अलक्ष्मी

अलक्ष्मी (मूल शब्द अ: "नभएको" र लक्ष्मी: "भाग्यकी देवी" बाट बनेको, जसको प्रतिकात्मक अर्थ "दुर्भाग्यकी देवी" हुन्छ भने यसलाई विस्तारित रूपमन "लक्ष्मी नभएकी" वा "लक्ष्मीको विपरीत" भन्ने बुझिन्छ) एक हिन्दु देवी हुन्। उनी लक्ष्मीको छाया र दुर्भाग्यकी देवी हुन्। अलक्ष्मी कल्कि पुराण र महाभारतमा उल्लेखित दैत्य कलिकी दोस्रो पत्नी हुन्। अलक्ष्मीलाई "गाईलाई धपाउने, मृगको जस्तो खुट्टा भएकी र साँढेको जस्तो दाँत भएकी" भनेर वर्णन गरिएको छ।Pattanaik, Devdutt. Lakshmi: The Goddess of Wealth and Fortune-An Introduction. Vakils Feffer & Simons Ltd, 2003 () कतै उनलाई "सुकेको शरीर, गाडिएको गाला, बाक्लो ओठ र मसिना आँखा भएकी तथा आफ्नो वहान गधाको सवारी हुने" देवीको रूपमा पनि चित्रण गरिएको छ। अलक्ष्मीलाई कलहप्रिया (झगडा मन पराउने), दरिद्रा, ज्येष्ठा र लक्ष्मीको छायाको रूपमा पनि चिनिन्छ।

वैदिक, उपनिषद् वा प्रारम्भिक पौराणिक साहित्यहरूमा उनको नाम स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको नभएतापनि अलक्ष्मीका सबै पक्षहरू ऋग्वैदिक देवी निर्ऋतिसँग मेल खान्छन्।पद्म पुराणको सृष्टि विज्ञान अनुसार, समुद्र मन्थनबाट उत्पन्न भएका प्रत्येक वस्तुमा राम्रो र नराम्रो दुवै पक्ष छन् जसअनुसार अशुभ र खराब कुराहरू सुरु प्रकट हुन्छन् भने लामो प्रयास पछि मात्र शुभ र राम्रो कुराहरू उत्पन्न हुन्छन्।

 उपाख्यान 
अलक्ष्मीको जन्मसँग सम्बन्धित धेरै उपाख्यानहरू छन्। एउटा उपाख्यानअनुसार, लक्ष्मी प्रजापतिको मुखको आभाको माध्यमबाट प्रजापतिको पृष्ठभागबाट जन्म लिन्छिन्। अर्को उपाख्यानअनुसार, लक्ष्मीको जन्म समुद्रमन्थनको समयमा भएको मानिन्छ। यस समयमा वासुकी नागको मुखबाट निस्केको कालकूट विषबाट अलक्ष्मीको जन्म हुन्छ। यो कथाको पाठान्तरअनुसार, दुवैजनाले समुद्रमन्थनको समयमा जन्म लिँदा अलक्ष्मी जन्म सुरु हुन्छ।Krishna, Nanditha. The Book of Vishnu. Penguin Global, 2001 () अर्को कथाअनुसार, अलक्ष्मी घरमा प्रवेश गरेपछि उनले त्यस घरमा ईर्ष्या र अमङ्गल ल्याउँछिन्। उनले दाजुभाइ र दिदीबहिनीहरूबीच द्वन्द्व ल्याएर कुलविनाश गराउँछिन्।”Chakrabarty, Dipesh. Provincializing Europe. Princeton University Press, 2000 ()अर्को उपाख्यानअनुसार, अलक्ष्मीले आफ्नी कान्छी बहिनीलाई विष्णुजस्तो पतिसँग वैकुण्ठमा बसिरहेको देखेर मन खिन्न बनाउँछन्। किनकि उनको आफ्नो पति वा बस्ने ठाउँ केही पनि थिएन। कलियुगमा कलि अलक्ष्मीको पति हुनेछन् र अपरिच्छन्न, कुरूप, आलस्य, अत्याचार, ईर्ष्या, क्रोध, भण्ड, लोभ तथा काममा उनी बस्नेछिन् भनी लक्ष्मीले वर दिएकी थिइन्।”

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू