तानिन्थारी क्षेत्र

तानिन्थारी क्षेत्र म्यान्मारको दक्षिणी भागमा अवस्थित एक प्रशासनिक क्षेत्र हो। यो क्षेत्रको उत्तरमा मलाए प्रायद्वीपको हिस्सा पर्छ भने पश्चिमतर्फ अन्डमान समुद्रको सिमा छ। पूर्वतर्फ थाईल्याण्डको सीमा छ र उत्तरतर्फ मोन राज्यले सीमा रहेको छ। तानिन्थारी क्षेत्रमा धेरै द्वीपहरू छन्, जस मध्य दक्षिणी र मध्य तटीय क्षेत्रमा रहेको मर्गुई सबैभन्दा ठूलो द्वीप हो। यस क्षेत्रको राजधानी डावेई हो। म्यिक र कावथाउँ अन्य महत्वपूर्ण शहरहरू हुन्। 
अङ्गुठाकार
तानिन्थारी क्षेत्रको कुल क्षेत्रफल ४३,३४४.९ वर्ग किलोमिटर छ र २०१४ को जनगणनाअनुसार यहाँको जनसंख्या करिब १.४ मिलियन रहेको छ। यस क्षेत्रमा उच्च सांस्कृतिक विविधता छ र बौद्ध धर्म यहाँको प्रमुख धर्म हो।

 इतिहास 
तानिन्थारी क्षेत्र ऐतिहासिक रूपमा प्राचीन तानिन्थारी क्षेत्रको हिस्सा थियो। यसमा हालको मोन राज्य र दक्षिणी क्यारेन राज्य पनि पर्दछन्। पहिलो सहस्राब्दीमा यसको दक्षिणी तटभाग प्राचीन व्यापारिक केन्द्र टक्कोला अन्तर्गत पर्थ्यो। यस क्षेत्रको उल्लेख महानिद्धेसा र मिलिन्ड पन्हा जस्ता बौद्ध ग्रन्थहरूमा पाइन्छ। 

१०५७ पछि, यो क्षेत्र राजा अनावरठाको बगान साम्राज्यको अधीनमा आयो। बगानको पतनपछि १२८७ मा यो क्षेत्र सुकथाई र पछि आयुत्थया साम्राज्यको नियन्त्रणमा आयो। १५६४ मा तुङ्गू वंशका राजा बैन्याङले सम्पूर्ण थाईल्याण्ड कब्जा गरेपछि तानिन्थारी क्षेत्र फेरि बर्मेली राज्यको हिस्सा मा पर्न गयो। १५९३ मा थाईल्याण्ड ले  दक्षिणी तट फेरि कब्जा गर्‍यो।

१७ औं र १८ औं शताब्दीमा बर्मा र थाईल्याण्ड बीच यो भूमीको लागि लगातार युद्ध भए। १७५१ मा थाईल्याण्डले मत्तामा क्षेत्रको दक्षिणतर्फ विस्तार गर्‍यो। १७६० मा कोंबाउंग वंशका राजा अलाउँपायाले थाईल्याण्डबाट डावेई क्षेत्र फिर्ता गरे। उनका छोरा, राजा सिन्ब्युसिनले १७६५ मा सम्पूर्ण तटभाग कब्जा गरेका थिए।

१८२४–१८२६ को पहिलो अङ्रेज-बर्मेली युद्धपछि, सल्विन नदीको दक्षिण भाग ब्रिटिशलाई हस्तान्तरण गरियो। ब्रिटिश र थाईल्याण्डले १८२६ र १८६८ मा सीमा निर्धारणका लागि सन्धि गरे। दोस्रो अङ्रेज-बर्मेली युद्धपछि ब्रिटिशहरूले सबै तल्लो बर्मालाई कब्जा गरे र राजधानी रङ्गुनमा सारियो। 

१९४८ मा स्वतन्त्रता पाउँदा उत्तरी जिल्लाहरू नयाँ क्यारेन राज्यमा राखियो। 

१९७४ मा उत्तरी भाग मोन राज्यको रूपमा छुट्टिाइयो र राजधानी डावेई मा सारियो।

 प्रशासनिक विभागहरू 
तानिन्थारी क्षेत्र चार प्रमुख जिल्लामा विभाजित छ: डावेई, म्यिक, बोकपिन र कावथाउँ। डावेई जिल्लामा डावेई, लाउंगलोन, थायेचांग, र येब्यु सहरहरू छन्। म्यिक जिल्लामा म्यिक, क्युनसु, पलाव र तानिन्थारी सहरहरू समेटिएका छन्। बोकपिनमा बोकपिन सहर र दुई साना सहर छन्। कावथाउँ जिल्लामा कावथाउँ सहर र खामाउक्गयी भन्ने सानो सहर छ।

हरेक जिल्ला र टाउनशिपमा स्थानीय सरकार, सुरक्षा र प्रशासनिक कार्यालयहरू कार्यरत छन्।

 सरकार 
तानिन्थारी क्षेत्रको सरकारमा कार्यपालिका, विधानमण्डल र न्यायपालिका हुन्छ। कार्यपालिकाको नेतृत्व मुख्य मन्त्रीले गर्छन् भने विधानमण्डल तानिन्थारी क्षेत्र ह्लुतावले प्रतिनिधित्व गर्दछ। क्षेत्रीय उच्च अदालत ले कानुनी मामिला हेर्छ। 

 यातायात 
तानिन्थारी क्षेत्रमा रेल, सडक र हवाई मार्गहरू उपलब्ध छन्। याङ्गोन–डावेई रेलमार्ग यहाँको मुख्य रेल सेवा हो। 

डावेईमा गहिरो पानीको बन्दरगाह निर्माणको योजना छ, जसमा बैंकक जोड्ने सडक र रेलमार्ग पनि समावेश छ। 

थाईल्याण्डमा अन्तर्राष्ट्रिय सीमा जाँच चौकी माव डाङ पास २०१४ देखि विकास गरिएको छ।

 जनसांख्यिकी 
२०१४ को जनगणनाअनुसार तानिन्थारी क्षेत्रको जनसंख्या करिब १.४ मिलियन छ। यहाँका प्रमुख जातिहरू बर्मेली (८६.५%), क्यारेन (७.५%), मोन (१.८%) र अन्य जातिहरू (४.२%) छन्।

धार्मिक दृष्टिले बौद्ध धर्म यहाँको प्रमुख धर्म हो। ८७.५% जनसंख्या बौद्ध घर्म मान्छन्। क्रिश्चियन ७.२%, मुस्लिम ५.१% र हिन्दू ०.२% रहेका छन्। बौद्ध भिक्षुहरूको संख्या ९,०९५ र भिक्षुणी ९७८ रहेको तथ्यांक छ। 

 अर्थतन्त्र 
तानिन्थारी क्षेत्रको अर्थतन्त्र समुद्रतटमा आधारित छ। माछा र सुक्खा माछा यहाँको प्रमुख व्यवसायिक उत्पादन हो। यी उत्पादनहरू घरेलु खपतका साथै थाईल्याण्डमा निर्यात गरिन्छ। तटवर्ती द्वीपहरूमा चरापाती संकलन पनि गरिन्छ।

क्षेत्रमा विभिन्न खनिज स्रोतहरू छन्, जसमा हेनडा, ह्याम्यिंग्गी, कान्बाउक, यावा, क्याउकमेत्ताङ, नन्थिदा र यदनाबोन खानीहरू पर्छन्। 

मोती पनि पर्ल आइल्याण्डमा उत्पादन गरिन्छ। हालै यहाँ व्यापक स्तरमा तेल-खजूर र रबरका बोटबिरुवा रोपिएको छ।

 तेल-खजूर उद्योग 
यहाँ १९७० को दशकदेखि सानो स्तरमा तेलखजूर बगैंचा विकास भएको थियो। १९९९ मा सैन्य शासनले ठूलो स्तरमा विकास सुरु गर्‍यो। २०१९ सम्म ४४ कम्पनीलाई ४,०१८१४ हेक्टर जग्गामा तेलखजूर रोप्न अनुमति दिइएको थियो। यसमा ६०% क्षेत्र जंगल र स्थानीय वनस्पतिले ढाकिएको छ। कतिपय क्षेत्र राष्ट्रिय निकुञ्जहरूमा पर्दछ।

 शिक्षा 
तानिन्थारी क्षेत्रमा शिक्षा अवसरहरू अत्यन्त सीमित छन्। मुख्य शहर बाहेक प्रायः क्षेत्रीय विद्यालय र कलेजहरू सीमित छन्। २००२–२००३ शैक्षिक वर्ष अनुसार प्राइमरी स्कूलका १,०११, माध्यमिक ५९ र हाई स्कूल ३० मात्र थिए। शिक्षक संख्या ४,७०० थियो र विद्यार्थी संख्या करिब २,३८,००० पुगेको थियो। 

तानिन्थारीका सात विश्वविद्यालय डावेई र म्यिकमा मात्र छन्। शिक्षा स्तर न्यून भएकाले विद्यार्थीहरू प्रायः उच्च शिक्षा प्राप्त गर्न अन्य शहरहरूमा जानुपर्ने अवस्था छ।

 स्वास्थ्य सेवा 
सामान्य रूपमा स्वास्थ्य सेवा निःशुल्क भए पनि औषधि र उपचारको शुल्क स्थानीय स्तरमा बसोबास गर्ने नागरिकले तिर्नुपर्छ। सरकारी अस्पतालमा आधारभूत सुविधा र उपकरणको अभाव छ। २००३ मा, तानिन्थारी क्षेत्रमा अस्पतालका ओछ्यानहरू यान्गुन जनरल अस्पतालभन्दा कम थिए। 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:म्यानमारका क्षेत्रहरू