पाकिस्तानका राजनीतिक दलहरूको सूची

पाकिस्तान बहुदलीय प्रजातान्त्रिक देश हो। देशमा धेरै राजनीतिक दलहरू छन् र विगतमा धेरै पटक देशमा गठबन्धनको सरकारले शासन गरेको छ।

पाकिस्तानको संसद द्विसदनात्मक छ, जसमा पाकिस्तानको राष्ट्रिय सभा र महासभा रहेका छन्।

 संक्षिप्त इतिहास 

सन् १९४७ मा स्थापना भएदेखि नै पाकिस्तानले आफ्नो अस्तित्वको लगभग आधा समय प्रत्यक्ष रूपमा शासन गर्दै आएको छ भने बाँकी समयमा राजनीतिक नेतृत्वमाथि गोप्य प्रभुत्व कायम गर्दै आएको छ। पाकिस्तानमा स्थापनामा देशको सैन्य र गुप्तचर सेवाहरू, राष्ट्रिय सुरक्षा, साथै यसको विदेश र घरेलु नीतिहरूमा प्रमुख निर्णयकर्ताहरू समावेश छन्, जसमा सेना प्रमुख मोहम्मद जिया उल हकको सैन्य तानाशाहीको समयमा आक्रामक इस्लामीकरणको राज्य नीतिहरू समावेश छन्। तथापि, २००० को दशकमा प्रबुद्ध मध्यस्थताको पछि लागेका जनरल परवेज मुसर्रफको नेतृत्वमा सैन्य संस्थापनले पछि राजनीतिक इस्लामको समर्थनलाई उल्ट्याएको थियो।

सन् १९९० सम्म पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी पाकिस्तानको एक मात्र प्रमुख दल थियो। जुल्फिकार अली भुट्टोको मृत्यु पछि, बेनजीर भुट्टोले शासनमा आएसँगै दल पाकिस्तान भरि बलियो स्थितिमा रहेको थपयो। सन् १९९० मा इस्लामी जम्हुरी इत्तेहादका नवाज सरिफले चुनाव जितेसँगै  पाकिस्तानमा दुई ठूला दल अगाडी आएका थिए। नवाज सरिफले पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नुन) को स्थापना गरेपछि पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी र पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नुन) पाकिस्तानका प्रमुख दुई दलहरू थिए। सन् १९९३ मा पिपुल्स पार्टीले पुनः चुनाव जितेको थियो। सन् १९९६ मा पाकिस्तान तहरिके इन्साफको गठन भएको थियो। सन् २०१३ मा यसले पाकिस्तानको राष्ट्रिय सभामा ३५ सिट जितेको थियो। सन् २०१८ को पाकिस्तानको चुनाव पछि, पाकिस्तान तहरिके इन्साफको सरकार बनेको थियो र पाकिस्तानको तीन प्रमुख दलहरू मध्ये एक बन्न सफल भएको थियो।

सन् २०२० मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री इमरान खान विरुद्धको आन्दोलनको रूपमा पाकिस्तान लोकतान्त्रिक आन्दोलन धेरै दलहरू मिलेर बनेको थियो। इमरान खानलाई पदबाट हटाएपछि देशभरि नै राजनीतिक अशान्ति फैलिएको थियो र सन् २०२४ पाकिस्तानी आम निर्वाचन सम्मका कार्यक्रमहरूमा धेरै नयाँ दलहरू गठन भएका थिए। देशको सबैभन्दा ठूलो दल, पाकिस्तान तहरिके इन्साफ, कानूनी मुद्दाहरूको अधीनमा रहेकाले  उनीहरूको गठबन्धन सदस्य सुन्नी इत्तेहाद परिषद्मा दर्ता गर्न बाध्य बनेको थियो, जुन एक सानो धार्मिक पार्टी हो।

 पञ्जाब 

पञ्जाबलाई सामान्यतया सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक प्रदेशको रूपमा लिइन्छ र विगतमा पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज) र पाकिस्तान तहरिके इन्साफ जस्ता प्रमुख पार्टीहरूले वैधता प्राप्त गर्न र राजनीतिक किल्लाको रूपमा प्रयोग गरेका थिए। पञ्जाब प्रदेश सभा मान्यतया पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज) र पाकिस्तान तहरिके इन्साफ बीच विभाजित हुने गरेको छ।

