मृणाल सेन

मृणाल सेन (बङ्गाली: মৃণাল সেন मृणाल् शेन्) भारतीय चलचित्र जगतका एक प्रसिद्ध निर्माता तथा निर्देशक हुन् । उनका धेरै जसो फिल्महरु बङ्गाली भाषामा रहेका छन् । उनको जन्म फरीदपुर नामको शहरमा ( जो अहिले बङ्गलादेश रहेको छ ।) सन् १९२३ मे १४ मा भएको थियो ।

उनका समकालीन सत्यजित राय र ऋत्विक घटकसँग संगै, उनलाई वैश्विक स्तर मा बङ्गाली समानान्तर सिनेमामा एक महान राजदूतका रूपमा मानिन्छन् ।

शुरुवाती जीवन
सेन को सन १९२४ में १४ मा फरीदपुर सहर (अहिले बङ्गलादेश मा) एक हिन्द्दू् परिवारमा जन्म भएको थियो । उनले हाई स्कू्ल शिक्षा पूरा गरे पछि, बिद्यार्थी को रूपमा कलकत्ता जान घर छोडे । उनले त्यहाँ नाम चलेको इसकटिस चर्च कलेज मा भौतिक शास्त्र अध्ययन गरे ।

चलचित्र निर्देशन
सन् १९५५ मा मृणाल सेन ले आफ्नो पहिलो फिचर चलचित्र  'रातभोर' बनाएका थिए । उनको दोस्रो चलचित्र 'नील आकाशेर नीचे' ले उनलाई एक पहिचान दियो र उनको तेस्रो चलचित्र 'बाइशे श्रावण' ले अन्तर्राष्ट्रीय प्रसिद्धि दिलाएको थियो ।

सेन र भारतमा उनका चलचित्रहरू
मृणाल सेनले अरु पाँच चलचित्रहरू बनाए पछि भारतीय सरकार को सानो सहयोग रासीको 'भुवन शोम' नामको चलचित्र बनाए, जसले उनलाइ ठुला चलचित्रकारहरू को श्रेणीमा ल्याएर राखिदियो र उनलाई रास्ट्रिय अन्तररास्ट्रिय ख्याती प्रदान गर्यो । 'भुवन शोम' चलचित्रले भारतीय चलचित्र जगतमा क्रान्ति नै ल्याइदियो र कम लगानीमा यथार्थपरक चलचित्रहरुका 'नयाँ चलचित्र' वा 'समानान्तर चलचित्र' नाम ले नयाँ युगको शुरुवात भयो ।

सामाजिक सन्दर्भ तथा राजनैतिक प्रवाह
मृणाल सेन ले जतिपनि चलचित्रहरू बनाए, ति चलचित्र राजनीतिबाट प्रेरित र प्रवाभित थिए । जसकारण उनी मार्क्सवादी कलाकारका रूपमा परिचित हुन् पुगे । त्यो समय भारतमा राजनैतिक हिसावले उतार चढावको समय थियो । विशेष गरी कलकत्तातथा त्यसको आसपासमा क्षेत्रहरूमा ज्यादा प्रभावित थियो, जसले नक्सलवादी विचारधारा को जन्म दियो । त्यो समय कोहि यस्ता चलचित्रहरू आए जसले उनको मध्यमवर्गीय समाज मा असन्तोषको आवाज आयो । यो निर्विवाद रूपमा उनको यो समय रचनात्मक समय थियो ।

राष्ट्रिय पुरस्कार र सम्मान
मृणाल सेन लाइ भारत सरकार  द्वारा सन् १९८१ मा कला क्षेत्रमा पद्म भूषणले सम्मानित गरिएको थियो । भारत सरकार ले उनको 'पद्म विभूषण' पुरस्कार एवं सन् २००५ मा 'दादा साहब फाल्के' पुरस्कार प्रदान गरेको थियो । फ्रान्स सरकारले उनलाई 'कमान्डर अफ द आर्ट द आर्ट एड्लेटर्स' उपाधि र रसियन सरकारले 'अडर अफ फ्रेन्डशिप' सम्मान प्रदान गरिएको थियो ।

प्रसिद्ध चलचित्रहरू
 रातभोर
 नील आकाशेर नीचे
 बाइशे श्रावण
 पुनश्च
 अवशेष
 प्रतिनिधि
 अकाश कुसुम
 मतीरा मनीषा
 भुवन शोम
 इच्छा पुराण
 इंटरव्यू
 एक अधूरी कहानी
 कलकत्ता १९७१
 बड़ारिक
 कोरस
 मृगया
 ओका उरी कथा
 परसुराम
 एक दिन प्रतिदिन
 आकालेर सन्धाने
 चलचित्र
 खारिज
 खण्डहर
 जेनसिस
 एक दिन अचानक
 सिटी लाईफ-कलकत्ता भाइ एल-डराडो
 महापृथ्वी
 अन्तरीन
 १०० ईयर्स अफ सिनेमा
 आमार भुवन

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू
 मृणाल सेन 
 Encyclopædia Britannica article on Mrinal Sen

श्रेणी:बङ्गाली चलचित्र निर्देशक
श्रेणी:बङ्गाली हिन्दुहरू