आश्रित क्षेत्र

आश्रित क्षेत्र, आश्रित इलाका, वा निर्भर क्षेत्र (कहिलेकाहीँ बाह्य क्षेत्रको रूपमा पनि सन्दर्भित) एक क्षेत्र हो जुन सार्वभौम राज्यको रूपमा पूर्ण राजनीतिक स्वतन्त्रता वा सार्वभौमिकता रहँदैन, तर राजनीतिक रूपमा नियन्त्रण गर्ने राज्यको अभिन्न क्षेत्र भन्दा बाहिर रहन्छ।

आश्रित क्षेत्र सामान्यतया एक सार्वभौम राज्यको घटक भागको रूपमा रहँदै देशको उपविभाजन देखि अलग रहन्छ। यसको सट्टा प्रशासनिक विभाजनलाई उचित राज्यको विभाजनको रूपमा बुझिन्छ। यसको विपरीत, आश्रित क्षेत्रले प्रायः आफ्नो नियन्त्रण गर्ने राज्यबाट धेरै हदसम्म स्वायत्तता कायम राख्छ। ऐतिहासिक रूपमा, अधिकांश उपनिवेशहरू आश्रित क्षेत्रहरू मानिन्छन्। तथापि, सबै स्वायत्त निकायहरूलाई आश्रित क्षेत्रहरू मानिँदैन। अधिकांश बसोबास, आश्रित क्षेत्रहरूको आफ्नै आइएसओ ३१६६ देश कोडहरू छन्।

केही राजनीतिक संस्थाहरू अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि वा अन्य सम्झौताद्वारा ग्यारेन्टी गरिएको विशेष स्थितिमा बस्छन्, जसले गर्दा स्वायत्तताको एक निश्चित स्तर सिर्जना गर्दछ उदाहरणका लागि आप्रवासन नियमहरूमा भिन्नतालाई लिन सकिन्छ। ती संस्थाहरूलाई कहिलेकाहीँ निर्भर क्षेत्रहरू मानिन्छ, वा कम से कम समूहीकृत गरिन्छ, तर आधिकारिक रूपमा उनीहरूको शासक राज्यहरूले ती राज्यहरूलाई अभिन्न अङ्गको रूपमा मान्दछन्। यस्तो उदाहरण फिनल्यान्डको एक स्वायत्त क्षेत्र ओलान्द हो।

 सारांश 
तलको सूचीमा निम्न समावेश छन्::
 आश्रित क्षेत्रहररू 

 स्वतन्त्र सङ्घमा दुई राज्यहरू, एक आश्रित क्षेत्र, र न्युजिल्यान्डको लागि सूचीमा एक अन्टार्कटिका माथि दावी

 नर्वेको सूचीमा एक निर्जन क्षेत्र र दुई अन्टार्कटिका माथि दावी
 १३ समुद्रपार क्षेत्रहरू (१० स्वायत्त, दुई मुख्यतया सैन्य अखडाको रूपमा प्रयोग गरिएको, र एक निर्जन), तीन किरीटाधीन क्षेत्र, र संयुक्त अधिराज्यको सूचीमा एक अन्टार्कटिका माथि दावी 
 १३ असङ्गठित क्षेत्र (पाँच बसोवास युक्त र आठ निर्जन) र संयुक्त राज्य अमेरिकाको सूचीमा दुई अनियन्त्रित क्षेत्रहरूमा गरिएको दावी
समान क्षेत्रहरू 
अस्ट्रेलियाको सूचीमा ६ बाह्य क्षेत्रहरू (तीन बसोबास युक्त र तीन निर्जन) र एक अन्टार्कटिक दाबी
चीनको सूचीमा दुई विशेष प्रशासनिक क्षेत्रहरू
डेनमार्कको सूचीमा आन्तरिक मामिलामा स्वायत्तता भएका दुई स्वशासित क्षेत्रहरू
फिनल्यान्डको सूचीमा रहेको ऐन र अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिहरू अनुसार शासित एउटा स्वायत्त क्षेत्र
फ्रान्सको सूचीमा पाँच स्वायत्त समुद्रपार क्षेत्रहरू र दुई निर्जन विदेशी क्षेत्रहरू (जसमध्ये एउटामा अन्टार्कटिक दाबी समावेश छ)
नेदरल्यान्डको सूचीमा  आन्तरिक मामिलामा स्वायत्तता भएका तीन घटक देशहरू
नर्वेको सूचीमा सीमित सार्वभौमिकता भएको एउटा आन्तरिक क्षेत्र


 आश्रित क्षेत्रहरूको सूची 
यस सूचीमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा नपरेका धेरै क्षेत्रहरू सहित कानुनी रूपमा उनीहरूको शासक राज्यमा समावेश नगरिएका सबै क्षेत्रहरू समावेश छन्। अन्टार्कटिकाका माथिका सबै दाबीहरू छड्केमा सूचीबद्ध छन्।

 न्युजिल्यान्ड 

न्युजिल्यान्डमा दुई स्वशासित सम्बद्ध राज्यहरू छन्, एउटा आश्रित क्षेत्र, र अन्टार्कटिकामा एक क्षेत्रीय दाबी समावेश छ।

 सम्बद्ध राज्यहरू  प्रशासन आइएसओ ३१६६ देश कोड    सन् १९६५ देखि कुक टापु न्युजिल्यान्डसँग स्वतन्त्र सम्बन्धमा रहेको स्वशासित राज्य हो। अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको उद्देश्यका लागि कुक टापुहरूको हैसियत स्वतन्त्रताको बराबर मानिन्छ, र देशले आफ्नो आन्तरिक र बाह्य मामिलाहरूमा पूर्ण सार्वभौमिकता प्रयोग गर्दछ।   यद्यपि, स्वतन्त्र सङ्घ सम्झौताको सर्तहरू अन्तर्गत, न्युजिल्यान्डले कुक टापुहरूको विदेशी सम्बन्ध र रक्षाको लागि केही जिम्मेवारी कायम राख्छ। यी जिम्मेवारीहरूले नियन्त्रणको कुनै अधिकार प्रदान गर्दैनन् र कुक टापु सरकारको अनुरोधमा मात्र प्रयोग गरिन्छ। न्युजिल्यान्ड सरकारले कुक टापुवासीहरूको न्युजिल्यान्ड नागरिकता प्राप्त गर्ने अधिकारको निरन्तर प्रयोगको कारणले गर्दा संयुक्त राष्ट्र सङ्घमा कुक टापुहरूको छुट्टै स्थान हुनु उचित ठान्दैन।  सिके   नियु सन् १९७४ देखि न्युजिल्यान्डसँग स्वतन्त्र सम्बन्धमा रहेको स्वशासित राज्य हो। अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको उद्देश्यका लागि नियुको हैसियत स्वतन्त्रताको बराबर मानिन्छ, र देशले आफ्नो आन्तरिक र बाह्य मामिलामा पूर्ण सार्वभौमिकता प्रयोग गर्दछ। यद्यपि, स्वतन्त्र सङ्घ सम्झौताको सर्तहरू अन्तर्गत, न्युजिल्यान्डले नियुको वैदेशिक सम्बन्ध र रक्षाको लागि केही जिम्मेवारी राख्छ। यी जिम्मेवारीहरूले नियन्त्रणको कुनै अधिकार प्रदान गर्दैनन् र नियु सरकारको अनुरोधमा मात्र प्रयोग गरिन्छ। नियुवासीहरूको न्युजिल्यान्डको नागरिकता प्राप्त गर्ने अधिकारको निरन्तर प्रयोग गरिरहेको कारण न्युजिल्यान्डको सरकारले नियुको लागि संयुक्त राष्ट्र सङ्घमा छुट्टै स्थान राख्नु उपयुक्त ठान्दैन।  एनयु आश्रित क्षेत्र  प्रशासन  आइएसओ ३१६६ देश कोड    टोकेलाउ न्युजिल्यान्डको क्षेत्र हो। फेब्रुअरी २००६ मा स्वशासन सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र सङ्घद्वारा प्रायोजित जनमत सङ्ग्रहले हालको राजनीतिक स्थिति परिवर्तन गर्न आवश्यक दुई-तिहाइ बहुमत प्राप्त गर्न सकेन। अर्को एउटा अक्टोबर २००७ मा भएको थियो, जुन दुई-तिहाइ बहुमतमा पुग्न असफल भएको थियो। यो गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको संयुक्त राष्ट्र सङ्घको सूचीमा देखा पर्दछ।  टिके आश्रित क्षेत्र (निर्जन, दावी गरिएको)  प्रशासन  आइएसओ ३१६६ देश कोड   रोस आश्रित क्षेत्र  यो न्युजिल्यान्डको अन्टार्कटिक दाबी हो। टोकेलाउ र सम्बद्ध राज्यहरू (कुक टापुहरू र नियु) भन्दा फरक हो। रोस आश्रित क्षेत्र, न्युजिल्यान्ड सरकारका अनुसार, संवैधानिक रूपमा न्युजिल्यान्डको भाग हो।New Zealand and Antarctica. NZ Ministry of Foreign Affairs and Trade. 2010  आइएसओ ३१६६ कोड छैन

 नर्वे 

नर्वेमा एउटा आश्रित क्षेत्र र दुईवटा अन्टार्कटिक दाबीहरू छन्। नर्वेमा स्वालबार्ड जस्ता बसोबास युक्त टापुहरू पनि छन् जहाँ नर्वेली सार्वभौमिकता सीमित छ (तल हेर्नुहोस्)।

 आश्रित क्षेत्र (निर्जन)  प्रशासन  आइएसओ ३१६६ देश कोड  बोउभेट टापु  न्याय मन्त्रालय र प्रहरीको ध्रुवीय मामिला विभागद्वारा ओस्लोबाट प्रशासित आश्रित क्षेत्र  बिभी आश्रित क्षेत्र(निर्जन, दावी गरिएको)  प्रशासन  आइएसओ ३१६६ देश कोड   न्याय मन्त्रालय र प्रहरीको ध्रुवीय मामिला विभागद्वारा ओस्लोबाट प्रशासित आश्रित क्षेत्र (अन्टार्कटिक सन्धि प्रणालीको अधीनमा)  आइएसओ ३१६६ कोड छैन  रानी माउड टापु

 संयुक्त अधिराज्य 

संयुक्त अधिराज्यसँग तीन वटा "किरीटाधीन क्षेत्र", तेह्र वटा "समुद्रपार क्षेत्रहरू" (दश स्वायत्त, दुईवटा मुख्यतया सैन्य अड्डाहरूको रूपमा प्रयोग गरिने क्षेत्र, र एउटा निर्जन), र एउटा अन्टार्कटिक दाबी रहेको छ।

