भारतको प्रशासनिक विभाजन

भारतका प्रशासनिक विभाजनहरू भारतका उप -राष्ट्रिय प्रशासनिक एकाइहरू हुन्; तिनीहरू देश उपविभागहरूको नेस्टेड पदानुक्रमबाट बनेका छन्।

भारतीय राज्य र क्षेत्रहरूले बारम्बार एउटै तहको उपविभागका लागि विभिन्न स्थानीय शीर्षकहरू प्रयोग गर्छन् (जस्तै, आन्ध्र प्रदेश र तेलङ्गाना को मण्डलहरू उत्तर प्रदेश र अन्य हिन्दी भाषी राज्यहरूको तहसीलहरूसँग  तर  गुजरात, गोवा, कर्नाटक, केरला, महाराष्ट्रका र तमिलनाडु को तालुकहरूसँग मिल्दोजुल्दो छन )। 

साना उपविभागहरू (गाउँ र ब्लकहरू ) केवल ग्रामीण क्षेत्रमा अवस्थित छन्। सहरी क्षेत्रमा, यी ग्रामीण उपविभागहरूको सट्टा शहरी स्थानीय निकायहरू अवस्थित छन्।

 भारतको तह 
तलको रेखाचित्रमा छ तहका सरकारहरू छन्:

 क्षेत्र र क्षेत्रहरू 

 सांस्कृतिक क्षेत्रहरू 
भारतका राज्यहरूलाई यी राज्यहरू बीच "सहकारी कार्य गर्ने बानीको विकास गर्न" सल्लाहकार परिषद भएको छवटा क्षेत्रहरूमा समूहबद्ध गरिएको छ। क्षेत्रीय परिषदहरू राज्य पुनर्गठन ऐन, १९५६ को भाग-III मार्फत स्थापित गरिएको थियो। उत्तर पूर्वी राज्यहरूको विशेष समस्याहरू अर्को वैधानिक निकाय   उत्तर पूर्वी परिषद् ऐन, १९७१ द्वारा बनाईएको उत्तर पूर्वी परिषदद्वारा सम्बोधन गरिन्छ। यी प्रत्येक अञ्चल परिषदको वर्तमान संरचना निम्नानुसार छ: 

 उत्तरी क्षेत्रीय परिषद, जसमा चण्डीगढ़, दिल्ली, हरियाणा, हिमाचल प्रदेश, जम्मु र कश्मीर, लद्दाख, पञ्जाब र राजस्थान ;
 पूर्वोत्तर परिषद, आसाम, अरुणाचल प्रदेश, मणिपुर, मेघालय, मिजोरम, नागाल्याण्ड र त्रिपुरा समावेश; २३ डिसेम्बर २००२ मा अधिसूचित उत्तर पूर्वी परिषद (संशोधन  ऐन, २००२ मार्फत सिक्किम राज्यलाई पूर्वोत्तर परिषदमा पनि समावेश गरिएको छ।
 केन्द्रीय क्षेत्रीय परिषद, छत्तीसगढ, मध्य प्रदेश, उत्तराखण्ड र उत्तर प्रदेश राज्यहरू मिलेर;
 पूर्वी क्षेत्रीय परिषद, बिहार, झारखण्ड, ओडिशा, र पश्चिम बंगाल समावेश;
 पश्चिमी क्षेत्रीय परिषद, दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव, गोवा, गुजरात, र महाराष्ट्र ;
 दक्षिणी क्षेत्रीय परिषद, आन्ध्र प्रदेश, कर्नाटक, केरला, पुडुचेरी, तमिलनाडु, र तेलङ्गाना मिलेर बनेको छ।
 अण्डमान र निकोबार टापुहरू, लक्षद्वीप कुनै पनि क्षेत्रीय परिषदका सदस्यहरू छैनन्।  यद्यपि, उनीहरू हाल दक्षिणी अञ्चल परिषदका विशेष आमन्त्रित छन् 

 सांस्कृतिक क्षेत्रहरू 
प्रत्येक क्षेत्रको एक अञ्चल मुख्यालय छ जहाँ एक क्षेत्रीय सांस्कृतिक केन्द्र स्थापना गरिएको छ।   धेरै राज्यहरूमा बहु क्षेत्रहरूमा सदस्यता छ, तर कुनै पनि राज्य उपविभागहरू क्षेत्रीय विभाजनहरूमा प्रयोग गरिएको छैन। तिनीहरूका लागि जिम्मेवार क्षेत्रहरूको संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्नका साथै, प्रत्येक क्षेत्रीय केन्द्रले समारोहहरू आयोजना गरेर र अन्य क्षेत्रका कलाकारहरूलाई आमन्त्रित गरेर भारतका अन्य सांस्कृतिक क्षेत्रहरूमा क्रस-प्रवर्द्धन र एक्सपोजर सिर्जना गर्ने काम पनि गर्दछ।

क्षेत्र क्षेत्रीय केन्द्र हद दक्षिण संस्कृति क्षेत्र दक्षिण क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, तंजावुर, तमिलनाडु अण्डमान र निकोबार टापुहरू, आन्ध्र प्रदेश, कर्नाटक, केरला, लक्षद्वीप, पुडुचेरी, तमिलनाडु, तेलङ्गाना  दक्षिण मध्य संस्कृति क्षेत्र दक्षिण-मध्य क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, नागपुर, महाराष्ट्र आन्ध्र प्रदेश, छत्तीसगढ, गोवा, कर्नाटक, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, तेलङ्गाना  उत्तर संस्कृति क्षेत्र उत्तर क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, पटियाला, पञ्जाब चण्डीगढ, हरियाणा, हिमाचल प्रदेश, जम्मू कश्मीर, लद्दाख, पञ्जाब, राजस्थान, उत्तराखण्ड  उत्तर मध्य संस्कृति क्षेत्र उत्तर-मध्य क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, इलाहाबाद, उत्तर प्रदेश बिहार, दिल्ली, हरियाणा, मध्य प्रदेश, राजस्थान, उत्तर प्रदेश, उत्तराखण्ड  पूर्व संस्कृति क्षेत्र पूर्वी क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, कोलकाता, पश्चिम बंगाल अण्डमान र निकोबार टापुहरू, असम, बिहार, झारखण्ड, मणिपुर, ओडिशा, सिक्किम, त्रिपुरा, पश्चिम बंगाल  उत्तर पूर्व संस्कृति क्षेत्र उत्तर पूर्व क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, दिमापुर, नागाल्याण्ड अरुणाचल प्रदेश, असम, मणिपुर, मेघालय, मिजोरम, नागाल्याण्ड, सिक्किम, त्रिपुरा  पश्चिम संस्कृति क्षेत्र पश्चिम क्षेत्र सांस्कृतिक केन्द्र, उदयपुर, राजस्थान दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव, गोवा, गुजरात, महाराष्ट्र, राजस्थान 

 राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू 
भारत २८ राज्य र ८ केन्द्र शासित प्रदेश (राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र सहित) मिलेर बनेको छ।  केन्द्र शासित प्रदेशहरू भारतका राष्ट्रपतिद्वारा नियुक्त प्रशासकहरूद्वारा शासित हुन्छन्। यी मध्ये तीन क्षेत्रहरू (दिल्ली, जम्मु र कश्मीर, पुडुचेरी) लाई आंशिक राज्यको दर्जा दिइएको छ, निर्वाचित विधायिका र मन्त्रीहरूको कार्यकारी परिषद्हरू, कम शक्तिहरू सहित।

 राज्यहरू 
Numberराज्यCodeEstd.राजधानी1आन्ध्र प्रदेशAPAmaravati2अरुणाचल प्रदेशARईटानगर3आसामASदिसपुर4बिहारBRपटना5छत्तीसगढCGरायपुर6गोवाGAपणजी7गुजरातGJGandhinagar8हरियाणाHRचण्डीगढ (पञ्जाब सँग साझेदारी गरिएको, केन्द्र शासित प्रदेश पनि)9हिमाचल प्रदेशHPशिमला (ग्रीष्म ऋतु), धर्मशाला (शिशिर)10झारखण्डJHराँची11कर्नाटकKAबेङ्गलोर12केरलKLतिरुवनन्तपुरम13मध्य प्रदेशMPभोपाल14महाराष्ट्रMHमुम्बई (ग्रीष्म ऋतु), नागपुर (शिशिर)15मणिपुरMNइम्फाल16मेघालयMLशिलोङ17मिजोरमMZआइजोल18नागाल्यान्डNLकोहिमा19ओडिशाODभुवनेश्वर20पञ्जाबPBचण्डीगढ (हरियाणा सँग साझेदारी गरिएको, केन्द्र शासित प्रदेश पनि)21राजस्थानRJजयपुर22सिक्किमSKगान्तोक23तमिलनाडुTNचेन्नई24तेलङ्गानाTSहैदराबाद25त्रिपुराTRअगरतला26उत्तर प्रदेशUPलखनऊ27उत्तराखण्डUTBhararisain (ग्रीष्म ऋतु), देहरादुन (शिशिर)28पश्चिम बङ्गालWBकोलकाता

 केन्द्र शासित प्रदेशहरू 
पत्र / संख्या केन्द्र शासित प्रदेश कोड राजधानी ए अण्डमान र निकोबार टापुहरू AN पोर्ट ब्लेयर बि चण्डीगढ CH चण्डीगढ़ ( हरियाणा र पञ्जाबको राजधानी पनि) सी दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव DD दामन D जम्मू कश्मीर जेके श्रीनगर (गर्मी), जम्मू (जाडो) इ लद्दाख LA लेह र कारगिल एफ लक्षद्वीप LD कावरत्ती G राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली DL नयाँ दिल्ली एच पुडुचेरी PY पोन्डिचेरी

 स्वायत्त प्रशासनिक विभाजनहरू 
भारतको संविधानको छैठौं अनुसूचीले स्वायत्त प्रशासनिक विभाजनहरूको गठन गर्न अनुमति दिन्छ जसलाई तिनीहरूको सम्बन्धित राज्यहरूमा स्वायत्तता दिइएको छ।  यी मध्ये अधिकांश स्वायत्त क्षेत्रहरू उत्तर पूर्वी भारतमा अवस्थित छन्।

भारतको संविधानको छैठौं अनुसूची अन्तर्गत कार्यरत स्वायत्त जिल्ला परिषदहरू  प्रकार देखाइएको छ।
राज्य/केन्द्र शासित प्रदेश स्वायत्त परिषद मुख्यालय जिल्लाहरू / उपविभागहरू असम बोडोल्याण्ड क्षेत्रीय परिषद कोक्राझार कोकराझार, बक्सा, चिराङ, उदलगुरी देवरी स्वायत्त परिषद नारायणपुर लखिमपुर उत्तर काचार हिल्स स्वायत्त परिषद हाफलङ दिमा हासाओ कार्बी आङ्लोङ स्वायत्त परिषद् दिफु पूर्व कार्बी आङ्लोङ, पश्चिम कार्बी आङ्लोङ हराइरहेको स्वायत्त परिषद धेमाजी धेमाजी रभा हासोङ स्वायत्त परिषद् दुधनोई कामरुप ग्रामीण, गोलपारा सोनोवाल कचारी स्वायत्त परिषद् डिब्रुगढ थेङ्गल कचरी स्वायत्त परिषद् टिटाबर तिवा स्वायत्त जिल्ला परिषद् मोरिगाउँ लद्दाख कारगिल स्वायत्त हिल विकास परिषद कारगिल कारगिल लेह स्वायत्त पहाडी विकास परिषद लेह लेह मणिपुर चन्देल स्वायत्त जिल्ला परिषद् चन्देल चुराचन्दपुर स्वायत्त जिल्ला परिषद् चुराचन्दपुर सदर हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद् काङ्गपोकपी काङपोकपी जिल्लाको साइकुल, साइतु र सदर हिल्स पश्चिम उपखण्डहरू सेनापति स्वायत्त जिल्ला परिषद् सेनापति तामेङलोङ स्वायत्त जिल्ला परिषद् तामेङलोङ उखुल स्वायत्त जिल्ला परिषद उखरुल मेघालय गारो हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद तुरा पूर्वी गारो पहाड, पश्चिम गारो पहाड, दक्षिण गारो पहाड, उत्तर गारो पहाड र दक्षिण पश्चिम गारो पहाडहरू जयन्तिया हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद जोवाई पूर्वी जैंतिया हिल्स, पश्चिम जयन्तिया हिल्स खासी हिल्स स्वायत्त जिल्ला परिषद् शिलङ पश्चिम खासी पहाड, पूर्व खासी पहाड र री भोई मिजोरम चक्मा स्वायत्त जिल्ला परिषद् कमलानगर Tuichawng उपविभाग लाइ स्वायत्त जिल्ला परिषद लङतलाइ लङतलाई उपविभाग, सांगाउ उपविभाग मारा स्वायत्त जिल्ला परिषद सियाहा सियाहा उपविभाग, टिपा उपविभाग त्रिपुरा त्रिपुरा आदिवासी क्षेत्र स्वायत्त जिल्ला परिषद खुमुल्वाङ पश्चिम बंगाल गोर्खाल्याण्ड क्षेत्रीय प्रशासन दार्जिलिङ दार्जिलिङ, कर्सेओङ र मिरिक उपविभाग दार्जिलिङ जिल्ला, कालिम्पोङ जिल्ला

 डिभिजनहरू 
धेरै भारतीय राज्यहरू डिभिजनहरूमा विभाजित छन्, जसमा आधिकारिक प्रशासनिक सरकारी हैसियत छ, र प्रत्येक डिभिजनको नेतृत्व डिभिजनल कमिश्नर भनिने एक वरिष्ठ आई. ए. एस. अधिकारीद्वारा गरिन्छ। हाल, २८ राज्यहरू मध्ये १८ र ८  केन्द्र शासित प्रदेशहरू मध्ये 3 मा सुपरडिस्ट्रिक्ट प्रशासनिक विभाजनहरू अवस्थित छन्। गुजरात, केरला, तमिलनाडु, आन्ध्र प्रदेश, तेलंगाना, सिक्किम, मणिपुर, त्रिपुरा, मिजोरम र गोवा, र केन्द्र शासित क्षेत्र दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव, पुडुचेरी, चंडीगढ़, लक्षद्वीप र अण्डमान निकोबार टापुहरू । विभाजन छैन। हाल, भारतमा कुल 102 डिभिजनहरू छन्।
State/Union Territoryडिभिजन Headquarter Districtजिल्लाहरु अरुणाचल प्रदेशEastNamsaiLohit, Anjaw, Tirap, Changlang, Lower Dibang Valley, Dibang Valley, East Siang, Upper Siang, Longding, Namsai, SiangWestLower SubansiriTawang, West Kameng, East Kameng, Papum Pare, Lower Subansiri, Kurung Kumey, Kra Daadi, Upper Subansiri, West Siang, Lower Siang and Itanagar Capital ComplexआसामUpper Assam DivisionJorhatCharaideo, Dhemaji, Dibrugarh, Golaghat, Jorhat, Lakhimpur, Majuli, Sivasagar, and TinsukiaLower Assam DivisionGuwahatiBaksa, Barpeta, Bongaigaon, Chirang, Dhubri, Goalpara, Nalbari, Kamrup Metropolitan, Kamrup Rural, Kokrajhar, and South Salmara-MankacharNorth Assam DivisionTezpurBiswanath, Darrang, Sonitpur, and UdalguriCentral Assam DivisionNagaonDima Hasao, Hojai, East Karbi Anglong, West Karbi Anglong, Morigaon, and NagaonBarak ValleySilcharCachar, Hailakandi, and Karimganjबिहारपटना प्रमण्डलPatnaPatna, Nalanda, Bhojpur, Rohtas, Buxar and Kaimurतिरहुत प्रमण्डलMuzaffarpurWest Champaran, East Champaran, Muzaffarpur, Sitamarhi, Sheohar and Vaishaliसारण प्रमण्डलChhapraSaran, Siwan and Gopalganjदरभंगा प्रमण्डलDarbhangaDarbhanga, Madhubani and Samastipurकोसी प्रमण्डलSaharsaSaharsa, Madhepura and Supaulपूर्णिया प्रमण्डलPurniaPurnia, Katihar, Araria and Kishanganjभागलपुर प्रमण्डलBhagalpurBhagalpur and Bankaमुंगेर प्रमण्डलMungerMunger, Jamui, Khagaria, Lakhisarai, Begusarai and Sheikhpuraमगध प्रमण्डलGayaGaya, Nawada, Aurangabad, Jehanabad and Arwalछत्तीसगढSurgujaSurgujaKoriya, Balrampur-Ramanujganj, Surajpur, Jashpur, Surguja and MahendragarhBilaspurBilaspurBilaspur, Mungeli, Korba, Janjgir-Champa, Raigarh, Gourella Pendra Marwahi, Sarangarh-Bilaigarh, SaktiDurgDurgKabirdham (Kawardha), Bemetara, Durg, Balod, Rajnandgaon, Mohla Manpur Chouki and KhairagarhRaipurRaipurMahasamund, Baloda Bazar, Gariaband, Raipur and DhamtariBastar divisionBastarKanker (Uttar Bastar), Narayanpur, Kondagaon, Bastar, Dantewada (Dakshin Bastar), Bijapur and SukmaहरियाणाHisar divisionHisarFatehabad, Jind, Hisar and SirsaGurgaon divisionGurugramGurugram, Mahendragarh and RewariAmbala divisionAmbalaAmbala, Kurukshetra, Panchkula and Yamuna NagarFaridabad divisionFaridabadFaridabad, Palwal and NuhRohtak divisionRohtakJhajjar, Charkhi Dadri, Rohtak, Sonipat and BhiwaniKarnal divisionKarnalKarnal, Panipat and Kaithalहिमाचल प्रदेशKangraKangraChamba, Kangra and UnaMandiMandiBilaspur, Hamirpur, Kullu, Lahaul and Spiti and MandiShimlaShimlaKinnaur, Shimla, Sirmaur and Solanझारखण्डPalamu divisionPalamuGarhwa, Latehar and PalamuNorth Chotanagpur divisionHazaribaghBokaro, Chatra, Dhanbad, Giridih, Hazaribagh, Koderma and RamgarhSouth Chotanagpur divisionRanchiGumla, Khunti, Lohardaga, Ranchi and SimdegaKolhan divisionWest SinghbhumEast Singhbhum, Seraikela Kharsawan district, and West SinghbhumSanthal Pargana divisionDumkaGodda, Deoghar, Dumka, Jamtara, Sahibganj and Pakurकर्नाटकBangalore divisionBangaloreBangalore Urban, Bangalore Rural, Ramanagara, Chikkaballapur, Chitradurga, Davanagere, Kolar, Shivamogga and TumakuruMysore divisionMysuruChamarajanagar, Chikkamagaluru, Udupi, Dakshina Kannada, Hassan, Kodagu, Mandya and MysuruBelgaum divisionBelagaviBagalkot, Belagavi, Vijayapura, Dharwad, Gadag, Haveri and Uttara KannadaKalaburagi divisionKalaburagiBallari, Bidar, Kalaburagi, Koppal, Raichur, Yadgir and Vijayanagaraमध्य प्रदेशBhopal divisionBhopalBhopal, Raisen, Rajgarh, Sehore and VidishaIndore divisionIndoreAlirajpur district
Barwani, Burhanpur, Indore, Dhar, Jhabua, Khandwa and KhargoneGwalior divisionGwaliorGwalior, Ashoknagar, Shivpuri, Datia and GunaJabalpur divisionJabalpurBalaghat, Chhindwara, Jabalpur, Katni, Mandla, Narsinghpur, Seoni and DindoriRewa divisionRewaRewa, Satna, Sidhi and SingrauliSagar divisionSagarChhatarpur, Damoh, Panna, Sagar, Tikamgarh and NiwariShahdol divisionShahdolAnuppur, Shahdol and UmariaUjjain divisionUjjainAgar Malwa, Dewas, Mandsaur, Neemuch, Ratlam, Ujjain and ShajapurChambal divisionMorenaMorena, Sheopur and BhindNarmadapuram divisionBetulBetul, Harda and Hoshangabadमहाराष्ट्रAmravati divisionAmravatiAkola, Amravati, Buldana, Yavatmal and WashimAurangabad divisionAurangabadAurangabad
Beed, Jalna, Osmanabad, Nanded, Latur, Parbhani and HingoliKonkan divisionMumbaiMumbai City, Mumbai Suburban, Thane, Palghar, Raigad, Ratnagiri and SindhudurgNagpur divisionNagpurBhandara, Chandrapur, Gadchiroli, Gondia, Nagpur and WardhaNashik divisionNashikAhmednagar, Dhule, Jalgaon, Nandurbar and NashikPune divisionPuneKolhapur, Pune, Sangli, Satara and SolapurमेघालयTuraWest Garo HillsSouth West Garo Hills, West Garo Hills, North Garo Hills, East Garo Hills and South Garo HillsShillongEast Khasi HillsWest Khasi Hills, South West Khasi Hills, Ri-Bhoi, East Khasi Hills, West Jaintia Hills, and East Jaintia Hillsनागाल्यान्डNagalandKohimaChümoukedima, Dimapur, Kiphire, Kohima, Longleng, Mokokchung, Mon, Niuland, Noklak, Peren, Phek, Shamator, Tseminyü, Tuensang, Wokha and Zünheboto ओडिशाCentralCuttackBalasore, Bhadrak, Cuttack, Jagatsinghpur, Jajpur, Kendrapada, Khordha, Mayurbhanj, Nayagarh, and PuriNorthernSambalpurAngul, Balangir, Bargarh, Deogarh, Dhenkanal, Jharsuguda, Kendujhar, Sambalpur, Subarnapur and SundargarhSouthernBerhampurBoudh, Gajapati, Ganjam, Kalahandi, Kandhamal, Koraput, Malkangiri, Nabarangpur, Nuapada and Rayagadaपञ्जाबPatialaPatialaPatiala, Sangrur, Malerkotla, Barnala, Fatehgarh Sahib and LudhianaFaridkotFaridkotFaridkot, Bathinda and MansaFirozepurFirozepurFirozepur, Moga, Shri Muktsar Sahib and FazilkaJalandharJalandharJalandhar, Gurdaspur, Pathankot, Amritsar, Tarn Taran, Kapurthala and HoshiarpurRup NagarRup NagarRup Nagar, Sahibzada Ajit Singh Nagar and Shaheed Bhagat Singh Nagarराजस्थानJaipur divisionJaipurJaipur, Alwar, Jhunjhunu, Sikar and DausaJodhpur divisionJodhpurBarmer, Jaisalmer, Jalore, Jodhpur, Pali and SirohiAjmer divisionAjmerAjmer, Bhilwara, Nagaur