खालेदा जिया

खालेदा जिया (; जन्म (१५ अगस्ट १९४५ – ३० डिसेम्बर २०२५) खालेदा खानम पुतुल एक बङ्गलादेशी राजनीतिज्ञ थिइन् जसले पहिलो कार्यकालको रूपमा मार्च १९९१ देखि मार्च १९९६ सम्म र दोस्रो कार्यकालको रूपमा जुन २००१ देखि अक्टोबर २००६ सम्म बङ्गलादेशको प्रधानमन्त्रीको रूपमा कार्यभार सम्हालेकी थिइन्। उनी बङ्गलादेशको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री र बेनजीर भुट्टोपछि मुस्लिम विश्वको दोस्रो महिला प्रधानमन्त्री थिइन्। उनी बङ्गलादेशका पूर्व राष्ट्रपति जियाउर रहमानकी श्रीमती हुन्। उनी सन् १९८४ देखि सन् २०२५ सम्म बङ्गलादेश राष्ट्रियतावादी दलको अध्यक्षको रूपमा कार्यरत थिइन् जसको स्थापना उनका स्वर्गीय श्रीमनले सन् १९७८ मा गरेका थिए।

सन् १९८२ मा सेना प्रमुख हुसेन मोहम्मद एरसादको नेतृत्वमा भएको सैन्य 'कू' पछि जियाले सन् १९९० मा एरसादको पतनसम्म प्रजातन्त्रका लागि आन्दोलनको नेतृत्व गरेकी थिइन्। सन् १९९१ को आम चुनावमा बङ्गलादेश राष्ट्रियतावादी दलको विजय पश्चात् उनी प्रधानमन्त्री बनेकी थिइन्। सन् १९९६ मा अन्य दलले पहिलो चुनाव बहिष्कार गरेपछि उनले अल्पकालीन सरकारमा पनि केही समय काम गरेकी थिइन्। सन् १९९६ को आम चुनावको अर्को चरणमा अवामी लिग सत्तामा आएको थियो। उनको पार्टी सन् २००१ मा पुनः सत्तामा आएको थियो। उनी सन् १९९१, १९९६ र २००१ को आम निर्वाचनमा पाँच वटा छुट्टाछुट्टै संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा निर्वाचित भएकी थिइन्।

सन् १९८० को दशकमा एरसादको सैन्य तानाशाहीविरुद्ध कडा विरोध र बङ्गलादेशमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापन गर्ने उनको प्रतिबद्धताका कारण उनले "सम्झौताहीन नेता"को रूपमा ख्याति प्राप्त गरेकी थिइन्। उनलाई एरसाद सरकारले धेरै पटक नजरबन्दमा राखेको थियो भने पछिल्लो समय शेख हसिना नेतृत्वको सरकारले पनि उनलाई नजरबन्दमा राखेको थियो। उनलाई सन् २०११ मा न्युजर्सीको राज्य सिनेटले 'प्रजातान्त्रिक योद्धा'को रूपमा सम्मानित गरेको थियो। 

फोर्ब्सले जिया विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली महिलाहरूको सूचीमा सन् २००४ मा १४औँ स्थानमा, सन् २००५ मा २९औँ स्थानमा र सन् २००६ मा ३३औँ स्थानमा राखेको थियो।

सन् २००६ मा उनको सरकारको कार्यकाल समाप्त भएपछि, राजनीतिक हिंसा र आन्तरिक कलहका कारण जनवरी २००७ को निर्धारित चुनावमा ढिलाइ भएको थियो, जसको परिणामस्वरूप कामचलाउ सरकारलाई शान्तिपूर्ण रूपमा सैन्य अधिग्रहण गरिएको थियो। अन्तरिम शासनकालमा सैन्य सरकारले जिया र उनका दुई छोरालाई भ्रष्टाचारको आरोप लगाएको थियो। 

सन् १९८० को दशकदेखि जियाको मुख्य प्रतिद्वन्द्वी अवामी लिगकी नेतृ शेख हसिना हुन्। सन् १९९१ देखि बङ्गलादेशको प्रधानमन्त्रीका रूपमा सेवा रत यी दुई जना मात्र हुन्।

जियालाई सन् २०१८ मा जिया अनाथालय ट्रस्ट र जिया च्यारिटेबल ट्रस्टको भ्रष्टाचार मुद्दामा १७ वर्षको जेल सजाय सुनाइएको थियो। स्थानीय अदालतले नवगठित जिया अनाथालय ट्रस्टको पक्षमा रकम वितरण गर्दा प्रधानमन्त्रीका रूपमा शक्तिको दुरुपयोग गरेको भन्दै उनलाई फैसला सुनाएको हो। अन्तर्राष्ट्रिय र घरेलु कानुनी विशेषज्ञहरूलाई उद्धृत गर्दै, अमेरिकी विदेश विभागले आफ्नो सन् २०२० को मानव अधिकार अभ्याससम्बन्धी प्रतिवेदनमा "दोषीलाई समर्थन गर्ने प्रमाणहरूको अभाव"ले उनलाई चुनावी प्रक्रियाबाट हटाउनका लागि यो मुद्दा राजनीतिक चाल भएको सङ्केत गरेको थियो।  एमनेस्टी इन्टरनेसनलले उनको "निष्पक्ष परीक्षण अधिकारको सम्मान नगरिएको" भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेको थियो।

सन् २०१९ को अप्रिलमा जियालाई उपचारका लागि अस्पताल लगिएको थियो। मार्च २०२० मा, उनलाई ढाकाको गुलशनमा रहेको आफ्नो घरमा बस्ने र विदेश यात्रा नगर्ने शर्तका साथ मानवीय आधारमा ६ महिनाका लागि रिहा गरेको थियो। उनलाई अनौपचारिक रूपमा राजनीतिक कदम चाल्न पनि निषेध गरिएको छ। सेप्टेम्बर २०२२ मा, उनको सजायको ६ महिनाको अवधिको निलम्बन लगातार छैटौँ पटक प्रदान गरिएको थियो।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 




श्रेणी:बङ्गलादेशका प्रधानमन्त्रीहरू
श्रेणी:बङ्गलादेश राष्ट्रियतावादी दलका राजनीतिज्ञहरू
श्रेणी:बङ्गलादेशी मुसलमानहरू