२०२० रुस- साउदी अरब तेल मूल्य युद्ध

सन् २०२० को मार्च महिनामा साउदी अरबले रूस विरुद्ध कच्चा तेलमा मूल्य युद्ध सुरु गर्दा तेलको मूल्यमा ६५% त्रैमासिक गिरावट आएको थियो।   केही हप्तामा, अमेरिकी तेलको मूल्य ३४%, कच्चा तेल २६% र ब्रेन्ट तेलमा २४%  गिरावट आएको थियो।  कोरोनाभाइरस महामारीको बीचमा पेट्रोलियम निर्यात गर्ने देशहरूको सङ्गठन (ओपेक) र रूसबीच प्रस्तावित तेल उत्पादन कटौतीलाई लिएर वार्ता भङ्ग भएसँगै मूल्य युद्ध सुरु भएको थियो।
यसले रूसलाई सम्झौताबाट पर राख्दा ओपेक+ गठबन्धनको पतन भएको थियो। तेलको मागमा आएको गिरावटको कारण वर्षको सुरुदेखि नै तेलको मूल्यमा ३०% को गिरावट आइसकेको थियो। 

 पृष्ठभूमि 

सन् २०१४ को सुरुवातमा अन्य उत्पादकहरूले तेल उत्पादन गर्न जारी राख्दा अमेरिकी सेल तेल उत्पादनले आफ्नो बजार हिस्सा बढाएको थियो। सन् २०१४ मा ११४ अमेरिकी डलर प्रति ब्यारेल रहेको  तेलको मल्य सन् २०१६ मा २७ डलर प्रति ब्यारेलमा झरेको थियो। सन् २०१६ सेप्टेम्बरमा साउदी अरब र  रूसले ओपेक र गैर-ओपेक उत्पादकहरूको अनौपचारिक गठबन्धन सिर्जना गरी तेलको मूल्य व्यवस्थापन गर्न सहयोग गर्न सहमत भएका थिए जसलाई "ओपेक +" भनिएको थियो। सन् २०२० जनवरी सम्ममा ओपेकले तेल उत्पादन प्रति दिन २१ लाख ब्यारल घटाउँदा साउदी अरबले आफ्नो उत्पादनमा सबैभन्दा बढी कटौती गरेको थियो। 

कोभिड-१९ को विश्वव्यापी महामारीको फलस्वरूप, कारखानाको उत्पादन र यातायातको माग घट्दा तेलको समग्र मागमा र तेलको मूल्यमा गिरावट आएको थियो। सन् २०२० फेब्रुअरी १५ का दिन मा अन्तर्राष्ट्रिय उर्जा आयोगले घोषणा गरेअनुसार सन् २०११ पछि मागको वृद्धि सबैभन्दा तल्लो स्तरमा झर्नेछ र प्रति दिन ४३५,००० ब्यारेल खपतमा सङ्कुचन आउने भनिएको थियो। यद्यपि विश्वव्यापी रूपमा तेलको माग घटिरहेको भएतापनि ५ मार्च २०२० मा भियनामा भएको ओपेकराष्ट्रको शिखार सम्मेलनमा युद्धको प्रारम्भ भएको थियो। शिखर सम्मेलनमा ओपेकले वर्षको दोस्रो त्रैमासिकमा दैनिक १५ लाख ब्यारेल तेल उत्पादनमा कटौती गर्ने सहमति जनाउँदा (सन् २०१६  सम्झौताबाट कुल उत्पादन कटौती प्रती दिन ३६ लाख ब्यरेल) यस समूहले नीति पुनरावलोकन गर्न ९ जुनमा  अर्को बैठक बस्ने अपेक्षा गरेको थियो।  ओपेकले रूस र ओपेक+ का अन्य गैर-ओपेक सदस्यहरूलाई ओपेकको निर्णयको पालना गर्न आह्वान गरेको थियो।  सन् २०२० मार्च ६ का दिन रूसले अनौपचारिक साझेदारी अन्त्य गर्दै उक्त मागलाई अस्वीकार गर्दा तेलको मूल्य १०% ले गिरावट आएको थियो। 

सन् २०२० फेब्रुअरीमा ट्रम्प प्रशासनले रूसको सबैभन्दा ठूलो तेल कम्पनी रोज्नेफ्टलाई प्रतिबन्ध लगाएको थियो।  रूसले तेल युद्धलाई अमेरिकी प्रतिबन्धको बदला लिने उपायको रूपमा लिएको हुनसक्ने केही सञ्चार माध्यमहरूले दावी गरेका थिए। 

 प्रभाव 

धेरै तेल उत्पादक राष्ट्रहरूको लागि तेलको आम्दानी नै सरकारको मुख्य आय छ। तेलको निम्न मूल्यले ती राष्ट्रहरूको राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई दबाबमा राख्ने गर्दछ।

साउदी अरब
साउदी अरामकोले आफ्नो खर्च ३५-४० अर्ब डलरबाट २५-३० अर्ब डलरमा झार्ने घोषणा गरेको थियो।  सरकारले पनि यसको ऋण सिलिङ कुल ग्राहस्थ उत्पादनको ३० बाट ५० प्रतिशत सम्म वृद्धि गरेको थियो। तेलको मूल्य, महामारीको प्रभाव र ५% खर्च  कटौती गर्ने योजना बनाएको थियो।
 रूस 
रूसी सरकारले पहिले ९३० अर्ब रुबलको (११.४ अर्ब डलरको) अतिरिक्त कोष सञ्चालन गर्ने अनुमान गरेतापनि  मूल्य युद्ध सुरु भएपछि यो कोष अपुग बनेको थियो। सन् २०२० को सुरुवाती महिना र १८ मार्चमा रुबल ३० प्रतिशत भन्दा बढीले अवमूल्यन भएको थियो।

 सन्दर्भ 

श्रेणी:ओपेक