केआइआइटी घटना २०२५

भारतको ओडिसा राज्यको भुवनेश्वरस्थित कलिंगा इन्स्टिच्युट अफ इंडस्ट्रियल टेक्नोलोजीको छात्रावासमा १६ फेब्रुअरी २०२५ मा नेपाली सूचना प्रविधिमा स्नातक गरेकी छात्रा प्रकृति लम्साल मृत अवस्थामा फेला परेकी थिइन्, जुन आत्महत्याको आशंका गरिएको छ।  छात्राहरूले दुर्व्यवहार र संस्थागत लापरबाहीको आरोप लगाएपछि विरोध प्रदर्शन चर्कियो।   शैक्षिक संस्था प्रशासनले सबै नेपाली विद्यार्थीलाई छात्रावास खाली गर्न आदेश दिएको थियो, जसका कारण धेरैजना अलपत्र परेका थिए।  प्रहरीले घटनासँग सम्बन्धित एक पुरुष विद्यार्थीलाई पक्राउ गरेको छ, भने नेपाली दूतावासले विद्यार्थीहरूको सुरक्षा तथा बसोबासको समन्वयको लागी दुई जना अधिकारी खटाएका थिए । यस घटना सम्बन्धमा बढ्दो तनावका बीच अनुसन्धान जारी रहेको छ। 

 पृष्ठभूमी 

प्रकृति लम्साल नेपालको रुपन्देही जिल्लाको सिद्धार्थनगर, भैरहवाकी विद्यार्थी थिइन्। उनले भारतको ओडिशा राज्यस्थित कलिंगा इन्स्टिच्युट अफ इंडस्ट्रियल टेक्नोलोजी, भुवनेश्वरमा सूचना प्रविधिमा स्नातकमा अध्ययनरत थिइन्।

केआइआइटीमा अध्ययनरत हुँदा, प्रकृति लम्सालको सम्बन्ध सोही संस्थाका विद्यार्थी अद्विक श्रीवास्तवसँग रहेको र पछि उनीहरूको सम्बन्ध अन्त्य भएको थियो। प्रतिवेदनहरूका अनुसार, अद्विक श्रीवास्तवले निजी तथा संवेदनशील तस्बिरहरू सार्वजनिक गर्ने धम्की दिँदै प्रकृतिलाई ब्ल्याकमेल गरेका थिए। प्रकृतिले उक्त घटनाबारे शैक्षिक संस्था प्रशासनलाई जानकारी गराउन खोजेकी थिइन्, तर उनका गुनासाहरू सम्बोधन गर्न उचित कदम तथा संस्था प्रशासनबाट आवश्यक सहयोगको कमि भएको विश्वास गरिएको छ। 

यो मानसिक उत्पिडन र उचित समाधानको अभावले प्रकृतिलाई गहिरो तनावमा पुर्‍याएको विश्वास गरिएको छ। केही प्रतिवेदनहरू अनुसार, यिनै कारणहरूले गर्दा उनले ज्यान गुमाएको हुन सक्ने भएकोछ। घटनाको दिन उनी आफ्नै छात्रावासको कोठामा मृत अवस्थामा फेला परिन्, जुन आत्महत्याको आशंका गरिएको छ। 

 घटना 
प्रकृती लम्साल १६ फेब्रुअरी २०२५ मा कलिंगा इन्स्टिच्युट अफ इंडस्ट्रियल टेक्नोलोजीको छात्रावासको कोठामा मृत अवस्थामा फेला परेकी थिइन्। लामो समयसम्म सम्पर्क हुन नसकेपछि उनकी कोठासाथी चिन्तित भइन् र उनलाई हेर्न गएका थिए। त्यसपछि, प्रकृती अचेत अवस्थामा फेला परेकी थिइन्। यो घटना तुरुन्तै संस्था प्रशासनलाई जानकारी गराइएको थियो। 

प्रकृती लम्सालले सोही दिन आफ्नो परिवारसँग अन्तिम पटक कुरा गरेकी थिइन्। उनले क्याम्पसमा हुने एक कार्यक्रममा जाने बताएकी थिइन्। उनका बुबाका अनुसार, उनले दिउँसो २:५१ बजे आमासँग फोनमा कुरा गरेकी थिइन्, त्यतिवेला उनीको कुराकानी तथा हाउभाउ सामान्य सुनिएकी थिइन् र दिनमा हुने कामबारे उल्लेख गरेकी थिइन्। तर, सोही दिउँसो संस्था प्रशासनले साँझ ५ बजेदेखि ५:३० बजेभित्र लम्सालको मृत्युको खबर परिवारलाई जानकारी गरायो।

उनको मृत्युको वास्तविक कारण सार्वजनिक रूपमा खुलाइएको छैन, तर पोस्टमार्टम रिपोर्टपछि घटनालाई आत्महत्याको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ। १८ फेब्रुअरी २०२५ मा, प्रहरीले प्रकृति लम्सालको शवलाई पोस्टमार्टमपछि परिवारलाई हस्तान्तरण भई उनको अन्तिम संस्कार गृह जिल्लाको स्वर्गद्वारी घाटमा भएको छ। 

 घटना पश्चातको घटनाक्रम 
घटना भए पश्चात केआइआइटीले प्रारम्भमा ११०० भन्दा बढी नेपाली विद्यार्थीहरूलाई निलम्बन गर्ने सूचना जारी गर्दै उनीहरूलाई छात्रावास खाली गर्न निर्देशन दिएको थियो। यस निर्णयका विरुद्ध नेपाली विद्यार्थी समुदायको तर्फबाट व्यापक विरोध प्रदर्शन भयो, जसमा उनीहरूले उत्पीडन र गुनासाहरूको व्यवस्थापनप्रति असन्तोष व्यक्त गरेका थिए। घटनाक्रम बढ्दै गए पश्चात पछि संस्थाले उक्त निलम्बनको निर्णय फिर्ता लिँदै नेपाली विद्यार्थीहरूलाई पुनः फर्कन अनुरोध गर्दै सूचना जारि गरेको थियो।

विरोध प्रदर्शनका क्रममा केही विद्यार्थीहरूले शैक्षिक संस्थाका कर्मचारीहरूबाट मौखिक दुर्व्यवहार भएको आरोप लगाएका छन्। एउटा घटनामा, एक कर्मचारीले संस्थाको बजेटलाई नेपालको बजेटसँग तुलना गर्दै गरेको टिप्पणीलाई अपमानजनक रूपमा लिइएकोछ भने यस विषयलाई लिएर सामाजिक सञ्चालमा चर्को आलोचना भई रहेकोछ। चर्को आलोचना भए पश्चात ती कर्मचारीले सो टिप्पणी तत्कालको परिस्थितिमा निस्किएको भन्दै माफी मागेका भिडियो सार्वजनिक भएका छन्।

ओडिशा प्रहरीले प्रकृति लम्सालको मृत्युको अनुसन्धान सुरु गरेको छ। प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट उनले तेस्रो वर्षका मेकानिकल इन्जिनियरिङ विद्यार्थी अद्विक श्रीवास्तवबाट उत्पीडन र ब्ल्याकमेलको सामना गरेको खुलासा भएको छ। श्रीवास्तवलाई ओडिशाको भुवनेश्वर अवस्थित विजुपटनायक अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट राज्य छोड्न प्रयास गर्ने क्रममा पक्राउ गरियोछ। उनीमाथि ब्ल्याकमेल र उत्पीडन सम्बन्धी मुद्दा लगाइएको छ।

ओडिशा उच्च शिक्षा विभागले अतिरिक्त प्रमुख सचिव सत्यब्रत साहुको नेतृत्व गठित उच्चस्तरीय समिति केआइआइटीका संस्थापक अच्युत सामन्त तथा संस्थाका अधिकारीहरूलाई प्रकृतिको मृत्यु र शैक्षिक संस्थाको प्रतिक्रियासम्बन्धी छलफलका लागि बोलाएको थियो।  

हाल यस घटनासँग सम्बन्धित विश्वविद्यालयका कर्मचारीहरूलाई हिरासतमा लिइएको छ भने विश्वविद्यालयले यस घटना तथा नेपाली विद्यार्थीहरूलाई निलम्बन गर्ने विषयमा खेद प्रकट गर्दै माफि मागेको छ।  शैक्षिक संस्थाले कलेजमा ज्यान गुमाएकी प्रकृती लम्सालको नाममा जेहेन्दार नेपाली विद्यार्थीका लागि छात्रवृत्ति दिने निर्णय गरिएको संस्थाको वेभसाइट मार्फत जानकारी गराएको छ।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:भारतमा भएको मृत्यु घटना