जरत्कारु

जरत्कारु हिन्दु धर्मका एक महान् ऋषि हुन्। उनी सर्प देवी मनसाका श्रीमन र ऋषि आस्तिकका पिता हुन्। उनी मनसा र आस्तिकका कथाहरूमा एक सहायक पात्रका रूपमा देखा पर्छन्। हिन्दु धर्मग्रन्थमा जरत्कारुलाई कठोर तपस्या गर्ने एक महान् विद्वान ऋषिको रूपमा वर्णन गरिएको पाइन्छ। उनले आजीवन ब्रह्मचर्यको पालना गर्न चाहना राख्दथे तर आफ्ना मृत पितृहरूको आग्रहमा उनले मनसासँग विवाह गर्छन्। उनका पितृहरूले यदि जरत्कारुले सन्तान नजन्माए आफूहरू नर्कमा जाने बताउथे। दम्पतीबीच कुनै भावनात्मक सम्बन्ध नभएपछि उनीहरूको वैवाहिक सम्बन्ध असफल जस्तै बन्न पुग्छ। जरत्कारु गहिरो निद्रामा भएको बेला मनसाले उनलाई जगाएपछि जरत्कारुले आफू अपमानित भएको महसुस गरी उनलाई त्याग्छन् र छाडेर जानुअघि उनले मनसालाई आशीर्वाद दिन्छन् र उनको अनुपस्थितिमा नै मनसाले आस्तिकलाई जन्म दिन्छिन्। मनसालाई भेट्नुअघिको उनको प्रारम्भिक जीवन वा उनलाई त्यागेपछिको पछिल्लो जीवनका बारेमा खासै जानकारी पाइँदैन।

महाभारतका अनुसार जरत्कारुको जन्म यायावर ब्राह्मण वंशमा हुन्छ र उनी यस वंशका एक मात्र उत्तराधिकारी हुन्छन्। यस धर्मग्रन्थमा उनको नामको व्युत्पत्ति बारेमा पनि व्याख्या गरिएको छ। 'जरा' को अर्थ "क्षय" वा "उपभोग" र 'कारु' को अर्थ "विशाल" वा "भयानक" भन्ने हुन्छ; ऋषिको शरीर निकै ठुलो हुन्छ जसलाई उनले कठोर तपस्याद्वारा क्षय गरेका हुन्छन्। यसरी उनलाई जरत्कारु भनिएको हो।

 किंवदन्ती 

जरत्कारु हिन्दु धर्मग्रन्थ अन्तर्गतका महाभारत, देवीभागवत पुराण र ब्रह्मवैवर्त पुराणमा आस्तिक र मनसाका कथाहरूमा देखा पर्छन्। आस्तिकको कथा महाभारतको पहिलो पुस्तक, आदि पर्व को 'आस्तिक पर्व' अध्यायमा दुईपटक वर्णन गरिएको छ। उनी आफ्नी श्रीमती, सर्प देवीको पूजासँग सम्बन्धित लोककथाहरूका एक पात्र पनि हुन्।

पहिलो सङ्क्षिप्त वर्णनमा जरत्कारुलाई प्रजापति जस्तै शक्तिशाली र कठोर तपस्वीका साथै आजीवन ब्रह्मचारीको पालन गरेका ऋषिको रूपमा चित्रण गरिएको छ।van Buitenen pp. 69–71 दोस्रो संस्करणमा, जरत्कारुलाई वेद र यसका शाखाहरूका विद्वान, "संयमित, महान् आत्मा भएका" र ठूला व्रत तथा तपस्याहरूको पालना गर्ने व्यक्तिका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू