भारतीय राहदानी

{{Infobox Identity document
|document_name = Indian Passport
|image = Indian Passport.svg
|image_caption = The front cover of an Indian passport (2021).
| date_first_issued   = 1920 (first version)  2021 (latest version Biometric Machine Readable Passport)
|image 2 = File:Indian Passport information page blank new.jpg
2023 (tentative;  e-Passport)
|using_jurisdiction = Ministry of External Affairs
|document_type = Passport
|purpose = Identification
|eligibility = Indian citizenship
|expiration = 10 years (Adult) 5 or 10 years (age 15 to 18) 5 years (Minor)
|cost =Adult (36 pages): ₹1,500 Adult (60 pages): ₹2,000Minor (36 pages): ₹1,000
Note: If the application for  renewal of passport is made under the Tatkaal (expedited processing), the additional Tatkaal fee of ₹2,000 is to be paid in addition to the regular application fee.
}}

भारतीय पासपोर्ट वा भारतीय राहदानी भनेको अन्तर्राष्ट्रिय यात्राको उद्देश्यका लागि भारतीय नागरिकहरूलाई भारतीय गणतन्त्रको विदेश मन्त्रालयले जारी गरेको राहदानी हो। यसले वाहकलाई अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा गर्न सक्षम बनाउँछ र राहदानी ऐन (१९६७) अनुसार भारतीय नागरिकताको प्रमाणको रूपमा कार्य गर्दछ। विदेश मन्त्रालयको कन्सुलर, राहदानी र भिसा (CPV) डिभिजनको राहदानी सेवा (राहदानी सेवा) एकाइ जारी गर्ने प्राधिकरणको रूपमा कार्य गर्दछ र सबै योग्य भारतीय नागरिकहरूलाई आवेदनमा भारतीय राहदानी जारी गर्न जिम्मेवार छ। भारतीय राहदानीहरू भारतभर रहेका ९३ राहदानी कार्यालय र विदेशमा रहेका १९७ भारतीय कूटनीतिक नियोगहरूमा जारी गरिन्छ। [] 

१२ डिसेम्बर २०२२ सम्म, ७.२ प्रतिशत (लगभग ९ करोड ६० लाख) भारतीय नागरिकहरूसँग वैध राहदानी थियो, जसमा केरलामा सबै भारतीय राज्यहरूको सबैभन्दा धेरै पासपोर्ट धारकहरू छन्। यसअघि धेरै समय लाग्ने र जटिल प्रक्रिया र प्रमुख सहरहरूमा मात्र रहेका राहदानी सहजीकरण केन्द्रहरूमा सीमित पहुँचका कारण राहदानी जनतामाझ लोकप्रिय थिएन। 

राहदानी को प्रकार

  साधारण राहदानी (गाढा नीलो आवरण) बिदा, अध्ययन र व्यापार यात्रा (३६ वा ६० पृष्ठ) जस्ता निजी यात्राका लागि साधारण नागरिकहरूलाई जारी गरिन्छ। यो "Type P" पासपोर्ट हो, जहाँ P को अर्थ Personal हो।
  'आधिकारिक राहदानी' (सेतो आवरण) विदेशमा तैनाथ भारतीय सशस्त्र बलका सदस्यहरू सहित आधिकारिक व्यवसायमा भारत सरकारको प्रतिनिधित्व गर्ने व्यक्तिहरूलाई जारी गरिन्छ। यो "Type S" पासपोर्ट हो, S को अर्थ Service'' हो। २०२१ देखि जारी गरिएका सबै आधिकारिक राहदानीहरू कागजातमा इम्बेड गरिएको डाटा चिपसहित ePassportहरू हुन्।
  कूटनीतिक पासपोर्ट (मारून कभर) भारतीय कूटनीतिज्ञहरू, संसदका सदस्यहरू, सदस्यहरूलाई जारी गरिन्छ। केन्द्रीय मन्त्रिपरिषद्, केही उच्च-स्तरीय सरकारी अधिकारीहरू र कूटनीतिक कूरियरहरू, साथै तिनीहरूका आश्रितहरू। अनुरोधमा, यो आधिकारिक व्यवसायमा यात्रा गर्ने उच्च-स्तरीय राज्य-स्तरका अधिकारीहरूलाई पनि जारी गर्न सकिन्छ। यो एक "टाइप डी" पासपोर्ट हो, जसमा "डी" "कूटनीतिक" को लागि खडा हुन्छ। 2008 देखि, सबै कूटनीतिक राहदानीहरू ePassports भएका छन्, कागजातमा इम्बेड गरिएको डाटा चिपको साथ। भारतीय नागरिकहरूमा लागू हुने धेरै भिसा आवश्यकताहरू कूटनीतिक राहदानी धारकहरूको लागि माफ गरिन्छ।

पासपोर्ट नोट

सबै राहदानीहरूमा हिन्दी र अङ्ग्रेजीमा एउटा नोट हुन्छ, नाममात्रै भारतका राष्ट्रपतिबाट, सबै देश र क्षेत्रका अधिकारीहरूलाई सम्बोधन गर्दै:

नोट बोरिङ पृष्ठमा सामान्यतया भारत गणतन्त्रका राष्ट्रपतिको नाममा जारी गर्ने अधिकारीद्वारा छाप लगाइन्छ र हस्ताक्षर गरिएको हुन्छ।

ऐतिहासिक तस्बिरहरूको ग्यालेरी