सिक्किम अधिराज्य

सिक्किम अधिराज्य पूर्वी हिमालयमा एक वंशानुगत राजतन्त्र थियो जुन १६४२ देखि १६ मे १९७५ सम्म अस्तित्वमा थियो, सिक्किम राजतन्त्र जनमत सङ्ग्रह पछि सिक्किम अधिराज्य भारतको एक राज्य बन्यो। यहाँ नामग्याल वंशका छोग्यालहरूले शासन गरेका थिए।

 इतिहास 

 राजतन्त्रको जग 
किंवदन्तीअनुसार पूर्वी तिब्बतको खामस्थित मिन्याक घरका १४औँ शताब्दीका राजकुमार ख्ये बुम्साले आफ्नो भाग्य खोज्न दक्षिणको यात्रा गर्न निर्देशन दिने ईश्वरीय प्रकाश पाए। ख्ये बुम्साका पाँचौँ पुस्ताका सन्तान फुन्सोग नामग्याल सन् १६४२ मा सिक्किमको राजतन्त्रका संस्थापक बने, जब उनलाई युकसोमका तीन पूज्य लामाहरूले सिक्किमको पहिलो छोग्याल वा पुजारी-राजाको रूपमा अभिषेक गरे। फुन्सोग नामग्याललाई सन् १६७० मा उनका छोरा तेनसुङ नामग्यालले उत्तराधिकारी बनाए, जसले राजधानी लाई युक्सोमबाट राब्देन्त्से (आधुनिक पेलिङ नजिकै) मा स्थानान्तरण गरे।

 नेपाली प्रभुत्व 
१८औँ शताब्दीको मध्यतिर सिक्किममा नेपाल (तत्कालीन गोरखा राज्य) र भुटान दुवैले आक्रमण गरेका थिए र ४० वर्षभन्दा बढी समयसम्म गोर्खा र भुटानी दुवै शासनको अधीनमा थिए। सन् १७७५ देखि १८१५ को बीचमा पूर्वी र मध्य नेपालका लगभग १८०,००० जातीय नेपालीहरू सिक्किममा बसाइँ सरे। तथापि, भारतमा ब्रिटिस उपनिवेशपछि सिक्किमले आफ्नो साझा शत्रु नेपालसँग लड्नका लागि ब्रिटिस भारतसँग गठबन्धन गरेको थियो। त्यसपछि नेपालीहरूले सिक्किममाथि आक्रमण गरे र तराईलगायत अधिकांश क्षेत्र माथि कब्जा जमाए। यसले सन् १८१४ मा ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीलाई नेपालमाथि आक्रमण गर्न उत्प्रेरित गऱ्यो, जसको फलस्वरूप नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध भयो। बेलायत र नेपालबीच भएको सुगौली सन्धि र सिक्किम र ब्रिटिस भारतबीच भएकोतितालिया सन्धिको फलस्वरूप नेपालले क्षेत्रीय सहुलियत प्राप्त गऱ्यो, जसले सिक्किमलाई ब्रिटिस भारतलाई सुम्पिदियो।

 बेलायती र भारतीय संरक्षित राज्य 
सन् १८६१ को तुम्लोङ सन्धिअन्तर्गत सिक्किम ब्रिटिस संरक्षित राज्य बन्यो भने सन् १९५० मा भारतीय संरक्षित राज्य बन्यो।

सिक्किमका नबौँ चोग्याल थुटोब नामग्यालले आध्यात्मिक नेतृत्वका लागि दलाई लामालाई हेरे र उनको शासनकालमा तिब्बती सरकारले सिक्किममा राजनीतिक प्रभाव पुनः प्राप्त गर्न थाल्यो। सन् १८८८ मा अङ्ग्रेजहरूले सिक्किमबाट तिब्बती सेनालाई देश निकाला गर्न सैन्य अभियान चलाएका थिए।

 भारत सम्मिलित 
सन् १९७५ मा सिक्किममा नेपाली हिन्दुहरूमाथि भेदभावको आरोप लागेपछि चोग्यालहरूप्रति आक्रोश उत्पन्न भयो। उनीहरूको उक्साहटले गर्दा भारतीय सेनाका जवानहरू गान्तोकमा गए। सेनाले अप्रिल १९७५ मा दरबारका पहरेदारहरूलाई मारेर दरबारलाई घेरेको थियो।

राजदरबारलाई निःशस्त्रीकरण गरेपछि, शंकास्पद परिस्थितिमा राजतन्त्रमाथि जनमत सङ्ग्रह गरिएको थियो, जसमा सिक्किमी जनताले राजशाही उन्मूलनको पक्षमा अत्यधिक मतदान गरेका थिए र काजी लेन्डुप दोर्जीको नेतृत्वमा सिक्किमको नयाँ संसदले सिक्किमलाई भारतीय राज्य बनाउने प्रस्ताव गरेको थियो, जसलाई प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीको नेतृत्वमा भारत सरकारले तुरुन्तै स्वीकार गरेको थियो।

 संस्कृति र धर्म 
संस्कृति र धर्ममा सिक्किम तिब्बतसँग नजिकबाट जोडिएको थियो, जहाँबाट यसको पहिलो राजा बसाइँ सरेका थिए, र भुटान, जससँग यसको सीमा साझा छ। मुख्यतया पूर्वी र मध्य नेपालका ठुलो जातीय नेपाली जनसङ्ख्याको उपस्थितिले पनि नेपालसँग सांस्कृतिक सम्बन्ध लाई बढावा दिन्छ।

सिक्किमका राजाहरू

 यो पनि हेर्नुहोस् 

 सिक्किम
 सिक्किमको इतिहास
 छोग्याल
 सिक्किम अधिराज्यका सरकार प्रमुखहरूको सूची
 सिक्किम अधिराज्यका राजनीतिक अधिकारीहरूको सूची

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सिक्किम
श्रेणी:सिक्किमको इतिहास