पाकिस्तानको विभाग

पाकिस्तानको चार प्रदेश, एक राजधानी क्षेत्र र दुई स्वायत्त क्षेत्रहरूलाई प्रशासनिक "विभाजन"मा उपविभाजन गरिएको छ जुन जिल्ला, तहसील र अन्तमा सङ्घ परिषद्हरूमा थप विभाजित गरिएको छ। यी विभाजनहरू सन् २००० मा समाप्त भए पनि सन् २००८ मा पुनर्स्थापित गरिएको थियो। यस विभाजनमा इस्लामाबाद राजधानी क्षेत्र वा सङ्घीय प्रशासित जनजातीय क्षेत्र समावेश गरिएको छैन, जसलाई प्रदेश समान स्तरमा गणना गरिएको थियो, तर सन् २०१८ मा सङ्घीय प्रशासित जनजातीय क्षेत्रलाई खैबर-पख्तुनख्वा प्रदेशमा समावेश गरिएको थियो।

 इतिहास 

प्रशासनिक विभाजनले उपनिवेशकालदेखि नै सरकारको अभिन्न तह गठन गरेको थियो। बेलायत शासित भारतका राज्यपाल क्षेत्रहरू विभाजित गरिएको थियो र ती प्रदेशहरू आफै पनि जिल्लाहरूमा विभाजित भएका थिए। सन् १९४७ को स्वतन्त्रतामा पाकिस्तानको नयाँ राष्ट्रमा दुई भूभागहरू थिए जस अन्तर्गत पर्ने पूर्वी र पश्चिम पाकिस्तान, भारतद्वारा अलग गरिएको थियो। पाकिस्तानका तीनवटा प्रदेशलाई दस प्रशासनिक विभाजनमा विभाजित गरिएको थियो। पूर्वी बङ्गालमा चार वटा विभागहरू थिए जसमा चट्टोग्राम, ढाका, खुलना र राजशाही पर्दथे। पश्चिम पञ्जाब प्रदेशमा चार वटा विभाग थिए जसमा लाहोर, मुल्तान, रावलपिन्डी र सरगोधा पर्दथे। तत्कालीन समयको उत्तर-पश्चिम सीमा प्रदेेशमा दुई विभागहरू थिए जसमा डेरा इस्माइल खान र पेशावर पर्दथे। अधिकांश विभाजनहरू केही अपवादहरू सहित विभाजनको राजधानीको नाममा नामकरण गरिएको थियो।

सन् १९५५ देखि १९७० सम्म एक एकाइ नीतिको अर्थ दुई प्रदेश मात्र थियो अर्थात् पूर्वी र पश्चिम पाकिस्तान। पूर्वी पाकिस्तानको पूर्व बङ्गाल जस्तै विभाजन थियो तर पश्चिम पाकिस्तानले थप सात नयाँ विभाजन प्राप्त गरेको थियो। बलुचिस्तान राज्य सङ्घ, कलात विभाग बनेको थियो भने पूर्वी बलुचिस्तान प्रमुख आयुक्तको प्रदेश क्वेटा विभाग बनेको थियो। पूर्व सिन्ध प्रदेशको अधिकांश भाग हैदराबाद विभागमा परिणत भएको थियो। केही भागहरू खैरपुर विभाग बनाउनका लागि खैरपुरको प्रमुख राज्यमा सामेल भएको थियो। पूर्व शासकीय राज्य बहावालपुर विभाग बनेको थियो जसमा पश्चिम पञ्जाबमा सामेल भएको थियो। सङ्घीय राजधानी क्षेत्र सन् १९६१ मा पश्चिम पाकिस्तानमा गाभिएको थियो र कराची-बेला विभाग गठन भएको थियो। सन् १९६९ मा चित्राल, दिर र स्वातका राजदुत राज्यहरूलाई पश्चिम पाकिस्तानमा विखण्डनीय मुख्यालयको रूपमा साईदुसँग मालाकन्ड विभागको रूपमा समावेश गरिएको थियो।

 हालका विभागहरू 
यस तालिकामा सन् २०१७ को जनगणना अनुसार, पाकिस्तानको कुल ३७ विभागहरूको जनसङ्ख्या प्रस्तुत गरिएको छ।


