चन्द्रमानक नेपाल सम्वत्

चन्द्रमानक नेपाल सम्वत् पृथ्वीले सूर्य घुम्ने समयावधिमा आधारित छ । यो सम्वत्‌ अन्य हिन्दु वा बौद्ध पञ्चाङ जस्तै आधारमा चल्दछ ।     

महिनाहरू
चन्द्रमानक नेपाल सम्वत्‌का सामान्य बाह्र, प्रत्येक तीन वर्षमा थपिने तेह्रौँ महिना र लगभग दुई दशकमा हराउने एक महिना यस प्रकारका छन् :
 क्र.सं.  महिनाको नाम  उत्पत्ति वा अर्थ १  कछला  पहिलो महिनालाई करुणामयला पनि भनिन्छ। कार्तिक शुक्ल पक्ष प्रतिपदा सूर्योदय बेला भएको दिनलाई न्हूदँ अथवा नयाँ वर्ष भनिने हुदा अथवा नयाँ वर्ष भनिछ ।  २  थिंला   सर्ग थिंला आकाशमा धेरै ताराहरु देखिने, आकाश छर्लङ्ग हुने महिना भनिन्छ ।  ३  प्वँहेला    पोँ असिना र हिउँ पर्ने जाडो महिना भनिन्छ ।  ४ सिल्ला   पहिला पहिला बिफरले मानिसहरूलाई सताउँथ्यो । त्यसैले सितला माईको पूजा गर्दथे, जसबाट सिल्ला हुन गयो । यस महिनामा सरस्वतीको पूजा पनि गरिन्छ। यही दुई अर्थबाट सिल्ला बनेको हुन सक्छ।  ५   चिल्ला    चिरस्वायगुला, फागु पूर्णिमा, वसन्त ऋतुको आगमन हुने महिना भनिन्छ ।  ६  चौला   ७  बछला   विक्रम सम्बतको पहिलो महिना मानिन्छ ।  ८  तछला   तथागतछला भन्न सकिन्छ । तथागत भनेको बुद्ध हो । बुद्ध संवतको पहिलो महिना मानिन्छ । बुद्ध जेष्ठ महिनामा जन्मेको प्रमाणित भएको छ । ९ दिल्ला  यो देशभरि रोपाइँ गर्ने, मुख्य महिना आर्थिक दृष्टिकोणले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण महिना भएकोले देला (दे भनेको देश हो) । भनिएको हो । १०  गुंला   गुंला भनेको सुनसान ठाउँ, जहाँ पुर्खाहरु बसोबास गर्दछन् भन्ने कथन छ । त्यसैले पुर्खाहरूको सम्झनामा गाई जात्रा, जनैपूर्णिमा जूतो घर पवित्र गर्नेको रूपमा लिइन्छ । ११  यंला  यःसिं  थनिगु, इन्द्रको चिन्ह, यो महिनामा इन्द्रजात्रा गर्दछन् । १२  कौला   कौला भनेको केही आने अथवा भोज खाने महिना याने यो महिनामा दशैं पर्दछ । १३  अनला   तीन वर्षमा एकपटक थपिने अधिक महिना    न्हंला  करीब दुई दशकमा एकपटक लुप्त हुने एक महिनालाई 'न्हंला' भनिन्छ ।

तिथि गणना
चन्द्रमानक नेपाल सम्वत्‌मा औंशीको भोली पल्ट प्रतिपदाका दिन देखि औंशी सम्मको गणनामा एक महिना हुने गर्दछ । प्रतिपदा देखि पूर्णिमाको दिन सम्मका तिथिहरूलाई 'थ्व', पूर्णिमा पछिको प्रतिपदा देखि औंशी सम्मका तिथिहरूलाई 'गाः' भनिन्छ ।

थ्व चक्र
 क्र.सं.  नेपाल सम्बतमा तिथि गणना  संस्कृत / नेपाली भाषामा १  पारु  प्रतिपदा  २  दुतिया   द्वितिया ३  तितिया    तृतीया ४  चौथि   चतुर्थी ५   पन्चमि    पञ्चमी  ६  खस्तमि  षष्ठी ७  सप्तमि   सप्तमी ८  अस्तमि   अष्टमी ९  नःमि  नवमि १०  दसमि   दशमी ११  एकादसि  एकादशी १२  दुवादसि  द्वादशी १३  त्रयदसि   त्रयोदशी  १४  चःह्रे  चतुर्दशी  १५  पुन्हि  पूर्णिमा

गाः चक्र
 क्र.सं.  नेपाल सम्बतमा तिथि गणना  संस्कृत / नेपाली भाषामा १  पारु  प्रतिपदा  २  दुतिया   द्वितिया ३  तितिया    तृतीया ४  चौथि   चतुर्थी ५   पन्चमि    पञ्चमी  ६  खस्तमि  षष्ठी ७  सम्प्तमि   सप्तमी ८  अस्तमि   अष्टमी ९  नःमि  नवमि १०  दसमि   दशमी ११  एकादसि  एकादशी १२  दुवादसि  द्वादशी १३  त्रयदसि   त्रयोदशी  १४  चःह्रे  चतुर्दशी  १५  आमै  औंशी

हेर्नुहोस्
 नेपाल सम्वत्
 सौर्यमानक नेपाल सम्वत्

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सम्वत्
श्रेणी:नेपाल सम्वत्