पोर्तगाली साम्राज्य

पोर्तगाली साम्राज्य () सन् १४१५ र १९९९ को बीचमा अवस्थित एक औपनिवेशिक साम्राज्य थियो। स्पेनी साम्राज्यसँग मिलेर, यसले युरोपेली खोज युगको सुरुवात गर्‍यो। यस साम्राज्यले अमेरिका, अफ्रिका र एसिया र ओसिनियाका विभिन्न टापुहरूको विशाल भागलाई नियन्त्रण गर्दै विश्वव्यापी स्तर हासिल गरेको थियो। यो प्रारम्भिक आधुनिक अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्य मध्ये एक थियो, जबकि सन् १८२० मा यसको सबैभन्दा ठुलो हदसम्म, ५.५ मिलियन वर्ग किलोमिटर (२.१ मिलियन वर्ग माइल) लाई समावेश गर्दै, यसलाई इतिहासको सबैभन्दा ठुलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बनाइएको थियो।उपनिवेशहरू, कारखानाहरू, र पछि विदेशी क्षेत्रहरू मिलेर बनेको, यो इतिहासको सबैभन्दा लामो समयसम्म चल्ने औपनिवेशिक साम्राज्य थियो, १४१५ मा उत्तरी अफ्रिकाको सेउटाको विजयदेखि १९९९ मा मकाउलाई चीनलाई हस्तान्तरणसम्म।

पोर्तगालको राज्यको शक्ति र प्रभाव अन्ततः विश्वभर विस्तार हुनेछ। रिकन्क्विस्टा पछि, पोर्तगाली नाविकहरूले १४१८-१४१९ मा अफ्रिकाको तट र एट्लान्टिक द्वीपसमूहहरूको अन्वेषण गर्न थाले, नेभिगेसन, कार्टोग्राफी र क्याराभेल जस्ता समुद्री प्रविधिमा हालैका विकासहरू प्रयोग गरेर, आकर्षक मसला व्यापारको स्रोतमा समुद्री मार्ग खोज्ने उद्देश्यले। त्यसपछिका दशकहरूमा, पोर्तगाली नाविकहरूले पूर्वी एसियाका तटहरू र टापुहरूको अन्वेषण गर्न जारी राखे, तिनीहरू जाँदा किल्लाहरू र कारखानाहरू स्थापना गरे। १५७१ सम्ममा, नौसेना चौकीहरूको एक शृङ्खलाले अफ्रिका, मध्य पूर्व र दक्षिण एसियाको तटहरूमा लिस्बनलाई नागासाकीसँग जोड्यो। यो व्यावसायिक सञ्जाल र औपनिवेशिक व्यापारले पोर्तगाली आर्थिक वृद्धि (१५००-१८००) मा उल्लेखनीय सकारात्मक प्रभाव पारेको थियो जब यसले पोर्तगालको प्रतिव्यक्ति आयको लगभग पाँचौँ भाग ओगटेको थियो। दोस्रो विश्वयुद्ध पछि, युरोपेली शक्तिहरूको साम्राज्यहरूमा उपनिवेशीकरणको अन्त्य गर्ने आन्दोलनहरूले गति लिन थाले। त्यसपछिको शीतयुद्धले पोर्तगाली विदेशमा रहेका जनसङ्ख्यामा पनि अस्थिरता सिर्जना गर्‍यो, किनकि संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत सङ्घले आफ्नो प्रभाव क्षेत्र बढाउन प्रतिस्पर्धा गरे। १९४७ मा बेलायतले भारतलाई स्वतन्त्रता प्रदान गरेपछि र फ्रान्सले भारतमा रहेका आफ्ना एन्क्लेभहरूलाई नयाँ स्वतन्त्र राष्ट्रमा समावेश गर्न अनुमति दिने निर्णय गरेपछि, पोर्तगालमाथि पनि त्यसै गर्न दबाब दिइयो। १९६१ मा, अङ्गोलामा पोर्तगालीहरू विरुद्ध विद्रोह भएको केही समयपछि, जवाहरलाल नेहरूले गोवा, दमन र दीवमा भारतीय सेनालाई आदेश दिए, जुन चाँडै नियन्त्रण गरियो र अर्को वर्ष औपचारिक रूपमा नियन्त्रण गरियो। गोवा प्रदेश १९७४ सम्म पोर्तगाली राष्ट्रिय सभामा प्रतिनिधित्व गरिरह्यो। 

पोर्तगालका आठ पूर्व उपनिवेशहरूमा पोर्तगाली भाषा आधिकारिक भाषाको रूपमा छ। पोर्तगालसँगै, तिनीहरू अब पोर्तगाली भाषा देशहरूको समुदायका सदस्य हुन्, जसको कुल क्षेत्रफल १०,७४२,००० वर्ग किलोमिटर, वा पृथ्वीको भूभागको ७.२% (१४८ ९३९ ०६३ वर्ग किलोमिटर) छ। २०२३ सम्म, पोर्तगाली भाषा देशहरूको समुदायका ३२ सहयोगी पर्यवेक्षकहरू छन्, जसले पोर्तगालको पूर्व साम्राज्यको विश्वव्यापी पहुँच र प्रभावलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। यसबाहेक, बाह्र उम्मेदवार देशहरू वा क्षेत्रहरूले पोर्तगाली  भाषा देशहरूको समुदायको सदस्यताको लागि आवेदन दिएका छन् र अनुमोदनको पर्खाइमा छन्।Francis A. Dutra, "Salvador Correia de Sá e Benavides" in Encyclopedia of Latin American History and Culture, vol. 5, p. 2. New York: Charles A. Scribner's Sons 1996.  आज, पोर्तगाली विश्वको प्रमुख भाषाहरू मध्ये एक हो, जुन विश्वभर लगभग २४ करोड वक्ताहरूसँग समग्रमा छैटौँ स्थानमा छ। यो अमेरिकामा तेस्रो सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो, मुख्यतया ब्राजिलको कारणले गर्दा, यद्यपि त्यहाँ क्यानाडा, संयुक्त राज्य अमेरिका र भेनेजुएला जस्ता राष्ट्रहरूमा लुसोफोनहरूको महत्त्वपूर्ण समुदायहरू छन्।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू

पोर्तगाली साम्राज्यको समयरेखा
डच पोर्तगाली औपनिवेशिक इतिहास: सिलोन, भारत, मलाक्का, बङ्गाल, फर्मोसा, अफ्रिका, ब्राजिलमा पोर्तगाली र डचहरूको इतिहास। भाषिक सम्पदा, अवशेषहरूको सूची, नक्सा।