बङ्गलादेशका उपजिल्लाहरू

उपजिल्ला, (, उपोजेला) जसलाई पहिले थाना भनिन्थ्यो, बङ्गलादेशको एक प्रशासनिक उपविभाजन हो, जसले एक जिल्लाको उप-एकाइको रूपमा कार्य गर्दछ। यसलाई पश्चिमी देशहरूको काउन्टी वा बोरोसँग मिल्दोजुल्दो रूपमा हेर्न सकिन्छ। ग्रामीण उपजिल्लाहरूलाई प्रशासनिक रूपमा सङ्घ परिषद क्षेत्रहरू (सङ्घ परिषदहरू) मा विभाजित गरिएको छ।

बङ्गलादेशमा ४९५ उपजिल्लाहरू रहेका छन्। यो उपजिल्ला बङ्गलादेशमा क्षेत्रीय प्रशासनको दोस्रो सबैभन्दा तल्लो तह हो। प्रशासनिक संरचनामा विभाजनहरू (८), जिल्लाहरू (६४), उपजिल्लाहरू (४९५) र सङ्घ परिषदहरू समावेश छन्। बङ्गलादेशका पूर्व सैनिक शासक तथा राष्ट्रपति सेनाप्रमुख हुसेन मुहम्मद एरशादले स्थानीय सरकारलाई बलियो बनाउने प्रयासमा यो प्रणाली लागू गरेका थिए।

सङ्घ परिषद्को तल, गाउँहरू (ग्राम) र पाराहरू अवस्थित छन्, तर यिनीहरूसँग कुनै प्रशासनिक शक्ति र निर्वाचित सदस्यहरू छैनन्। सन् १९८२ को स्थानीय सरकार अध्यादेशलाई एक वर्ष पछि संशोधन गरिएको थियो, जसले विद्यमान थानाहरूलाई उपजिल्लाको रूपमा पुन: नामकरण र स्तरोन्नती गरेको थियो।

 इतिहास 

उपजिल्लाहरू पहिले थानाको रूपमा चिनिन्थे, जसको शाब्दिक अर्थ प्रहरी चौकी हो। अर्थको बावजुद, हालको उपजिल्लाहरू जस्तै थानाहरूले प्रशासनिक र भौगोलिक क्षेत्रको रूपमा धेरै काम गरेका थिए। १९८२ मा थानाहरूलाई अर्ध-स्वायत्त स्थानीय शासनको प्रावधानसहित उपजिल्लाको रूपमा पुन: नामकरण गरिएको थियो। यो प्रणाली सन् १९९२ मा थाना प्रणालीमा फर्काइएको थियो। पछि सन् १९९९ मा थानाहरूको प्रशासन अन्तर्गतका भौगोलिक क्षेत्रहरू उपजिल्लाहरूमा रूपान्तरण भएका थिए। यस स्तरका सबै प्रशासनिक शब्दहरूलाई थानाबाट उपजिल्लामा नामकरण गरिएको थियो। उदाहरणका लागि, थाना निर्बाही अधिकारीको नाम परिवर्तन गरी उपजिल्ला निर्बाही अधिकारी (उपजिल्ला कार्यकारी अधिकृत) राखिएको थियो।

थाना शब्दको प्रयोग अहिले प्रहरी चौकीहरूलाई मात्र बुझाउँछ। सामान्यतया, प्रत्येक उपजिल्लाको लागि एक प्रहरी चौकी छ, तर ठूला प्रशासनिक एकाइहरूमा विभिन्न क्षेत्रहरू हेर्ने एक भन्दा बढी प्रहरी चौकीहरू हुन सक्छन्। 

२६ जुलाई २०२१ मा, खन्दोकार  आनोअरुल इस्लामले दक्षिण सुनामगञ्ज उपजिल्लाको नाम "शान्तिगञ्ज उपजिल्ला" मा परिवर्तन गर्नुका साथै तीन नयाँ उपजिल्लाहरूको निर्माण गर्ने घोषणा गरेका थिए जहाँ कक्सबाजार जिल्लामा इदगाउँ उपजिल्ला, सुनामगञ्ज जिल्लाको मध्यनगर उपजिल्ला र मदारीपुर जिल्लाको दसर उपजिल्ला समावेश छ।

 प्रशासन 

 उपजिल्ला निर्वाही अधिकारी 
उपजिल्ला निर्वाही अधिकारी एक उपजिल्लामा एक गैर-निर्वाचित प्रशासक हो। उनीहरू निर्वाचित पदहरू अन्तर्गत उपजिल्लाको कार्यकारी अधिकृतको रूपमा कार्य गर्दछन्।

 उपजिल्ला परिषद् 

प्रत्येक उपजिल्ला परिषद् (वा परिषद्) मा एक अध्यक्ष, एक उपाध्यक्ष र एक महिला उपाध्यक्ष हुन्छन्। तीनै जना प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट निर्वाचित भएका हुन्। यस उपजिल्लाभित्रका सङ्घ परिषद्का अध्यक्षहरू परिषद्का सदस्यहरू मानिन्छन्। स्थानीय तहका सबै निर्वाचित पदमा कम्तीमा एक तिहाइ महिलाको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न महिला उपाध्यक्षको पद सिर्जना गरिएको थियो।

२२ जनवरी २०१० मा उपजिल्ला परिषद्को १८ वर्षमा पहिलो निर्वाचन सम्पन्न भएको थियो।

 उपजिल्लाहरूको सूची 

 जिल्ला उपजिल्ला बगुडा जिल्लाआदमदिघी उपजिल्ला
बगुडा सदर उपजिल्ला
धुनट उपजिल्ला
दुपचाँचिया उपजिल्ला
गाबतली उपजिल्ला
काहालु उपजिल्ला
नन्दीग्राम उपजिल्ला
सारियाकान्दी उपजिल्ला
शाजाहानपुर उपजिल्ला
शेरपुर उपजिल्ला
शिवगञ्ज उपजिल्ला
सोनातला उपजिल्ला चाँपाइ नबाबगञ्ज जिल्लाभोलाहाट उपजिल्ला
गोमस्तापुर उपजिल्ला
नाचोल उपजिल्ला
चाँपाइनबाबगञ्ज सदर उपजिल्ला
शिवगञ्ज उपजिल्ला जयपुरहाट जिल्लाआक्केलपुर उपजिल्ला
जयपुरहाट सदर उपजिल्ला
कालाई उपजिल्ला
क्षेत्रलाल उपजिल्ला
पाँचबिबी उपजिल्ला नउगाँ जिल्लाआत्राई उपजिल्ला
बदलगाछी उपजिल्ला
मान्दा उपजिल्ला
धामुरहाट उपजिल्ला
महादेवपुर उपजिल्ला
नउगाँ सदर उपजिल्ला
नियामतपुर उपजिल्ला
पत्नीतला उपजिल्ला
पोरशा उपजिल्ला
रानीनगर उपजिल्ला
सापाहार उपजिल्ला नाटोर जिल्लाबागातिपाडा उपजिल्ला
बराइग्राम उपजिल्ला
गुरुदासपुर उपजिल्ला
लालपुर उपजिल्ला
नाटोर सदर उपजिल्ला
सिङ्डा उपजिल्ला
नलडाङ्गा उपजिल्ला पाबना जिल्लाआटघरिया उपजिल्ला
बेडा उपजिल्ला
भाङ्गुरा उपजिल्ला
चाटमोहर उपजिल्ला
फरिदपुर उपजिल्ला
ईश्वरदी उपजिल्ला
पाबना सदर उपजिल्ला
साँथिया उपजिल्ला
सुजानगर उपजिल्ला राजशाही जिल्लाबाघा उपजिल्ला
बागमारा उपजिल्ला
चारघाट उपजिल्ला
दुर्गापुर उपजिल्ला
गोदागारी उपजिल्ला
मोहनपुर उपजिल्ला
पबा उपजिल्ला
पुठिया उपजिल्ला
तानोर उपजिल्ला सिराजगञ्ज जिल्लाबेलकुची उपजिल्ला
चौहाली उपजिल्ला
कामारखन्द उपजिल्ला
काजीपुर उपजिल्ला
रायगञ्ज उपजिल्ला
शाहजादपुर उपजिल्ला
सिराजगञ्ज सदर उपजिल्ला
ताडाश उपजिल्ला
उल्लापाडा उपजिल्ला

 जिल्ला उपजिल्ला दिनाजपुर जिल्लाबिरामपुर उपजिल्ला
वीरगन्ज उपजिल्ला
बिरल उपजिल्ला
बोचागञ्ज उपजिल्ला
चिरिरबन्दर उपजिल्ला
फुलबाडी उपजिल्ला
घोडाघाट उपजिल्ला
हाकिमपुर उपजिल्ला
काहारोल उपजिल्ला
खानसामा उपजिल्ला
दिनाजपुर सदर उपजिल्ला
नवाबगञ्ज उपजिल्ला
पार्वतीपुर उपजिल्ला गाइबान्धा जिल्लाफेलछडी उपजिल्ला
गाइबान्धा सदर उपजिल्ला
गोविन्दगञ्ज उपजिल्ला
पलाशबाडी  उपजिल्ला
सादुल्लापुर उपजिल्ला
साघाटा उपजिल्ला
सुन्दरगञ्ज उपजिल्ला कुडिग्राम जिल्लाभुरुङ्गामारी उपजिल्ला
चर राजीवपुर उपजिल्ला
चिलमारी उपजिल्ला
फूलबारी उपजिल्ला
कुडिग्राम सदर उपजिल्ला
नागेश्वरी उपजिल्ला
राजारहाट उपजिल्ला
रौमारी उपजिल्ला
उलिपुर उपजिल्ला लालमनिरहाट जिल्लाआदितमारी उपजिल्ला
हातीबान्धा उपजिल्ला
कालीगञ्ज उपजिल्ला
लालमनिरहाट सदर उपजिल्ला
पटग्राम उपजिल्ला नीलफामारी जिल्लाडिम्ला उपजिल्ला
डोमार उपजिल्ला
जलढाका उपजिल्ला
किशोरगञ्ज उपजिल्ला
नीलफामारी सदर उपजिल्ला
सैयदपुर उपजिल्ला पञ्चगढ जिल्लाआटोवारी उपजिल्ला
बोदा उपजिल्ला
देवीगञ्ज उपजिल्ला
पञ्चगढ सदर उपजिल्ला
तेतुलिया उपजिल्ला रङ्पुर जिल्लाबदरगञ्ज उपजिल्ला
गङ्गाचडा उपजिल्ला
काउनिया उपजिल्ला
रङ्पुर सदर उपजिल्ला
मिठापुकुर उपजिल्ला
पीरगाछा उपजिल्ला
पीरगञ्ज उपजिल्ला
तारागञ्ज उपजिल्ला ठाकुरगाउँ जिल्लाबालियाडाङ्गी उपजिल्ला
हरिपुर उपजिल्ला
पीरगञ्ज उपजिल्ला
रानीशङ्कैल उपजिल्ला
ठाकुरगाउँ सदर उपजिल्ला

 जिल्ला उपजिल्ला जामालपुर जिल्लाजामालपुर सदर उपजिल्ला
बक्शीगञ्ज उपजिल्ला
देवानगञ्ज उपजिल्ला
इस्लामपुर उपजिल्ला
मादारगञ्ज उपजिल्ला
मेलान्दह उपजिल्ला
सरिषाबाडी उपजिल्ला मयमनसिंह जिल्लात्रिशाल उपजिल्ला
गौरीपुर उपजिल्ला
मुक्तागाछा उपजिल्ला
फुलपुर उपजिल्ला
ताराकान्दा उपजिल्ला
हालुवाघाट उपजिल्ला
भालुक उपजिल्ला
मयमनसिंह सदर उपजिल्ला
फुलबाडिया उपजिल्ला
गफरगाउँ उपजिल्ला
ईश्वरगञ्ज उपजिल्ला
नान्दाइल उपजिल्ला
धोबाउडा उपजिल्ला नेत्रकोना जिल्लाआटपाडा उपजिल्ला
बारहाट्टा उपजिल्ला
दुर्गापुर उपजिल्ला
खालियाजुडी उपजिल्ला
कलमाकान्दा उपजिल्ला
केन्दुवा उपजिल्ला
मदन उपजिल्ला
मोहनगञ्ज उपजिल्ला
नेत्रकोना सदर उपजिल्ला
पूर्वधला उपजिल्ला शेरपुर जिल्लाझिनाइगाती उपजिल्ला
नकला उपजिल्ला
नालिताबाडी उपजिल्ला
श्रीपुर सदर उपजिल्ला
श्रीबरदी उपजिल्ला

