बिहु नृत्य

बिहु नृत्य (असमिया:বিহু নৃত্য) भारतको असम राज्यको एक आदिवासी लोकनृत्य हो जुन बिहु पर्वसँग सम्बन्धित छ र असमिया संस्कृतिको एक महत्त्वपूर्ण भाग हो। समूहमा प्रस्तुत गरिने, बिहुका नर्तकहरू प्रायः युवा पुरुष र महिला हुन्छन्, र नृत्य शैलीमा तेज पाइलाहरू र द्रुत हातका चालहरू समावेश हुन्छन् जुन यसको विशेषता हो। नर्तकहरूको परम्परागत पोशाक रातो रङ्गको विषयवस्तुको वरिपरि केन्द्रित हुन्छ जसले आनन्द र जोशलाई जनाउँछ।  

 इतिहास 
यस नृत्यको उत्पत्ति अज्ञात छ; यद्यपि, लोकनृत्य परम्परा सधैँ असमका विविध जातीय समूहहरू, जस्तै देवरी, सोनोवाल कचारी, चुटिया, बडो, मिसिङ, राभा, मोरन र बोराही, आदिको संस्कृतिमा धेरै महत्त्वपूर्ण रहेको छ।  विद्वानहरूका अनुसार, बिहु नृत्यको उत्पत्ति प्राचीन संस्कृति अनुसार भएको हो जुन जनसङ्ख्याको साथै जमिनको उर्वरता बढाउनसँग सम्बन्धित थियो। परम्परागत रूपमा, स्थानीय खेती समुदायहरूले बाहिर, खेत, बगैँचा, जङ्गल वा नदीको किनारमा, विशेष गरी शमीको रूखमुनि नृत्य प्रदर्शन गर्दथे।

बिहु नृत्यको प्रारम्भिक चित्रण असमको तेजपुर जिल्ला र दराङहरूमा पाइने ९औँ शताब्दीका मूर्तिकलाहरूमा पाइन्छ। १४औँ शताब्दीका सुतिया राजा लक्ष्मीनारायणको शिलालेखमा पनि बिहुको उल्लेख गरिएको छ।

 विवरण 
नृत्य कलाकारहरू, युवा पुरुष र महिलाहरू बिस्तारै प्रदर्शन स्थलमा प्रवेश गरेर सुरु हुन्छ। त्यसपछि पुरुषहरूले ढोल (विशेष गरी दुई-मुखी ढोल), र बाँसुरी जस्ता वाद्ययन्त्रहरू बजाउन थाल्छन्, जबकि महिलाहरूले आफ्ना हातहरू आफ्नो कम्मरमाथि राख्छन् र आफ्ना हत्केलाहरू बाहिरतिर फर्काउँछन्, उल्टो त्रिकोणीय आकार बनाउँछन्। त्यसपछि महिलाहरू कम्मरबाट अलिकति अगाडि झुकेर सङ्गीतको तालमा बिस्तारै हिँड्न थाल्छन्। बिस्तारै, तिनीहरूले आफ्नो काँध खोल्छन् र आफ्ना खुट्टाहरूलाई अलिकति अलग राख्छन्, बिहु नृत्यमा प्रयोग गरिने मुख्य आसन अपनाउँछन्। यसैबीच, पुरुषहरूले बजाउने सङ्गीतले लय समात्न थाल्छ।

 संस्कृति र समाज 
बिहु नृत्यको नाम बोहाग बिहु महोत्सव (जसलाई रङ्गली बिहु पनि भनिन्छ)बाट लिइएको हो, जुन असममको राष्ट्रिय पर्व हो, जसले असमिया नयाँ वर्षलाई स्वागत गर्दछ। यो पर्व अप्रिलको मध्यमा पर्दछ, र बिहु नृत्य मौसमी भावनाको उत्सव मनाउन र अनुकरण गर्नका साथै, प्रजनन क्षमता र जोशको उत्सव मनाउनका लागि हो। बिहु युवा पुरुष र महिलाहरूको समूहद्वारा प्रस्तुत गरिन्छ, र पहिलेका समयमा, यो मुख्यतया प्रेम नृत्यको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो। बिहु नृत्यको प्रजनन क्षमतासँगको सम्बन्धले मानव प्रजनन क्षमता दुवैलाई जनाउँछ, नृत्यको कामुक प्रकृति मार्फत, साथै प्रकृतिको प्रजनन क्षमता, जसको अर्थ वसन्तको उत्सव र जीवनदायी वसन्त वर्षाको स्वागत हो। ढोल र हर्नपाइप जस्ता वाद्ययन्त्रहरूको प्रयोगले वास्तविक वर्षालाई आह्वान गर्ने तरिकाको रूपमा वर्षा र गर्जनको आवाजको नक्कल गर्ने विश्वास गरिन्छ।

ऐतिहासिक रूपमा, असमी समाजमा, यसको प्रदर्शन यौन अभिप्रेरित प्रकृतिको हुने भन्दै विशेष गरी औपनिवेशिक समयमा यसलाई तुच्छ ठानिन्थ्यो र उक्त समयमा बेलायती उपनिवेशवादीहरूमाझ प्रबल रहेको भिक्टोरियाली विचारहरूसँग टकराव थियो। हाल, बिहु नृत्य आधुनिक असमिया समाजमा एक सांस्कृतिक प्रतीक हो, जुन असमिया सांस्कृतिक पहिचानको प्रतीक बन्दै गएको छ। पहिलो पटक बिहु नृत्य सन् १९६२ मा गुवाहाटीमा भएको सांस्कृतिक कार्यक्रमको भागको रूपमा मञ्चमा प्रस्तुत गरिएको थियो।

 विशाल बिहु कार्यक्रम 
असम राज्यले १४ अप्रिल २०२३ मा एउटै स्थानमा सबैभन्दा ठुलो बिहु नृत्य प्रस्तुत गरेर गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स बनाएको थियो। यो कार्यक्रम गुवाहाटी असमको इन्दिरा गान्धी एथलेटिक स्टेडियममा भएको थियो। यसमा ११,००० बिहु नर्तक र ढोलकी बजाउनेहरूको समूहले भाग लिएको थियो।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 

 नमुना युट्युबबाट लिइएको बिहु नृत्य प्रस्तुतिको भिडियो।
 अन्य भारतीय लोक नृत्यहरू भारतका विभिन्न भागहरूको।
राती बिहु : असमका मानिसहरूले मनाउने एक प्रकारको बिहु नृत्य।

श्रेणी:असमका नृत्यहरू
श्रेणी:असमको संस्कृति
श्रेणी:भारतीय लोक नृत्यहरू
श्रेणी:असमका लोक नृत्यहरू