रसमलाई

रसमलाई भारतीय उपमहाद्वीपको बङ्गाल क्षेत्रमा उत्पत्ति भएको एक मिठाईको प्रकार हो।  जसलाई रसमालेई वा रोश्मलाई पनि भनिन्छ। मिठाईलाई बङ्गालीमा रोशमालाई, हिन्दीमा रस मलाई र उडियामा रस मलेई भनिन्छ। यो भारत, बङ्गलादेश र पाकिस्तानमा लोकप्रिय रहेकोछ।

 उत्पत्ति 
रसमलाई शब्दको लागि मूल शब्द रोश मलाई (बङ्गाली: রস মালাই) हो। जुन शास्त्रीय बंगाली शब्द "रोशो मलाई" बाट आएको हो।
यो शब्द बंगाली शब्द रोश, (बङ्गाली: রস) जसको अर्थ रस हो, र हिन्दुस्तानी शब्द मलाई, (हिन्दी: मलाई, उर्दू: ملائی) जसको अर्थ क्लटेड क्रीम हो। त्यसैले यसको नाम: क्लटेड क्रीमको मीठो रस हो।

 तयारी 
रसमलाईको उत्पत्ति बारे विभिन्न धारणा पाइन्छन्। धेरै खाद्य–इतिहासकारहरूका अनुसार यसको विकास बंगाल क्षेत्रमा भएको हो, जहाँ छेना–आधारित मिठाइहरूको परम्परा लामो छ। दूध फटाएर बनाइने छेनाबाट तयार पारिने रसमलाई खासमा बंगाली मिठाई हो । यो मिठाई बनाउने विधि तथा रसबरी बनाउने विधि एउटै भए पनि रसमलाई भने चास्नीमा नभै बाक्लो हुने गरी पकाइएको गुलियो दुधमा डुबाइन्छ ।

 बनाउने विधि
रसमलाई बनाउन सामान्यतया निम्न चरणहरू प्रयोग गरिन्छन्;

 छेना तयार गर्ने:
दूध उमालेर कागती वा सिरकाको रस हालेर फाटाइन्छ र चिज जस्तै छेना निकालिन्छ। यसलाई मसिनो गरी गोलो वा चेप्टो आकार दिईन्छ।

 पकाउने
छेनाका यी टुक्राहरूलाई पातलो चिनी–पानीमा केही बेर उमालिन्छ, जसले गर्दा तिनीहरू फुल्दै स्वादिलो बन्छन्।

 रबडी तयार गर्ने
दूधलाई लामो समय मन्द आँचमा पकाइन्छ त्यसपछि त्यसमा चिनी राखिन्छ। यो सबै सकिएपछि केसर, अलैँची, पिस्ता तथा बदाम मिसाइन्छन्।

 समायोजन
उमालिएका छेनाका गोलाहरूलाई तयार पराएको रबडीमा डुबाइन्छ र केही समय भिजाइन्छ। यसरी रसमलाई तयार गरिन्छ।

 मुख्य सामग्रीहरू 
 दूध
 चिनी
 कागतीको रस
 केसर
 अलैँची
 बदाम वा पिस्ता

 क्षेत्रीय भिन्नता 
रसमलाई विभिन्न क्षेत्रका खाद्य–परम्परा, स्वाद, रुचि र उपलब्ध सामग्री अनुसार केही भिन्न–भिन्न शैलीमा तयार गरिन्छ। दक्षिण एसियाभरि यसको बनावट, मीठोपन तथा मसला–प्रयोगमा स्पष्ट क्षेत्रीय विशिष्टता देखिन्छ।
 बंगाली शैली
बंगालमा रसमलाई अत्यन्त लोकप्रिय रहेको छ। यहाँको रसमलाई बनाउने शैलीमा रसमलाई धेरै हल्का, मुलायम छेना र कम चिनीको प्रयोग भएको हुन्छ। रबडीमा केसर, अलैँची तथा अलि कम सुख्खा फलफूलको पनि प्रयोग गरिन्छ। छेना बनाउँदा अत्यन्तै कोमल संरचना राख्न विशेष ध्यान दिइने गरिन्छ।

 बिहारी शैली
बिहारमा दूधमा आधारित मिठाइहरूको लामो परम्परा भएकाले रसमलाई अधिक गाढा र फलफूल वा मसला बढी प्रयोग भएको देखिन्छ। रबडी भने केही बाक्लो बनाइन्छ, जसले मिठास तथा सुगन्धलाई बढाउँछ। कहिलेकाहीँ गुलाबजल, केवडा जल, वा मेथीदाना पानी प्रयोग गरिने परम्परागत विधि पाइन्छ।

 उत्तर भारतीय शैली
उत्तर प्रदेश, दिल्ली र राजस्थानमा रसमलाई सामान्यतया धेरै मीठो, गाढा र काजू–बदामले सजाइएर बनाएको हुन्छ। यहाँ प्रायः चाडपर्व र उत्सवमा रसमलाई बनाउने चलन धेरै रहेकोछ। दूधमा पिस्ता, केसर, अलैँची तथा कहिलेकाहीँ खोया मिसाइन्छ।

 बङ्गलादेशी शैली
बङ्गलादेशमा रसमलाई प्रायः धेरै मीठो बनाइन्छ। छेना अलि नरम तर चिनी–पानीमा धेरै बेर सम्म उमालिने भएकाले अलि नरम र हल्का बनावट पाइन्छ। रबडीमा चिनीको मात्रा उच्च हुन्छ र अक्सर तरल रूपमै राखिन्छ।

 नेपाली शैली
नेपालमा रसमलाईका मिठाइ पसल तथा मिष्ठान्नालयहरू धेरै जसो बंगाली शैलीबाट प्रभावित छन्। रसमलाई प्रायः पिस्ता, काजू वा बादामले सजाइन्छ। नेपालको बजारमा भेटिने रसमलाई मध्यम गाढा रबडी, मध्यम मिठास र कोमल छेनाको संयोजनमा उपलब्ध हुन्छ। काठमाडौँ, पोखरा तथा तराईका सहरहरूमा मिष्ठान्न उत्पादन गर्ने उद्योगहरूले आफ्नै ब्रान्डेड संस्करण पनि तयार गर्छन्।

 यो पनि हेर्नुहोस् 
 गुलाब जामुन
 रसबरी

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू

श्रेणी:बङ्गलादेशी व्यञ्जन
श्रेणी:भारतीय व्यञ्जन
श्रेणी:पाकिस्तानी मिठाइँहरू
श्रेणी:भारतीय मिठाइँहरू