मध्य प्रदेश (श्रीलङ्का)

मध्य प्रदेश (; ) श्रीलङ्काको ९ प्रदेशहरूमध्ये एक हो। यस प्रदेशको क्षेत्रफल ५,६७४ वर्ग किलोमिटर र जनसङ्ख्या २,४२१,१४८ रहेको छ जसले गर्दा यो दोस्रो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको प्रदेश हो। क्यान्डी सहर यस प्रदेशको राजधानी हो।

मध्य प्रदेश मुख्यतया श्रीलङ्काको मध्य पहाडी भूभागमा अवस्थित छ। यसको उत्तरमा उत्तर मध्य प्रदेश, पूर्वमा उवा प्रदेश, पश्चिममा उत्तर पश्चिमी प्रदेश र दक्षिण र पश्चिममा सबरागमुवा प्रदेश रहेको छ।

यो प्रदेश सिलोन चियाको उत्पादनको लागि प्रसिद्ध छ, जहाँ १८६० को दसकमा ब्रिटिसहरूले एक विनाशकारी रोगले प्रदेशका सबै कफी बगानहरू मारेपछि वृक्षारोपण सुरु गरेका थिए। यस प्रदेशले धेरै पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ, हिल स्टेशन सहरहरू जस्तै गाम्पोला, ह्याटन र नुवारा एलिया। यस प्रदेशमा युनेस्कोका चार वटा विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू रहेका छन्।

 इतिहास 
१६औँ र १९औँ शताब्दीको बीचमा लगातार तीन युरोपेली शक्तिहरूले श्रीलङ्काटापुमा आक्रमण गरी उपनिवेशहरू स्थापना गरे तापनि मध्य प्रदेशले सन् १८१५ सम्म आफ्नो स्वतन्त्रता कायम राख्न सफल भयो, जब अङ्ग्रेजहरूले क्यान्डी राज्यमाथि विजय प्राप्त गरे। त्यसपछि बेलायतीहरूले सन् १८२४ मा औपनिवेशिक हेडम्यान रैंकिंग प्रणाली स्थापना गरे, जुन १८३२ मा लागु भयो।

श्रीलङ्काका प्रदेशहरू सन् १८३३ मा अङ्ग्रेजहरूले स्थापना गरेका थिए। स्वतन्त्र श्रीलङ्कामा सन् १९८७ सम्म प्रदेशहरूको कुनै कानुनी हैसियत वा शक्ति थिएन, जब श्रीलङ्काको संविधानको तेह्रौं संशोधनले प्रदेशीय परिषद्हरूको स्थापना गऱ्यो।

 औपनिवेशिक प्रमुख मुदलियार 

 सर क्रिस्टोफर डी-सिल्वा (१८२४–१८४२)
 डन विलियम गुनावर्देन डे-सरम तेस्रो (१८४२-१८५६)
 सर हेन्ड्रिक एकनायके (१८५६–१८६०)
 सर अलेक्जेन्डर-जेम्स दिबाकर महती (१८६०–१८८८)
 डन गोरिस दिवाकर महती (१८८८–१९२४)

मुदलियार कार्यालय सन् १९२४ मा खारेज गरियो र औपनिवेशिक प्रमुखहरूमध्ये अन्तिमले आफ्नो पदबाट अवकाश लिए र १९२६ मा ब्रिटिस अधिकारीहरूलाई शासन दिए। त्यसपछि सबै प्रमुख पदहरू मध्य प्रदेशको नवनिर्वाचित गभर्नर-जनरललाई हस्तान्तरण गरियो। यसको स्थापना सन् १९२९ मा अङ्ग्रेजहरूले प्रदेशहरूमा प्रत्यक्ष रूपमा शासन गर्ने तरिकाको रूपमा गरिएको थियो।

मध्य प्रदेशमा धेरै ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्वका स्थलहरू छन्, जस्तै ऐतिहासिक शहर माटाले, दाँतको मन्दिर, दाम्बुला गुफा मन्दिर, अलुविहारे मन्दिर र सिगिरिया चट्टान किल्ला।

 भूगोल 
यस प्रदेशको क्षेत्रफल ५,६७४ वर्ग किलोमिटर र जनसङ्ख्या २४,२१,१४८ रहेको छ। प्रमुख शहरहरूमा क्यान्डी, माटाले, दाम्बुला, गाम्पोला, नुवारा एलिया र ह्याटन समावेश छन्।

 हिमशृङ्खला 
मध्य प्रदेशको भू-भाग प्राय: पहाडी छ, र यसमा गहिरो घाटीहरू काटिएका छन्। नक्कल्स पर्वत शृङ्खला, एडम्स पिक र हॉर्टन मैदानहरू श्रीलङ्काको केन्द्रीय हाइल्यान्ड्समा अवस्थित युनेस्कोविश्व सम्पदा क्षेत्रहरू हुन्। श्रीलङ्काको २,५२४ मिटर (८,२८१ फिट) अग्लो र सबैभन्दा अग्लो हिमाल पिदुरुतालागालाको पर्वत पनि मध्य प्रदेशमा अवस्थित छ।

 जलवायु 
मध्य प्रदेशमा तुलनात्मक रूपमा चिसो हावापानी छ, र १,५०० मिटर भन्दा माथिका धेरै क्षेत्रहरूमा प्राय: चिसो रातहरू हुन्छन्। पश्चिमी ढलानहरू धेरै भिजेका छन्, केही ठाउँहरूमा प्रति वर्ष लगभग ७,००० मिमी वर्षा हुन्छ। पूर्वी ढलानहरू मध्य-सुख्खा क्षेत्रका भागहरू हुन् र उत्तर-पूर्वी मनसुनबाट मात्र वर्षा हुन्छ। क्यान्डीमा २४ डिग्री सेल्सियसदेखि नुवारा एलियामा १६ डिग्री सेल्सियससम्म तापक्रम हुन्छ, जुन समुद्र सतहबाट १,८८९ मिटर माथि छ।

 जनसाङ्ख्यिकी 
मध्य प्रदेश एक जातीय विविधतायुक्त प्रदेश हो, जसमा सिंहली, तमिल र मूर समुदायहरूको मिश्रण छ। चिया बारीमा काम गर्ने धेरै मजदुर भारतीय तमिल हुन्, जसलाई १९औँ शताब्दीमा अङ्ग्रेजहरूले श्रीलङ्कामा ल्याएका थिए।

 जातीयता 

जातीय समूहजनसङ्ख्या %सिंहली१,५८४,१००६५.३५%भारतीय तमिल४८२,९४५१९.९२%श्रीलङ्काली मुर२२३,०७६९.२%श्रीलङ्काली तमिल१२२,४३८५.०५%बर्गर३,५८९०.१५%अन्य७,८१८०.३२%जम्मा२,४२३,९६६१००%

 धर्म 

सन् २०१२ को श्रीलङ्काको जनगणना अनुसार मध्य प्रदेशमा १६,७२,६२५ बौद्ध, ५,४०,३३९ हिन्दु, २,६३,८७४ मुस्लिम, ९४,४०२ इसाई र ३१७ अन्य धर्मावलम्बी रहेका छन्।

 प्रशासनिक विभाजन 
मध्य प्रदेशलाई तीन जिल्ला र ३६ विभागीय सचिवालयमा विभाजन गरिएको छ।

 जिल्लाहरू 
+मध्य प्रदेशको प्रशासनिक महाशाखाहरूजिल्ला राजधानीक्षेत्रफल (कि.मी.२)जनसङ्ख्याक्यान्डी जिल्लाक्यान्डी१,९४०१,२७९,०२८मटाले जिल्लामटाले१,९९३४४१,३२८नुवारा एलिया जिल्लानुवारा एलिया१,७४१७०३,६१०

 विभागीय सचिवालयहरू 
श्रीलङ्काका जिल्लाहरू प्रशासनिक उप-एकाइहरूमा विभाजित छन् जसलाई विभागीय सचिवालयभनिन्छ। यिनीहरू मूलतः सामन्ती काउन्टीहरू, कोरलेस र रातामा आधारित थिए। उनीहरूलाई पहिले 'डिभिजनल रेभेन्यू अफिसर' पछि 'डी.आर.ओ. डिभिजन' भनेर चिनिन्थ्यो। पछि डी.आर.ओ.एस.हरू 'सहायक सरकारी एजेन्टहरू' भए र विभागहरूलाई 'ए.जी.ए. हाल, विभागहरू 'विभागीय सचिव' द्वारा प्रशासित छन् र यसलाई 'डीएस डिभिजन' को रूपमा चिनिन्छ।

मध्य प्रदेशमा ३६ वटा विभागीय सचिवालय छन्। क्यान्डी जिल्लामा २०, माताले जिल्लामा ११ र नुवारा एलिया जिल्लामा ५ छन्।

प्रमुख जनसङ्ख्या केन्द्रहरू

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:मध्य प्रदेश (श्रीलङ्का)
श्रेणी:श्रीलङ्काका प्रदेशहरू