एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना

एअर इन्डियाको उडान १७१ भारतको अहमदाबादमा सरदार वल्लभभाइ पटेल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट संयुक्त अधिराज्यको लन्डन गेटविक विमानस्थलका लागि निर्धारण गरिएको एक अन्तर्राष्ट्रिय हवाई उडान थियो जुन सन् २०२५ जुन १२ का दिन दिउँसोको १:३८ बजे (भामास) उडान भरेको ३० सेकेन्डपछि अहमदाबादको मेघाणी नगर क्षेत्रमा रहेको बिजे मेडिकल कलेजको छात्रावासमा ठोक्किन पुगि दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो। यो एक बोइङ ७८७-७ ड्रिमलाइनर विमान थियो जसमा २३० यात्री र १२ चालक दलका सदस्यहरू सवार थिए।

यो विमान दुर्घटना सन् २०२० को दशकको सबैभन्दा घातक विमान दुर्घटना बन्न पुगेको थियो भने यस अघि जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटनालाई सबैभन्दा घातक विमान दुर्घटना मानिएको थियो। दुर्घटनास्थलबाट लगभग २९० जनाको शव बरामद गरिएको थियो जसमा विमानमा सवार यात्री र जमीनमा रहेका मानिसहरू दुवै सामेल छन्।
विमानमा सवार २३० यात्रु र १२ चालकदलका सदस्यहरू सहित कम्तिमा २६९ व्यक्तिहरूको मृत्यु भएको थियोे भने ज्यान गुमाउनेहरूमा सवार २४१ र २८ सर्वसाधारणहरू सामेल छन्। यो घटनाबाट एकजना मात्र यात्रुले बाँच्न सफल भएका थिए। यो दुर्घटना बोइङ ७८७ ड्रिमलाइनरमा संलग्न पहिलो घातक र विमान पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त भएको विमान दुर्घटना थियो।

 पृष्ठभूमि 
 विमानको विवरण 

दुर्घटनामा परेको विमान ११ वर्ष पुरानो बोइङ ७८७-८ ड्रिमलाइनर थियो जसको दर्ता नम्बर भिटी-एएनबी र सिरियल नम्बर ३६२७९ थियो। यो विमानलाई सन् २०१४ को जनवरीमा नयाँ अवस्थामै एअर इन्डियामा समावेश गरिएको थियो। यो विमान दुईवटा जनरल इलेक्ट्रिक जिएनएक्स-१बि६७ इन्जिनद्वारा सञ्चालित थियो। यो विमान दुर्घटना सन् २०११ मा बोइङ ७८७ सुरु भएयतादेखि यस मोडेलको पहिलो घातक र ठूलो क्षतिको घटना बनेको थियो।  यो एअर इन्डियाको लागि पनि पहिलो ठूलो क्षति हो भने सन् १९८५ मा एअर इन्डियाको उडान १८२ मा बम आक्रमणपछि एअर इन्डियाले सन् २०१३ मा गेटविकबाट उडान रूट सञ्चालन गर्न सुरु गरेको थियो भने दुर्घटनाको समयमा संस्थाले हप्तामा १२ वटा उडान सञ्चालन गर्दै आइरहेको थियो जसमा पाँच वटा उडान अहमदाबाद विमानस्थलबाट हुँदै आएको थियो।

 यात्री तथा चालकदलका सदस्यहरू 

राष्ट्रियतायात्रीचालकदलजम्माभारतीय१६९१२१८१बेलायती५३५३पोर्तुगाली७७क्यानडेली११जम्मा२३०१२२४२

भारतको नागरिक उड्डयन महानिर्देशनालय र एअर इन्डियाको आधिकारिक प्रकाशित सामग्रीहरूका अनुसार
एअर इन्डियाको उडान १७१ मा कुल २४२ जना सवार थिए जसमध्ये २३० यात्री र १२ चालकदलका सदस्यहरू थिए। यात्रीहरूमध्ये ११ बालबालिका र २ नवजात शिशु पनि थिए। चालकदलमा २ विमानचालक र १० चालकदल सदस्यहरू थिए। सवार यात्रीहरूमध्ये १६९ जना भारतीय, ५३ जना बेलायती, ७ जना पोर्तुगाली र १ जना क्यानडेली नागरिक थिए। यात्रीहरूको सूचीमा भारतका पूर्व मुख्यमन्त्री विजय रुपानीको नाम पनि समावेश छ। उडानको नेतृत्व ५५ वर्षीया विमानचालक सुमीत सबरावलले गरेका थिए जोसँग ८,२०० घण्टाको उडान अनुभव थियो भने उनका सहायक पहिलो अधिकारी ३२ वर्षीया क्लाइभ कुन्दर थिए जोसँग १,१०० घण्टाको उडान अनुभव थियो।

