सन् २०२५-२०२६ को इरानी आन्दोलन

सन् २०२५-२०२६ को इरानी आन्दोलनले () सन् २०२५ को अन्तिम दिनहरूबाट इरानी सरकार विरुद्ध गरिएको जनविद्रोहको शृङ्खलालाई जनाउँदछ। डिसेम्बर २८ देखि गहिरो आर्थिक सङ्कट र सरकारप्रति व्यापक असन्तोषको पृष्ठभूमिमा इरानका थुप्रै सहरहरूबाट जनआन्दोलन सुरु भएको थियो। यी आन्दोलनहरूलाई १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिकापछि सबैभन्दा ठूलो विद्रोहको रूपमा वर्णन गरिएको छ। यस आन्दोलनको प्रमुख कारणहरूमा मुद्रास्फीति, खाद्यान्नहरूमा अत्याधिक मूल्य वृद्ध‍ि र इरानी रियालको तीव्र अवमूल्यन रहेतापनि केही समयमै आन्दोलन अझ व्यापक बन्दै जाँदा इस्लामी प्रजातान्त्रिक शासनको अन्त्यको गर्न जोडदार रूपमा माग उठेको थियो। तेहरानका व्यापारी र बजार व्यवसायीहरूको सहभागिताबाट सुरु भएको यो आन्दोलन छिट्टै विश्वविद्यालयहरूमा फैलिन पुग्दा देशभरीबाट ठूलो सङ्ख्यामा विद्यार्थीहरू पनि यसमा सहभागी हुन आउँछन्। प्रदर्शनकारीहरूले "तानाशाहको मृत्यु", "पाहलवी फर्कनेछन्" र "शाह दीर्घायु रहून"—जस्ता सरकारविरोधी नाराहरू लगाएका थिए। यी नाराहरू मार्फत उनीहरूले आर्थिक सङ्कटका लागि जिम्मेवारहरूप्रति रिस व्यक्त गर्नुका साथै अझ व्यापक राजनीतिक माग पनि उठाएका थिए। अली खामेनेईको प्रत्यक्ष आदेशअनुसार प्रदर्शनकारीहरूमाथि प्रत्यक्ष रूपमा गोली प्रहार गरिएको र त्यसपछि भएको दमनले दर्जनौँ हजार प्रदर्शनकारीहरूको मृत्यु भएसँगै यो दमनलाई आधुनिक इरानी इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो हत्याकाण्डहरू मध्ये एकको रूपमा हेरिएको छ।

सर्वसाधारणहरूद्वारा सरकार विरुद्ध गरिएको जनआन्दोलन धेरै हदसम्म नेतृत्वविहीन भएतापनि जनवरी ८ का दिनबाट पूर्व राजकुमार रेजा पहलावी र इरानी कुर्दिस्तानका सात राजनीतिक दलहरूले प्रदर्शन र हड्तालको आह्वान गरेपछि
प्रदर्शनहरू उग्र बन्दै गएको देखिन्छ। थुप्रै प्रदर्शनकारीहरूले पहलावी शाह वंशले इरानको शासनसत्ता सञ्चालन गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका छन्। उनीहरूले शान्तिपूर्ण रूपान्तरण र भविष्यको राजनीतिक प्रणाली कस्तो रहने भन्ने कुरालाई निर्णय गर्न जनमत सङ्ग्रहको पनि आह्वान गर्दै आएका छन्। इरानी सरकारले प्रदर्शनकारीहरूलाई सङ्गठित हुनबाट रोक्न इन्टरनेट र टेलिफोन जस्ता सेवाहरू बन्द गर्दै संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलले प्रदर्शनलाई प्रोत्साहित गरेको आरोप लगाएको थियो।

९ जनवरीसम्म देशका सबै ३१ प्रदेशबाट लाखौँ मानिसहरू प्रदर्शनका लागि सडकमा निस्किएका थिए। इरान इन्टरनेसनलले १० जनवरीका दिन सार्वजनिक गरेको एक प्रतिवेदन अनुसार देशमा इन्टरनेट पहुँच कटौतीको बीच र पछिल्ला ४८ घण्टामा इरानी सुरक्षा बलले प्रदर्शनकारीहरूमा प्रत्यक्ष गोली प्रहारको प्रयोग बढाउँदा कम्तीमा २,००० प्रदर्शनकारीहरू मारिएका थिए। तेहरान र सिराजका अस्पतालहरू घाइते प्रदर्शनकारीहरूले भरिएको र धेरैलाई गोली प्रहारबाट चोट लागेको थियो। इरानको परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ताले सुरक्षा बलहरूले प्रदर्शनकारीहरूमाथि गोली चलाएको पुष्टि गर्दा यसले मानव अधिकारको विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ता बढाएको थियो। त्यस्तै, हिंसात्मक दमनको क्रममा हजारौँलाई पक्राउ गरिएको थियो। इन्टरनेट र टेलिफोनको बन्दका बाबजुद पनि १० जनवरीका दिन द गार्डियन नामक एक पत्रिकाले निकालेको एक प्रतिवेदन अनुसार सुरक्षा बलले प्रदर्शनहरूमाथि ठूलो मात्रामा गोली चलाएको थियो भने एक प्रत्यक्षदर्शीले तेहरानभरि सयौँ शवहरू देखेको बताएका थिए। ११ जनवरीमा सार्वजनिक टाइम्स पत्रिकाको एक प्रतिवेदनले मृत्यु सङ्ख्या ६,००० अनुमान गरेको थियो। १३ जनवरीका दिन इरान इन्टरनेसनलले कम्तीमा १२,००० जनाको मृत्यु भएको भनिरहँदा सोही दिन सिबिएस न्युजले कम्तीमा १२,००० सम्भवतः २०,००० जनाको मृत्यु भएको भनी प्रतिवेदन निकालेको थियो।

 टिप्पणीहरू 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 

श्रेणी:इरान