मग्वे क्षेत्र

माग्वे क्षेत्र म्यानमारको केन्द्र भागमा अवस्थित एक प्रशासनिक क्षेत्र हो। यसको राजधानी माग्वे शहर हो भने सबैभन्दा ठूलो शहर पाकोक्कु हो। म्यानमारको सातवटै क्षेत्रहरू मध्ये माग्वे क्षेत्र दोस्रो ठूलो क्षेत्र हो। यसको क्षेत्रफल करिब ४४,८२० वर्ग किलोमिटर छ। यस क्षेत्रको भौगोलिक अवस्थाले यसलाई म्यानमारको प्रमुख प्रशासनिक र आर्थिक केन्द्रको रुपमा हेरिन्छ।
अङ्गुठाकार
माग्वे क्षेत्रलाई उत्तरमा सागाइङ, पूर्वमा मण्डले, दक्षिणमा बागो, र पश्चिममा राखाइन तथा चिन राज्यले घेरेको छ। यहाँका प्रमुख शहरहरूमा माग्वे, पाकोक्कु, अङ्ग्लान, येनाङयाङ, तौन्ड्विङ्गयी, चौक, मिन्बु, थायेत र गंगाव पर्दछन्।  

 इतिहास 
माग्वे क्षेत्रको इतिहास प्राचीन कालदेखि महत्वपूर्ण रहेको छ। पाण्डाउङ र पोन्या क्षेत्रहरूमा ४ करोड वर्ष पुराना प्रारम्भिक मानव जीवाश्म फेला परेका छन्। यसले म्यानमारलाई "विश्वको मानवताको जन्मस्थल" को रूपमा प्रचार गरिएको छ, यद्यपि यो दाबी वैज्ञानिक रूपमा पुष्टि भएको छैन। तौन्ड्विङ्गयी नगरपालिकामा २ हजार वर्ष पुरानो प्राचीन प्यू सहर अवस्थित रहेको छ।

माग्वे क्षेत्रको पुरानो नाम मिन्बु क्षेत्र वा मिन्बु प्रान्त थियो। प्रारम्भमा यसमा तीन जिल्ला थिए: मिन्बु, थायेत र येनाङयाङ। यसको राजधानी शहर येनाङयाङ थियो। १९५० मा चौक नगरपालिकालाई म्यिङ्यान जिल्लाबाट येनाङयाङ जिल्लामा समेटियो। १९६२ मा जनरल ने विन नेतृत्वको सैन्य कु ले म्यानमारमा सत्ता कब्जा गर्‍यो। १९७४ मा नयाँ संविधान लागू भई, मिन्बु क्षेत्रको नाम माग्वे क्षेत्रमा परिवर्तन गरियो र नयाँ प्रशासनिक संरचना गठन गरियो।

 प्रशासनिक संरचना 
माग्वे क्षेत्रलाई चार मुख्य जिल्लामा विभाजन गरिएको छ। यी माग्वे, मिन्बु, थायेत र पाकोक्कु हुन्। १९९६ मा पाकोक्कु जिल्लालाई दुई भागमा विभाजन गरी गंगाव जिल्ला थप गरिएको थियो। हाल माग्वे क्षेत्रमा पाँच जिल्ला र २५ नगरपालिकाहरू  र १,६९६ गाउँ र वार्ड संरचनाहरू छन्। राजधानी माग्वे शहरको २०२० मा अनुमानित शहरी जनसंख्या ८५,२१४ रहेको छ थियो भने पाकोक्कुमा १०७,८९० रहेको थियो।

अन्य प्रमुख शहरहरूमा अङ्ग्लान, येनाङयाङ, तौन्ड्विङ्गयी, चौक, मिन्बु, यसाग्यो, सलिन, थायेत, नाटमाउक र गंगाव पर्दछन्। यी शहरहरूले माग्वे क्षेत्रको प्रशासनिक, आर्थिक र सांस्कृतिक जीवनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछन्।

 शासन व्यवस्था 
माग्वे क्षेत्र सरकार प्रमुख मन्त्रीको नेतृत्वमा कार्यान्वित हुन्छ। क्षेत्रको विधान सभा माग्वे क्षेत्र ह्लुत्तावले व्यवस्थापन गर्छ। माग्वे उच्च अदालत क्षेत्रको सर्वोच्च न्यायिक निकायको रूपमा रहेको छ।

 जनसांख्यिकी 
२०१४ को जनगणना अनुसार माग्वे क्षेत्रको जनसंख्या करिब ३,९१७,०५५ रहेको छ। यस क्षेत्रको मुख्य जाति बर्मेली हुन् र कुल जनसंख्याको ९७.१ प्रतिशत रहेको छ। चिन जाति २.६ प्रतिशत रहेको छ भने अन्य जातिहरू ०.३ प्रतिशत मात्र छन्। अन्य जातिहरूमा राखाइन, सान, करेन र अल्पसंख्यक समुदाय समावेश छन्।

साम्राज्यवादी कालमा माग्वे क्षेत्रमा पश्चिमी तेलकर्मी र उनीहरूको बर्मेली साझेदारबाट वंशज भएका अङ्रज-बर्मेलीहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति थियो।

माग्वे क्षेत्र प्रायः बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको क्षेत्र हो। २०१४ को जनगणना अनुसार, ९८.८ प्रतिशत जनसंख्या बौद्ध धर्मावलम्बी, ०.७ प्रतिशत क्रिश्चियन, ०.३ प्रतिशत मुस्लिम, ०.१ प्रतिशत हिन्दू र ०.१ प्रतिशत आदिवासी धर्ममा आबद्ध छन्। 

 भुगोल 
माग्वे क्षेत्र उत्तर अक्षांश १८° ५०' देखि २२° ४७' र पूर्व देशान्तर ९३° ४७' देखि ९५° ५५' सम्म फैलिएको छ। क्षेत्रको उच्चतम शिखर केनेडी पीक २,७०३ मिटर उचाइमा रहेको छ। 

 यातायात 
एयावाडी नदी माग्वे क्षेत्रको मुख्य यातायात मार्ग हो। यस नदीमार्फत वस्तु र मानिस दुवैको आवाजाही हुन्छ। पाकोक्कु, माग्वे, मिन्बु, येनाङयाङ, चौक, एलानम्यो र थायेतम्यो मुख्य नदी बन्दरगाहहरू हुन्।  

इरावदी नदीको बाहेक माग्वे क्षेत्रमा रेल मार्ग र सडक मार्ग पनि प्रयोगमा छन्। प्यु–न्याङ–उ, पाकोक्कु–म्यिङ्यान रेल मार्गले पूर्वी माग्वे क्षेत्रलाई राजधानी नायपीडाउ, याङ्गुन र मण्डलेसँग जोड्दछ। यस मार्गमा तौन्ड्विङ्गयी र नाटमाउक प्रमुख स्टेशनहरू हुन्।

सडक प्रणाली कम विकसित छ। अधिकांश शहरहरू दुई लेन सडकमार्फत जोडिएका छन्। याङ्गुन र मण्डलेलाई नियमित बस सेवाले पनि जोडेको छ।

माग्वेमा सानो गैर-व्यावसायिक विमानस्थल छ। व्यापारिक विमानस्थलहरू गंगाव, क्याउक्तु, पाकोक्कु र पाउकमा छन्। हालसम्म नियमित उडान छैन, तर पाकोक्कु विमानस्थललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा विस्तार गर्ने योजना छ।

 अर्थतन्त्र 
माग्वे क्षेत्रको प्रमुख उद्योग पेट्रोलियम हो। यहाँ म्यानमारको अधिकांश तेल र प्राकृतिक ग्यास उत्पादन हुन्छ। तेल क्षेत्रहरू म्यान, येनाङयाङ, चौक, क्याउक्ख्वेट, लेटपाण्डो र अयादावमा रहेका छन्। अन्य उद्योगमा सिमेन्ट, कपास , चुरोट उत्पादन, फलाम र कांस्य निर्माण हुन्।

यो क्षेत्रको कृषि अर्थतन्त्रमा चिया, तिल, मटर, धान, मकै, सूर्यमुखी, चना, टमाटर, खुर्सानी, प्याज र आलु हो। पाकोक्कु उपत्यका म्यानमारको सबैभन्दा ठूलो चामल उत्पादक हो। यहाँबाट आसपासका जिल्ला र चिन राज्यमा चामल आपूर्ति हुन्छ।

 शिक्षा 
२००२ को तथ्यांक अनुसार माग्वे क्षेत्रमा ३,८५९ विद्यालय थिए, जसमा ७० उच्च विद्यालय थिए। क्षेत्रका १२ विश्वविद्यालय र कलेजमध्ये अधिकांश माग्वे, पाकोक्कु र येनाङयाङमा अवस्थित छन्। 

प्राथमिक विद्यालयका विद्यार्थीमध्ये करिब १० प्रतिशत मात्र उच्च विद्यालय पुग्छन्।

 स्वास्थ्य सेवा 
सैनिक सरकारले देशको सकल घरेलु उत्पादनको ०.५ देखि ३ प्रतिशत मात्र स्वास्थ्य क्षेत्रमा खर्च गर्छ। औषधि र उपचार निःशुल्क भए पनि व्यवहारमा बिरामीले तिर्नुपर्छ। माग्वे क्षेत्रमा अस्पतालका आधारभूत सुविधा र उपकरणको कमी छ। ग्रामीण क्षेत्रका अस्पतालहरूले जनसंख्याको आवश्यकतालाई पूरा गर्न सक्दैनन्। 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:म्यानमारका क्षेत्रहरू