इलेक्ट्रोनिक विन्यास

इलेक्ट्रोनिक विन्यास

इलेक्ट्रोनिक विन्यास भन्नले कुनैपनि परमाणु भित्र रहेका इलेक्ट्रोन हरू नाभिक वरिपरि विभिन्न ऊर्जा तह (shell) र उप तह (subshell) मा कसरी वियवस्थित छन् भन्ने विवरणलाई जनाउँछ । याे विषय रसायनशास्त्र र भौतिकशास्त्र दुवैमा महत्तवपूर्ण मानिन्छ, किनकि यसकै आधारमा तत्वहरूको रसायनिक गुण, संयोजक ता र प्रतिक्रिया क्षमता निर्धारण हुन्छ

परिचय

परमाणु नभिकमा प्रोटोन र निउत्रोन हुन्छन् भने इलेक्ट्रोन हरू निक्ष्चित ऊर्जा स्तर हरू मा रहन्छन्। यी ऊर्जा स्तर हरू लाई K, L,M,N आदि तह का रूपमा चिनिन्छ प्रत्येक ठमा सीमित विन्यसले यी इलेक्ट्रोन हरू काे  वितरण लाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछ 

ऊर्जा तह र उप तह 

प्रत्येक ऊर्जा तह भित्र s,p,d र f नामका उप तह हरू हुन्छन् ।

 s उप तह मा अधिकतम 2 इलेक्ट्रोन 
 P उप तह मा अधिकतम 6 इलेक्ट्रोन
 D उप तहमा अधिकतम 10 इलेक्ट्रोन

F उप तहमा अधिकतम 14 इलेक्ट्रोन रहन सक्छ

इलेक्ट्रोन हरू सदै पहिले कम ऊर्जा भएको उप तह मा भरिन्छ र त्यपछि उच्च ऊर्जा भएका उप तह तर्फ जान्छन् 

इलेक्ट्रोनिक विन्यास का नियम हरू

 इलेक्ट्रोन हरू निउत्म ऊर्जा भएका कक्षमा पहिले प्रवेश गर्छन्।
 एउटा कक्षमा रहेका इलेक्ट्रोन हरू काे स्पिन फरक फरक हुन्छ ।
 उप तह हरू भ रिदा पहिले सबै कक्षमा एक- एक इलेक्ट्रोन जान्छन्

उदाहरण हरू

 हाइड्रोजन (H) : 1 s ¹
 हेलियम (H) : 1 s ²
 कार्बन (C) : 1 s ²   2 s ² 2 p ⁴
 सोडियम (Na ) : 1 s ²   2 s²   2 p⁶  3 s¹

महत्त्व

इलेक्ट्रोन विन्यास को अध्यनले 

 तत्वहरूको रसायनिक गुण बुझ्न 
 संयोज कता निर्धारण गर्न
 आवर्त सारणीमा तत्वको स्थान पहिचान गर्न
 रसायनिक प्रतिक्रिया अनुमान गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

निष्कर्ष

इलेक्ट्रोनिक विन्यास परमाणु को आंतरिक संरचना बुझ्ने आधार भूत अवधारणा हो । यसले तत्त्वहरू बीचको भिन्नता र तिनीहरूको व्यवहार बुझ्न सहयोग पुगाउँछ , तेस्लाई यो विज्ञान शिक्षामा अत्यन्तै आश्यक विषय मानिन्छ।