शेख मुजिबुर रहमानको हत्याकाण्ड

शेख मुजीवुर रहमानको हत्याकाण्ड () बङ्गलादेशका पूर्व राष्ट्रपति शेख मुजीवुर रहमान र उनको परिवारको सदस्यहरूको सामूहिक हत्या थियो। सन् १९७५ अगस्ट १५ बिहान बङ्गलादेशी सेनाका सदस्यहरूको एक समूहले सैन्य विद्रोह गरी शेख मुजीवुर रहमान र उनको परिवारको धनमण्डी ३२ स्थित उनको निजी निवासमा सामूहिक हत्या गरेका थिए। त्यस घटनापछि १५ अगस्ट १९७५ देखि ६ नोभेम्बर १९७५ सम्म खन्दोकार मोस्ताक अहमद अघोषित रूपमा बङ्गलादेशको राष्ट्रपति बनका थिए। शेख मुजीवुर रहमानको हत्याले बङ्गलादेशको नागरिक प्रशासनको राजनीतिमा सैन्य शक्तिको पहिलो प्रत्यक्ष हस्तक्षेपलाई चिह्नित गरेको थियो। यस हत्यालाई बङ्गलादेशमा वैचारिक परिवर्तनको रूपमा लिइन्छ। लरेन्स लिफ्सुल्त्सले हत्यालाई अमेरिकी पाकिस्तानपन्थी र भारत सोभियतपन्थी समर्थक एक्सिस शक्तिको आधिपत्यलाई स्थापित गर्नका लागि शीतयुद्धको हिंसक अभिव्यक्तिको रूपमा वर्णन गरेका थिए। लरेन्स लिफ्सुल्त्सले हत्यालाई अमेरिकी पाकिस्तानपन्थी र भारत सोभियतपन्थी समर्थक एक्सिस शक्तिको आधिपत्यलाई स्थापित गर्नका लागि यो घटनालाई शीतयुद्धको हिंसक अभिव्यक्तिको रूपमा वर्णन गरेका थिए। १५ अगस्टलाई बङ्गलादेशमा 'राष्ट्रिय शोक दिवस' को रूपमा मनाइन्छ। अवामी लिग सरकारले यो दिवसलाई राष्ट्रिय दिवसको रूपमा मनाउँदै आएको छ।

 पृष्ठभूमि 

 शेख मुजीवको राष्ट्रपति पद 

सन् १९७१ डिसेम्बर १६ मा बङ्गलादेशले स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि पाकिस्तानको कारागारबाट शेख मुजीवर छुटेका थिए। पछि उनी लन्डन र भारत हुँदै बङ्गलादेशमा फर्किएका थिए। स्वदेश फिर्ता भएपछि मुजीवरले १२ जनवरी १९७२ मा प्रधानमन्त्रीका रूपमा देशको बागडोर सम्हालेर  त्यसपछिका तीन वर्षसम्म उक्त पदमा आसिन रहेका थिए र सन् १९७५ मा उनी देशको राष्ट्रपति पनि बनेका थिए।

 बङ्गलादेशमा युद्धपछिको विध्वंस 

सन् १९७१ मा पाकिस्तानी सेनाले गरेको नौ महिने ठुलो विनाशपछि बङ्गलादेश पूर्णरूपमा तहसनहस भएको थियो। प्रधानमन्त्री शेख मुजीवरले ३० लाख मानिसहरू मारिएको र दुई लाख महिलाहरू माथि बलात्कार भएको औपचारिक घोषणा गर्दै यसलाई 'मानव इतिहासकै सबैभन्दा खराब विनाश' भनेका थिए।নতুন দেশ, বাংলাদেশের, শুরু হয় পাকিস্তানি দখলদার বাহিনীর অনেক "হামলা এবং ধর্ষণ" দিয়ে। জানুয়ারি ১৯৭২ সালে আমেরিকার টাইম ম্যাগাজিন অনুসারে:

<blockquote>গত মার্চ মাসে পাকিস্তানি সেনাবাহিনীর তাণ্ডবের পর, বিশ্বব্যাংকের পরিদর্শকদের একটি বিশেষ দল লক্ষ্য করেছিল যে, কয়েকটি শহর "পারমাণবিক হামলার পরের দিনের সকালের মতো" দেখাচ্ছিল। তারপর থেকে, এই ধ্বংসাত্মকতা কেবলমাত্র আরও বেড়েছে। আনুমানিক ৬,০,০০,০০০ বাড়িঘর ধ্বংস করা হয়েছে এবং প্রায় ১৪,০০,০০০ কৃষক পরিবার তাদের জমিগুলিতে কাজ করার জন্য সরঞ্জাম বা পশু-পাখি নেয়া ছাড়াই চলে গেছে। পরিবহন ও যোগাযোগ ব্যবস্থা সম্পূর্ণ ব্যাহত। রাস্তাগুলি ক্ষতিগ্রস্ত হয়েছে, সেতুগুলি ভেঙে গেছে এবং অভ্যন্তরীণ নৌপথগুলি অবরুদ্ধ রয়েছে। এক মাস আগে পাকিস্তানি সেনাবাহিনীর আত্মসমর্পণ না হওয়া পর্যন্ত এই দেশ ধর্ষণ অব্যাহত ছিল। যুদ্ধের শেষ দিনগুলিতে, পশ্চিম পাকিস্তানিদের মালিকানাধীন ব্যবসায়গুলি - যার মধ্যে প্রায় প্রতিটি বাণিজ্যিক উদ্যোগ অন্তর্ভুক্ত ছিল - কার্যত তাদের সমস্ত তহবিল পশ্চিমে জমা করেছে। পাকিস্তান আন্তর্জাতিক এয়ারলাইন্স চট্টগ্রাম বন্দর নগরীতে তার অ্যাকাউন্টে ঠিক ১১৭ রুপি (১৬ ডলার) রেখে যায়। সেনাবাহিনী ব্যাংক নোট এবং মুদ্রাও ধ্বংস করে দিয়েছে, যেন অনেক অঞ্চল এখন নগদ টাকার মারাত্মক ঘাটতির মধ্যে পড়ে। বন্দরগুলি বন্ধ হওয়ার আগেই ব্যক্তিগত গাড়িগুলি রাস্তা থেকে তুলে নেওয়া হয়েছিল বা অটো ব্যবসায়ীদের কাছ থেকে বাজেয়াপ্ত করা হয়েছিল এবং পশ্চিম দিকে পাঠানো হয়েছিল।  नयाँ स्वतन्त्र बङ्गलादेशका जनताका उच्च आकाङ्क्षाहरू मुजीवर सरकारका लागि पूरा गर्न निकै ठुलो चुनौती थियो।

 षड्यन्त्र 

 टिप्पणीहरू 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू