लक्ष्मण

लक्ष्मण जसलाई लखन, सौमित्र र रामानुज नामले पनि चिनिन्छ, हिन्दु महाकाव्य रामायणमा रामका कान्छा भाइ हुन्। उनलाई नागहरूका राजा शेषनागको अवतार मानिन्छ। लक्ष्मणको विवाह उर्मिलासँग भएको थियो र उनी रामप्रतिको आफ्नो निष्ठा र समर्पणका लागि प्रसिद्ध छन्।

लक्ष्मणको जन्म अयोध्याका राजा दशरथ र रानी सुमित्राको कोखबाट भएको थियो। शत्रुघ्न उनका जुम्ल्याहा भाइ हुन्। रामले सीतासँगको स्वयंवरमा विवाह गरेपछि लक्ष्मणको विवाह उर्मिलासँग भएको थियो। लक्ष्मणले बाल्यकालदेखि नै आफूलाई रामको सेवामा समर्पित गरेका थिए र चौध वर्षको वनवासको समयमा राम र सीताको सेवा गर्दै उनीहरूसँगै गएका थिए। उनले रावणविरुद्धको युद्धमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै मेघनादको वध गरेका थिए। हिन्दु धर्ममा लक्ष्मणलाई भारत र नेपालका विभिन्न स्थानहरूमा राम र सीतासँगै पूजा गरिन्छ।

 किंवदन्ती 
 जन्म र प्रारम्भिक जीवन 

अयोध्याका राजा दशरथका कौशल्या, सुमित्रा र कैकेयीगरि तीन रानीहरू थिए। पुत्र प्राप्तिका लागि उनले अश्वमेध यज्ञ गर्छन् र त्यसको फलस्वरूप उनका रानीहरू गर्भवती हुन्छन्। सुमित्राबाट लक्ष्मण र उनका भाइ शत्रुघ्नको जन्म हुन्छ भने कौशल्या र कैकेयीबाट क्रमशः राम र भरतको जन्म हुन्छ।

पुराणहरूमा लक्ष्मणलाई शेषनागको अवतारको रूपमा वर्णन गरिएको छ, जो हजार टाउको भएका नाग हुन् र जसमाथि भगवान विष्णु निवास गर्छन्। रामलाई विष्णुको अवतार मानिन्छ। जब ऋषि विश्वामित्रले रामलाई वनमा राक्षसहरूको वध गर्न आग्रह गरेका कारण लक्ष्मण पनि उनीहरूसँगै जान्छन् र उनीहरूसँगै मिथिला पुग्छन्। विश्वामित्रले उनीहरूलाई 'बला' र 'अतिबला' जस्ता दिव्य अस्त्रहरूको ज्ञानका साथै धर्मको शिक्षा दिन्छन् र ताड्का, मारीच र सुबाहु जस्ता शक्तिशाली राक्षसहरूलाई मार्न मार्गदर्शन गर्छन्। 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीह्यरू 

श्रेणी:रामायणका पात्रहरू
श्रेणी:हिन्दु देवताहरू