घोडासैनी

घोडासैनी, जसलाई जोशी, घोरासैनी, वा घोर्साई जस्ता विविध थर उच्चारणमा लेखिने गरिन्छ, नेपालको एक पुरानो र विशिष्ट ब्राह्मण थर हो। यो थर जैमिनि गोत्रअन्तर्गत पर्दछ र वैदिक परम्परा, कर्मकाण्ड, र ज्योतिषशास्त्रमा लामो सांस्कृतिक योगदान बोकेको छ।

उद्गम र इतिहास

घोडासैनी थरको मूल वासस्थान सुदूरपश्चिम नेपालको अछाम जिल्लामा रहेको घोडासैन क्षेत्रलाई मानिन्छ। परम्परागत रुपमा, अछामको यो क्षेत्रमा प्राचीनकालमा महादेव जोशी नाम गरेका विद्वान ब्राह्मण बस्थे, जसको वंशलाई नै पछि "घोडासैनी" भनिन थालियो। उनका सन्तानहरूले आफ्नो गोत्रलाई महर्षि जैमिनिसँग जोड्दै वेद, धर्मशास्त्र, र कर्मकाण्डको परम्परा अगाडि बढाएका थिए।

गोत्र र वैदिक परम्परा

घोडासैनीहरू महर्षि जैमिनिका वंशज मानिन्छन्। जैमिनि ऋषि वेदको पूर्वमिमांसा दर्शनका प्रवर्तक हुन्, र उनले रचित जैमिनि सूत्र वैदिक न्याय र कर्म सिद्धान्तमा महत्वपूर्ण ग्रन्थ हो। उनी महर्षि व्यासका शिष्य तथा हिन्दू वैदिक दर्शनका प्रभावशाली ऋषि थिए।

ज्योतिषशास्त्रसँग सम्बन्ध

जैमिनि परम्पराका अनुयायीहरूले ज्योतिषशास्त्रमा पनि उल्लेखनीय योगदान दिएका छन्। जैमिनि ज्योतिषसूत्र नामक ग्रन्थ ज्योतिषको कारकदशा, आत्मकारक, र चरणदशा प्रणालीमा केन्द्रित छ, र पराशरी पद्धतिभन्दा फरक तर सशक्त विश्लेषण पद्धति हो। यसै परम्परालाई पछ्याउने विद्वानहरू आज पनि नेपाल र भारतमा सक्रिय छन्।

भौगोलिक फैलावट

घोडासैनी ब्राह्मणहरूको बसोबास केवल अछाममा मात्र सीमित छैन। उनीहरूको उपस्थिति निम्न स्थानहरूमा पाइन्छ:

सुदूरपश्चिम नेपाल: अछाम, बझाङ, बायाँतिरको सुर्खेत (विशेषतः चौकुने, पञ्चपुरी क्षेत्र)

तराई क्षेत्र: कैलाली, बर्दिया, कञ्चनपुर

अन्य भूभागहरू: देशका विभिन्न जिल्लाहरूमा समेत घोडासैनी ब्राह्मणहरूको उपस्थिति देखिन्छ, खासगरी शिक्षित तथा प्रशासनिक क्षेत्रमा।

घोडासैनी थरधारीहरू आफ्नो धार्मिक परम्पराको पालन गर्दै, शिक्षाशास्त्र, कर्मकाण्ड, ज्योतिष, र समाजसेवामा संलग्न रहँदै आएका छन्।