नेपालको उपराष्ट्रपतिय निर्वाचन, २०७९

नेपालको उपराष्ट्रपतिय निर्वाचन, २०७९ नेपालमा राजतन्त्रको अन्त्य भएपछि तेस्रो उपराष्ट्रपति छान्नको लागि वि.सं. २०७९ चैत्र ३ मा निर्वाचन भएको थियो। वि.सं. २०७२मा भएको उपराष्ट्रपति निर्वाचनबाट राष्ट्रपति बनेका नन्दकिशोर पुनको कार्यकाल वि.सं. २०७९ चैत्र ३ मा सकिएको थियो। नेपालको संविधानमा भएको संवैधानिक व्यवस्था बमोजिम दुई कार्यकालको लागि मात्र एक व्यक्ति राष्ट्रपति बन्न सक्ने प्रावधान रहेको छ। 

नेपालको संविधानको धारा ७० ले समान लिङ्ग वा समुदायको राष्ट्रपति तथा उपराष्ट्रपति हुन निषेध गरेको र खस आर्य समुदायका पुरुष रामचन्द्र पौडेल राष्ट्रपति निर्वाचित भइसकेको हुँदा गैर खस आर्य जातिका उम्मेदवारले मात्रै उम्मेदवारी दर्ता गर्न पाएका थिए।

चयन प्रक्रिया
नेपालको उपराष्ट्रपति निर्वाचक मण्डलका सबै सदस्यहरूको बहुमतबाट निर्वाचित हुने गर्दछ। यदि कुनै पनि उम्मेदवार निर्वाचित हुन नसकेको खण्डमा पहिलो चरणको शीर्ष दुई उम्मेदवारहरू बीच समान बहुमत अन्तर्गत दोस्रो चरणको निर्वाचन आयोजित गर्ने गरिन्छ। पछिल्ला मतहरूमा खाली, अवैध र अनुपस्थित मतहरू सहित कुल मत हुने भएकाले, यो सम्भव छ कि पहिलो र दोस्रो चरणमा कुनै पनि उम्मेदवारहरू निर्वाचित हुन सक्दैनन्। त्यसपछि दोस्रो चरणमा भए जस्तै सोही उम्मेदवारहरू बीच तेस्रो निर्वाचन हुन सक्छ। वैध मतको बहुमत प्राप्त उम्मेदवार त्यसपछि उपराष्ट्रपति निर्वाचित हुन्छ। 

नेपालको संविधान २०७२को भाग ६, धारा ६४ ले उपराष्ट्रपति पदका लागि निम्न योग्यताहरू तोकेको छ:

 देहायको योग्यता भएको व्यक्ति राष्ट्रपति हुनका लागि योग्य हुनेछः–
 सङ्घीय संसदको सदस्य हुन योग्य भएको,
 कम्तीमा पैंतालिस वर्ष उमेर पूरा भएको, र
 कुनै कानूनले अयोग्य नभएको।
 उपधारा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दुई पटक राष्ट्रपति निर्वाचित भइसकेको व्यक्ति राष्ट्रपतिको निर्वाचनमा उम्मेदवार हुन सक्ने छैन।

निर्वाचन तालिका
निर्वाचन आयोगले वि.सं. २०७९ माघ १६ गते उपराष्ट्रपति पदको निर्वाचनको कार्यतालिका घोषणा गरेको थियो।
+उपराष्ट्रपति निर्वाचन तालिका१० फागुनप्रारम्भिक मतदाता नामावली प्रकाशन१० - १२ फागुनमतदाता नामावलीमा दाबी र छानबिन१२ फागुनअन्तिम मतदाता नामावली प्रकाशन२७ फागुनउम्मेदवारहरूको मनोनयन२७ - २८ फागुनमनोनयनमा छानबिन२८ फागुनउम्मेदवारीको अन्तिम नामावली प्रकाशन३ चैत'चुनावको मिति'

 निर्वाचक मण्डल 
वि.सं. २०७९ मा ८८१ सदस्यहरू सम्मिलित निर्वाचक मण्डल बनाइएको थियो, जसमध्ये ३३१ सङ्घीय संसद र ५५० प्रदेश सभासदहरू रहेका थिए। यिनीहरू प्रत्येकको मतको मतभार क्रमशः ७९ र ४८ रहेको थियो।

