लिउ शाओकी

लिउ शाओकी (सरलीकृत चिनियाँ:刘少奇 परम्परागत चिनियाँ:劉少奇) ( नोभेम्बर २४, १८९८ - नोभेम्बर १२, १९६९ ) एक चीनियाँ क्रान्तिकारी तथा राजनीतिज्ञ थिए। उनी १९५४-१९५९ सम्म राष्ट्रिय जन-कंग्रेसको स्थायी समितिका अध्यक्ष थिए।  अप्रिल २७, १९५९ देखि ३१ अक्टोबर १९६८ सम्म जनवादी गणतन्त्र चीनका राष्ट्रपति थिए।

उनलाई माओत्सेतुङ को सम्भावित उत्तराधिकारीको रुपमा हेरिन्थ्यो, तर साँस्कृतिक क्रान्तिको समयमा उनको सफाया भयो।
प्रारम्भिक राजनैतिक गतिविधि 
जनवादी गणतन्त्र चीन
लिउ १९४९ मा केन्द्रीय जन सरकारको उपाध्यक्ष बने। १९५४ मा चीनले पहिलो राष्ट्रिय जन कांग्रेस (एनपीसी) मा नयाँ संविधान अपनायो; कांग्रेसको पहिलो सत्रमा, उनी कांग्रेसको स्थायी समितिको अध्यक्ष निर्वाचित भए, जुन पद उनले १९५९ मा दोस्रो एनपीसी सम्म सम्हाले। १९५६ देखि १९६६ मा उनको पतन सम्म, उनी चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको पहिलो उपाध्यक्षको रूपमा रहे।Dittmer 1974, p. 17 citing Tetsuya Kataoka, Resistance and Revolution in China: The Communists and the Second United Front, 1974 pre-publication.
राष्ट्राध्यक्ष 

माओसँगको द्वन्द्व
लिउ शाओकी र इन्दिरा गान्धी, १९५४
१९६१ मा लिउलाई सार्वजनिक रूपमा माओको उत्तराधिकारीको रूपमा स्वीकार गरिएको थियो; यद्यपि, १९६२ सम्ममा शाओकीद्वारा माओको नीतिहरूको विरोधले माओलाई उनीमाथि अविश्वास गर्न बाध्य तुल्याएको थियो। व्यावहारिक आर्थिक सुधारहरूको लागि लिउको वकालत र अग्रगामी छलाङको असफलताको आलोचनाले उनी र माओ बीचको वैचारिक दरारलाई उजागर गर्‍यो।Spence, Jonathan D. The Search for Modern China, New York: W.W. Norton and Company. 1999.  p. 566. १९६० को दशकमा माओले आफ्नो प्रतिष्ठा पुनर्स्थापित गर्न सफल भएपछि,Teiwes, Frederick C., and Warren Sun. The Tragedy of Lin Biao: Riding the Tiger during the Cultural Revolution, 1966-1971. University of Hawaii Press, 1996. लिउको अन्ततः पतन "अपरिहार्य" भयो।

आरोप, मृत्यु र पुनर्स्थापना

सांस्कृतिक क्रान्तिको क्रममा एक र्‍यालीमा लिउ शाओकीलाई सार्वजनिक अपमानको शिकार बनाइँदै नवौं पार्टी कांग्रेसमा, लिउलाई देशद्रोही र शत्रु एजेन्टको रूपमा निन्दा गरिएको थियो। झोउ एनलाईले पार्टीको फैसला पढे कि लिउ "एक आपराधिक देशद्रोही, शत्रु एजेन्ट र साम्राज्यवादीहरू, आधुनिक संशोधनवादीहरू र कुओमिन्ताङ प्रतिक्रियावादीहरूको सेवामा खतना" थिए। कांग्रेसमा निन्दा गरिएपछि लिउको अवस्थामा सुधार भएन, र त्यसको केही समयपछि नै उनको मृत्यु भयो।Chung, Jang. Wild Swans: Three Daughters of China. Touchstone: New York. 2003. p. 391. .

लिउका प्रमुख चिकित्सकले लेखेको संस्मरणमा, उनले लिउको अन्तिम दिनहरूमा उनको चिकित्सा दुर्व्यवहारको बारेमा विवाद गरे। डा. गु किहुआका अनुसार, लिउको रोगको उपचारको लागि एक चिकित्सा टोलीलाई जिम्मा दिइएको थियो; जुलाई १९६८ र अक्टोबर १९६९ को बीचमा, लिउको बिग्रँदै गएको प्रतिरक्षा प्रणालीको कारणले गर्दा निमोनियाका कुल सात घटनाहरू भएका थिए, र यस रोगको उपचारको बारेमा शीर्ष चिकित्सकद्वारा कुल ४० समूह परामर्शहरू भएका थिए।  लिउलाई दैनिक रूपमा एक चिकित्सा टोलीले नजिकबाट निगरानी गर्‍यो, र प्रतिकूल परिस्थितिहरूमा उनीहरूले सक्दो प्रयास गरे। १२ नोभेम्बर १९६९ मा बिहान ६:४५ बजे मधुमेहका कारण जेलमा उनको मृत्यु भयो, काइफेङमा छद्म नामले, र भोलिपल्ट दाहसंस्कार गरियो। Alexander V. Pantsov . Mao: The Real Story . Simon & Schuster 2013. p. 519. .

देङ सियाओपिङ सत्तामा आएको दुई वर्षपछि फेब्रुअरी १९८० मा, चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको ११ औं केन्द्रीय समितिको पाँचौं पूर्ण बैठकले "कमरेड लिउ शाओकीको पुनर्स्थापना सम्बन्धी प्रस्ताव" जारी गर्‍यो। उक्त प्रस्तावले लिउलाई पूर्ण रूपमा पुनर्स्थापित गर्‍यो, उनको निष्कासनलाई अन्यायपूर्ण घोषित गर्‍यो र उनको मृत्युको समयमा उनीमाथि लगाइएका "विद्रोही, देशद्रोही र धोकेबाज" का लेबलहरू हटाइदियो। यसले उनलाई "एक महान मार्क्सवादी र सर्वहारा क्रान्तिकारी" घोषित गर्‍यो र पार्टीको प्रमुख नेताहरू मध्ये एकको रूपमा मान्यता दियो। लिन बियाओलाई लिउ विरुद्ध "झूटा प्रमाणहरू बनाउन" र "राजनीतिक संरचना र शारीरिक उत्पीडन" को शिकार बनाउन ग्याङ अफ फोरसँग काम गरेको आरोप लगाइएको थियो। साथै १९८० मा, सरकारले लिउलाई औपचारिक माफी माग्दै उनलाई गलत तरिकाले सताइएको र चिनियाँ कम्युनिस्ट क्रान्ति र जनवादी गणतन्त्र चीनको प्रारम्भिक विकासमा उनको योगदान महत्त्वपूर्ण र सकारात्मक रहेको स्वीकार गर्‍यो। Vogel, Ezra F. Deng Xiaoping and the Transformation of China. Harvard University Press, 2011. पुनर्स्थापना समारोहको समापन पछि, लिउको अस्तु उनको मृत्यु अघि गरेको इच्छा अनुसार क्विङदाओ शहरको तटमा बिसर्जन गरिएको थियो। 

२३ नोभेम्बर २०१८ मा, चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीका महासचिव सी जिनपिङले लिउ शाओकीको जन्मको १२० औं वार्षिकोत्सव मनाउन बेइजिङको ग्रेट हल अफ द पिपलमा भाषण दिए।

Liu Shaoqi's legacy remains controversial in China. While his role in the Chinese Communist Revolution and early economic reforms is acknowledged, his persecution during the Cultural Revolution and the subsequent suffering highlight the complexities of his political career. Liu's pragmatic approach to economic policy is now seen as a precursor to the reforms that transformed China in the late 20th century.

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:चीनका राष्ट्रपतिहरू