 दुर्घटना 

एअर इन्डियाको उडान १७१ ले १३:३८ (भारतीय मानक समय) (०८:०८ युटिसी) मा सरदार वल्लभभाइ पटेल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको रनवे २३ बाट लन्डन गेटविकका लागि उडान उडान भरेको थियो। मौसम सम्बन्धि प्रतिवेदनका अनुसार त्यस दिन मौसम स्थिर र दृश्यता स्पष्ट थियो।

विमानको एडिएस-बी ट्रान्सपोन्डरले अन्तिमपटक ०८:०८:५० (युटिसी) मा ६२५ फिट (१९१ मिटर) उचाइमा विमान पुगेपछि सङ्केत पठाएको थियो भने त्यसलगत्तै जडान विच्छेद भएको थियो। जडान विच्छेद हुनु पूर्व अहमदाबादको एअर ट्राफिक कन्ट्रोललाई विमानचालकहरूले मेडे कल गरेका थिए।

दुर्घटनाको एक भिडियोले विमानले सुरुवाती उचाई बढाउँदै गर्दा उचाइ क्रमिक रूपमा घट्दै गइरहेको देखाउँछ भने त्यसपछि क्रमिक रूपमा विमान तल खस्न थालेपछि विमान दुर्घटनाग्रस्त बनेको थियो। विमान एक भवनसँग ठोक्किएर दुर्घटनाग्रस्त बनेसँगै धुँवाको मुस्लो देखिएको थियो।
दुर्घटनास्थल रनवेबाट १.५ किलोमिटर टाढा थियो।

मेघनीनगर क्षेत्रका साक्षीहरूले विस्फोट लगत्तै सूचनाहरू प्रवाह गर्न थालेका थिए। विमान सिभिल अस्पताल परिसरको आवासीय क्षेत्रमा दुर्घटनाग्रस्त बनेको थियो। चिकित्सकहरूको आवासस्थल र अस्पतालको बिजी मेडिकल कलेजको विद्यार्थी छात्रावासको भवनमा विमान खसेको थियो। यो एअर इन्डियाको अहिलेसम्मकै सबै घातक र विमान पूर्णरूपमा क्षति भएको पहिलो घटना थियो भने यस अघि सन् १९८५ जुनमा एअर इन्डियाको उडान १८२ मा बम विस्फोटन भएको थियो।

 उद्धार कार्य 

अहमदाबादको अग्नि तथा आपतकालीन सेवा विभागले विभिन्न सहरका थुप्रै विभाजनहरूबाट उद्धार एकाइहरूलाई तत्काल तैनाथ गरेको पुष्टि गरेको थियो। विमान दुर्घटना पछि नियन्त्रण कक्षमा पहिलो फोन कल १३:४५ (भारतीय मानक समय) मा प्राप्त भएको थियो। उद्धार कार्यका लागि नरोदाको गुजरात औद्योगिक विकास निगमबाट तत्काल दुई अग्निशामक टोलीहरू पठाइयो भने एक सैन्य विभागलाई पनि खटाइएको थियो। ३०० भन्दा बढी अग्निशामक, ६० अग्नि सवारीसाधन र २० वटा पानीका ट्याङ्करहरू आगो निभाउनका लागि तैनात गरिएको थियो। आपतकालीन सेवा सहित २० वटा एम्बुलेन्सहरूलाई घटनास्थलमा पठाइएको थियो। दुर्घटनास्थल र वरपरका सबै सडकहरू उद्धार कार्यलाई सहज बनाउनका लागि बन्द गरिएका थिए।

अहमदाबाद विमानस्थलको सुरक्षा जिम्मेवारी लिएको केन्द्रिय औद्योगिक सुरक्षा बल उद्धार कार्यमा सबैभन्दा पहिले खटेको थियो। उद्धार र राहत कार्यमा सहयोग पुर्‍याउन  भारतीय सेना, सीमा सुरक्षा बल, केन्द्रिय रिजर्भ प्रहरी बल, राष्ट्रिय आपतकालीन प्रतिक्रिया बल र पश्चिमी रेलवेका टोलीहरू पठाइएका थिए भने एक सैनिक अस्पताल तत्पर अवस्थामा राखिएको थियो। अहमदाबाद महानगरपालिका १५० भन्दा बढी गाडीहरू, जसमा ठूलाठूला मेसिन, डोजर, ट्रक र एक रोलर समावेश थिए जसले दुर्घटनास्लबाट भग्नावशेष हटाउन पठाइएको थियो। नगर निगमले इन्जिनियर र स्वास्थ्य विभागका कर्मचारीहरूलाई पनि पठाउनका साथसाथै नगर अस्पतालहरूलाई आपतकालीन अवस्थाका लागि तयार रहन आदेश दिएको थियो। दुर्घटना भएको केही समयपछि, विमानस्थलमा सबै उडान सञ्चालन निलम्बित गरिएको भगतापनि त्यसदिन सीमित क्षमतामा उडान पुनः सञ्चालन गरिएको थियो।

 हताहत 

उक्त दुर्घटनामा विमानमा सवार २४१ जनाको मृत्यु भएको थियो भने विमान ठोक्किको छात्रावासको भवनमा कम्तीमा ३८ जनाको मृत्यु भएको थियो। १३ जुन १३ सम्ममा प्रहरी अधिकारीहरूले बीबीसी समाचारलाई बताए अनुसार ६ शवहरूलाई उनीहरूका परिवारहरूलाई बुझाइएको थियो। पीडितहरूमध्ये गुजरातका पूर्व मुख्यमन्त्री विजय रुपाणी (सन् २०१६-२०२१) पनि थिए। अधिकांश अवशेषहरू जलेको अवस्थाका कारण पीडितहरूको पहिचानमा बाधा पुगेको थियो। दुर्घटनाको कारण तापक्रम अनुमानित १,५०० डिग्री सेल्सियस (२,७३० डिग्री फारेनहाइट) सम्म पुगेको थियो जसकारण पीडितहरूको डिएनए पहिचानमा समत बाधा पुगेको थियो। दुर्घटनाको तीन दिन पछि मात्र ३५ शवहरू आफन्तहरूलाई बुझाइएको गरिएको थियो।

छात्रावासमा कम्तीमा ५० जना मेडिकल विद्यार्थीहरूलाई अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो। कलेजका डीनले विमानले भोजन कक्षमा ६०-८० जना विद्यार्थीहरू रहेको बेला ठक्कर दिएको र अधिकांश विद्यार्थीहरू भाग्न सफल भएतापनि १० देखि १२ जना आगोमा लपेतामा फसेको बताएका थिए।


४० वर्षीय बेलायती नागरिक विश्वाशकुमार रमेश विमान दुर्घटनामा बाँच्न सफल एकमात्र यात्री थिए। उनी आपतकालीन निकासको छेउमा रहेको ११ए सिटमा बसेका थिए। उनले बताए अनुसार, विमानको भाग छुट्टिएको र छात्रावासको ठोक्किन पुगेको थियो। आफ्नो सिट बेल्ट खुल्दै उनले भाँचिएको आपतकालीन निकासको छेउमा रहेको खुल्ला स्थानबाट हाम फालेका थिए। उनलाई उपचार गरिरहेका डाक्टरहरूले बताए अनुार, उनलाई शरीरका विभिन्न भागहरूमा चोटपटक लागेको र एउटा हात जलेको भएतापनि उनी खतराबाट बाहिर थिए। उनीभन्दा फरक पङ्क्तिमा बसेका थिए उनका भाइले भने यस दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका थिए।

यो विमान दुर्घटना सन् १९९६ मा दुईवटा विमान ठोक्किए भएको दुर्घटना पछि भारतमा घटेको सबैभन्दा घातक विमान दुर्घटना थियो भने एअर इन्डियाको सन् १९८५ को उडान १८२ मा बमविस्फोटपछिको सबैभन्दा खराब आपातकालिन अवस्था थियो।

 अनुसन्धान 

दुर्घटनालाई भारतको हवाई दुर्घटना अनुसन्धान ब्युरोले अनुसन्धान गरिरहेको थियो। बेलायतको हवाई दुर्घटना अनुसन्धान विभाग र अमेरिकाको राष्ट्रिय यातायात सुरक्षा बोर्डले अनुसन्धानमा सहयोग पुर्‍याउनका लागि टोली पठाएको थियो। भारतको हवाई उडान प्राधिकरण र एअर इन्डियाले पनि दुर्घटनाको अनुसन्धान गरेको थियो। अमेरिकाको अन्तरिक्ष सुरक्षा सल्लाहकार एन्थनी ब्रिकहाउसले विमानको भिडियो हेर्दै ल्यान्डिङ गियरमा समस्य रहेको र सामान्यतया हटाइनु पर्ने बेला बाहिर आएको प्रतिक्रिया दिएका थिए।

 प्रतिक्रिया 


विमान दुर्घटना पछि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले एक्समा शोक व्यक्त गरेका थिए। उन जुन १३ का दिन दुर्घटनास्थलमा गए भने त्यसपछि अस्पतालमा गएर दुर्घटनामा एकमात्र जीवित यात्री र घाइतेहरूलाई भेटका थिए। गृहमन्त्री अमित शाहले दुर्घटनापछि गुजरातका मुख्यमन्त्री भूमि पाटेलसँग कुरा गरेका थिए। पटेलले अधिकारीहरूलाई “तत्काल उद्धार र राहत कार्य” सञ्चालन गर्न निर्देशन दिइएको र परिस्थितिलाई सामना गर्न योजना अनुसार उपायहरू अपनाइँदै गरेको प्रतिक्रिया दिएका थिए।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 



श्रेणी:विमान दुर्घटनाहरू