कमला

हिन्दु धर्ममा कमला वा कमलात्मिकालाई (जसलाई कमलालया पनि भनिन्छ) समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको तान्त्रिक स्वरूप मानिन्छ। शाक्त सम्प्रदायमा, उनलाई देवीको पूर्ण सौम्य र अनुग्रहपूर्ण पक्षको रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। उनी दसौँ तथा अन्तिम महाविद्या हुन्भने उनलाई देवी आदि पराशक्तिको अन्तिम स्वरूप पनि मानिन्छ।

 प्रतिमा लक्षण 
शाक्त परम्परा अनुसार देवी कमलाको महिमागान यसरी गरिएको छ:

कमला हात्तीहरूसँग जोडिनुको दुईवटा अर्थ छन्: पहिलो, हिन्दु धर्ममा हात्तीहरूलाई बादल र वर्षाको अग्रदूत मानिन्छ जसले उर्वरतालाई सङ्केत गर्दछ; दोस्रो, एक शक्तिशाली प्राणीको रूपमा यसले राजकीय अधिकार र दिव्यताको प्रतिनिधित्व गर्दछ।

 विष्णुसँगको सम्बन्ध 
लक्ष्मीलाई नारायणकी प्रेमी पत्नीको रूपमा चित्रण गरिन्छ र प्रायः उनलाई विनम्र भूमिकामा भगवानको खुट्टा मिचिरहेको देखाइन्छ। तर, कमलालाई आफ्नो भूमिकामा बढी स्वतन्त्र रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ, जहाँ उनले आनन्द र समृद्धि भित्र्याउने देवीको रूपमा आफ्ना कर्तव्यहरू निर्धक्कसँग पूरा गर्छिन्। उनलाई अझै पनि विष्णुकी प्रियतम मानिन्छ, तर उनीप्रति वैवाहिक र गृहस्थी दायित्वहरू निर्वाह गर्ने कुरामा उनलाई कम प्रदर्शनकारी रूपमा देखाइन्छ। उनलाई आफ्नै अधिकारमा एक डरलाग्दो देवीको रूपमा पनि चित्रण गरिएको छ। तान्त्रिक परम्परामा उनका केही उपनामहरूमा भीमा, कालरात्रि र तामसी समावेश छन् जसले उनी आफ्नो संरक्षणको लागि विष्णुमा निर्भर छैनन् र आफ्नै शक्तिले असुरहरूसँग लड्न सक्छिन् भन्ने सङ्केत गर्दछ। 
महाविद्याको सन्दर्भमा, लक्ष्मीका सीता, राधा वा रुक्मिणी जस्ता अवतारहरूसँग उनलाई विरलै मात्र जोडिन्छ।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू