बङ्गलादेशमा बौद्ध धर्म

बौद्ध धर्म बङ्गलादेशमा तेस्रो ठुलो धार्मिक सम्बद्धता हो र यसले बङ्गलादेशको जनसङ्ख्याको लगभग ०.६१% ओगटेको छ।  बुद्ध आफ्नो जीवनमा एक पटक आफ्नो शिक्षा फैलाउन पूर्वी बङ्गालको यस क्षेत्रमा आएका थिए र उनी स्थानीय मानिसहरूलाई बौद्ध धर्ममा रूपान्तरण गर्न सफल भएको मानिन्छ। उनी विशेष गरी चट्टोग्राम विभागमा र पछि पाल साम्राज्यले बङ्गाल क्षेत्रभरि बौद्ध धर्मको प्रचार र संरक्षण गरेका थिए। 

बङ्गलादेशमा लगभग १० लाख मानिसहरू थेरवाद बौद्ध धर्म मान्छन्। ६५% भन्दा बढी बौद्ध जनसङ्ख्या चट्टोग्राम पहाडी क्षेत्र क्षेत्रमा केन्द्रित छन्, जहाँ राखिन, चाकमा, मारमा, तन्चाङ्ग्या, जुम्मा मानिसहरू र बरयाहरू लगायतका जातिहरूको उस धर्म मान्दछन्।। बाँकी ३५% बङ्गाली बौद्धहरू छन्। बङ्गलादेशका सहरी केन्द्रहरू, विशेष गरी चट्टोग्राम र ढाकामा पनि बौद्ध समुदायहरू छन्।

 इतिहास 
किंवदन्ती अनुसार गौतम बुद्ध बौद्ध धर्म फैलाउन यस क्षेत्रमा आएका थिए, र उनको पाइला पछ्याउन एक वा दुई व्यक्ति भिक्षु बनेका थिए भन्ने अनुमान गरिएको थियो। यद्यपि, अशोकको शासनकालमा बौद्ध धर्मले प्रभुत्व जमाउन नसकेसम्म बौद्ध धर्मले धेरै समर्थन पाएको थिएन। भारतीय उपमहाद्वीपलाई नियन्त्रण गर्ने पाल साम्राज्यले आधुनिक बङ्गलादेशमा धेरै बौद्ध विचारधाराहरू फैलाएको थियो र महास्थानगढ र सोमपुर महाविहार जस्ता धेरै मठहरू निर्माण गरेको थियो। पाल राजवंशको समयमा, अतिशा नामक एक प्रसिद्ध शिक्षकको जन्म विक्रमपुर सहरमा भएको थियो जसले र महायान बौद्ध धर्म फैलाएका थिए।

चन्द्र राजवंशका पुरणचन्द्र र सुवर्णचन्द्रले बौद्ध धर्म अपनाएका थिए र उनीहरूका उत्तराधिकारीहरू त्रैलोक्यचन्द्र र श्रीचन्द्रले हरिकेल र चन्द्रद्वीप (बरिशाल)मा शासन गरेका थिए।P. 22 European Trade and Colonial Conquest: Volume 1 खड्ग राजवंश भट्ट थर भएका मराजाहरूको बौद्ध राजवंश थियो। तिनीहरूले धेरै मन्दिर र मठहरू बनाएका थिए। उदाहरणका लागि राजा राजभट्ट एक धेरै प्रतिबद्ध महायानवादी बौद्ध थिए।P. 261 Early Advaita Vedanta and Buddhism: The Mahayana Context of the Gau?apadiya By Richard King

सन् १२०२ मा तुर्की विजयको समयमा विभिन्न रूपहरूमा बौद्ध धर्म प्रचलित भएको देखिन्छ। आक्रमणकारी सेनाहरूले असङ्ख्य मठहरू फेला पारेका थिए, जसलाई तिनीहरूले ध्वस्त पारेका थिए। नालन्दा विश्वविद्यालय जस्ता बौद्ध शिक्षा केन्द्रहरूको विनाशसँगै, बौद्ध धर्म द्रुत रूपमा विघटन भएको थियो। त्यसपछिका शताब्दीहरूमा र सन् १९८० को दशकसम्म लगभग सबै बाँकी बौद्धहरू चट्टोग्राम वरपरको क्षेत्रमा बसोबास गर्दथे, जुन बेलायती शासनको समय (सन् १८५८-१९४७) सम्म पूर्ण रूपमा विजय प्राप्त भएको थिएन। १९औँ शताब्दीको बेलामा, एक पुनरुत्थान आन्दोलन विकसित भएको थियो‍ जसले थेरवाद भिक्षुहरूको दुई वर्ग, सङ्घराज निकाय र महास्थवीर निकायको विकास निम्त्याएको थियो।

चट्टोग्राम पहाडहरूमा, बौद्ध जनजातिहरूले बाहुल्यता रहेको छ र तिनीहरूको धर्म आदिवासी विश्वास र बौद्ध सिद्धान्तहरूको मिश्रण जस्तो देखिन्थ्यो। सन् १९८१ को जनगणना अनुसार, बङ्गलादेशमा लगभग ५,३८,००० बौद्धहरू थिए, जसले जनसङ्ख्याको १ प्रतिशत भन्दा कम प्रतिनिधित्व गर्दछ।

 जनसाङ्ख्यिकीय अवलोकन 

+ दशकौँ अनुसार बङ्गलादेशमा बौद्ध धर्म वर्ष (सन्) प्रतिशत वृद्धि १९५१ ०.७% १९६१ ०.७%  ०% १९७४ ०.६%  -०.१% १९८१ ०.६%  ०% १९९१ ०.६%  ०% २००१ ०.७%  +०.१% २०११ ०.६%  -०.१% २०२२ ०.६३%  +०.०३%

सन् २०१४ सम्म, बौद्ध धर्मका अनुयायीहरू मुख्यतया बङ्गलादेशको व्यापारिक सहर चट्टोग्राम सहरमा बस्ने बरुयाहरू र उप-उष्णकटिबन्धीय चट्टोग्राम पहाडी क्षेत्रमा बस्ने आदिवासी अरकानी वंशका मानिसहरू हुन्। बङ्गलादेशमा बौद्ध धर्म मान्ने मानिसहरू बहुमतमा बरुया मानिसहरू हुन्, बङ्गलादेशको ०.०७% जनसङ्ख्यामध्ये ६५% प्रतिशत, चकमा, चक, मारमा, तन्चाङ्ग्या र ख्याङ, जो अनादिकालदेखि नै बौद्ध धर्मको अभ्यास गर्दै आएका छन्। अन्य जनजातिहरू, विशेष गरी जीववादको अभ्यास गर्नेहरू, केही बौद्ध प्रभावमा आएका छन्।
+ बङ्गलादेशभरि बौद्ध जनसङ्ख्या विभाग प्रतिशत (%) बौद्ध जनसङ्ख्या (18px) जम्मा जनसङ्ख्या  बरिसाल  ४,९११ ९१,००,१०४ चट्टोग्राम  ९,६९,६३० ३,३२,०२,३५७ ढाका  २०,३३५ ४,४२,१५,७५९ खुल्ना‍  १,००६ १,७४,१५,९२४ राजशाही  १,१२३ २,०३,५३,११७ रङ्पुर  ३,०९१ १,७६,१०,९५५ सिलेट  १,१०५ १,१०,३४,९५२ मयमनसिंह  ७५३ १,२२,२५,४४९

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 


बङ्गलादेश

श्रेणी:बङ्गलादेशमा धर्म