 किरीटाधीन क्षेत्र  प्रशासन  आइएसओ ३१६६ देश कोड   रक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधित्व र राम्रो सरकारको जिम्मेवारी संयुक्त अधिराज्यसँग छ।    जिजी   आइएम   जेइ समुद्रपार क्षेत्र  प्रशासन  आइएसओ ३१६६ देश कोड  एङ्गुइलाको सभा सभाले घरेलु मामिलाहरू सम्हाल्छ। यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ।  एआई   बर्मुडाको संसदले घरेलु मामिलाहरू हेर्दछ र यो क्षेत्रलाई बेलायतले स्वशासित क्षेत्रको रूपमा परिभाषित गरेको छ र यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ।  बिएम   बेलायती भर्जिन टापुको सभाले घरेलु मामिलाहरू सम्हाल्छ। यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ।  भिजी   केम्यान टापुहरूको संसदले घरेलु मामिलाहरू सम्हाल्छ। यहाँ लगभग पूर्ण आन्तरिक स्वशासन रहेको छ। यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ। केवाई   फल्कल्यान्ड टापुको व्यवस्थापिका सभाले घरेलु मामिलाहरू सम्हाल्छ। यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ।  एफके   जिब्राल्टारको संसदले घरेलु मामिलाहरू सम्हाल्छ। यहाँ लगभग पूर्ण आन्तरिक स्वशासन रहेको छ। यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ।  जिआई   मोन्टसेराटको विधान परिषद्ले घरेलु मामिलाहरू सम्हाल्छ। संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ।  एमएस   पिटकेर्न टापुको परिषद्ले केही घरेलु मामिलाहरू सम्हाल्छ, यद्यपि निर्णयहरू पिटकेर्न टापुहरूको गभर्नरको स्वीकृतिको विषय हुन्, जसले विदेश तथा राष्ट्रमण्डल कार्यालयलाई पत्राचार गर्दछ। यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ। पिएन  सेन्ट हेलेना, एसेन्सन र ट्रिस्टन डा चुन्हा  सेन्ट हेलेनाको विधान परिषद् , एसेन्सन टापु परिषद् र ट्रिस्टन दा चुन्हा टापु परिषद्ले घरेलु मामिलाहरू सम्हाल्छन्। यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ।  एसएच   तुर्क्स र काइकोस टापुको विधान परिषद्ले घरेलु मामिलाहरू सम्हाल्छ। यो संयुक्त राष्ट्र सङ्घको गैर-स्वशासित क्षेत्रहरूको सूचीमा रहेको छ।   टिसी समुद्रपार क्षेत्रहरू(सार्वभौम आधार क्षेत्र)  प्रशसान  आइएसओ ३१६६ देश कोड   रक्षा मन्त्रालयलाई पत्राचार गर्ने, बेलायती सेना साइप्रसका कमाण्डरद्वारा एकल बेलायती विदेशी क्षेत्रको रूपमा प्रशासित दुई सार्वभौम आधार क्षेत्रहरू। सैन्य कर्मचारीहरू र उनीहरूका परिवारहरू सहित स्थायी जनसङ्ख्या भएको क्षेत्र। कुनै आइएसओ ३१६६ कोड छैन समुद्रपार क्षेत्र (निर्जन)  प्रशसान  आइएसओ ३१६६ देश कोड   बेलायती हिन्द महासागरीय क्षेत्रका आयुक्तद्वारा प्रशासित, विदेश, राष्ट्रमण्डल र विकास कार्यालयलाई पत्राचार गर्ने। यहाँको आदिवासी चागोसियन जातिहरूलाई सन् १९६७ र १९७३ को बीचमा हटाइएको थियो। हाल यो क्षेत्र सैन्य कर्मचारीहरूमा सीमित छ। आइओ   दक्षिण जर्जिया र दक्षिण स्यान्डविच टापुहरूका आयुक्तद्वारा प्रशासित।  जिएस समुद्रपार क्षेत्र(निर्जन, दावी गरिएको)  प्रशसान  आइएसओ ३१६६ देश कोड  बेलायती अन्टार्कटिक क्षेत्र  बेलायती अन्टार्कटिक क्षेत्रका आयुक्तद्वारा प्रशासित  कुनै आइएसओ ३१६६ कोड छैन

