विशिष्ट तापधारण क्षमता

विशिष्ट तापधारण क्षमता (Specific Heat Capacity) भनेको कुनै पदार्थको एकाइ मात्राको तापक्रम १ डिग्री सेल्सियस (वा केल्भिन) ले बढाउन आवश्यक पर्ने तापशक्तिको मात्रा हो। यो पदार्थको प्राकृतिक गुण हो र यसले पदार्थले ऊष्मा कसरी सोख्छ वा छोड्छ भन्ने क्षमता देखाउँछ।

 परिभाषा 
विशिष्ट तापधारण क्षमता (c) लाई गणितिय रूपमा यसरी परिभाषित गरिन्छ:  
Q = m × c × ∆T
जहाँ Q ऊष्माको मात्रा, ( m ) पदार्थको मात्रा, र (Delta T ) तापक्रमको परिवर्तन हो।

 एकाइहरू 
अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ प्रणाली (SI) मा, विशिष्ट तापधारण क्षमताको एकाइ जूल प्रति किलोग्राम केल्भिन (J/(kg·K)) हो। यसको प्रयोग ऊर्जा र तापक्रम सम्बन्धी गणनामा गरिन्छ।

 पदार्थ अनुसार फरकता 
विशिष्ट तापधारण क्षमता पदार्थको प्रकृति, अवस्था (ठोस, तरल, ग्यास), र आणविक संरचनामा निर्भर गर्छ। उदाहरणका लागि, पानीको विशिष्ट तापधारण क्षमता धेरै उच्च (४१८६ J/(kg·K)) छ भने धातुहरूको यो मान न्यून हुन्छ।

 उदाहरणहरू 
 पानी: ४१८६ J/(kg·K)  
 अल्युमिनियम: ९०० J/(kg·K)  
 लोहा: ४४९ J/(kg·K)  
यी आँकडाहरूले देखाउँछन् कि पानीले अरू पदार्थभन्दा बढी ऊष्मा अवशोषण गर्छ।

 अनुप्रयोग 
विशिष्ट तापधारण क्षमताको ज्ञान इन्जिनियरिङ्ग, मौसम विज्ञान, र खाद्य प्रशोधनमा महत्त्वपूर्ण छ। उदाहरणका लागि, समुद्रले दिन र रातको तापक्रम परिवर्तन कम गर्छ किनभने यसको उच्च विशिष्ट तापधारण क्षमता छ।

 ऊष्मागतिकीमा भूमिका 
ऊष्मागतिकीको दोस्रो नियमसँग यसको गहिरो सम्बन्ध छ। विशिष्ट तापधारण क्षमताले प्रणालीको एन्ट्रपी परिवर्तन गणना गर्न मद्दत गर्छ।

 प्रयोगात्मक मापन 
यसलाई क्यालोरिमेट्री विधिबाट मापन गरिन्छ। क्यालोरिमीटर नामक उपकरणको प्रयोग गरेर पदार्थले अवशोषण गरेको ऊष्मा गणना गरिन्छ।

 ऐतिहासिक पृष्ठभूमि 
१९औँ शताब्दीमा वैज्ञानिक जेम्स प्रेस्कट जुलले यस अवधारणालाई प्रयोगात्मक रूपमा परिभाषित गरे। यसले ऊर्जा संरक्षण नियमलाई बलियो बनाउन मद्दत गर्यो।

 यो पनि हेर्नुहोस् 
 तापधारण क्षमता  
 ऊष्मागतिकी  
 क्यालोरिमेटर


श्रेणी:भौतिक विज्ञान  
श्रेणी:ऊष्मागतिकी