जाभानी भाषा

जाभानिज भाषा (अंग्रेजी Javanese)/dʒ/'vie'/ə/n/'ee' z जाभानिज उच्चारण बहाषा जाभा इन्डोनेसियाको जाभा टापुका बासिन्दाले बोल्ने मुख्य भाषा हो। यो भाषा टापुका पूर्वी क्षेत्रमा मूख्यरूपले र मध्य तथा पश्चिमी क्षेत्रमा आंशिक रूपमा बोलिन्छ। यो भाषा बोल्नेको संख्या ९ करोड ९८ लाख भन्दा बढि रहेको तथ्याङ्क छ  (जून इन्डोनेसियाको कूल जनसङ्ख्याको ४२ प्रतिशत भन्दा बढी हुन्छ)।

जाभानिज भाषा अष्ट्रो-एशियन भाषा परिवारमा पर्दछ तर यो भाषा अरू भाषा सँग धेरै नजिकनभएकोले यसको बर्गीकरण गर्न कठीन छ। यस भाषाका नजीकका भाषामा छिमेकमा बोलिने सुडानिजऽ मादुरेशी र बालिनिज पर्दछन्। जाभानिज भाषा बोल्ने अधिकांशले इण्डोनेशियन भाषा बोल्दछन्।

इतिहास
 प्राचीन जाभानिज 
जाभानिज प्राचिन लिपी भएको र यो सन् ४५० देखि प्रचलनमा आएको इतिहास छ। यसको सबैभन्दा प्राचिन अभिलेख सुकबुमी शिलालेख मानिन्छ जुन मार्च २५ सन् ८०४ मा लेखिएको थियो।
८ ओ र नवौँ शताव्दीमा जाभानिज साहित्यको ठूलो विकास भएको थियो। त्यसबेला साङ ह्याङ कामाहायानिकनऽ काकाविन रामायण आदिको रचना भएको थियो। यस ताकाका रचनाहरू संस्कृत रामायणकालिन विष्णवी छन्दमा रहेका पाइन्छन्।
भाषा र संस्कृतिको व्याख्याका कृतिहरु जाभानिज भाषामा लेखिएको भने सन् १२९३ ताका देखि हो जुन बेला पूर्वी जाभामा माजापाहितऽ मदुराऽ बाली क्षेत्रमा हिन्दू बौद्ध साम्राज्यहरू थिए।
 मध्यकाल 
मध्यकालको मजापहित साम्राज्यमा जाभानिज भाषाको तीब्र विकास भएको पाइन्छ। 
यो साम्राज्य सन् 1405 देखी 1406 को बीचमा इस्लाम सुल्तान देमक द्वारा पराजित भएका थिए। सन् 1478 मा अन्तिम हिन्दू साम्राज्यको अन्त्य भएपनि जाभानिज भाषा जिवितै रह्यो।
 आधुनिक काल 
१६औं शताब्दी देखि मातराम सुल्तानहरूको उदय सँगै जाभानिज भाषाको पनि उत्थान हुन थाल्यो।

 भाषा बोल्ने समुदाय 
यो भाषा योग्याकार्टा मध्य तथा पूर्वी जाभा तथा टापुको उत्तरी तटीय भेकमा समेत बोलिन्छ। अन्यत्र बसोबास गर्ने जाभानिज हरूले पनि यो भाषा बोल्दछन्।
दक्षिण पूर्वी एसियाका अन्य देशमा पनि जाभानिज भाषा बोलिन्छ। त्यसका अतिरिक्त नेदरल्याण्डऽ सुरिनाम न्यू क्यालिडोनिया लगायतका अन्य देशमा पनि यो भाषा बोलिन्छ। 
तलको तालिकाले १९८० मा उपलब्ध भएको जाभानिज भाषा बोल्नेको तथ्याङ्क देखाउँछ। १९८० जनगणना provided by James J. Fox and Peter Gardiner and published by S.A. Wurm and Shiro Hattori, eds. 1983. Language Atlas of the Pacific Area, Part II. (Insular South-east Asia). Canberra

  इन्डोनेसियाका प्रान्तहरू  जनसङ्ख्याको प्रतिशत  जाभानिज भाषा भाषी (सन् १९८०) 1. आचे प्रान्त 6.7% 175,000 2. उत्तरी सुमात्रा 21.0% 1,757,000 3. पश्चिमी सुमात्रा 1.0% 56,000 4. जाम्बी 17.0% 245,000 5. दक्षिणी सुमात्रा 12.4% 573,000 6. बेंकुलु 15.4% 118,000 7. लाम्पुङ 62.4% 2,886,000 8. रियाउ 8.5% 184,000 9. जकार्ता 3.6% 236,000 10. पश्चिम जाभाIn 1980 this included the now separate Banten province 13.3% 3,652,000 11. मध्य जाभा 96.9% 24,579,000 12. योग्याकार्ता 97.6% 2,683,000 13. पूर्वी जाभा 74.5% 21,720,000 14. बाली 1.1% 28,000 15. पश्चिम कालिमान्तान 1.7% 41,000 16. मध्य कालिमान्तान 4.0% 38,000 17. दक्षिण कालिमान्तान 4.7% 97,000 18. पूर्वी कालिमान्तान 10.1% 123,000 19. उत्तरी सुलावेसी 1.0% 20,000 20. उत्तरी सुलावेसी 2.9% 37,000 21. दक्षिण पूर्वी सुलावेसी 3.6% 34,000 22. मालुकु 1.1% 16,000


जाभानिज लिपी
जाभानिज भाषाको आफ्नै जाभानिज लिपी पनि छ तर प्रचलनमा भने ल्याटिन र अरेबिक लिपीको बढी छ। Van der Molen (1983:VII-VIII). जाभानिज भाषामा ल्याटिन लिपीको प्रयोगले ओगटेपछि हाल प्राथमिक र माध्यमिक विद्यालयमा जाभानिज लिपीको अनिवार्य पठन पाठन सुरू गरिएको छ। 


 जाभानिज भाषा बोलिने क्षेत्र 
जाभा टापु इन्डोनेसिया।

 आधारभूत पदावली 
नेपालीNgokoKramaहोiyainggihPiwulang Basa Jawa Pepak, S.B. Pramono, hal 148, 2013होइनorabotenकेapapunapaकोsapasintenकसरीkapriyé or kepiyékados pundi or pripunकिनnangapa or ngapakènging punapaखानुmangannedhaसुत्नुturusaréयहाँing kénéing rikiत्यहाँing kanaing rikaत्यहाँ छ (छन्)anawontenत्यहाँ छ (छैन)ora anaboten wontenनाईं! अथवा  चाहिँदैन!emohwegahकृपया भ्रमण गर्नुहोस्dolanamèng-amèng

 Notes 

श्रेणी:इन्डोनेसिया
श्रेणी:रोमन लिपिमा लेखिने भाषाहरू
श्रेणी:इन्डोनेसियामा बोलिने भाषाहरू
श्रेणी:मलेसियामा बोलिने भाषाहरू