 सिन्ध 

सिन्ध पार्टी गठन भएदेखि नै पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीको राजनीतिक किल्लाको रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीले सिन्धको प्रादेशिक चुनावमा लगभग सधैँ भारी जीत हासिल गरेको छ, र प्राय: सँधै प्रदेशको सीटहरू कब्जा गरेको छ। सन् २००० को दशकको सुरुतिर पाकिस्तान मुस्लिम लिग-कायदले सिन्धमा सानो सफलता देखेको थियो, तर यो पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीको नियन्त्रणमा आएको थियो। पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीलाई धेरै सिन्धी पार्टीहरूले खराब शासनको आरोप लगाएका छन्, जसले गर्दा धेरै पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीका विरोधी पार्टीहरूको महान् लोकतान्त्रिक गठबन्धनको निर्माण भएको छ, यद्यपि पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीले अझै पनि सिन्धीको प्रदेश सभामा सीटहरूमा व्यापक बहुमत राख्दछ। 

 खैबर पख्तुनख्वा 

खैबर पख्तुनख्वा अवामी नेसनल पार्टी र पख्तुनख्वा मिल्ली अवामी पार्टी जस्ता अफगान आदिवासीवादको पक्षधर पश्तुन राष्ट्रवादी र क्षेत्रीयतावादी पार्टीहरूले भरिएको छ। यो क्षेत्र धार्मिक पार्टीहरूले पनि भरिएको छ, जस्तै जमियत उलेमाये इस्लाम विशेष गरी अफगानिस्तान नजिकको उत्तर पश्चिमी क्षेत्रहरूमा बलियो उपस्थितिमा छ। खैबर पख्तुनख्वामा धेरै राजनीतिक पार्टीहरू छन्, र तीमध्ये अधिकांश सामन्ती पक्षहरूको साथ पश्तुन राष्ट्रवादको पक्षधर छन्, तर इमरान खानको राजनीतिमा प्रवेश गरेदेखि, पाकिस्तान तहरिके इन्साफले लगभग सँधै यहाँ भारी चुनावी विजय हासिल गरेको छ र खैबर पख्तुनख्वालाई राजनीतिक किल्ला र शक्तिको आधारको रूपमा राखेको छ।

 बलुचिस्तान 


पाकिस्तानको बलुचिस्तान प्रदेश बलोच राष्ट्रवादी पार्टीहरूले भरिएको छ, केहीले बलुचिस्तानको स्वायत्तताको माग गरिरहेका छन् भने केही अतिवादी समूहहरूले पाकिस्तानबाट पृथकताको माग गरिरहेका छन्। बलुचिस्तानका अधिकांश पार्टीहरू खैबर पख्तुनख्वा, उच्च स्तरको क्षेत्रीयतावाद र जातीय राष्ट्रवादको समान ढाँचा पछ्याउँछन्, अधिकांश जातीय राष्ट्रवादीहरू वामपन्थी हुन्छन्, साथै दक्षिणपन्थी धार्मिक समूहहरूले सामान्यतया अफगान सीमानजिक विजय प्राप्त गर्छन्। बलुचिस्तान एक मात्र प्रदेश हो जहाँ कुनै पनि दलले नियमित रूपमा स्पष्ट बहुमत प्राप्त गर्दैन, र प्रादेशिक सभामा सामान्यतया बलोच राष्ट्रवादी पार्टीहरूको बीचमा विभाजित हुन्छ।Baloch Nationalism: Its Origin and Development, Taj Mohammad Breseeg, 2004

 गिल्गित बल्तिस्तान 


पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीले पहिलो गिल्गित बल्तिस्तान चुनाव जितेको थियो र गिल्गित बल्तिस्तानको एक मात्र प्रमुख पार्टी थियो जसले ३३ मध्ये २० सिट जितेको थियो। यद्यपि, सन् २०१५ मा पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज) ले १५ सिट जितेर गिल्गित बल्तिस्तानको प्रमुख पार्टी बनेको थियो र पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीले गिल्गित बल्तिस्तान प्रदेश सभामा केवल एक सीट प्राप्त गरेको थियो। यद्यपि, सन् २०२० को चुनावमा पाकिस्तान तहरिके इन्साफले १६ सिट जितेको थियो र गिल्गित बल्तिस्तानको एक मात्र प्रमुख पार्टी बनेको थियो जसमा पाकिस्तान पिपुल्स पार्टीले ३ र पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नवाज) ले २ सिट जितेको थियो।