and TonkUdaipur divisionUdaipurUdaipur, Banswara, Chittorgarh, Pratapgarh, Dungarpur and RajsamandBikaner divisionBikanerBikaner, Churu, Sri Ganganagar and HanumangarhKota divisionKotaBaran, Bundi, Jhalawar and KotaBharatpur divisionBharatpurBharatpur, Dholpur, Karauli, Sawai and Madhopurउत्तर प्रदेशAgra divisionAgraAgra, Firozabad, Mainpuri and MathuraAligarh divisionAligarhAligarh, Etah, Hathras and KasganjAyodhya divisionAyodhyaAmbedkar Nagar, Barabanki, Ayodhya, Sultanpur and AmethiAzamgarh divisionAzamgarhAzamgarh, Ballia and MauBareilly divisionBareillyBadaun, Bareilly, Pilibhit and ShahjahanpurBasti divisionBastiBasti, Sant Kabir Nagar and SiddharthnagarChitrakoot divisionChitrakootBanda, Chitrakoot, Hamirpur and MahobaDevipatan divisionGondaBahraich, Balarampur, Gonda and ShravastiGorakhpur divisionGorakhpurDeoria, Gorakhpur, Kushinagar and MaharajganjJhansi divisionJhansiJalaun, Jhansi and LalitpurKanpur divisionKanpur NagarAuraiya, Etawah, Farrukhabad, Kannauj, Kanpur Dehat and Kanpur NagarLucknow divisionLucknowHardoi, Lakhimpur Kheri, Lucknow, Raebareli, Sitapur and UnnaoMeerut divisionMeerutBaghpat, Bulandshahar, Gautam Buddha Nagar, Ghaziabad, Meerut and HapurMirzapur divisionMirzapurMirzapur, Sant Ravidas Nagar and SonbhadraMoradabad divisionMoradabadBijnor, Amroha, Moradabad, Rampur and SambhalAllahabad divisionAllahabadAllahabad, Fatehpur, Kaushambi and PratapgarhSaharanpur divisionSaharanpurMuzaffarnagar, Saharanpur and ShamliVaranasi divisionVaranasiChandauli, Ghazipur, Jaunpur and Varanasiउत्तराखण्डKumaon divisionNainitalAlmora, Bageshwar, Champawat, Nainital, Pithoragarh and Udham Singh NagarGarhwal divisionPauriChamoli, Dehradun, Haridwar, Pauri Garhwal, Rudraprayag, Tehri Garhwal and Uttarkashiपश्चिम बङ्गालPresidency divisionKolkataHowrah, Kolkata, Nadia, North 24 Parganas and South 24 ParganasMedinipur divisionPaschim MedinipurBankura, Jhargram, Paschim Medinipur, Purba Medinipur and PuruliaMalda divisionMaldaDakshin Dinajpur, Malda, Murshidabad and Uttar DinajpurBurdwan divisionHooghlyBirbhum, Hooghly, Paschim Bardhaman and Purba BardhamanJalpaiguri divisionJalpaiguriAlipurduar, Cooch Behar, Darjeeling, Jalpaiguri and Kalimpongदिल्लीDelhi divisionCentral DelhiCentral Delhi, East Delhi, New Delhi, North Delhi, North East Delhi, North West Delhi, Shahdara, South Delhi, South East Delhi, South West Delhi and West DelhiJammu and KashmirJammu DivisionJammuJammu, Doda, Kathua, Kishtwar, Poonch, Rajouri, Ramban, Reasi, Samba and UdhampurKashmir DivisionSrinagarSrinagar, Anantnag, Bandipora, Baramulla, Budgam, Ganderbal, Kulgam, Kupwara, Pulwama and Shopianलद्दाखLadakh DivisionLehKargil and Leh
केही राज्यहरू क्षेत्रहरू मिलेर बनेका छन्, जसको आधिकारिक प्रशासनिक सरकारी हैसियत छैन। तिनीहरू विशुद्ध रूपमा भौगोलिक क्षेत्रहरू हुन्; केही ऐतिहासिक देशहरू, राज्यहरू वा प्रान्तहरूसँग मेल खान्छ। एक क्षेत्रले एक वा बढी विभाजनहरू समावेश गर्न सक्छ, प्रति क्षेत्र लगभग तीन विभाजनहरू। यद्यपि, क्षेत्रहरूको सिमाना र डिभिजनको सिमाना सधैं ठ्याक्कै मिल्दैन। प्रदेशलाई आधिकारिक प्रशासनिक दर्जा दिन अहिलेसम्म कुनै पहल भएको छैन । यदि यो गरिन्थ्यो भने, यसले सम्भवतः क्षेत्रहरूको सिमानाहरू थोरै परिमार्जन गर्न आवश्यक छ ताकि तिनीहरू तिनीहरूको घटक जिल्लाहरूसँग ठ्याक्कै मेल खान्छ।

केही राज्यहरू क्षेत्रहरू मिलेर बनेका छन्, जसको आधिकारिक प्रशासनिक सरकारी हैसियत छैन। तिनीहरू विशुद्ध रूपमा भौगोलिक क्षेत्रहरू हुन्; केही ऐतिहासिक देशहरू, राज्यहरू वा प्रान्तहरूसँग मेल खान्छ। एक क्षेत्रले एक वा बढी विभाजनहरू समावेश गर्न सक्छ, प्रति क्षेत्र लगभग तीन विभाजनहरू। यद्यपि, क्षेत्रहरूको सिमाना र डिभिजनको सिमाना सधैं ठ्याक्कै मिल्दैन। प्रदेशलाई आधिकारिक प्रशासनिक दर्जा दिन अहिलेसम्म कुनै पहल भएको छैन । यदि यो गरिन्थ्यो भने, यसले सम्भवतः क्षेत्रहरूको सिमानाहरू थोरै परिमार्जन गर्न आवश्यक छ ताकि तिनीहरू तिनीहरूको घटक जिल्लाहरूसँग ठ्याक्कै मेल खान्छ।

 आसामका क्षेत्रहरू
 गुजरातका क्षेत्रहरू

 जिल्लाहरू 
राज्यहरू र क्षेत्रहरू (वा विभाजनहरू) थप जिल्लाहरू ( जिल्ला ) मा विभाजित छन्, जसमध्ये त्यहाँ ७७५ (२०२२ को अनुसार) छन्। प्रत्येक जिल्लाको नेतृत्व डिस्ट्रिक्ट म्याजिस्ट्रेट भनिने आई. ए. एस. अधिकारीले गर्छ।

 उपजिल्लाहरू 
तहसील, तालुक, उपविभाग, मण्डल, सर्कल, तहसीलदार वा तालुकदार वा एमआरओको नेतृत्वमा धेरै गाउँ वा गाउँ समूहहरू समावेश हुन्छन्। तहसील तहमा रहेका सरकारी/निर्वाचित निकायहरूलाई पञ्चायत समिति भनिन्छ।

राज्यहरूले आफ्ना उपजिल्लाहरूको लागि फरक-फरक नामहरू प्रयोग गर्छन्। 
+प्रत्येक राज्यमा उपजिल्लाहरूको प्रकार र संख्या राज्य टाइप गर्नुहोस् गणना गर्नुहोस् आन्ध्र प्रदेश मण्डल ६६४  अरुणाचल प्रदेश गोलाकार १४९ असम उपविभाग १५५ बिहार उपविभाग १०१ छत्तीसगढ तहसील १४९ गोवा तालुक १२ गुजरात तालुक २४८ हरियाणा तहसील ६७ हिमाचल प्रदेश तहसील १०९ झारखण्ड उपविभाग 210 कर्नाटक तालुक २०६ केरला तालुक ७७ मध्य प्रदेश तहसील ३६७ महाराष्ट्र तालुक ३५३ मणिपुर उपविभाग ३८ मेघालय उपविभाग ३९ मिजोरम उपविभाग २२ नागाल्याण्ड गोलाकार ९३ ओडिशा तहसील ४८५ पञ्जाब तहसील ७२ राजस्थान तहसील २६८ सिक्किम उपविभाग ९ तमिलनाडु तालुक २०१ तेलंगाना मण्डल ४५२ त्रिपुरा उपविभाग ३८ उत्तर प्रदेश तहसील ३५० उत्तराखण्ड तहसील ११३ पश्चिम बंगाल उपविभाग ६९
+प्रत्येक केन्द्र शासित प्रदेशमा उपजिल्लाहरूको प्रकार र संख्या केन्द्र शासित प्रदेश टाइप गर्नुहोस् गणना गर्नुहोस् अण्डमान र निकोबार टापुहरू तहसील ७ चण्डीगढ तहसील १ दादरा र नगर हवेली र दमन र दीव तालुक ३ दिल्ली तहसील ३३ जम्मू कश्मीर तहसील ५५ लद्दाख तहसील ४ लक्षद्वीप उपविभाग ४ पुडुचेरी कम्युन पञ्चायत १०

 ग्रामीण तह 

 ब्लकहरू 
सामुदायिक विकास ब्लक जसलाई सीडी ब्लक वा जस्ट ब्लक पनि भनिन्छ, प्रायः प्रशासनिक विभाजनको अर्को तह हो (विकास उद्देश्यका लागि, जबकि तहसील राजस्व उद्देश्यका लागि जिल्लाको छेउमा हुन्छ)।
राज्य सीडी ब्लक को संख्या</br> सीडी ब्लकहरू बिहार सीडी ब्लक ५३४ हरियाणा सीडी ब्लक १४० झारखण्ड सीडी ब्लक २६३   त्रिपुरा सीडी ब्लक ५८ उत्तराखण्ड सीडी ब्लक ९५ पश्चिम बंगाल सीडी ब्लक ३४१ 

 गाउँहरू 
गाउँहरू प्रायः भारतमा सबडिभिजनहरूको सबैभन्दा तल्लो तह हुन्। गाउँ स्तरमा सरकारी निकायहरूलाई ग्राम पञ्चायत भनिन्छ, जसमध्ये २००२ मा अनुमानित २५६,००० थिए। प्रत्येक ग्राम पञ्चायतले ५०० ग्राम सभा भन्दा बढी जनसंख्या भएको ठूलो गाउँ वा साना गाउँहरूको समूहलाई समेट्छ। गाउँका समूहहरूलाई कहिलेकाहीँ होबली वा पट्टी पनि भनिन्छ।

 बस्तीहरू 
स्वच्छ पानीको उपलब्धता, ग्रामीण विकास र शिक्षा लगायतका केही सरकारी कार्यहरू र गतिविधिहरू उप-गाउँ स्तरमा ट्र्याक गरिन्छ। Indian Department of Drinking Water Supply  यी बस्तीहरूलाई "बस्ती" भनिन्छ। भारत १,७१४,५५६ बस्तीहरू मिलेर बनेको छ   केही राज्यहरूमा, अधिकांश गाउँहरूमा एउटै बस्ती छ; अरूमा (विशेष गरी केरला र त्रिपुरा ) गाउँहरूमा बस्तीहरूको उच्च अनुपात छ। Indian Department of Education 

 महानगरीय क्षेत्र 
एक मेट्रो क्षेत्र सामान्यतया बहु क्षेत्राधिकार र नगरपालिकाहरू समावेश गर्दछ: छिमेकीहरू, टाउनशिपहरू, शहरहरू, exurbs, उपनगरहरू, काउन्टीहरू, जिल्लाहरू, राज्यहरू, र यूरोडिस्ट्रिक्टहरू जस्तै राष्ट्रहरू। सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक संस्थाहरू परिवर्तन हुँदा, महानगरीय क्षेत्रहरू प्रमुख आर्थिक र राजनीतिक क्षेत्रहरू भएका छन्। महानगरीय क्षेत्रहरूमा एक वा बढी सहरी क्षेत्रहरू, साथै उपग्रह शहरहरू, शहरहरू, र मध्यवर्ती ग्रामीण क्षेत्रहरू समावेश छन् जुन शहरी कोरसँग सामाजिक-आर्थिक रूपमा बाँधिएको छ, सामान्यतया आवागमन ढाँचाहरूद्वारा मापन गरिन्छ भारतका महानगरहरू हुन्: मुम्बई, दिल्ली, कोलकाता, चेन्नई, बैंगलोर, हैदराबाद, अहमदाबाद र पुणे ।

 ऐतिहासिक 

 परगना
 सरकार (प्रशासनिक विभाग)
 सुभा (प्रान्त)
 चक्ला (प्रशासनिक प्रभाग)

 यो पनि हेर्नुहोस् 

 भारतका राज्यहरू र केन्द्र शासित प्रदेशहरू
 भारत के स्वायत्त प्रशासनिक विभाजन
 भारतको सांस्कृतिक क्षेत्र

 नोटहरू 

 सन्दर्भहरू 

 बाह्य लिङ्कहरू 

 Citymayors.com

श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