 बसोबास युक्त आश्रित क्षेत्रहरूको अवलोकन 
 नाम जनसङ्ख्या (सन् २०१६)  क्षेत्रफल (किमी२)  क्षेत्रफल (माइल२) संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय क्षेत्र संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय उपक्षेत्र सार्वभौम राज्य कानुनी स्थिति    १५,७०० २५४ ९८ एसिया पश्चिम एसिया  बेलायती समुद्रपार क्षेत्र(सैन्य अड्डा)  ओलान्द २९,०१३  १,५८० ६१० युरोप उत्तरी युरोप  स्वायत्त क्षेत्र  ५४,१९४ १९९ ७७ ओसिनिया पोलिनेसिया  असङ्गठित क्षेत्र  १५,१०० ९१ ३५ महाअमेरिका क्यारिबियन  समुद्रपार क्षेत्र  ११३,६४८ १७८.९१ ६९.०८ महाअमेरिका क्यारिबियन  संवैधानिक राष्ट्र  ७०,५३७ ५३.२ २०.५ महाअमेरिका उत्तर अमेरिका  समुद्रपार क्षेत्र  ३४,२३२ १५३ ५९ महाअमेरिका क्यारिबियन  समुद्रपार क्षेत्र  ५७,२६८ २६४ १०१.९ महाअमेरिका क्यारिबियन  समुद्रपार क्षेत्र  २,२०५ १३५ ५२ ओसिनिया अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड  बाह्य क्षेत्रहरू  ५९६ १४ ५.४ ओसिनिया अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड  बाह्य क्षेत्र  १८,१०० २४० ९३ ओसिनिया फोलिनेसिया  सम्बद्ध राज्य  १५८,९८६ ४४४ १७१ महाअमेरिका क्यारिबियन  संवैधानिक राष्ट्र  २,९३१ १२,१७३ ४,७०० महाअमेरिका दक्षिण अमेरिका  समुद्रपार क्षेत्र  ४९,१८८ ४,१६७ ५४० युरोप उत्तरी युरोप  स्वायत्त क्षेत्र  २८५,७३५ १,३९९ १,६०९ ओसिनिया पोलिनेसिया  समुद्रपार इलाकाहरू(समुद्रपार क्षेत्रहरू)  २९,३२८ ६.५ २.५ युरोप दक्षिणी युरोप  समुद्रपार क्षेत्र  ५६,४८३ २,१६६,०८६ ८३६,३३० महाअमेरिका उत्तरी अमेरिका  स्वायत्त क्षेत्र  १६२,७४२ ५४४ २१० ओसिनिया माइक्रोनेसिया  असङ्गठित क्षेत्र  ६३,०२६ ६५ २५ युरोप उत्तरी युरोप  किरीटाधीन क्षेत्र  ७,३७४,००० २,७५५ १,०६४ एसिया पूर्वी एसिया  विशेष प्रशासनिक क्षेत्र  ८८,१९५ ५७२ २२१ युरोप उत्तरी युरोप  किरीटाधीन क्षेत्र  ९८,०६९ ११८.२ ४५.६ युरोप उत्तरी युरोप  किरीटाधीन क्षेत्र  ६५०,९०० ११५.३ ४४.५ एसिया पूर्वी एसिया  विशेष प्रशासनिक क्षेत्र  ५,२६७ १०१ ३९ महाअमेरिका क्यारिबियन  समुद्रपार क्षेत्र  २७५,३५५ १८,५७६ ७,१७२ ओसिनिया मेलानेसिया  समुद्रपार क्षेत्र  १,१९० २६१.४६ १००.९५ ओसिनिया पोलिनेसिया  सम्बद्ध राज्य  २,२१० ३४.६ १३.४ ओसिनिया अस्ट्रेलिया र न्युजिल्यान्ड  बाह्य क्षेत्र  ५३,४६७ ४६४ १७९ ओसिनिया माइक्रोनेसिया  असङ्गठित क्षेत्र(राष्ट्रमण्डल)  ५७ ४३ १७ ओसिनिया पोलिनेसिया  समुद्रपार क्षेत्र  ३,४११,३०७ ९,१०४ ३,५१५ महाअमेरिका क्यारिबियन  असङ्गठित क्षेत्र(राष्ट्रमण्डल)  ७,२०९ २५ ९.७ महाअमेरिका क्यारिबियन  समुद्रपार क्षेत्र  सेन्ट हेलेना, एसेन्सन र ट्रिस्टिन दा चुन्हा ५,६३३ ३९४ १५२ अफ्रिका पश्चिम अफ्रिका  समुद्रपार क्षेत्र  ३१,९४९ ५३.२ २०.५ महाअमेरिका क्यारिबियन  समुद्रपार क्षेत्र  सेन्ट पियर र मिक्लोँ ५,५९५ २४२ ९३ महाअमेरिका उत्तरी अमेरिका  समुद्रपार क्षेत्र  ४१,४८६ ३७ १४ महाअमेरिका क्यारिबियन  संवैधानिक राष्ट्र   २,६६७ ६१,०२२ २३,५६१ युरोप उत्तरी युरोप  असङ्गठित क्षेत्र  १,४९९ १० ३.९ ओसिनिया पोलिनेसिया  आश्रित क्षेत्र  ५१,४३० ४३० १६६ महाअमेरिका क्यारिबियन  समुद्रपार क्षेत्र  १०२,९५१ ३४६.३६ १३३.७३ महाअमेरिका क्यारिबियन  असङ्गठित क्षेत्र  १५,६६४ १४२ ५५ ओसिनिया पोलिनेसिया  समुद्रपार क्षेत्र
 टिप्पणीहरू 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 


श्रेणी:देशहरूको सूची
श्रेणी:सार्वभौमिकता