अपभ्रंश

अपभ्रंश (, प्राकृत: अवहन्स), आधुनिक भाषाहरूको उदय हुनु अघि उत्तरी भारतमा बोलिने र साहित्यिक संरचनाको सबैभन्दा जीवन्त र प्रभावशाली भाषा हो। भाषिक दृष्टिकोणबाट, अपभ्रंश भारतीय आर्य भाषा परिवारको मध्यकालको अन्तिम चरण हो, जुन प्राकृत र आधुनिक भाषाहरूको बीचमा रहेको स्थान हो। अपभ्रंश शब्द पतञ्जलिदेखि नै देशी व्याकरणकारहरूले प्रयोग गरेको शब्द हो। संस्कृतमा अपभ्रंशको शाब्दिक अर्थ "भ्रष्ट" वा "गैर-व्याकरणीय भाषा" हो, जुन संस्कृत व्याकरणको मानकबाट विचलित हुन्छ।

 इतिहास 
प्राकृत शब्द, जसमा पाली भाषा समावेश छ, उत्तर भारतका स्थानीय भाषाहरूका लागि आवरण शब्दको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ जुन सम्भवतः चौथो देखि आठौँ शताब्दीसम्म बोलिन्थ्यो, तर केही विद्वानहरूले सम्पूर्ण मध्य आर्य भाषा अवधिको लागि शब्द प्रयोग गर्छन्। मध्य आर्य भाषाहरू क्रमशः अपभ्रंश बोलीहरूमा रूपान्तरित भए, जुन १३औँ शताब्दीसम्म प्रयोग गरिन्थ्यो। अपभ्रंशहरू पछि आधुनिक आर्य भाषाहरूमा विकसित भए। यी अवधिहरूको सीमाहरू अलिकति धुंधला छन्, कडा रूपमा कालानुक्रमिक छैनन्।Apabhramsha Sahitya, Devendra Kumar Jain, Mahavir Jain Vidyalay Suvarna Mahotsav Granth, 2003.

अपभ्रंशको प्रयोगको प्रारम्भिक उदाहरण कालिदासको विक्रमोर्वशियम हो, जब पुरुरवासले जङ्गलमा रहेका जनावरहरूलाई बेपत्ता भएको आफ्नो प्रेमीका बारे सोध्छन्। अपभ्रंशमा रचनाहरू १८औँ शताब्दीसम्म जारी रह्यो, जब भगवतिदासले मिगनकलेहा चारिउ लेखेका थिए।

 भौगोलिक वितरण 

 शौरसेनी प्राकृत: पश्चिमी हिन्दी (ब्रज भाषा, कौरवी बोली, कन्नौजी, बुन्देली), राजस्थानी (मेवाती, मारवाडी, मालवी, जयपुरी), गुजराती
 अर्धमागधी प्राकृत: पूर्वी हिन्दी (अवधी, बघेली, छत्तीसगढी)
 मागधी प्राकृत: बिहारी (भोजपुरी, मैथिली, मगही), बङ्गला, उडिया, असमिया
 खस: पहाडी, नेपाली 
 पैशाची: लहन्डा, पन्जाबी
 ब्राचड: सिन्धी
 महाराष्ट्री प्राकृत: मराठी भाषा

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:आर्य भाषा परिवार
श्रेणी:भारतमा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:उत्तर भारत
श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू