निकिता ख्रुश्चेभ

निकिता सरगेयेभिच ख्रुस्चेभ (रूसी: Никита Сергеевич Хрущёв, जन्म : १५ अप्रिल १८९४, मृत्यु:११ सेप्टेम्बर १९७१) शीत युद्ध को समयमा सोभियत सङ्घका सर्वोच्च नेता थिए। 

१९५० को दशकमा ख्रुश्चेभले स्वेज सङ्कट, स्पुतनिकको प्रक्षेपण, १९५७ को सिरियाली सङ्कट, १९६० को यू -२ घटना जस्ता ठूला विजयहरूका लागि  कडा समर्थन पाएका थिए। सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, ख्रुश्चेभको नीतिहरूमा कमजोरीहरू र क्युबा क्षेप्यास्त्र सङ्कटलाई सम्हाल्ने उनको तरिकाको कारणले उनको लोकप्रियतामा ह्रास आउन सुरु भएको थियो। यसले उनका सम्भावित प्रतिद्वन्द्वीहरूलाई उत्साहित तुल्याएको थियो जो पछि क्रमशः शक्तिमा आउँदै अक्टोबर १९६४ मा उनलाई हटाएका थिए।  यद्यपि, उनले सोभियत सोभियत सङ्घको अघिल्ला शक्ति सङ्घर्षको जस्तो घातक नियती भोग्नु परेन। ख्रुश्चेभको मृत्युु सन् १९७१ मा हृदयघातबाट भएको थियो।

 सोभियत सङ्घका नेता 
 आन्तरिक नीति 

 नीति कार्यक्रम 

सन् १९५३ मा स्टालिनको मृत्युपछि सोभियत सङ्घको नेतृत्व सम्हाल्न निकिता ख्रुश्चेभ आएका थिए। उनले स्टालिनको सबभन्दा कठोर​ तानाशाही नीतिहरूलाई उल्टाई दिएका थिए। उनले सर्वहारा वर्गको पार्टी सोभियत कम्युनिस्ट पार्टी र सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्वको सोभियत राज्यसत्तालाई नयाँ अवधारणामा बदलेका थिए। उनले सम्पूर्ण जनताको पार्टी र राज्यसत्ताको अवधारणालाई अगाडि ल्याएका थिए। यो क्रमलाई १९७१ मा ख्रुश्चेभको मृत्यु पश्चात् सत्तामा आएका ब्रेझनेभले झन अगाडि बढाएका थिए।

 कृषि नीति 

सन् १९४० को दशक देखि नै, ख्रुश्चेभले सोभियत सङ्घमा मकै खेतिको बारेमा वकालत गरेका थिए।   उनले युक्रेनमा मकै संस्थानको स्थापना गरेका थिए र भर्जिन ल्यान्डमा हजारौँ हेक्टर जमिनमा मकै खेति गर्नको लागि उनले आदेश दिए।

 अन्तरिक्ष अनुसन्धान 
सोभियत सङ्घ अन्तरिक्ष अनुसन्धानमा सबभन्दा अगाडि निक्लिएको थियो। सन् १९५७ मा उनले विश्वको सबभन्दा पहिलो कृत्रिम उपग्रह स्पुतनिक पृथ्वीको आसपास कक्षामा पुर्‍याएका थिए। सन् १९६१ मा सोभियत वायु-सैनिक युरी गागरिन पृथ्वीबाट माथि अन्तरिक्षमा पुग्ने सबभन्दा पहिलो मानव बनेका थिए।

 विदेश नीति 
१९५० देखि १९५३ सम्म ख्रुश्चेभले स्टालिनको विदेश नीतिलाई नजिकबाट अवलोकन र मूल्याङ्कन गर्न सक्षम थिए। ख्रुश्चेभले सम्पूर्ण शीतयुद्धलाई स्टालिनको तर्फबाट गम्भीर गल्ती मानेका थिए। लामो अवधिमा, यसले नाटोसँग अनावश्यक र महँगो सैन्य संघर्ष सिर्जना गर्‍यो। यसले तटस्थ विकासशील संसारबाट ध्यान हट्यो, जहाँ प्रगति गर्न सकिन्छ, र यसले मस्कोको पूर्वी युरोपेली सहयोगीसँगको सम्बन्धलाई कमजोर बनायो। मूलतः ख्रुश्चेभ स्टालिन वा मोलोटोभको तुलनामा भविष्यको बारेमा धेरै आशावादी थिए, र एक अन्तर्राष्ट्रियवादी थिए।

 यू-२ र बर्लिन सङ्कट 

 क्युबा क्षेप्यास्त्र सङ्कट 
क्युबा क्षेप्यास्त्र सङ्कट संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत सङ्घ बीच शीत युद्धको सबैभन्दा खतरनाक बिन्दू थियो। सन् १९६२ मा क्यूबा क्षेप्यास्त्र सङ्कटमा अमेरिका र सोभियत सङ्घको बीच धेरै गम्भीर तनाव सृजना भएको थियो  र उनीहरू परमाणु प्रलयको अबस्थामा पुगेका थिए तर कुनै तरिकाले यो सङ्कट टरेको थियो।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू

श्रेणी:कम्युनिष्ट शासक
श्रेणी:शीत युद्धकालीन व्यक्तिहरू