सिन्धु जल सम्झौता

सिन्धु जल सन्धि भारत र पाकिस्तान पानी बाँडफाँड गर्ने सन्धि हो, जुन सिन्धु नदी र यसका सहायक नदीहरू उपलब्ध पानी प्रयोग गर्न विश्व बैंक व्यवस्थित र वार्तालाप गरिएको थियो। १९ सेप्टेम्बर १९६० मा तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरू र  पाकिस्तानी राष्ट्रपति तथा फिल्ड मार्शल अयुब खानले कराचीमा हस्ताक्षर गरेका थिए। २३ अप्रिल २०२५ मा, भारतका विदेश सचिव २०२५ पहलगाम आक्रमणपछि पाकिस्तानसँग सिन्धु जल सन्धि स्थगित गर्ने घोषणा गरेका थिए।

यस सम्झौता अनुसार, तीन "पूर्वी" नदि— ब्यास, रावी र सतलुज —को नियंत्रण भारतलाई, तथा तीन "पश्चिमी" नदि — सिंधु, चिनाब र झेलम —को नियंत्रण पाकिस्तानलाई दिइयो। सन्धिको प्रस्तावनामा सद्भावना, मित्रता र सहयोगको भावनामा सिन्धु नदी प्रणालीबाट अधिकतम पानी प्रयोग गर्ने प्रत्येक देशको अधिकार र दायित्वलाई मान्यता दिइएको छ। यद्यपि यो सन्धि दुवै राष्ट्रको सुरक्षा पक्षसँग जोडिएको छैन, पाकिस्तान, पूर्वी र पश्चिमी नदीहरूको डाउनस्ट्रीम राष्ट्र भएको कारण, भारतले पाकिस्तानमा विशेष गरी युद्धको समयमा बाढी वा खडेरी सिर्जना गर्न सक्ने डर रहेको छ।

 सिन्धु जल सन्धि स्थगित 
२३ अप्रिल २०२५ मा, जम्मू र कश्मीर पहलगाम बैसरान उपत्यकामा लक्षित आतंकवादी आक्रमण (जसमा २८ जनाको ज्यान गएको थियो र अन्य धेरै घाइते भएका थिए) पछि, भारत सरकार सुरक्षा सम्बन्धी क्याबिनेट समितिको बैठकमा राष्ट्रिय सुरक्षाको चिन्तालाई उद्धृत गर्दै सिन्धु जल सन्धि निलम्बन गर्ने निर्णय गरेको थियो।

सन्दर्भ सामग्रीहरू