जब्बारको बलीखेला

जब्बारको बलीखेला () बङ्गलादेशको चट्टोग्राम अवस्थित लालदिघी मैदानमा प्रत्येक वर्ष वैशाख १२ (बङ्गाब्दो) गतेका दिन आयोजना गरिने एक विशेष प्रकारको कुस्ती खेल हो। यस खेलमा सहभागिता जनाउने खेलाडीलाई बलि भनिन्छ। चट्टोग्रामको क्षेत्रीय भाषामा कुस्तीलाई बलीखेला भनेर चिनिन्छ। सन् १९०९ मा चट्टोग्रामको बदरपट्टी क्षेत्रमा धनी व्यापारी अब्दुल जब्बार सोदागरले यो प्रतियोगिताको सुरुवात गरेका थिए।জব্বারের বলীতে নতুন চ্যাম্পিয়ন অলি  उनको निधन पश्चात्, यो प्रतियोगिता जब्बारको बलीखेल नामले परिचित भएको थियो। जब्बारको बलीखेलालाई एक लोकप्रिय र परम्परागत प्रतियोगिता मानिन्छ। बलीखेला खेलिने लालदिघी मैदानको वरपर लगभग तीन किलोमिटरसम्मको ठाउँमा वैशाखी मेलाको आयोजना गरिन्छ। यो वृहत् चट्टोग्राम क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो वैशाखी मेला हो।

चटगाँइया भाषामा बली भन्नाले पहलवान वा शक्तिशाली व्यक्तिलाई जनाउँछ, भने खेला भन्नाले खेललाई जनाउँछ। त्यसैले बलीखेलाको शाब्दिक अर्थ शक्तिशाली व्यक्तिको खेल भन्ने हुन्छ।

 इतिहास 

बङ्गालका अन्तिम स्वतन्त्र नवाब सिराजउद्दौलाको पतनपछिको देशमा ब्रिटिस शासन सुरु भएको थियो। बङ्गाली संस्कृतिको विकास र सँगसँगै बङ्गाली युवा समुदायमा ब्रिटिस विरोधी दृष्टिकोण निर्माण गर्न तथा उनीहरूको मनोबल बढाउन शक्तिको प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले चट्टोग्रामको बदरपट्टी क्षेत्रमा व्यवसायी अब्दुल जब्बार सउदागरले बलीखेला वा कुस्ती प्रतियोगिताको सुरुवात गरेका थिए। सन् १९०९ वैशाख १२ मा आफ्नो नाममा लालदिघी मैदानमा उनले यस खेलको प्रारम्भ गराएका थिए। असामान्य खेल प्रतियोगिता आयोजना गरेको कारण ब्रिटिस सरकारले अब्दुल जब्बार मियालाई खान बहादुर उपाधिमा सम्मानित गरेतापनि उनले यसलाई अस्वीकार गरेका थिए। ब्रिटिस र पाकिस्तानकालमा वृहत्  चट्टोग्रामस्थित बर्मा आराकान क्षेत्रबाट पनि चर्चित कुस्ती खेलाडीहरूले यस खेलमा भाग लिएका थिए।

 मल्ल परिवार र बलीखेला 

कर्णफुली र शङ्ख नदिको बीचमा पर्ने उन्नाइस गाउँमा मल्ल उपाधिधारी व्यक्तिहरूको बसोबास रहेको थियो। अत्यधिक शारीरिक शक्तिका धनी मल्लहरू सुगठीत शरीर भएका साहसी पुरुषहरू रहेको र उनीहरूको पारम्परिक पेशा शारीरिक अभ्यास प्रदर्शन गर्नु थियो। यी मल्लवीरहरू बलीखेलाको मुख्य आकर्षण र बलीखेला आयोजना गर्ने मुख्य प्रेरणा थिए।বিডি প্রতিদিন  आशिया गाउँका अमान शाह मल्ल, चातरी गाउँका चिकन मल्ल, कतारिया गाउँका चान्द मल्ल, जिरी गाउँका ईद मल्ल र नवाब मल्ल, परी गाउँका हरि मल्ल, पेर्ला गाउँका नानो मल्ल, पटिया गाउँका हिलाल मल्ल र गोराहित मल्ल, हाइडगाउँका अली मल्ल र मोजाहिद मल्ल, शोभनडण्डीका तोरपाच मल्ल, कञ्चननगरका आदम मल्ल, ईश्वरखाइनका गनी मल्ल, सैयदपुरका कासिम मल्ल, पोपादियाका युगी मल्ल, खितापचरका खिताप मल्ल, इमामचरका इमाम मल्ल, नैखाइनका बोतात मल्ल, माहातारका एयाछिन मल्ल, हुलाइनका हिम मल्ल, गैर्लाका चुआन मल्ल गरि चट्टोग्रामका बाइस मल्ल परिवार ऐतिहासिक रूपमा प्रसिद्ध छन्।বন্দর শহর চট্টগ্রাম, আবদুল হক চৌধুরী পৃঃ ২৪৪

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू