महिला विरुद्धको हिंसा उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्र

महिला विरुद्धको हिंसा उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्र संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभाले २० डिसेम्बर १९९३ को ४८/१०४ प्रस्तावमा मतदान बिना नै लागू थियो। यसमा "सबै मानव जातिको समानता, सुरक्षा, स्वतन्त्रता, अखण्डता र मर्यादा सम्बन्धी अधिकार र सिद्धान्तहरूको महिलाहरूमा विश्वव्यापी प्रयोगको तत्काल आवश्यकता"को मान्यता समावेश छ। यसले मानव अधिकारको विश्वव्यापी घोषणापत्र जस्ता घोषणापत्रहरूमा निहित समान अधिकार र सिद्धान्तहरूलाई सम्झाउँछ र मूर्त रूप दिन्छ,<ref> र धारा १ र २ ले महिला विरुद्धका हिंसाको सबैभन्दा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने परिभाषा प्रदान गर्दछ।

 पृष्ठभूमि 

महिलाहरूलाई हिंसामुक्त जीवन बिताउने अधिकार छ भन्ने अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता हालैको हो, जुन सन् १९७० को आसपास देखा परेको थियो। ऐतिहासिक रूपमा, हिंसासँगको उनीहरूको सङ्घर्ष, र अपराधीहरूलाई प्रायः संरक्षण गर्ने दण्डहीनतासँगको उनीहरूको भेदभाव हटाउने लडाईसँग जोडिएको छ। स्थापना भएदेखि नै संयुक्त राष्ट्र सङ्घले महिलाको स्थिति सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आयोग जस्ता संस्थाहरू मार्फत महिला अधिकारको उन्नतिमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ, तर सन् १९९० को दशकको सुरुवातसम्म हिंसाको शिकार हुने महिलाहरूको उच्च दरलाई विशेष रूपमा लक्षित गरेको थिएन। महिला विरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि १९७९ले कहिल्यै पनि महिला विरुद्ध हिंसाको उल्लेख गरेको थिएन जुन सन् १९९३ को भिएना घोषणापत्र र कार्ययोजनाले महिला विरुद्ध हिंसाको स्पष्ट रूपमा निन्दा गर्ने पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय दस्तावेज थियो। महिला विरुद्धको हिंसा उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्र प्रस्तावलाई महिला विरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि १९७९ को एक विस्तारको रूपमा विकसित गरिएको थियो,{{refn|group=note|name=General Recommendation 19|Note that in 1992, the CEDAW Committee did publish General Recommendation 19, but this was a non-binding statement, and rather than defining 'violence against women' as such, it recommended extending the definition of discrimination against women to include 'gender-based violence': 'The definition of discrimination includes gender-based violence, that is, violence that is directed against a woman because she is a woman or that affects women disproportionately.  र यसले महिला विरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि १९७९ को सुदृढीकरण र पूरकता यसको लक्ष्यहरूमा एक हो भनेर स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्दछ।

सेप्टेम्बर १९९२ मा, महिलाको स्थिति सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आयोगले महिला विरुद्धको हिंसा विरुद्धको मस्यौदा घोषणापत्र तयार गर्न एक विशेष कार्य समूह नियुक्त गरेको थियो। प्रस्तावको एउटा उद्देश्य महिला विरुद्धको हिंसा एक निजी, घरेलु मामिला हो जसमा राज्यको हस्तक्षेप आवश्यक पर्दैन भन्ने प्रचलित सरकारी अडानलाई उल्टाउनु थियो। त्यतिबेला, पत्नीलाई कुटपिट गर्नु (प्रायः "घरेलु हिंसा" वा "घनिष्ठ साझेदार हिंसा" शब्दहरू अन्तर्गत समूहबद्ध) महिला विरुद्धको हिंसाको सबैभन्दा सामान्य रूप थियो।  उदाहरणका लागि, लेभिनसन (सन् १९८९) ले, ९० अध्ययन गरिएका संस्कृतिहरूमध्ये ८६% मा, पतिहरूले आफ्ना पत्नीहरू विरुद्ध संरचनात्मक हिंसा गरेका थिए; त्यस समयमा अन्य अध्ययनहरूले समान अन्तरका सांस्कृतिक ढाँचा प्रदर्शन गरेको पत्ता लगाएका थिए।  यस्तो हिंसाको स्वास्थ्य परिणामहरू उल्लेखनीय थिए; उदाहरणका लागि, संयुक्त राज्य अमेरिकामा, यो महिलाहरूमा चोटपटकको प्रमुख कारण थियो, आपतकालीन विभागहरूमा जाने २२-३५% महिलाहरूले साझेदार दुर्व्यवहारबाट उत्पन्न लक्षणहरूको कारणले त्यसो गर्दथे। पत्नीलाई कुटपिट गर्दा अन्य महिलाहरूको तुलनामा ४-५ गुणा बढी मनोचिकित्सा उपचारको आवश्यकता पर्ने र ५ गुणा बढी आत्महत्या प्रयासको कारण बन्ने पाइएको थियो। यसबाहेक, बलात्कार लगायत यौन हिंसालाई बढ्दो रूपमा एक समस्याको रूपमा मान्यता दिइएको थियो जसले सबै महिलाहरूको एक महत्वपूर्ण प्रतिशतलाई प्रभाव पारेको थियो। ८ मार्च १९९३ मा अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस मनाउन, महासचिव, बुतरस बुतरस-घालीले घोषणापत्रको तयारीमा एक विज्ञप्ति जारी गरेका थिए जसमा महिला अधिकारको 'प्रवर्द्धन' र 'संरक्षण' मा संयुक्त राष्ट्र सङ्घको भूमिकालाई स्पष्ट रूपमा रेखाङ्कित गरिएको थियो:

