साङ्घाई सहयोग सङ्गठन

साङ्घाई सहयोग सङ्गठन (एससीओ ), वा साङ्घाई सम्झौता,Millward, James A. (2007). intergovernmental Crossroads: A History of Xinjiang. Columbia University Press. p. 336. ISBN 978-0-231-13924-3. Archived from the original on 18 May 2016. Retrieved 28 July 2016. एक युरेसियाली राजनीतिक, आर्थिक र सुरक्षा गठबन्धन हो। यसको स्थापनाको घोषणा सन् २००१ जुन १५ का दिन चीन, कजाख्स्तान, किर्गिस्तान, रूस, ताजकिस्तान र उज्बेकिस्तानका नेताहरूले चीनको साङ्घाईमा गरेको थिए। साङ्घाई सहयोग सङ्गठन बडापत्रमा जुन सन् २००२ को जुन महिनामा हस्ताक्षर भएको थियो भने सन् २००३ सेप्टेम्बर १९ का दिनदेखि लागु भएको थियो। मूल पाँच राष्ट्रहरूमा उज्बेकिस्तान बाहेक २६ अप्रिल १९९६ मा स्थापित साङ्घाई पाँच समूहका सदस्यहरू थिए। त्यसबेलादेखि जब भारत र पाकिस्तान ९ जुन २०१७ मा कजाख्स्तान अस्तानामा आयोजित शिखर सम्मेलनमा साङ्घाई सहयोग सङ्गठनको पूर्ण सदस्यका रूपमा सम्मिलित भएका थिए। यस सङ्गठनले आठ सदस्य राष्ट्रहरूमा यसको सदस्यता विस्तार गरेको छ। राज्य परिषदका प्रमुख यस सङ्गठनमा सर्वोच्च निर्णय गर्ने सर्वोच्च निकाय हो। यसको बैठक वर्षमा एक पटक हुन्छ र सङ्गठनको सबै महत्त्वपूर्ण मामिलामा निर्णय र दिशानिर्देश गर्दछ। सहयोग र समन्वय बढाउन, आतङ्कवाद र अन्य बाह्य खतराहरूको विरुद्ध र क्षेत्रीय शान्ति र स्थायित्व कायम गर्नका लागि नियमित रूपमा सैनिक अभ्यास पनि गरिन्छ। भौगोलिक क्षेत्रको र जनसङ्ख्याको हिसाबले यस सङ्गठन विश्वको सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रीय सङ्गठन हो। यसले युरेसिया महाद्वीपको ३/५ भाग र मानव जनसङ्ख्याको आधा हिस्सा ओगट्छ। यस सङ्गठनलाई यसका सदस्य राष्ट्रहरूले मानवअधिकार उल्लङ्घन सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय आलोचनाबाट जोगिन उपयोग गर्छन् भनेर आलोचना गरिन्छ। 

 उत्पत्ति 
चीन, कजाख्स्तान, किर्गिस्तान, रूस र ताजकिस्तानका राष्ट्र प्रमुखहरूले चीनको साङ्घाईमा सीमा क्षेत्रहरूमा सैन्य कोषको गहिराइ सम्बन्धी सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि सन् १९९६ अप्रिल २६ का दिन साङ्घाई पाँच समूह गठन गरिएको थियो। 

सन् १९९७ अप्रिल २४ का दिन ती देशहरूले रूसको मस्कोमा आयोजित बैठकमा सीमा क्षेत्रका सैनिक बल घटाउने सन्धिमा हस्ताक्षर गरेका थिए। सन् १९९७ मे २० का दिन रूसी राष्ट्रपति बोरिस येल्तसिन र चिनियाँ राष्ट्रपति जियाङ जेमिनले "बहुध्रुवीय विश्व" को घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए। 

 सदस्यता 

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SCO_2017.svg|right|thumb|400x400px|

 सदस्य राष्ट्रहरू 
+सदस्यता मितिको आधारमा सदस्य राष्ट्रदेशमिति२६ अप्रिल १९९६१५ जुन २००१९ जुन २०१७४ जुलाई २०२३

 पर्यवेक्षक राष्ट्र 



अफगानिस्तानले पर्यवेक्षक राष्ट्रको मान्यता सन् ६ जुन २०१२ जुन ६ का दिन चीनको राजधानी बेइजिङमा भएको आयोजित साङ्घाई सहयोग सङ्गठन शिखर सम्मेलन प्राप्त गरेको थियो।



सन् २००८ मा बेलारुसले यस सङ्गठनमा साझेदारको लागि आवेदन दिएको थियो। यद्यपि रूसी रक्षा मन्त्री सेर्गेई इभानोभले बेलारुस विशुद्ध रूपमा युरोपेली राष्ट्र भएकाले बेलारुसको सदस्यतामा आशंका व्यक्त गरेका थिए।   यसको बाबजुद बेलारुसलाई सन् २००९ को येकातेरिनबुर्ग शिखर सम्मेलनमा संवाद साझेदारको रूपमा स्वीकृत प्रदान गरिएपछि यसले सन् २०१५ मा पर्यवेक्षक मान्यता प्राप्त गरेको थियो। 



यस सङ्गठनमा इरान पर्यवेक्षकको रूपमा रहेको छ र सन् २००८ मार्च २४ का दिन २४ इरानले पूर्ण सदस्यताको लागि आवेदन दिएको थियो।  यद्यपि त्यस समयमा इरानले संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रतिबन्ध बेहोरी रहेको हुनाले इरानलाई नयाँ सदस्यको रूपमा स्वीकार गरिएको थिएन। साङ्घाई सहयोग सङ्गठनले इरानलाई राष्ट्र सङ्घले प्रतिबन्ध लगाएका कारण सदस्यता प्रदान नगर्ने बताएको थियो चिनियाँ राष्ट्रपति सि जिनपिङको सन् २०१६ जनवरीको इरान भ्रमणको क्रममा उनले इरान माथि लागेको संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रतिबन्ध हटेपछि इरानको पूर्ण सदस्यताका लागि समर्थन गर्ने बताएका थिए। १५ सेप्टेम्बर २०२२ मा, इरानले साङ्घाई सहयोग सङ्गठनमा सहभागी हुने सहमतीपत्रमा हस्ताक्षर गर्यो . २७ नोभेम्बर २०२२ मा, इरानी संसदले साङ्घाई सहयोग सङ्गठन सदस्यतालाई अनुमोदन गर्यो ।.



मङ्गोलिया सन् २००४ को शिखर सम्मेलनमा पर्यवेक्षक मान्यता पाउने पहिलो देश थियो। पाकिस्तान, भारत र इरानले सन् २००५ को अस्तानाको शिखर सम्मेलनमा पर्यवेक्षक रास्ट्रको मान्यता प्राप्त गरेका थिए।

 संवाद साझेदार 

संवाद साझेदारको स्थान सन् २००८ मा सिर्जना गरिएको थियो।






नेपाललाई संवाद साझेदारको स्थान सन् २०१५ को शिखर सम्मेलनमा प्रदान गरिएको थियो। 



श्रीलङ्कालाई संवाद साझेदारको स्थान सन् २००९ को येकातेरिनबुर्ग शिखर सम्मेलनमा प्रदान गरिएको थियो।  


नाटो सदस्य राष्ट्र टर्कीलाई सन् २०१२ को बेइजिङ शिखर सम्मेलनको समयमा संवाद साझेदारको स्थान प्रदान गरिएको थियो। टर्कीका प्रधानमन्त्री रजेप तैयप एर्दोगानले युरोपेली सङ्घको सदस्यता त्याग्ने र त्यसको बदलामा साङ्घाई सहयोग सङ्गठनको पूर्ण सदस्यता प्राप्त गर्ने विषयमा छलफल भइरहेको कुरा बताएका थिए।  यस विषयमा सन् २०१६ नोभेम्बर २१ का दिन युरोपेली संसदमा निर्वाचन भएको थियो। दुई दिन पछि २३ नोबेम्बर २०१६ मा टर्कीलाई २०१७ वर्ष अवधिको लागि साङ्घाई सहयोग सङ्गठनको उर्जा क्लबको अध्यक्षता प्रदान गरिएपछि टर्की साङ्घाई सहयोग सङ्गठनमा पूर्ण सदस्यता बिनानै क्लबको अध्यक्षता गर्ने पहिलो राष्ट्र बनेको थियो।

 गतिविधिहरू 

 शिखर सम्मेलन 
 शिखर सम्मेलनरूको सूची 
+राष्ट्रप्रमुखहरूको शिखर सम्मेलनमितिदेशस्थान१४ जुन २००१साङ्घाई७ जुन २००२सेन्ट पिटर्सवर्ग२९ मे २००३मस्को१७ जुन २००४तस्किन्त५ जुलाई २००५अस्ताना१५ जुन २००६साङ्घाई१६ अगस्ट २००७विस्केक२८ अगस्ट २००८दुसान्वे१५-१६ जुन २००९येकातेरिनबुर्ग१०-११ जुन २०१०तस्किन्त१४-१५ जुन २०११अस्ताना६-७ जुन २०१२बेइजिङ१३ सेप्टेम्बर २०१३विस्केक११-१२ सेप्टेम्बर २०१४दुसान्वे९-१० जुलाई २०१५उफ२३-२४ जुन २०१६तस्किन्त८-९ जुन २०१७अस्तानासानतुङ १४-१५ जुन २०१९विस्केकजुलाई २०२०सेन्ट पिटर्सवर्ग
+सरकार प्रमुखहरूको शिखर सम्मेलनमितिदेशस्थान१४ सेप्टेम्बर २००१अल्माती———२३ सेप्टेम्बर २००३बेइजिङ२३ सेप्टेम्बर २००४विस्केक२६ अक्टोबर २००५मस्को१५ सेप्टेम्बर २००६दुसान्वे२ नोभेम्बर २००७तस्किन्त३० अक्टोबर २००८अस्ताना१४ अक्टोबर २००९बेइजिङ२५ नोभेम्बर २०१०दुसान्वे७ नोभेम्बर २०११सेन्ट पिटर्सवर्ग५ डिसेम्बर २०१२बिस्केक२९ नोभेम्बर २०१३तस्किन्त१४–१५ डिसेम्बर २०१४अस्ताना१४–१५ डिसेम्बर २०१५चेङचोऊ, हेनान२–३ नोभेम्बर २०१६विस्केक३० नोभेम्बर २०१७सोची११–१२ अक्टोबर २०१८दुसान्वे१–२ नोभेम्बर २०१९तस्किन्त२०२०नयाँ दिल्ली

 सदस्य राष्ट्रहरूका वर्तमान नेताहरू 
२०२१ अक्टोबर १९ का अनुसार:

 यो पनि हेर्नुहोस् 
 नाटो 
 दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन 
 ब्रिक्स
 सोभियत सङ्घ

 सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू 

 साङ्घाई सहयोग सङ्गठन बारेमा जानकारी

श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू
श्रेणी:रूसको वैदेशिक सम्बन्ध
श्रेणी:भारतको वैदेशिक सम्बन्ध
श्रेणी:चीनको वैदेशिक सम्बन्ध
श्रेणी:चीनको बहुपक्षीय सम्बन्ध
श्रेणी:रूसको बहुपक्षीय सम्बन्ध