 जिल्ला उपजिल्ला बरगुना जिल्लाबरगुना सदर उपजिल्ला
आमतली उपजिल्ला
तालतली सदर उपजिल्ला
पाखरघाटा उपजिल्ला
बेतागी उपजिल्ला
बामना उपजिल्ला बरिशाल जिल्लाआगैलझाडा उपजिल्ला
बाकेरगञ्ज उपजिल्ला
बाबुगञ्ज उपजिल्ला
बानारीपाडा उपजिल्ला
गौरनदी उपजिल्ला
हिजला उपजिल्ला
बरिशाल सदर उपजिल्ला
मेहेन्दीगञ्ज उपजिल्ला
मुलादी उपजिल्ला
उजिरपुर उपजिल्ला भोला जिल्लाचरफ्यासन उपजिल्ला
तजमुद्दिन उपजिल्ला
दौलतखान उपजिल्ला
भोला सदर उपजिल्ला
मनपुरा उपजिल्ला
बोरहानउद्दिन उपजिल्ला
लालमोहन उपजिल्ला झालोकाठी जिल्लाझालोकाठी सदर उपजिल्ला
काँठालिया उपजिल्ला
नलछिटी उपजिल्ला
राजापुर उपजिल्ला पटुयाखाली जिल्लापटुवाखाली सदर उपजिल्ला
बाउफल उपजिल्ला
दशमिना उपजिल्ला
गालाचिपा उपजिल्ला
कलापाडा उपजिल्ला
मिर्जागञ्ज उपजिल्ला
दुम्की उपजिल्ला
राङ्गाबाली उपजिल्ला पिरोजपुर जिल्लानाजिरपुर उपजिल्ला
काउखाली उपजिल्ला
नेछारावाद उपजिल्ला
पिरोजपुर सदर उपजिल्ला
पिरोजपुर सदर उपजिल्ला
भान्डारिया (स्वरूपकाठी) उपजिल्ला
इन्दरकानी उपजिल्ला

 जिल्ला उपजिल्ला बान्दरबान जिल्लाआलिकदम उपजिल्ला
बान्दोरबान सदर उपजिल्ला
लामा उपजिल्ला
नाइक्ष्ङ्छडी उपजिल्ला
थान्ची उपजिल्ला
रुमा उपजिल्ला
रोवाङ्छडी उपजिल्ला ब्राह्मनबाडिया जिल्लाआशुगञ्ज उपजिल्ला
आखाउडा उपजिल्ला
ब्राह्मनबाडिया सदर उपजिल्ला
कसबा उपजिल्ला
नवीनगर उपजिल्ला
नासिरनगर उपजिल्ला
सराइल उपजिल्ला
विजयनगर उपजिल्ला
बाञ्छारामपुर उपजिल्ला चाँदपुर जिल्लाचाँदपुर सदर उपजिल्ला
हाजीगञ्ज उपजिल्ला
कचुवा उपजिल्ला
फरिदगञ्ज उपजिल्ला
हाइमचर उपजिल्ला
मतलब दक्षिण उपजिल्ला
मतलब उत्तर उपजिल्ला
शाहरास्ती उपजिल्ला चट्टोग्राम जिल्लाआनोवारा उपजिल्ला
कर्णफुली उपजिल्ला
चन्दनाइस उपजिल्ला
पटिया उपजिल्ला
फोटिकछोडी उपजिल्ला
बाँसखाली उपजिल्ला
बोवालखाली उपजिल्ला
मीरसराइ उपजिल्ला
राउजान उपजिल्ला
राङ्गुनिया उपजिल्ला
लोहागाडा उपजिल्ला
सन्द्वीप उपजिल्ला
सातकानिया उपजिल्ला
सीताकुण्ड उपजिल्ला
हाटहाजारी उपजिल्ला कुमिल्ला जिल्लाबरुरा उपजिल्ला
चान्दिना उपजिल्ला
दाउदकान्दी उपजिल्ला
लाक्साम उपजिल्ला
ब्राह्मनपाडा उपजिल्ला
बुढिचङ उपजिल्ला
चौद्दोग्राम उपजिल्ला
देविद्वार उपजिल्ला
होसना उपजिल्ला
मुरादनगर उपजिल्ला
नाङ्गलकोट उपजिल्ला
मेघना उपजिल्ला
तितास उपजिल्ला
मनोहरगञ्ज उपजिल्ला
कुमिल्ला सदर उपजिल्ला
लालमाई उपजिल्ला
कुमिल्ला सदर दक्षिण उपजिल्ला कक्सबाजार जिल्लाउखिया उपजिल्ला
कक्सबाजार सदर उपजिल्ला
कुतुबदिया उपजिल्ला
चकरिया उपजिल्ला
टेकनाफ उपजिल्ला
पेकुवा उपजिल्ला
महेशखाली उपजिल्ला
रामु उपजिल्ला
ईदगाउँ उपजिल्ला फेनी जिल्लाफेनी सदर उपजिल्ला
दागनभुँइया उपजिल्ला
सोनागाजी उपजिल्ला
छागोलनाइया उपजिल्ला
परशुराम उपजिल्ला
फुलगाजी उपजिल्ला खागडाछडी जिलाखागडाछडी सदर उपजिल्ला
दीघिनाला उपजिल्ला
पानछडी उपजिल्ला
महालछडी उपजिल्ला
माटिराङ्गा उपजिल्ला
मानिकछडी उपजिल्ला
रामगढ उपजिल्ला
लक्ष्मीछडी उपजिल्ला
गुइमारा उपजिल्ला लक्ष्मीपुर जिल्लालक्ष्मीपुर सदर उपजिल्ला
रायपुर उपजिल्ला
रामगोती उपजिल्ला
रामगञ्ज उपजिल्ला
कमलनगर उपजिल्ला नोयाखाली जिल्लाबेगमगञ्ज उपजिल्ला
नोयाखाली सदर उपजिल्ला
चाटखिल उपजिल्ला
कोम्पानीगञ्ज उपजिल्ला
हातिया उपजिल्ला
सेनबाग उपजिल्ला
सुवर्ण उपजिल्ला
सोनाइमुडी उपजिल्ला
कबिरहाट उपजिल्ला राङ्गामाटी जिल्लाकाउखाली उपजिल्ला
काप्ताई उपजिल्ला
जुराछडी उपजिल्ला
नानियाचर उपजिल्ला
बरकल उपजिल्ला
बाघाइछडी उपजिल्ला
बिलाइछडी उपजिल्ला
राजस्थली उपजिल्ला
लङ्गदु उपजिल्ला
राङ्गामाटी सदर उपजिल्ला

 जिल्ला उपजिल्ला ढाका जिल्लाधमराई उपजिल्ला
साभार उपजिल्ला
दोहार उपजिल्ला
नवावगञ्ज उपजिल्ला
केरानीगञ्ज उपजिल्ला फरिदपुर जिल्लाफरिदपुर उपजिल्ला
बोवालमारी उपजिल्ला
आल्फाडाङ्गा उपजिल्ला
मधुखाली उपजिल्ला
नगरकान्दा सदर उपजिल्ला
खालथा उपजिल्ला
भाङ्गा उपजिल्ला
चर भद्रासन उपजिल्ला
सदरपुर उपजिल्ला गाजीपुर जिल्लागाजीपुर सदर उपजिल्ला
कालियाकैर उपजिल्ला
कालीगञ्ज उपजिल्ला
कापासिया उपजिल्ला
श्रीपुर उपजिल्ला गोपालगञ्ज जिल्लागोपलगञ्ज सदर उपजिल्ला
मुकसुदपुर उपजिल्ला
काशियानी उपजिल्ला
काटालीपाडा उपजिल्ला
टुङ्गिपाडा उपजिल्ला किशोरगञ्ज जिल्लाअष्टग्राम उपजिल्ला
हटना उपजिल्ला
करिमगञ्ज उपजिल्ला
कटियादी उपजिल्ला
कुलियाबचर उपजिल्ला
ताडाइल उपजिल्ला
निकली उपजिल्ला
किशोरगञ्ज सदर उपजिल्ला
पाकुन्दिया उपजिल्ला
बाजितपुर उपजिल्ला
मिटामइल उपजिल्ला
हुसेनपुर उपजिल्ला
भैरव उपजिल्ला मादारिपुर जिल्लाशिवचर उपजिल्ला
मादारिपुर सदर उपजिल्ला
राजैर उपजिल्ला
कालकिनी उपजिल्ला
डासार उपजिल्ला मानिकगञ्ज जिल्लामानिकगञ्ज सदर उपजिल्ला
शिवालय उपजिल्ला
हरिरामपुर उपजिल्ला
घिओर सदर उपजिल्ला
दौलतपुर उपजिल्ला
साटुरिया उपजिल्ला
सिङ्गाइर उपजिल्ला मुन्सिगञ्ज जिल्लाश्रीनगर उपजिल्ला
लौहजङ उपजिल्ला
मुन्सिगञ्ज सदर उपजिल्ला
सिराजदिखान उपजिल्ला
टोङ्गिबाडी उपजिल्ला
गजारिया उपजिल्ला नारायणगञ्ज जिल्लाबन्दर उपजिल्ला
सोनारगाउँ उपजिल्ला
नारायणगञ्ज सदर उपजिल्ला
आडाइहाजार उपजिल्ला
रूपगञ्ज उपजिल्ला नरसिङ्दी जिल्लानरसिङ्दी सदर उपजिल्ला
बुलाबो उपजिल्ला
मनोहरदी उपजिल्ला
शिवपुर उपजिल्ला
रायपुरा उपजिल्ला
पलाश उपजिल्ला राजबाडी जिल्लाराजबाडी सदर उपजिल्ला
गोवालन्द उपजिल्ला
पाङ्शा उपजिल्ला
बालियाकान्दी उपजिल्ला
कालुखाली उपजिल्ला शरियतपुर जिल्लाशरियतपुर सदर उपजिल्ला
जाजिरा उपजिल्ला
नडिया उपजिल्ला
भेदरगञ्ज उपजिल्ला
डामुड्या उपजिल्ला
गोसाइरहाट उपजिल्ला टाङ्गाइल जिल्लाटाङ्गाइल सदर उपजिल्ला
कालीहाती उपजिल्ला
घाटाइल उपजिल्ला
बासाइल उपजिल्ला
गोपालपुर उपजिल्ला
मिर्जापुर उपजिल्ला
भुयाँपुर उपजिल्ला
नागरपुर उपजिल्ला
मधुपुर उपजिल्ला
सखिपुर उपजिल्ला
देलदुवार उपजिल्ला
धनबाडी उपजिल्ला

 जिल्ला उपजिल्ला बागेरहाट जिल्लाबागेरहाट सदर उपजिल्ला
चितलमारी उपजिल्ला
कचुवा उपजिल्ला
फकिरहाट उपजिल्ला
मोङ्ला उपजिल्ला
मोडेलगञ्ज उपजिल्ला
मोल्लाहाट उपजिल्ला
रामपाल उपजिल्ला
शरणखोला उपजिल्ला चुयाडाङ्गा जिल्लाआलमडाङ्गा उपजिल्ला
चुवाडाङ्गा सदर उपजिल्ला
जीवननगर उपजिल्ला
दामुडहुदा उपजिल्ला जशोर जिल्लाअभयनगर उपजिल्ला
केशवपुर उपजिल्ला
चौगाछा उपजिल्ला
झिकरगाछा उपजिल्ला
बाघारपाडा उपजिल्ला
जशोर सदर उपजिल्ला
मनिरामपुर उपजिल्ला
सार्सा उपजिल्ला झिनाइदह जिल्लाकालीगञ्ज
झिनाइदह सदर उपजिल्ला
कोटचाँदपुर उपजिल्ला
महेशपुर उपजिल्ला
शैलकुपा उपजिल्ला
हरिनाकुण्डु उपजिल्ला खुलना जिल्लाबटियाघाटा उपजिल्ला
दाकोप उपजिल्ला
डुमुरिया उपजिल्ला
दिघलिया उपजिल्ला
कोयरा उपजिल्ला
पाइकगाछा उपजिल्ला
फुलतला उपजिल्ला
रूपसा उपजिल्ला
तेरोखादा उपजिल्ला कुष्टिया जिल्लाभेडामारा उपजिल्ला
दौलतपुर उपजिल्ला
खोक्सा उपजिल्ला
कुमारखाली उपजिल्ला
कुष्टिया सदर उपजिल्ला
मीरपुर उपजिल्ला मागुरा जिल्लामागुरा सदर उपजिल्ला
मोहम्मदपुर उपजिल्ला
शालिखा उपजिल्ला
श्रीपुर उपजिल्ला मेहेरपुर जिल्लागाङ्नी उपजिल्ला
मेहेरपुर सदर उपजिल्ला
मुजिबनगर उपजिल्ला नडाइल जिल्लाकालिया उपजिल्ला
लोहागडा उपजिल्ला
नडाइल सदर उपजिल्ला सातखीरा जिल्लाआशाशुनी उपजिल्ला
देवहाटा उपजिल्ला
कलारोवा उपजिल्ला
कालीगञ्ज उपजिल्ला
सातखीरा सदर उपजिल्ला
श्यानगर उपजिल्ला
ताला उपजिल्ला

 जिल्ला उपजिल्ला हबिगञ्ज जिल्लानवीगञ्ज उपजिल्ला
बाहुवल उपजिल्ला
चुनारुघाट उपजिल्ला
शायेस्तागञ्ज उपजिल्ला
हबिगञ्ज सदर उपजिल्ला
माधवपुर उपजिल्ला
लाखाई उपजिल्ला
बानियाचङ उपजिल्ला
आजमिरीगञ्ज उपजिल्ला मौलभीबाजार जिल्लाराजनगर उपजिल्ला
श्रीमङ्गल उपजिल्ला
कमलगञ्ज उपजिल्ला
कुलाउडा उपजिल्ला
मौलभीबाजार सदर उपजिल्ला
जुडी उपजिल्ला
बडलेखा उपजिल्ला सुनामगञ्ज जिल्लासुनामगञ्ज सदर उपजिल्ला
विश्वम्भरपुर उपजिल्ला
ताहिरपुर उपजिल्ला
मध्यनगर उपजिल्ला
धर्मपाशा उपजिल्ला
जामालगञ्ज उपजिल्ला
शान्तिगञ्ज उपजिल्ला
दोवाराबाजार उपजिल्ला
छातक उपजिल्ला
जगन्नाथपुर उपजिल्ला
दिराई उपजिल्ला
शाल्ला उपजिल्ला सिलेट जिल्लासिलेट सदर उपजिल्ला
दक्षिण सुरमा उपजिल्ला
विश्वनाथ उपजिल्ला
ओसमानीनगर उपजिल्ला
बालागञ्ज उपजिल्ला
फेञ्चुगञ्ज उपजिल्ला
गोलापगञ्ज उपजिल्ला
बियानीबाजार उपजिल्ला
जकिगञ्ज उपजिल्ला
कानाइघाट उपजिल्ला
जैन्तापुर उपजिल्ला
गोवाइनघाट उपजिल्ला
कोम्पानीगञ्ज उपजिल्ला

 यो पनि हेर्नुहोस् 
 बङ्गलादेशको प्रशासनिक विभाजन
 बङ्गलादेशका जिल्लाहरू
 तहसील - भारत र पाकिस्तानमा प्रयोग हुने समान प्रशासनिक विभाजन 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 
 तथ्याङ्क
 बङ्गलादेशको विभाग, जिल्ला र उपजिल्लाहरूको नक्सा

श्रेणी:बङ्गलादेशका प्रशासनिक विभाजनहरू