 निर्वाचक मण्डल संरचना 
दलप्रतिनिधि सभाराष्ट्रिय सभाप्रदेश सभाकुल मतदातानेपाली कांग्रेस८८१०१७५२७३नेकपा एमाले७९१८१६२२५९नेकपा (माओवादी)३११६८५१३२नेकपा एस१०८२५४३राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी१४०२८४२जनता समाजवादी पार्टी११३२३३७जनमत पार्टी६०१६२२राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी१९००१९लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी४११२१७नागरिक उन्मुक्ति पार्टी४०१२१६नेपाल मजदुर किसान पार्टी१०३४राष्ट्रिय जनमोर्चा१११३नेपाल समाजवादी पार्टी१०२३हाम्रो नेपाली पार्टी००२२स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ३२४९कुल२७२५९५५०८८१

 निर्वाचक मण्डल मत महत्व संरचना 
राजनीतिक दलप्रतिनिधि सभाराष्ट्रिय सभाप्रदेश सभाकुल मतदाताप्रतिशतनेपाली कांग्रेस६,९५२७९०८,४००१६,१४२३०.७२नेकपा एमाले६,२४११,४२२७,७७६१५,४३९२९.३८नेकपा (माओवादी)२,४४९१,२६४४,०८०७,७९३१४.८३नेकपा एस७९०६३२१,२००२,६२२४.९९राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी१,१०६०१,३४४२,४५०४.६६जनता समाजवादी पार्टी८६९२३७१,१०४२,२१०४.२१राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी१५०१००१,५०१२.८६जनमत पार्टी४७४०७६८१,२४२२.३६लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी३१६७९५७६९७११.८५नागरिक उन्मुक्ति पार्टी३१६०५७६८९२१.७०नेपाल मजदुर किसान पार्टी७९०१४४२२३०.४२राष्ट्रिय जनमोर्चा७९७९४८२०६०.३९नेपाल समाजवादी पार्टी७९०९६१७५०.३३हाम्रो नेपाली पार्टी००९६९६०.१८स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ२३७१५८१९२५८७१.१२जम्मा२१,४८८४,६६१२६,४००५२,५४९१००

 उम्मेदवार 

 जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल 
उम्मेदवारजन्महालको वा अघिल्लो पदहरूप्रदेशघोषणासन्दर्भ राम सहाय यादवबारा, मधेश वन तथा वातावरण मन्त्री (वि.सं. २०७८–२०७९)
 बाराबाट प्रतिनिधि सभा सदस्य (वि.सं. २०७४–वर्तमान)
 सामानुपातिक तर्फ पहिलो संविधान सभा सदस्य (वि.सं. २०६५–२०६९)मधेशवि.सं. २०७९ फागुन २५ 

 नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) 
उम्मेदवारजन्महालको वा अघिल्लो पदहरूप्रदेशघोषणासन्दर्भ अष्टलक्ष्मी शाक्यकाठमाडौँ, बागमती बागमती प्रदेशको मुख्यमन्त्री (वि.सं. २०७९)
 उद्योग मन्त्री (वि.सं. २०६४–२०६५)
 महिला वालवालिका तथा समाज कल्याण मन्त्री (वि.सं. २०६१–२०६२)
 प्रतिनिधि सभा सदस्य (वि.सं. २०५६–२०६४)
 बागमती प्रदेश सभा सदस्य (वि.सं. २०७४–२०७९)बागमतीवि.सं. २०७९ फागुन २७

 जनमत पार्टी 
उम्मेदवारजन्महालको वा अघिल्लो पदहरूप्रदेशघोषणासन्दर्भ ममता झासन् १९६८
मधेशअनुपलब्धमधेशवि.सं. २०७९ फागुन २७

 नतिजा 
+नतिजाhttps://kathmandupost.com/national/2023/03/17/ram-sahay-prasad-yadav-elected-vice-president.उम्मेदवारराजनीतिक दलमतकुल मत %सङ्घीयप्रादेशिकजम्माराम सहाय यादवजसपा, नेपाल१८४३२९५१३३०,३२८६१.५९अष्टलक्ष्मी शाक्यनेकपा (एमाले)१०४१६९२७३१६,३२८३३.१६ममता झाजनमत२३१५३८२,५३७५.१५प्रमिला यादव (फिर्ता)जसपा, नेपाल०११४८०.१०वैध मतहरू३११५१४८२५४९,२४१९९.५२खाली मतहरू०४४१९२०.४८कुल३११५१८८२९४९,४३३१००दर्ता मतदाता / मतदान३३१५५०८८१५२,५४९९४.१०

 यो पनि हेर्नुहोस् 
 नेपालको राष्ट्रपतिय निर्वाचन, २०७९

 टिप्पणीहरू 

सन्दर्भ सामग्रीहरू

२०७९