आजीविक

आजीविक मक्खलि गोशालद्वारा स्थापित श्रमण धर्म थियो। आजीविकहरू सङ्गठित थिए जसले पृथक समुदायहरूको गठन गरे। आजीविकहरूको सही पहिचान राम्ररी ज्ञात छैन, र यो पनि अस्पष्ट छ कि तिनीहरू बौद्ध वा जैनहरूको भिन्न सम्प्रदाय थिए।

आजीविक दर्शनशास्त्रका मूल शास्त्रहरू कुनै समय अस्तित्वमा थिए होलान्, तर ती अहिले अनुपलब्ध छैनन् र सम्भवतः हराएका छन्। तिनीहरूका सिद्धान्तहरू प्राचीन भारतीय साहित्यका माध्यमिक स्रोतहरूमा आजीविकहरूको उल्लेखबाट निकालिएका छन्। आजीविक भाग्यवादी र तिनका संस्थापक गोशालको सबैभन्दा पुरानो वर्णन प्राचीन भारतका बौद्ध र जैन धर्मग्रन्थहरूमा पाउन सकिन्छ।

ईपूर्व दोस्रो शताब्दीमा मौर्य साम्राज्यको पतन पछि, आजीविकहरूले संस्कृत साहित्यमा यदाकदा उल्लेख मात्र भेट्टाउँछन्, र अन्य सम्प्रदायहरूको गम्भीर प्रतिद्वन्द्वी भएको देखिंदैन। बौद्ध र जैन धर्मग्रन्थहरूको अन्तिम संस्करण पछिको समयमा संकलित गरिएको थियो, तर यी ग्रन्थहरूमा आजीविकहरूको वर्णनले सम्भवतः मौर्य र पूर्व-मौर्य समयको अवस्थालाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।

उत्तरी भारतमा, आजीविकहरू शुंग कालसम्म नगण्य भएका हुन सक्छन्, यद्यपि तिनीहरू १५औँ शताब्दीसम्म बाँचेका हुन सक्छन्, जस्तो कि विभिन्न ग्रन्थहरूमा तिनीहरूको छिटपुट सन्दर्भहरूले सुझाव दिएको छ। वायु पुराणका सन्दर्भहरूले गुप्त कालमा आजीविक प्रथाहरूमा उल्लेखनीय परिवर्तन भएको र तिनीहरूको सम्प्रदाय तीव्र गतिमा घट्दै गएको देखाउँछ।James Lochtefeld, "Ajivika", The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A–M, Rosen Publishing. , page 22

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:प्राचीन भारतीय धर्महरू