अलेसान्द्रो भोल्टा

अलेसान्द्रो ज्युसेप एन्टोनियो अनास्तासियो भोल्टा (  , ; १८ फेब्रुअरी १७४५ - ५ मार्च १८२७) एक इटालियन भौतिकशास्त्री र रसायनशास्त्री थिए जो बिजुली र शक्तिको एक अन्वेषक थिए, र उनलाई बिजुली ब्याट्रीको आविष्कारक र मिथेनको खोजको श्रेय दिइन्छ। 

उनले १७९९ मा भोल्टेइक पाइलको आविष्कार गरे र आफ्नो प्रयोगको नतिजा रोयल सोसाइटीका अध्यक्षलाई दुई भागको शोधपत्र रिपोर्ट गरे,    र यो १८०० मा प्रकाशित भएको थियो। यस आविष्कारको साथ, भोल्टाले रासायनिक रूपमा बिजुली उत्पादन गर्न सकिन्छ भनेर प्रमाणित गरे र "जीवित प्राणीहरूबाट मात्र बिजुली उत्पन्न हुन्छ" भन्ने प्रचलित सिद्धान्तलाई गलत सिद्ध गरे । 

भोल्टाको आविष्कारले ठूलो मात्रामा वैज्ञानिक उत्साह जगायो र अरूलाई पनि त्यस्तै प्रयोगहरू सञ्चालन गर्न प्रेरित गर्‍यो, जसले अन्ततः इलेक्ट्रोकेमिस्ट्रीको क्षेत्रको विकासको उदय भयो। 

भोल्टाले फ्रान्सका सम्राट नेपोलियन बोनापार्टबाट आफ्नो आविष्कारको प्रशंसा पाए, र इन्स्टिट्युट अफ फ्रान्समा सदस्यहरूलाई आफ्नो आविष्कार प्रदर्शन गर्न आमन्त्रित गरियो। आफ्नो जीवनभरि, भोल्टाले सम्राटसँग निकट भए जसले उनलाई धेरै सम्मानहरू प्रदान गरे। भोल्टाले लगभग ४० वर्षसम्म पाभिया विश्वविद्यालयमा प्रयोगात्मक भौतिकीको अध्यक्ष्यता ग्रहण गरे र उनका विद्यार्थीहरूद्वारा व्यापक रूपमा प्रतिष्ठित थिए। 

आफ्नो व्यावसायिक सफलताको बावजुद, भोल्टा घरेलु जीवन तिर झुकाव थियो र यो उनको पछिल्ला वर्षहरूमा अधिक स्पष्ट थियो। उनले सार्वजनिक जीवनबाट अलग रहन र आफ्नो परिवारको खातिर धेरै कुरा गर्थे। सन् १८२३ मा सुरु भएको विभिन्न रोगबाट १८२७ मा उनको मृत्यु भयो। उनको सम्मानमा विद्युतीय भोल्टेजको एस आइ एकाइलाई भोल्ट भनिन्छ।

 भोल्टा र गलवानी 
इटालियन भौतिकशास्त्री लुइगी गाल्भानीले एउटा भ्यागुताको खुट्टा र एक अर्कामा दुई फरक धातुहरू श्रृंखलामा जोडिएपछि उनले "पशु बिजुली" (animal electricity) नाम दिएको कुरा पत्ता लगाए। भोल्टाले भ्यागुताको खुट्टाले बिजुलीको कन्डक्टर (जसलाई हामी अब इलेक्ट्रोलाइट भन्छौं) र बिजुलीको डिटेक्टरको रूपमा काम गर्ने कुरा महसुस गरे। उनले विद्युतीय प्रवाह भ्यागुताका खुट्टा कारण होईन कि दुई फरक धातुहरूले गर्दा भएको हो गर्ने कुरा भन्ने कुरा बुझे।  

उनले भ्यागुताको खुट्टालाई नुनिलो पानीले भिजेको कागजले साथ बदले र आफ्नो अघिल्लो अध्ययनबाट अन्य माध्यमबाट बिजुलीको प्रवाह पत्ता लगाए। 

यसरी, उनले इलेक्ट्रोकेमिकल शृङ्खला  र ग्याल्भेनिक सेलको इलेक्ट्रोमोटिभ फोर्स (ईएमएफ)को नियम पत्ता लगाए। यसलाई इलेक्ट्रोकेमिकल श्रृंखलाको भोल्टाको नियम भनिन्छ।

१८०० मा, ग्याल्भानीसँग असहमतिको कारण, भोल्टाले प्रारम्भिक बिजुली ब्याट्री भोल्टिक पाइल को आविष्कार गरे।  यसले स्थिर विद्युत प्रवाह उत्पादन गर्यो। भोल्टाले बिजुली उत्पादन गर्न भिन्न धातुहरूको सबैभन्दा प्रभावकारी जोडी जस्ता र तामा हो भनेर निर्धारण गरेका थिए। 

प्रारम्भमा, उनले सेल  श्रृंखला (series)मा प्रयोग गरे। भोल्टेइक पाइलले गोबलेटलाई खारामा भिजाएको कार्डबोर्डले बदल्यो।

 प्रारम्भिक ब्याट्री 
अङ्गुठाकार| भोल्टिक पाइल
भोल्टिक पाइलको खोजको घोषणा गर्दै, भोल्टाले विलियम निकोल्सन, टिबेरियस काभालो र अब्राहम बेनेटको प्रभावलाई श्रद्धांजलि अर्पण गरे। 

भोल्टाले बनाएको ब्याट्रीलाई पहिलो इलेक्ट्रोकेमिकल सेल मध्ये एक मानिन्छ। यसमा दुई इलेक्ट्रोडहरू हुन्छन्: एउटा जस्ताबाट बनेको, अर्को तामाको। इलेक्ट्रोलाइट पानीमा मिसाइएको सल्फ्यूरिक एसिड हो वा नुन पानीको  हो। 

यसमा जिंक रडलाई ऋणात्मक इलेक्ट्रोड र तामाको रडलाई धनात्मक  इलेक्ट्रोड बनाउँछ। यसरी, त्यहाँ दुई टर्मिनलहरू छन्, र तिनीहरू जडान भएमा विद्युतीय प्रवाह प्रवाह हुनेछ। यस भोल्टेइक सेलमा हुने रासायनिक प्रतिक्रियाहरू निम्नानुसार छन्:

 जस्ता:
 Zn -> Zn^2+ 2e^-

 सल्फ्यूरिक एसिड:
 2H^+ + 2e^- -> H2 

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:विद्युतीय ब्याट्री