सल्यानकाेट देवी मन्दिर

नेपालको मध्यपहाडी जिल्ला धादिङ जिल्लाको सल्यानकोट गाउँमा सल्यानकोट देवी मन्दिर रहेको छ । यो मन्दिर करीब साढे चारसय वर्षअघि स्थापना भएको तथ्य प्राचीन गोरखाको इतिहास नामक पुस्तकका विभिन्न पृष्ठमा संकलित सन्दर्भहरूबाट प्रस्ट हुन्छ ।शिशिर शर्माबाट लिखित वि सं २०६२ सालमा काठमाडौँबाट प्रकाशित सल्यानकोट देवीको संक्षिप्त परिचय नामक पुस्तक
मन्दिरको स्थाफना
गोरखाका राजा राम शाह युवराज हुँदैमा धादिङको सल्यान भन्ने ठाउँमा मावली आएका थिए भन्ने कुरा इतिहासमा उल्लेख छ । उनकी आमा गोरखाका तत्कालीन राजा पुरेन्द्र शाहकी कान्छी रानी थिइन् र यिनलाई राजपरिवारमा हेला भएकाले यिनी माइती हिँडेकी थिइन् भनी अनुमान गरिएको छ । पुरन्दर शाहको देहावसानपछि उनका जेठा छोरा र राम शाहका दाइ छत्र शाह गोरखाका राजा भए । तर उनी राजा भएको छ महिनामै उनको निधन भएकाले राम शाहलाई गोरखा बोलाएर राजा बनाइयो भनी इतिहासमा उल्लिखित पुस्तकमा लेखिएको छ । आफू राजा भएपछि राजा राम शाहले गोरखालाई पूर्वतर्फ विस्तार गर्दै जाने क्रममा मावली रहेको राज्य सल्लानमाथि आक्रमण गर्न सल्यान डाँडामा कोत ( हतियार जम्मा गर्ने किल्ला ) खडा गरेको र त्यहीँ सेनालाई तालिम गराएको भनिन्छ । पछि घले राज्यमाथि विजय गरेपछि राम शाहले सल्यान डाँडामा मन्दिर बनाई देवीको स्थापना गरेको इतिहासमा उल्लेख छ । कोत खडा गरेको सल्यान क्षेत्रलाई सल्यानकोट भनियो र त्यहाँ राम शाहले स्थापना गरेकी देवीको नाम सल्यानकोट देवी नामकरण भयो भनिन्छ ।

पौराणिक तथ्य
पौराणिक तथ्यअनुसार सल्यानकोट देवीलाई श्री त्रिपुरासुन्दरी भगवती मानिन्छ । परापूर्वकालमा सतिदेवीको मृतशरीर बोकेर महादेवले विश्वभ्रमण गर्ने क्रममा उद्यानमा पुग्दा क‌ड्याउलो पतन भई त्रिपुरासुन्दरी देवी उत्पत्ति भएकी हुन् भनिन्छ । स्कन्द पुराणको स्वस्थानी व्रतकथामा उल्लेख भएका सबै स्थान र सन्दर्भहरू सल्यानकोट वरपरका स्थानसित मेल खान्छन् । राष्ट्रनिर्माता बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट आक्रमण गर्ने क्रममा यात्रा गर्दा नियमित सल्यानकोट देवीको दर्शन र आराधना गर्ने गरेको सन्दर्भ उनीबाटै सिर्जित दिव्योपदेशमा उल्लेख छ । 

पूजा विधी
सल्यानकोट देवीका तीन मन्दिरहरू छन् । वर्षभरिका विभिन्न अवसरमा देवीलाई फरकफरक मन्दिरमा विराजमान गराई दैनिक पूजाआरती र विशेष पर्वमा विशेष कर्म गरिन्छ । रानामगर पुजारी छन् । तिमल्सिना र सापकोटाहरू मूल पुरोहित छन् । देवीको मन्दिरमा पुजारी र मूल पुरोहितबाहेक अरुले प्रवेश गर्न पाउँदैनन् । देवीको स्वरुपको दर्शन गर्न पाइँदैन । देवीलाई पुजारीले पीठमा बोकेर एक मन्दिरबाट अर्को मन्दिरमा विशेष सवारी चलाउँदा भने सर्वसाधारणले देवीको  दर्शन पाउँछन् ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू