उत्तरी प्रदेश (श्रीलङ्का)

उत्तरी प्रदेश (; ) श्रीलङ्काको ९ प्रदेशहरूमध्ये एक हो। यस प्रदेशको क्षेत्रफल ८,८८४ वर्ग किलोमिटर रहेको छ, जसले गर्दा यो क्षेत्रफलको आधारमा तेस्रो ठुलो प्रदेश र १०,६१,३१५ जनसङ्ख्या भएको प्रदेश हो। जाफना सहर यस प्रदेशको राजधानी हो।

सन् १९८८ र २००६ को बीचमा, यो प्रदेश अस्थायी रूपमा पूर्वी प्रदेशमा गाभिएको थियो, उत्तर पूर्वी प्रदेश। यसको ठुलो तमिल जनसङ्ख्याको कारण, उत्तरी प्रदेशलाई कहिलेकाहीँ "श्रीलङ्काको तमिल देश" भनिन्छ। श्रीलङ्काको गृहयुद्धमा अधिकांश लडाइँ उत्तरी प्रदेशमा भएको थियो। 

 इतिहास 
हालको उत्तरी प्रदेशका केही भागहरू पूर्व-औपनिवेशिक जाफना साम्राज्यको भाग थिए। अन्य भागहरूमा वन्नियार सरदारहरूले शासन गरेका थिए जसले जाफना राज्यलाई दान दिएका थिए। त्यसपछि यो प्रदेश पोर्तगाली, डच र बेलायती नियन्त्रणमा आयो। सन् १८१५ मा अङ्ग्रेजहरूले सिलोन को सम्पूर्ण टापुमाथि नियन्त्रण जमाए। तिनीहरूले टापुलाई तीन जातीय आधारित प्रशासनिक संरचनाहरूमा विभाजित गरे: लो कन्ट्री सिंहली, कान्द्यान सिंहली र तमिल। उत्तरी प्रदेश तमिल प्रशासनको एक हिस्सा थियो। सन् १८३३ मा, कोलेब्रुक-क्यामरून आयोगको सिफारिसअनुसार, जातीय आधारित प्रशासनिक संरचनाहरूलाई पाँच भौगोलिक प्रदेशहरूमा विभाजित एकल प्रशासनमा एकीकृत गरियो। जाफना, मन्नार, नुवरकालविया (हालको अनुराधापुरा जिल्ला) र वन्नी जिल्लाहरूले नयाँ उत्तरी प्रदेश को गठन गरे। सन् १८७३ मा नुवरकलाभियालाई नवनिर्मित उत्तर मध्य प्रदेशमा स्थानान्तरण गरिएको थियो।

२९ जुलाई १९८७ मा हस्ताक्षर गरिएको भारत-श्रीलङ्का सम्झौताले श्रीलङ्का सरकारलाई प्रदेशहरूलाई अधिकार हस्तान्तरण गर्न र अन्तरिम रूपमा उत्तरी र पूर्वी प्रदेशहरूलाई एउटै प्रशासनिक एकाइमा गाभ्न आवश्यक थियो। यस सम्झौताले ३१ डिसेम्बर १९८८ सम्ममा पूर्वी प्रदेशमा जनमत सङ्ग्रह गर्न आवश्यक थियो ताकि विलय स्थायी हुने वा नहुने निर्णय गर्न सकियोस्। महत्वपूर्ण कुरा, यो सम्झौताले श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिलाई आफ्नो विवेकमा जनमत सङ्ग्रह स्थगित गर्न अनुमति दियो। 

१४ नोभेम्बर १९८७ मा श्रीलङ्काको संसदले श्रीलङ्काको सन् १९७८ को संविधान र सन् १९८७ को प्रदेशीय परिषद् ऐन नं ४२ मा १३औँ संशोधन पारित गर्दै प्रदेशीय परिषद्हरूको स्थापना गरेको थियो। सेप्टेम्बर २ र ८ १९८८ मा राष्ट्रपति जयवर्धनेले उत्तरी र पूर्वी प्रदेशहरूलाई एक निर्वाचित परिषदद्वारा प्रशासित एक प्रशासनिक एकाइ को रूपमा सक्षम बनाउने घोषणा जारी गरे। उत्तर पूर्वी प्रदेशको जन्म भएको थियो।  पूर्वी प्रदेशमा दुई प्रदेशबीच स्थायी एकीकरणका लागि जनमत सङ्ग्रह नहुञ्जेलसम्म यी घोषणाहरू अस्थायी उपाय मात्र थिए। यद्यपि, जनमत सङ्ग्रह कहिल्यै हुन सकेन र श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूले "अस्थायी" अस्तित्वको आयु बढाउने वार्षिक घोषणाहरू जारी गरे।

सिंहली राष्ट्रवादीहरूले यस विलयको कडा विरोध गरेका थिए। नयाँ प्रदेशले श्रीलङ्काको कुल क्षेत्रफलको लगभग एक चौथाई भाग ओगटेको छ। विद्रोही लिबरेशन टाइगर्स अफ तमिल ईलमले प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपमा यस प्रदेशलाई नियन्त्रण गर्ने विचारले उनीहरूलाई निकै चिन्तित तुल्यायो। १४ जुलाई २००६ मा, एकीकरणको बिरूद्ध लामो अभियान पछि, जनता विमुक्ती पेरामुना राजनीतिक दलले सर्वोच्च न्यायालयमा पूर्वको लागि छुट्टै प्रदेशीय परिषदको अनुरोध गर्दै तीन अलग-अलग याचिकाहरू दायर गरेको थियो। १६ अक्टोबर २००६ मा सर्वोच्च न्यायालयले राष्ट्रपति जयवर्धनेद्वारा जारी गरिएको घोषणाहरू अमान्य र अमान्य भएको र यसको कुनै कानुनी प्रभाव नरहेको फैसला सुनाएको थियो। १ जनवरी २००७ मा उत्तर पूर्वी प्रदेशलाई औपचारिक रूपमा उत्तरी र पूर्वी प्रदेशमा गाभिएको थियो।

गृहयुद्धको समयमा उत्तरी प्रदेशको अधिकांश भाग विद्रोही लिबरेशन टाइगर्स अफ तमिल ईलमको नियन्त्रणमा थियो। यस प्रदेशलाई सन् २००९ मा श्रीलङ्काको सेनाले पुनः नियन्त्रणमा लिएको थियो।

उत्तरी प्रदेशले युद्धको अन्त्यपछि शान्तिको युग देखेको भए तापनि युद्धले छोडेका दागहरू अझै बाँकी छन्। महिन्दा राजापाक्षे सरकारले ३ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढीको लागतमा ठुला पूर्वाधार परियोजनाहरू अघि बढाए तापनि यी परियोजनाहरूले नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्न सकेका छैनन् र फलस्वरूप यो प्रदेश चरम स्तरको बेरोजगारीबाट पीडित छ।

सन् २०१४ को अन्त्यतिर तत्कालीन राष्ट्रपति महिन्दा राजापाक्षेले विदेशीहरूलाई प्रदेशको पूर्व युद्ध क्षेत्रमा यात्रा गर्न बाट रोक्न यात्रा प्रतिबन्ध लगाएका थिए। त्यसको तीन महिनापछि नवनिर्वाचित राष्ट्रपति मैत्रीपाला सिरिसेनाले उक्त प्रतिबन्ध फुकुवा गरेका थिए।

 भूगोल 
उत्तरी प्रदेश श्रीलङ्काको उत्तरमा अवस्थित छ र भारतबाट मात्र २२ माइल (३५ किलोमिटर) टाढा छ। यो रामसेतुद्वारा भारतीय मुख्य भूमिसँग जोडिएको छ। यसको क्षेत्रफल ८,८८४ वर्ग किलोमिटर (३,४३० वर्ग माइल) छ।

यस प्रदेशले पश्चिममा मन्नार र पाल्क जलसन्धिको खाडी, उत्तर पश्चिममा पाल्क जलडमरूमध्य, उत्तर र पूर्वमा बङ्गालको खाडी र दक्षिणमा पूर्वी, उत्तर मध्य र उत्तर पश्चिमी प्रदेशहरूले घेरिएको छ।

उत्तरी प्रदेश उष्णकटिबन्धीय जङ्गलले ढाकेको छ र त्यहाँबाट बग्ने थुप्रै नदीहरू छन्। उत्तर-पश्चिम तट दक्षिण-पूर्वी भारतको गहिरो कावेरी नदी बेसिनको एक भाग हो, जसले गोन्डवानाको विभाजनपछि भारत र श्रीलङ्काको उच्च भूमिबाट तलछट हरू सङ्कलन गर्दै आएको छ।

श्रीलङ्कामा एक विशिष्ट उष्णकटिबन्धीय मनसुनी जलवायु छ। उत्तरी प्रदेश सुख्खा याम (फेब्रुअरीदेखि सेप्टेम्बर) मा तातो र सुख्खा हुन्छ, र ओसिलो मौसम (अक्टोबर देखि जनवरी) मा मध्यम चिसो र भिजेको हुन्छ। यस प्रदेशको जलवायु उष्णकटिबन्धीय प्रकारको छ, र यसैले मनसुनको समयमा सधैँ जलप्रलयको सम्भावना हुन्छ। तराई मा, जलवायु सामान्यतया उष्णकटिबन्धीय छ र औसत तापमान लगभग २८ डिग्री सेल्सियस देखि ३० डिग्री सेल्सियस वर्ष भरि छ। जनवरी सामान्यतया सबैभन्दा चिसो महिना हो र मे सबैभन्दा तातो महिना हो। सापेक्षिक आर्द्रता दिनको समयमा ७०% देखि रातमा ९०% सम्म भिन्न हुन्छ। श्रीलङ्काको सुख्खा क्षेत्र टापुको उत्तर र पूर्वमा पर्दछ, यो क्षेत्र उत्तर पूर्वी मनसुन (डिसेम्बर देखि मार्च) र दक्षिण पश्चिम मनसुन (जुन देखि अक्टोबर) बाट प्रभावित छ। अधिकांश वर्षा उत्तर–पूर्वी मनसुनको समयमा पर्ने भएकाले यो सुख्खा हुने अनुमान गरिएको छ। 

 प्रशासनिक विभाजनहरू 

 जिल्लाहरू 
उत्तरी प्रदेशलाई पाँच जिल्ला, ३४ वटा विभागीय सचिवालय र ९२१ ग्राम निलाधारीमा विभाजन गरिएको छ।
जिल्लाराजधानीविभागीय सचिव विभागग्राम नीलाधरी विभागकुल
क्षेत्र
(कि.मी.२)भूमि
क्षेत्र
(कि.मी.२)जनसङ्ख्याजनसङ्ख्या
घनत्व
(/किमी२)जाफना जिल्लाजाफना१५४३५१,०२५९२९५८३,३७८५६९किलिनोच्ची जिल्लाकिलिनोच्ची४९५१,२७९१,२०५११२,८७५८८मन्नार जिल्लामन्नार५१५३१,९९६१,८८०९९,०५१५०मुल्लैतिभु जिल्लामुल्लैतिभु६१३६२,६१७२,४१५९१,९४७३५वावुनिया जिल्लावावुनिया४१०२१,९६७१,८६११७१,५११८७जम्मा३४९२१८,८८४८,२९०१,०५८,७६२११९

 प्रमुख सहर र नगरहरू 
सहर र नगरहरूजिल्लाजनसङ्ख्या
(२०१२
अनुमानित)वावुनियावावुनिया९९,६५३जाफनाजाफना८८,१३८चावकचेरीजाफना४१,४०७मन्नारमन्नार३५,८१७प्वाइन्ट पेड्रोजाफना३१,३५१भल्भेटिथुराईजाफना२७,२१०

 जनसाङ्ख्यिकी 
सन् २०१२ मा उत्तरी प्रदेशको जनसङ्ख्या १०,५८,७६२ थियो। बहुसङ्ख्यक जनसङ्ख्या श्रीलङ्काका तमिल हरू हुन्, जसमा ठुलो सङ्ख्यामा श्रीलङ्काका मुर र सिंहली अल्पसङ्ख्यकहरू छन्। पूर्वी प्रदेशको जस्तै यस प्रदेशको जनसङ्ख्या पनि गृहयुद्धबाट धेरै प्रभावित भएको थियो। यस युद्धमा अनुमानित १,००,००० मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो। युद्धको दौडान लाखौँ श्रीलङ्काली तमिलहरू, सम्भवतः १० लाख जति, पश्चिमी देशहरूमा बसाइँ सरेका थिए। धेरै श्रीलङ्काली तमिलहरू पनि राजधानी कोलम्बोको सापेक्षिक सुरक्षामा सरेका थिए। यस प्रदेशमा बसोबास गर्ने अधिकांश श्रीलङ्काली मुर र सिंहलीहरू श्रीलङ्काका अन्य भागहरूमा भागेका थिए, यद्यपि उनीहरूमध्ये अधिकांश गृहयुद्धको अन्त्यपछि यस प्रदेशमा फर्केका छन्।

 जातजाति 
+जातीय समूह द्वारा उत्तरी प्रदेशको जनसङ्ख्या सन् १८८१ देखि २०१२ सम्म  वर्षतमिलमुस्लिमसिंहलीअन्यजम्मासङ्ख्या%सङ्ख्या%सङ्ख्या%सङ्ख्या%सन् १८८१ को जनगणना२८९,४८१९५.७०%१०,४१६३.४४%१,३७९०.४६%१,२२४०.४१%३०२,५००सन् १८९१ को जनगणना३०४,३५५९५.३२%११,८३१३.७१%१,९२२०.६०%१,१८८०.३७%३१९,२९६सन् १९०१ जनगणना३२६,३७९९५.७३%११,८६२३.४८%१,५५५०.४६%१,१४००.३३%३४०,९३६सन् १९११ को जनगणना३५२,६९८९५.४१%१२,८१८३.४७%२,८९००.७८%१,२४५०.३४%३६९,६५१सन् १९२१ को जनगणना३५६,८०१९५.१९%१३,०९५३.४९%३,७९५१.०१%१,१३८०.३०%३७४,८२९सन् १९४६ को जनगणना४४९,९५८९३.८२%१८,१८३३.७९%९,६०२२.००%१,८२९०.३८%४७९,५७२सन् १९६३ को जनगणना६८९,४७०९२.९३%३०,७६०४.१५%२०,२७०२.७३%१,४१००.१९%७४१,९१०सन् १९७१ को जनगणना७९९,४०६९१.०७%३७,८५५४.३१%३९,५११४.५०%९९६०.११%८७७,७६८सन् १९८१ को जनगणना१,०२१,००६९२.०३%५०,९९१४.६०%३५,१२८३.१७%२,२७९०.२१%१,१०९,४०४२००० अनुमानअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञात१,०८५,४७८२००१ अनुमानअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञात१,१११,७४१२००२ अनुमानअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञात१,१०९,१८२२००३ अनुमानअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञात१,११८,७५३२००४ अनुमानअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञात१,१३१,८५४२००५ अनुमानअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञात१,२०६,३२६२००६ अनुमानअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञातअज्ञात१,३५०,९६१२००७ अनुमान१,२७७,५६७९७.३९%२०,५८३१.५७%१३,६२६१.०४%००.००%१,३११,७७६२००८ अनुमान१,०२२,४३१९६.९०%१९,१८४१.८२%१३,४९२१.२८%५००.००%१,०५५,१५७२००९ अनुमान९४३,३१२९५.६८%२६,३०४२.६७%१६,२४०१.६५%००.००%९८५,८५६२०११ गणना९४२,८२४९४.४९%३२,६५९३.२७%२१,८६०२.१९%४११०.०४%९९७,७५४सन् २०१२ को जनगणना९९३,७४१९३.८६%३२,३६४३.०६%३२,३३१३.०५%३२६०.०३%१,०५८,७६२

 धर्म 
+धर्मद्वारा उत्तरी प्रदेशको जनसङ्ख्या १९८१ देखि २०१२ सम्म  वर्षहिन्दु धर्मइसाई धर्ममुसलमानबुद्ध धर्मअन्यजम्मासङ्ख्या%सङ्ख्या%सङ्ख्या%सङ्ख्या%सङ्ख्या%सन् १९८१ को जनगणना८६०,२८१७७.५४%१६९,००४१४.१९%५४,५३४४.९२%२५,२८१२.२८%३०४०.०३%१,१०९,४०४२०११ गणना७५५,०६६७५.६८%१८७,६६३१८.८१%३३,१८५३.३३%२०,४५१२.०५%१,३८९०.१४%९९७,७५४सन् २०१२ को जनगणना७८९,३६२७४.५६%२०४,००५१९.२७%३४,०४०३.२२%३०,३८७२.८७%९६८०.०९%१,०५८,७६२

 शासन र राजनीति 
सिलोनको विधान परिषद्को दोस्रो म्यानिङ सुधारपछि प्रदेशीय स्तरमा पहिलो निर्वाचित प्रतिनिधित्व आयो जसले उत्तरी प्रदेशलाई सीट प्रदान गर् यो। डोनोमोर संविधानमार्फत सार्वभौमिक वयस्क मताधिकार सक्षम भएपछि, प्रदेशका प्रतिनिधिहरू संसद्मा निर्वाचित भएका थिए। वर्तमान दुई निर्वाचन क्षेत्रहरू, जाफना निर्वाचन जिल्ला र वन्नी निर्वाचन जिल्ला जसले श्रीलङ्काको संसदका २२५ सदस्यहरू मध्ये १५ को निर्वाचन गर्दछ।The Manning Constitutional Reforms (1920). 

सन् १९७८ सम्म, श्रीलङ्कामा प्रदेशहरूको प्रशासन जहाँ मुख्य तया जिल्लाहरूको सरकारी एजेन्टहरू द्वारा गरिन्छ। श्रीलङ्काको सन् १९७८ को संविधान र सन् १९८७ को प्रदेशीय परिषद् ऐन, नं ४२ को तेह्रौँ संशोधनमार्फत प्रदेशहरूमा प्रदेशीय परिषद्को स्थापना गरियो। श्रीलङ्काको सन् १९७८ को संविधानको तेह्रौँ संशोधनले प्रदेशीय परिषद्हरूको स्थापना गरेको थियो। प्रदेशीय परिषद्हरूको लागि पहिलो निर्वाचन २८ अप्रिल १९८८ मा उत्तर मध्य, उत्तर पश्चिम, सबरागामुवा र उवा प्रदेशहरूमा भएको थियो।Ethnic Conflict of Sri Lanka: Time Line - From Independence to 1999, ICES 

 अर्थतन्त्र 
अधिकांश मानिसहरूले किसान, माछा मार्ने र नागरिक र व्यावसायिक क्षेत्रका पेशेवरहरूको रूपमा आफ्नो जीविकोपार्जन गर्छन्। गृहयुद्धअघि माछा मार्नेसँगै सिमेन्ट र रासायनिक उद्योगले अर्थतन्त्रमा ठुलो योगदान पु¥याएको थियो। तर, अहिले उनीहरूलाई छाडिएको छ र कारखानाहरू अस्तव्यस्त भएका छन्। श्रीलङ्काको तुलनामा करिब एक तिहाइ जनसङ्ख्या बेरोजगार छ र काम प्रायः अनौपचारिक र अस्थिर छ। विदेश पलायन हुन सफल भएका जनसङ्ख्याले प्रदेशमा रहेका आफ्ना नातेदारहरूलाई विदेशी विप्रेषणको निरन्तर प्रवाह प्रदान गर्दछ।

यद्यपि, राष्ट्रपति मैत्रीपाला सिरिसेनाको चुनावी विजय र विदेशीहरूलाई उत्तरमा भ्रमण गर्न बाट रोक्ने प्रतिबन्धहरू हटाउँदा कान्केसानथुराई हार्बरको विकाससँगै पलाली विमानस्थलको विकाससँगै आर्थिक नवीकरणको भावनामा योगदान पुर् यायो। जाफनामा अस्पताल र विद्यालयका साथै सांस्कृतिक केन्द्र र व्यावसायिक प्रशिक्षण सुविधा निर्माण भइरहेको छ। रासायनिक तथा सिमेन्ट उद्योग, होटल, कपडा कारखाना, पावर प्लान्ट र एक्वाकल्चर फार्मजस्ता उद्योगमा पनि लगानी आउन थालेको छ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:श्रीलङ्काका प्रदेशहरू