 प्रदेश 

 बलुचिस्तान प्रदेशका विभागहरूविभागक्षेत्रफल (किमी२)जनसङ्ख्यासन् १९९८ को जनगणनाजनसङ्ख्यासन् २०१७ को जनगणनाराजधानीकलात१४०,६१२१,४४३,७२७२,५०९,२३०खुजदारमकरान५२,०६७८३२,७५३१,४८९,०१५तुर्बतनसिराबाद१६,९४६९८८,१०९१,५९१,१४४डेरा मुराद जमालीक्वेटा६४,३१०१,७१३,९५२४,१७४,५६२क्वेटासिबी२७,०५५६३०,९०११,०३८,०१०सिबीझोब४६,२००९५६,४४३१,५४२,४४७झोबलोरालाई   लोरालाईराखशान८९,०१३४०९,४७३७३७,१६२खारान खैबर पख्तुनख्वाका विभागहरूविभागक्षेत्रफल (किमी२)जनसङ्ख्यासन् १९९८ को जनगणनाजनसङ्ख्यासन् २०१७ को जनगणनाराजधानीबन्नू४,३९११,१६५,६९२२,०४४,०७४बन्नूडेरा इस्माइल खान९,००५१,०९१,२११२,०१९,०१७डेरा इस्माइल खानहजारा१७,१९४३,५०५,५८१५,३२५,१२१एबटाबादकोहाट७,०१२१,३०७,९६९२,२१८,९७१कोहाटमालाकन्ड२९,८७२४,२६२,७००७,५१४,६९४साइदु शरिफमरदान३,०४६२,४८६,९०४३,९९७,६७७मरदानपेशावर४,००१३,९२३,५८८७,४०३,८१७पेशावर पञ्जाबका विभागहरूविभागक्षेत्रफल (किमी२)जनसङ्ख्यमसन् १९९८ को जनगणनाजनसङ्ख्यासन् २०१७ को जनगणनाराजधानीबहवालपुर४५,५८८७,६३५,५९१११,४६४,०३१बहवालपुरडेरा गाजी खान३८,७७८६,५०३,५९०११,०१४,३९८डेरा गाजी खानफैसलाबाद१७,९१७९,८८५,६८५१४,१७७,०८१फैसलाबालगुजरानवाला१७,२०६११,४३१,०५८१६,१२३,९८४गुजरानवालालाहोर११,७२७८,६९४,६२०१९,५८१,२८१लाहोरमुल्तान१७,९३५८,४४७,५५७१२,२६५,१६१मुल्तानरावपिन्डी२२,२५५६,६५९,५२८१०,००७,८२१रावलपिन्डीसाहिवाल१०,३०२५,३६२,८६६७,३८०,३८६साहिवालसरगोधा२६,३६०५,६७९,७६६८,१८१,४९९सरगोधा सिन्धका विभागहरूविभागक्षेत्रफल (किमी२)जनसङ्ख्यासन् १९९८ को जनगणनाजनसङ्ख्यासन् २०१७ को जनगणनाराजधानीबानभोर२८,१७१२,५८५,४१७३,५६६,३००ठट्टाहैदराबाद३३,५२७४,६१०,०७१७,०२६,३३५हैदराबादकराची३,५२८९,८५६,३१८१६,०५१,५२१कराचीसख्खर२४,५०५३,४४७,९३५५,५३८,५५५सख्खरलडकाना   लडकानामिरपुर खास२८,१७१२,५८५,४१७४,२२८,६८३मिरपुर खाससहिद बेनजिराबाद१८,१७५३,५१०,०३६५,२८२,२७७नवाबशाह

 प्रशासनिक क्षेत्रहरू 
 आजाद कश्मीरका विभागहरूविभागक्षेत्रफल (किमी२)जनसङ्ख्यासन् १९९८ को जनगणनाजनसङ्ख्यासन् २०१७ को जनगणनाराजधानीमिरपुर४,३८८१,१९८,२४९१,६५१,०१८मिरपुरमुजफ्फराबाद विभाग६,११७७४५,७३३१,०७२,१५०मुजफ्फराबादपूँच२,७९२१०,२८,५४११२,३३,१९८रावलकोट गिल्गित-बल्तिस्तानका विभागहरूविभागक्षेत्रफल (किमी२)जनसङ्ख्यासन् १९९८ को जनगणनाजनसङ्ख्यासन् २०१७ को जनगणनाराजधानीगिल्गित-   गिल्गितबल्तिस्तान-  स्कार्दूदियामेर-  चिलास

 यो पनि हेर्नुहोस् 
 पाकिस्तानको प्रशासनिक एकाइ
 पाकिस्तानको पूर्व प्रशासनिक एकाइ
 पाकिस्तानको स्थानीय सरकार
 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 

 विक्रेन्द्रीकृत कार्यक्रम
 राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण


श्रेणी:पाकिस्तानको उपविभाजन