महिषासुर

महिषासुर हिन्दू धर्म एक भैसी जातीय असुर हो। उनलाई हिन्दू ग्रन्थमा एक छलपूर्ण राक्षसको रूपमा चित्रण गरिएको छ जसले आकार परिवर्तन गरेर आफ्नो दुष्ट मार्गहरू पछ्याउँथे।  महिषासुर असुर रम्भ र महिषीको छोरा थिए। देवी दुर्गाले त्रिशूलद्वारा उनको बध गरिन्, त्यसपछि उनलाई महिषासुरमर्दिनी (महिषासुरको वधकर्ता) को नामले सम्बोधन गर्न थालियो । महिषासुरको गजासुर नामको छोरा थियो।

नवरात्रि पर्वमा  महिषासुर र दुर्गाबिचको यो युद्धको चर्चा प्रशंसा गरिन्छ, विजयादशमी महिषासुरको पराजयको उत्सव हो। "दुष्टमाथि असलको विजय" को यस कथाले हिन्दू धर्म, विशेष गरी शक्तिवादमा गहिरो प्रतीक दर्शाउँछ, र धेरै दक्षिण र दक्षिणपूर्व एसियाली हिन्दू मन्दिरहरूमा देवी महात्म्य वर्णन गरिएको र पुनः अभिनय गरिएको छ।

आदि शङ्कर रचित महिषासुर मर्दिनी स्तोत्र देवी दुर्गाको किंवदन्तीको सम्झनामा लेखिएको थियो।

 किंवदन्ती 
महिषासुर महिष (अर्थ: "भैँसी") र असुर (अर्थ: "राक्षस") मिलेर बनेको संस्कृत शब्द हो, जसको अनुवाद "भैँसी राक्षस" हुन्छ। असुरको परम्परा झै , महिषासुरले देवताहरू विरुद्ध युद्ध गरे। महिषासुरलाई कोही पुरुषले मार्न नसक्ने वरदान पाएका थिए। देवताहरू र राक्षसहरू (असुरहरू) बिचको युद्धमा इन्द्रको नेतृत्वमा रहेका देवताहरू महिषासुरद्वारा पराजित भएका थिए। पराजय पछि, बिष्णु र महादेव सहित देवताहरू भेला भए जहाँ तिनीहरूको संयुक्त दिव्य शक्ति एकत्रित भएर देवी दुर्गा उत्पन्न भइन् । 

दुर्गाले सिंहको सवारी गर्दै महिषासुरसँग युद्धको नेतृत्व गरिन् र उनलाई मारिन्। त्यसपछि उनको नाम महिषासुरमर्दिनी राखिएको थियो। लक्ष्मी तन्त्र अनुसार, देवी लक्ष्मीले नै महिषासुरलाई तुरुन्तै मार्छिन्, र उनको उपलब्धिको प्रशंसा गर्दा अनन्त सर्वोच्चता प्रदान गर्ने वर्णन गरिएको छ।
अङ्गुठाकार|334x334पिक्सेल|महिषासुर राक्षसको वध गर्ने देवी दुर्गालाई चित्रण गर्ने कलाकृति भारत, नेपाल र दक्षिणपूर्वी एसियामा पाइन्छ। घडीको दिशामा माथिको भागबाटः 9औँ शताब्दीको काश्मीर, 13औँ शताब्दीको कर्नाटक, 9औँ शताब्दीका प्रम्बनन इन्डोनेसिया, 2औँ शताब्दीको उत्तर प्रदेश।
महिषासुरको किंवदन्तीको वर्णन देवी महात्म्य भनेर चिनिने शक्तिवाद परम्पराका प्रमुख ग्रन्थहरूमा गरिएको छ, जुन मार्कण्डेय पुराणको अंश हो। महिषासुरको कथा मार्कण्डेयले सवर्णिका मनुको जन्मको कथा सुनाउँदै गरेको अध्यायमा वर्णन गरिएको छ। मार्कण्डेय पुराण, महिषासुरको कथा महर्षि मेधाले सुरथ नामक राजालाई दोस्रो मन्वन्तरामा (विष्णु पुराण अनुसार लगभग १ अर्ब ३० करोड वर्ष  पहिले) सुनाएका थिए ।  महिषासुरलाई एक दुष्टको रूपमा वर्णन गरिएको छ जसले आफ्नो बाहिरी रूप परिवर्तन गर्न सक्छ, तर आफ्नो राक्षसी लक्ष्यहरू कहिल्यै परिवर्तन गर्दैन। 

क्रिस्टोफर फुलरका अनुसार, महिषासुरले बाह्य रूपले लुकेको अज्ञानता र अराजकताको शक्तिलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। 

यो प्रतीकवाद दक्षिण एसिया र दक्षिण-पूर्वी एसियामा पाइने हिन्दू कलामा प्रयोग गरिन्छ (जस्तै, जाभानी कला) जहाँ दुर्गालाई शान्त, शान्त, एकत्रित र असलको सुन्दर प्रतीकको रूपमा देखाइएको छ ।

 कला 
दुर्गाद्वारा महिषासुरको वध एउटा प्रमुख विषयवस्तु हो जुन नेपाल र भारतभरिका विभिन्न गुफा र मन्दिरहरूमा मूर्तिकला गरिएको थियो। महाबलीपुरम महिषासुरमर्दिनी गुफा, रानी की वाव प्रवेशद्वारमा रहेको एलोरा गुफा, हलेबिडुको होयसलेश्वर मन्दिर र भारतभरिका धेरै मन्दिरहरूमा केही प्रमुख हो।

बिहार, पश्चिम बङ्गाल, झारखण्ड, ओडिसा र अन्य पूर्वी राज्यहरूमा दुर्गा पूजा समयमा दुर्गाको पूजा पंडाल देखाइन्छ जसमा दुर्गाले महिषासुरको हत्या गरेको चित्रण गरिएको छ।Durga Puja, Encyclopaedia Britannica महिषासुरको किंवदंती चलचित्र, नाटक र नृत्य नाटकहरूका लागि पनि प्रेरणा रहेको छ।

 ग्यालरी 

यो पनि हेर्नुहोस्
 रक्तबीज
 सुम्बा र निसुम्बा
 रामभ (असुर) 
 चन्दा र मुण्डा
सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू

 Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions, David Kinsley ().
 Mahishasura Mardini Stotram (Prayer to the Goddess who killed Mahishasura), Sri Sri Sri Shankara Bhagavatpadacharya.





 बाह्य लिङ्कहरू 

 * स्वामी शिवानन्द रचित देवी महात्मा Devī Māhātmya by Swami Sivananda at Divine Life Society

श्रेणी:असुर