महिला अधिकारको लागि सङ्घर्ष, र शान्तिलाई प्रवर्द्धन गर्न सक्षम नयाँ संयुक्त राष्ट्र सङ्घ सिर्जना गर्ने कार्य र यसलाई पोषण र दिगो बनाउने मूल्यहरू एउटै हुन्। आज - पहिलेभन्दा बढी - महिलाको कारण सम्पूर्ण मानवताको कारण हो।

 महिला विरुद्धका हिंसाको परिभाषा 

आदिवासी महिला र केटीहरू विरुद्धको हिंसा विरुद्ध लड्ने अन्तर्राष्ट्रिय विशेषज्ञ समूह बैठक (आदिवासी मुद्दाहरूमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको स्थायी मञ्चका लागि काम गर्ने) को जनवरी २०१२ को अवधारणा द्रष्टव्य अनुसार, महिला विरुद्धको हिंसा उन्मूलन सम्बन्धी घोषणापत्रको धारा १ र २ ले "महिला र केटीहरू विरुद्धको हिंसाको सबैभन्दा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने परिभाषा" प्रदान गर्दछ; यो दावी ज्याकी ट्रु (सन् २०१२) द्वारा प्रतिध्वनित गरिएको छ।
धारा एक:
यस घोषणापत्रको उद्देश्यका लागि, "महिला विरुद्धका हिंसा" शब्दले सार्वजनिक वा निजी जीवनमा हुने त्यस्ता कार्यहरूको धम्की, जबरजस्ती वा स्वेच्छाचारी रूपमा स्वतन्त्रताको वञ्चितीकरण सहित, महिलाहरूलाई शारीरिक, यौन वा मनोवैज्ञानिक हानि वा पीडा दिने वा गराउने सम्भावना भएको लिङ्ग-आधारित हिंसाको कुनै पनि कार्यलाई जनाउँछ।

धारा दुई
यसमा सीमित नभई, महिला विरुद्धको हिंसाले निम्न कुराहरूलाई समेटेको बुझिनेछ:
(क) परिवारमा हुने शारीरिक, यौन तथा मनोवैज्ञानिक हिंसा, जसमा कुटपिट, घरपरिवारका बालिकामाथि यौन दुर्व्यवहार, दाइजो सम्बन्धी हिंसा, वैवाहिक बलात्कार, महिलाको यौनाङ्ग विच्छेदन र महिलालाई हानिकारक अन्य परम्परागत अभ्यासहरू, पति/पत्नी अभावका हिंसा र शोषणसँग सम्बन्धित हिंसा समावेश छन्;
(ख) सामान्य समुदाय भित्र हुने शारीरिक, यौन तथा मनोवैज्ञानिक हिंसा, जसमा बलात्कार, यौन दुर्व्यवहार, काममा, शैक्षिक संस्थामा र अन्यत्र यौन उत्पीडन र धम्की, महिला बेचबिखन र जबरजस्ती वेश्यावृत्ति समावेश छ;
(ग) जहाँसुकै भए पनि, राज्यद्वारा गरिएको वा समर्थन गरिएको शारीरिक, यौन र मनोवैज्ञानिक हिंसा।

 प्रभाव 

 समस्याहरू 

 अभियानहरू 

 टिप्पणीहरू 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 
पाठ

श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घ महासभाका प्रस्तावहरू
श्रेणी:महिला विरुद्धका हिंसाको सम्बन्धित कार्यहरू
श्रेणी:महिला अधिकार सम्बन्धी दस्तावेजहरू
श्रेणी:उद्घोषहरू
श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू