धर्म निरपेक्षता

धर्म निरपेक्षता वा पन्त निरपेक्षता भनेको सबै धर्म प्रति समान आदर गर्ने, कुनै धर्माबलम्वी प्रति धर्मका आधारमा भेदभाव नगरिने राज्यको नीति हो । धर्म निरपेक्षता भनेको पन्थ विरोध होइन तर धर्मदेखि स्वतन्त्र हुनु हो । ‘धर्म निरपेक्षता’लाई ‘कुनै एउटा धर्मलाई मात्र खास मान्यता नदिएर सबै धर्मलाई समान ठान्ने तथा धर्मका मामिलामा कुनै किसिमको हस्तक्षेप नगर्ने र संविधानमा पनि कुनै धर्मको आड नलिने राज्य, समाज’ भनिन्छ । राज्य धर्मबाट अलग रहनु हो अर्थात राज्य धर्मको आधारमा नभई अनुभव ज्ञान सिपको आधारमा चल्नु पर्छ भन्ने मान्यता धर्म निरपेक्षताको मान्यता हो।  
इतिहास
धर्मनिरपेक्षता र "धर्मनिरपेक्ष" एक पश्चिमी अवधारणा हो जुन संस्कृति, भाषा वा इतिहासमा विश्वव्यापी छैन।

राज्यको पन्थ निरपेक्षता

राजनीतिक शब्दमा, धर्मनिरपेक्षता भनेको पन्थ र सरकारको पृथकीकरण तर्फको आन्दोलन हो, जसलाई प्रायः चर्च र राज्यको पृथकीकरण भनिन्छ। यसले सरकार र राज्य धर्म बीचको सम्बन्ध घटाउने, धर्मग्रन्थमा आधारित कानूनहरू (जस्तै हलख, धर्मशास्त्र र शरिया) लाई नागरिक कानूनहरूले प्रतिस्थापन गर्ने, र धर्मको आधारमा भेदभाव हटाउने कुरालाई जनाउन सक्छ। यसले धार्मिक अल्पसंख्यकहरूको अधिकारको रक्षा गरेर लोकतन्त्रमा थप जोड दिने भनिएको छ।Feldman, Noah (2005). p. 14. "[Legal secularists] claim that separating religion from the public, governmental sphere is necessary to ensure the full inclusion of all citizens." धर्मनिरपेक्ष सरकारहरूले प्रयोग गर्ने सम्भावित रणनीतिमध्ये चर्च र राज्यको पृथकीकरण एउटा हो। लोकतान्त्रिकदेखि अधिनायकवादीसम्म, यस्ता सरकारहरूले सम्बन्धमा धार्मिक पक्षलाई सीमित गर्ने चिन्ता साझा गर्छन्। प्रत्येक राज्यले आफ्नै नीतिगत नियम बनाउन सक्छन्। यसमा फ्रान्स, टर्की, भारत र अन्य राज्यहरू जस्तै संगठित धर्मको पृथकीकरण, सावधानीपूर्वक निगरानी र नियमन समावेश हुन सक्छ।

चर्च र राज्यको पृथकीकरणको विश्वास अनुरूप, धर्मनिरपेक्षतावादीहरू राजनीतिज्ञहरूले धार्मिक कारणहरूको सट्टा धर्मनिरपेक्ष निर्णयहरू लिन रुचाउँछन्।Feldman Noah (2005). pp. 6–8. यस सन्दर्भमा, गर्भपतन, गर्भनिरोधक, भ्रूण स्टेम सेल अनुसन्धान, समलिङ्गी विवाह, र यौन शिक्षा जस्ता विषयहरूसँग सम्बन्धित नीतिगत निर्णयहरू सेन्टर फर इन्क्वायरी जस्ता अमेरिकी धर्मनिरपेक्ष संस्थाहरूले प्रमुख रूपमा केन्द्रित गर्छन्।  धार्मिक कट्टरपन्थीहरूले प्रायः धर्मनिरपेक्ष सरकारको विरोध गर्छन्। उनीहरूको तर्क अनुसार यसले ऐतिहासिक रूपमा धार्मिक राष्ट्रहरूको चरित्रको विरोध गर्दछ, वा सार्वजनिक क्षेत्रमा आफूलाई अभिव्यक्त गर्ने उनीहरूको अधिकारको हनन गर्दछ। त्यस्ता प्रयासहरूका कारण संयुक्त राज्य अमेरिकामा, उदाहरणका लागि, "धर्मनिरपेक्षता" शब्द "धर्म-विरोधी" को बराबर भएको छ। तथापि, धार्मिक अल्पसंख्यकहरूले प्रायः बहुसंख्यकहरू विरुद्ध आफ्नो अधिकारको रक्षा गर्ने माध्यमको रूपमा धर्मनिरपेक्षतालाई समर्थन गर्छन्।Feldman, Noah (2005). p. 13.
निरपेक्ष  समाज
निरपेक्ष  दर्शन
सन्दर्भ सामग्रीहरू


श्रेणी:ज्ञानोदयको युग
श्रेणी:नास्तिकता
श्रेणी:अज्ञेयवाद
श्रेणी:धर्म र राजनीति
श्रेणी:राजनैतिक दर्शन
श्रेणी:मुक्तविचार