एरुतुकली

एरुतुकली (जसलाई एरुथु कली पनि भनिन्छ) भारतको केरल राज्यको उत्तर मलाबार क्षेत्रको एक प्रसिद्ध लोक कला हो। यो लोक नृत्य मुख्यतः माविलर समुदायद्वारा प्रस्तुत गरिन्छ।

परिचय
एरुतुकली केरलको उत्तर मलाबार क्षेत्रको एक पारम्परिक लोक कला हो। यो कला कासरगोड र कन्नूर जिल्लाका पहाडी क्षेत्रहरूमा बस्ने माविलन समुदायद्वारा प्रस्तुत गरिन्छ। यो लोक नृत्य मलयालम पंचांगको तुलम महिनाको दसौं दिन गाउँहरूमा आयोजना गरिन्छ।

एरुतुकली नृत्य भविष्यमा कृषि समृद्धिको कामना स्वरूप गरिन्छ।

शब्दोत्पत्ति
‘एरुतु’ शब्दको अर्थ ठूलो बैल हो र ‘कली’को अर्थ खेल वा नृत्य हो।  
एरुतुकलीको मुख्य पात्र एडुपुकला (कृत्रिम बैल) हो, जुन बाँसको छड, घाँस, कपडा र काठको टाउकोबाट बनाइन्छ।

पौराणिक कथा
भन्नु हुन्छ कि माविलर समुदायका पूर्वजहरू जब ज़मींदारहरू (जनमी)को लागि पहाडी क्षेत्रमा धान खेती (पोनम) गरिरहेका थिए, तब दुई व्यक्तिलाई सुब्रह्मण्य मंदिरबाट बैल किन्न पठाइएको थियो।  
फिर्तीको क्रममा थकाइका कारण उनीहरू बाटोमा सुत्न पुगे र बिउँझदा बैल हराइरहेको थियो। धेरै खोजपछि पनि बैल भेटिएन, तब उनीहरूले वाचा गरे कि हरेक वर्ष एरुतुकली आयोजना गर्नेछन्।  
पछि बैल फिर्ता आयो र उनीहरूले आफ्नो वाचा पूरा गरे।

प्रदर्शन
एरुतुको पोशाक लगाउनुअघि कलाकारले आफ्ना पूर्वजहरूलाई ताजा धानबाट बनेको पोहे र मुरमुरे तथा फल अर्पित गरी प्रार्थना गर्छन्।

कलाकार बाँस, घाँस, कपडा र काठबाट बनेको ठूलो कृत्रिम बैल उठाएर तालबद्ध तरिकाले घर-घरमा जान्छन्।  

यस नृत्यमा चेंडा र चेम्पिला जस्ता पारम्परिक वाद्ययंत्र प्रयोग गरिन्छ।  
कृषिको आरम्भसँग सम्बन्धित गीतहरूसँग नृत्य गरिन्छ।  
यो लोक कला तुलम महिनाको दसौं दिन सुरु भएर तेस्रो दिन बाघले बैल समाउने दृश्यसँग समाप्त हुन्छ।

बैल ती सबै घरहरूमा लैजान्छ जसको कृषि कार्यसँग सम्बन्ध छ।  
परिवारतर्फबाट कलाकारहरूलाई उपहार पनि दिइन्छ।

सन्दर्भ

श्रेणी:भारतीय लोकनृत्य
श्रेणी:केरल