कपिल

कपिल (ईसापूर्व ७ औँ-६औँ शताब्दी), जसलाई चक्रधनुषका नामले पनि चिनिन्छ, हिन्दु परम्पराका एक वैदिक ऋषि हुन्। उनलाई हिन्दु दर्शनको साङ्ख्य विद्यालयका संस्थापक मानिन्छ।, उद्धरण: "कपिल (५५० ईसापूर्व), वैदिक ऋषि र साङ्ख्य दर्शनका संस्थापक, जुन वैदिक दर्शनका छवटा विद्यालयमध्ये एक हो।""

बुद्ध र बौद्ध धर्ममा उनको प्रभाव लामो समयदेखि विद्वानहरूको अध्ययनको विषय बनेको छ। कट्टर बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले सर्वास्तिवादीहरू साङ्ख्य दर्शनबाट धेरै प्रभावित भएको आरोप समेत लगाएका छन्।Max Muller et al. (1999 Reprint), Studies in Buddhism, Asian Educational Services, , pages 9–10

ब्रह्माण्ड पुराणका अनुसार कपिललाई विष्णुको अवतारको रूपमा वर्णन गरिएको छ: "भगवान् नारायणले हामी सबैको रक्षा गर्नुहुनेछ। ब्रह्माण्डका प्रभुले अहिले संसारमा कपिलाचार्यको रूपमा जन्म लिनुभएको छ।"

हिन्दु र जैन धर्मका धेरै ऐतिहासिक व्यक्तित्वहरू, पौराणिक पात्रहरू, भारतीय धर्मका तीर्थस्थलहरू र गाईको एक प्राचीन प्रजातिको नाम पनि कपिलको नामबाट राखिएको छ।


 जीवनी 
कपिल नाम धेरै ग्रन्थहरूमा देखा पर्दछ, र यी नामहरूले फरक-फरक व्यक्तिहरूलाई जनाउँछन्। सबैभन्दा प्रसिद्ध सन्दर्भ ऋषि कपिल र उनका शिष्य आसुरीको हो, जसलाई भारतीय परम्परामा साङ्ख्य दर्शनका प्रथम आचार्य मानिन्छ। उनी बुद्ध भन्दा अघिका भए तापनि, उनी कुन शताब्दीमा जीवित थिए भन्ने कुरा स्पष्ट छैन; कतिपयले ईसापूर्व ६औँ शताब्दीको सुझाव दिन्छन्।Kapila  Encyclopædia Britannica (2014) अरूले उनलाई ईसापूर्व ७ औँ शताब्दीको मान्दछन्। यसले उनलाई उत्तर वैदिक काल (इ.पू. १५०० देखि इ.पू. ५०० सम्म) मा राख्दछ, र उनलाई वैदिक ऋषि भनिएको छ।, 'उद्धरण:' "कपिल एक वैदिक ऋषि (लगभग ५५० ईसा पूर्व) र वैदिक दर्शनको साङ्ख्य विद्यालयका संस्थापक थिए।";

साङ्ख्य दर्शनको द्वैतवादी दर्शनलाई सूत्रबद्ध रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रभावशाली 'साङ्ख्य सूत्र' (जसलाई कपिल सूत्र पनि भनिन्छ) को रचना गरेको श्रेय कपिललाई जान्छ।Kapila (James Robert Ballantyne, Translator, 1865), , pages 156–157Max Muller et al. (1999 Reprint), Studies in Buddhism, Asian Educational Services, , पृष्ठ १० यी सूत्रहरूलाई हिन्दु धर्मको अर्को सुप्रसिद्ध ग्रन्थ साङ्ख्यकारिकामा व्याख्या गरिएको छ।PT Raju (1985), Structural Depths of Indian Thought, State University of New York Press, , page 304 आफ्नो साङ्ख्य दर्शन बाहेक, महाभारतमा अहिंसाको सिद्धान्तको व्याख्या र रक्षा गर्ने सन्दर्भ सहित उनी हिन्दु ग्रन्थका धेरै संवादहरूमा देखा पर्छन्।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 

श्रेणी:ऋषिहरू
श्रेणी:भगवान विष्णुका अवतारहरू