै बग्छ। यस नदीको किनारमा बनेको  मुकुटमणिपुर बाँध भारतको दोस्रो सबैभन्दा लामो माटोको बाँध हो, जसको नाप ११.२७ किलोमिटर छ, जसलाई तेलङ्गानाको श्री राम सागर परियोजना (SRSP) ले मात्र पार गरेको छ।  बाँधको कुल भण्डारण क्षमता १ घन किलोमिटर (′ ID1] tmcft) छ र भारत सरकारको केन्द्रीय जल आयोगद्वारा 'राष्ट्रिय महत्त्वको बाँध' को रूपमा नामित पश्चिम बङ्गालको एक मात्र बाँध हो। खरिफ सिजनमा ३४०,७५२ हेक्टर र रबी सिजनमा ६०,७०४ हेक्टर कुल खेतीयोग्य क्षेत्रलाई समर्थन गर्दै सिँचाइका लागि यो बाँध आवश्यक छ। मुकुटमणिपुर ले पश्चिम बङ्गालको महत्त्वपूर्ण पर्यटन केन्द्रको रूपमा सेवा गर्दछ, यसको प्राकृतिक परिदृश्य, जलाशयमा मनोरञ्जनात्मक गतिविधिहरू र प्राकृतिक सौन्दर्यका साथ आगन्तुकहरूलाई आकर्षित गर्दछ।

बाँधमाथि रहेको सडक ११ किलोमिटर (६.८ माइल) लामो छ। बिचमा एउटा सानो पाहाड, परेशनाथ पहाड छ, जहाँ धेरै जैन र हिन्दू देवताका मूर्तिहरू खुला हावामा प्रदर्शन गरिएको छ। बाँधको उत्खननका क्रममा यी कलाकृतिहरू फेला परेका थिए। परेशनाथ पहाडको फेदमा अर्को जैन मूर्ति छ।

 पारिस्थितिकीय विज्ञान 
मुकुटमणिपुर  एउटा मान्यता प्राप्त पक्षी हटस्पट हो, विशेष गरी यसको विभिन्न जलपक्षी र घाँसे मैदानका चराहरूका लागि परिचित छ, यस क्षेत्रमा १६० भन्दा बढी प्रजातिहरू रिपोर्ट गरिएको छ। यस क्षेत्रमा सरकारद्वारा तोकिएको एउटा संरक्षित संरक्षित क्षेत्र समावेश छ, जहाँ १०० भन्दा बढी चितल मृगहरू राखिएका छन्।
अङ्गुठाकार|बैरोनेट (बटरफ्लाई) , मुकुटमणिपुर 
प्रत्येक जाडोमा, लेसर ह्विस्लिङ टिल, रेड-क्रेस्टेड पोचार्ड, गडवाल, कमन कुट, र विभिन्न टर्न, स्वालो, र वागटेल जस्ता प्रजातिहरू सहित ५,००० भन्दा बढी प्रवासी चराहरू नोभेम्बरको अन्त्यमा आइपुग्छन् र सामान्यतया फेब्रुअरीको अन्त्यसम्म रहन्छन्। यस क्षेत्रमा अवलोकन गरिएका अन्य उल्लेखनीय चराहरूमा भारतीय ग्रे हर्नबिल, डार्टर, स्पट-बिल डक, ग्रेब्स, र रुफस-पुच्छर लार्क समावेश छन्, जसमा हालै विभिन्न बाँटिंग प्रजातिहरू देखिएका छन्।
पाठ=Pheasant-tailed Jacana at Mukutmanipur|अङ्गुठाकार|मुकुटमणिपुरमा फेजेन्ट टेल्ड जाकाना

प्रत्येक जाडोमा, लेसर ह्विस्लिङ टिल, रेड-क्रेस्टेड पोचार्ड, गडवाल, कमन कुट, र विभिन्न टर्न, स्वालो, र वागटेल जस्ता प्रजातिहरू सहित ५,००० भन्दा बढी प्रवासी चराहरू नोभेम्बरको अन्त्यमा आइपुग्छन् र सामान्यतया फेब्रुअरीको अन्त्यसम्म रहन्छन्। यस क्षेत्रमा अवलोकन गरिएका अन्य उल्लेखनीय चराहरूमा भारतीय ग्रे हर्नबिल, डार्टर, स्पट-बिल डक, ग्रेब्स, र रुफस-पुच्छर लार्क समावेश छन्, जसमा हालै विभिन्न बाँटिंग प्रजातिहरू देखिएका छन्।

 पहुँचयोग्य 
हावडा रेलवे स्टेसन र बाँकुरा रेलवे स्टेसनबिच धेरै रेलहरू चल्छन्, जुन लगभग २३३ किलोमिटर टाढा छ। त्यहाँबाट ७२ किलोमिटरको बस यात्राले यात्रा पूरा गर्छ।

 ग्यालरी 
मुकुटमणिपुर बाँधको ग्यालरी

 सन्दर्भहरू