 संसद प्रतिनिधित्व भएका दलहरू
दलझण्डास्थापनाराजनीतिकस्थानकेन्द्रिय नेताविचारधाराराष्ट्रियसभा महासभापाकिस्तान तहरिके इन्साफ100pxसन् १९९६केन्द्र देखि मध्य-दक्षिणपन्थगोहर अली खान85x85px इस्लामी प्रजातन्त्र  कल्याणवाद  नागरिक राष्ट्रवाद  भ्रष्टाचार विरोधी पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नुन)100pxसन् १९९३मध्य दक्षिणपन्थनवाज सरिफ85x85px रूढिवादी उदारवाद रूढिवाद  पाकिस्तानी रूढिवाद पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी100x100pxसन् १९६७मध्य वामबिलावल भुट्टो जरदारी85x85px प्रगतिवाद सामाजिक प्रजातन्त्र  वामपन्थी राजनीति मुत्ताहिदा कौमी मुभमेन्ट (पाकिस्तान)100pxसन् २०१६मध्य वाम देखि केन्द्रखालिद मकबूल सिद्दीकी60pxमुहाजिर राष्ट्रवाद धर्मनिरपेक्षता सामाजिक उदारवादजमियत उलेमाये इस्लाम100pxसन् १९८०दक्षिणपन्थी फजल उल रहमान90x90px इस्लामी कट्टरतावाद  देवबन्दीइस्लामवाद पाकिस्तान मुस्लिम लिग (कायद)100pxसन् २००२मध्य दक्षिणपन्थचौधरी शुजात हुसेन60px  पाकिस्तानी रूढिवाद पाकिस्तानी राष्ट्रवादअवामी नेसनल पार्टी100pxसन् १९८६मध्य वामदेखि वामपन्थीऐमल अली खान60px पश्तुन राष्ट्रवाद समाजवाद धर्मनिरपेक्षता सुन्नी इत्तेहाद काउन्सिल 100pxसन् २००९ दक्षिणपन्थी साहिबजादा हमिद रजा 60px सुन्नी इस्लाम  बरेलवी विश्वास  धार्मिक राजनीतिपख्तुनख्वा मिल्ली अवामी पार्टी100x100pxसन् १९८९मध्य वाम देखि वामपन्थीमहमूद खान अचकजाई60px पश्तुन राष्ट्रवाद क्षेत्रीयतावाद वामपन्थी राष्ट्रवादनेसनल पार्टी100x100pxसन् २००३मध्य वामअब्दुल मलिक बलुच60px बलुच राष्ट्रवाद नागरिक राष्ट्रवाद सामाजिक उदारवादबलुचिस्तान नेसनल पार्टी100x100pxसन् १९९६वामपन्थीअख्तर मेङ्गल60px  बलुच राष्ट्रवाद धर्मनिरपेक्षता वामपन्थी लोकरञ्जनवादबलुचिस्तान अवामी पार्टी100x100pxसन् २०१८केन्द्रखलिद हुसेन माग्सी  प्रगतिवाद सङ्घीयताग्रान्ड जुम्हुरी इत्तेहाद100x100pxसन् २०१८बिग टेन्टराजा सैयन60px क्षेत्रीयतावाद पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी-विरोधी सुशासन बिग टेन्ट संसदीय दलइस्तेहकामे पाकिस्तान पार्टी 100x100pxसन् २०२३आमूल केन्द्रवादआलिम खानलोकप्रियतावादमज्लिस वाहदते मुस्लिमिनمجلس وحدتِ مسلمین 100x100pxसन् २००९ केन्द्र देखि दक्षिणपन्थी रजा नसिर अब्बास 60px इस्लामी प्रजातन्त्र सिया-सिया एकता इस्लामी समाजवाद पाकिस्तान मुस्लिम लिग (जिया) 100pxसन् २००२ उग्र दक्षिणपन्थ इजाज उल हक  जियावाद  इस्लामवादस्वतन्त्र<div style="text-align: center;"> अनुपलब्ध

 टिप्पणीहरू 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 



श्रेणी:पाकिस्तानको राजनीति
पाकिस्तान