भूपरिवेष्ठित राष्ट्र

भूपरिवेष्ठित राष्ट्र भनेको त्यस्तो देश हो जुन समुद्रसँग जोडिएको हुँदैन वा जसको समुद्री तट बन्द जनसम्भरमा अवस्थित रहेको हुन्छ। हाल ४४ भूपरिवेष्ठित देश र ५ आंशिक मान्यता प्राप्त भूपरिवेष्ठित राष्ट्रहरू छन्। कजाख्स्तान विश्वको सबैभन्दा ठूलो भूपरिवेष्ठित देश हो।

सन् १९९० मा विश्वमा ३० वटा मात्र भूपरिवेष्ठित देश थिए। सोभियत सङ्घ र चेकोस्लोभाकियाको विघटन, युगोस्लाभियाको विभाजन; दक्षिण ओसेटिया, इरित्रिया, मोन्टेनेग्रो, दक्षिण सुडान र लुहान्स्क लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्वतन्त्रता जनमत सङ्ग्रह र कोसोभोको स्वतन्त्रताको एकपक्षीय घोषणाले १५ नयाँ भूपरिवेष्ठित देशहरू र ५ आंशिक रूपमा मान्यता प्राप्त भूपरिवेष्ठित राज्यहरू सिर्जना गरेको थियो जबकि पूर्व भूपरिवेष्टित देश चेकोस्लोभाकिया १ जनवरी १९९३ सम्म अस्तित्वमा रहेको थियो।

सामान्यतया, भूपरिवेष्ठित हुँदा केही राजनीतिक र आर्थिक बाधाहरू सिर्जना हुन्छन्। यही कारण इतिहास हेर्ने हो भनेपनि ठूला र साना राष्ट्रहरूले धन, रक्तपात र राजनीतिक पूँजीको ठूलो मूल्य चुकाएर पनि समुद्रसम्म पहुँच प्राप्त गर्न खोजेका छन्।

भूपरिवेष्ठित हुनुका आर्थिक बेफाइदाहरू छन्। विकास, वरपरका व्यापारिक मार्ग र व्यापारको स्वतन्त्रता, भाषा अवरोधहरू र पनि सिर्जना हुन सक्छ।  युरोपका केही भूपरिवेष्ठित देशहरू धनी छन्, जस्तै एन्डोरा, अस्ट्रिया, लिस्टेनस्टाइन, लक्जेम्बर्ग, सान मारिनो, स्विट्जरल्यान्ड र भ्याटिकन सिटी पर्दछन्। यी सबै, लक्जेम्बर्ग (नाटोको संस्थापक सदस्य) बाहेक, प्रायः विश्वव्यापी राजनीतिक मुद्दाहरूमा तटस्थता प्रयोग गर्छन्। अफ्रिका, एसिया र दक्षिण अमेरिकाका सबै भूपरिवेष्ठित मुलुकसहित ४४ भूपरिवेष्ठित देशमध्ये ३२ लाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घले भूपरिवेष्ठित विकासशील मुलुकका रूपमा वर्गीकरण गरेको छ। सबैभन्दा कम मानव विकास सूचकाङ्क भएका १२ देशमध्ये नौ वटा भूपरिवेष्ठित छन्। संयुक्त राष्ट्रसङ्घको दिगो विकास लक्ष्य १० जस्ता मुद्दाहरूबाट उत्पन्न असमानताहरू कम गर्न अन्तर्राष्ट्रिय पहलहरू लक्षित छन्, जसले सन् २०३० सम्ममा असमानतालाई उल्लेखनीय रूपमा कम गर्ने लक्ष्य राखेको छ। 

 भूपरिवेष्ठित र आंशिक रूपमा मान्यता प्राप्त राष्ट्रहरू 
 देश क्षेत्रफल (किमी२) जनसङ्ख्या महादेश संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय उपक्षेत्री छिमेकी राष्ट्रहरू गणना अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्यता प्राप्त भूपरिवेष्ठित राष्ट्रहरू ६५२,२३०३३,३६९,९४५ एसिया दक्षिणी एसिया चीन, इरान, पाकिस्तान, ताजिकिस्तान, तुर्कमेनिस्तान, उज्बेकिस्तान  ६ ४६८७७,५४३ युरोप दक्षिणी युरोप फ्रान्स र स्पेन २ २९,७४३३,२५४,३०० एसिया पश्चिमी एसिया अजरबैजान, जर्जिया, इरान, र टर्की ४ ८३,८७१८,८२३,०५४ युरोप  पश्चिमी युरोप चेक गणतन्त्र, जर्मनी, हङ्गेरी, इटाली, लिस्टेनस्टाइन, स्लोभाकिया, स्लोभेनिया, र स्विट्जरल्यान्ड ८ ८६,६००८,९९७,४०१ एसिया पश्चिमी एसिया आर्मेनिया, आर्टसाख, जर्जिया, इरान, रुस, र टर्की ५ वा ६ २०७,६००९,४८४,३०० युरोप  पूर्वी युरोप लात्भिया, लिथुआनिया, पोल्यान्ड, रुस, र युक्रेन ५ ३८,३९४६९१,१४१ एसिया दक्षिणी एसिया चीन र भारत २ १,०९८,५८११०,९०७,७७८ अमेरिका दक्षिण अमेरिका अर्जेन्टिना, ब्राजिल, चिली, पाराग्वे, र पेरू ५ ५८२,०००१,९९०,८७६ अफ्रिका दक्षिणी अफ्रिका नामिबिया, दक्षिण अफ्रिका, जाम्बिया, र जिम्बाब्वे ४ २७४,२२२१५,७४६,२३२ अफ्रिका पश्चिमी अफ्रिका बेनिन, आइभोरी कोस्ट, घाना, माली, नाइजर, र टोगो ६ २७,८३४१०,५५७,२५९ अफ्रिका पूर्वी अफ्रिका प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो, रुवान्डा, र तान्जानिया ३ ६२२,९८४४,४२२,००० अफ्रिका मध्य अफ्रिका क्यामेरून, चाड, गणतन्त्र कङ्गो, प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो, दक्षिण सुडान, र सुडान ६ १,२८४,०००१३,६७०,०८४ अफ्रिका मध्य अफ्रिका क्यामेरून, मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र, लिबिया, नाइजर, नाइजेरिया, र सुडान ६ ७८,८६७१०,६७४,९४७ युरोप  पूर्वी युरोप  अस्ट्रिया, जर्मनी, पोल्यान्ड, र स्लोभाकिया ४ १७,३६४१,१८५,००० अफ्रिका दक्षिणी अफ्रिका मोजाम्बिक र दक्षिण अफ्रिका २ १,१०४,३००१०१,८५३,२६८ अफ्रिका पूर्वी अफ्रिका जिबुती, इरित्रिया, केन्या, सोमालिया, दक्षिण सुडान, र सुडान ६ ९३,०२८९,७९७,५६१ युरोप  पूर्वी युरोप  अस्ट्रिया, क्रोएसिया, रोमानिया, सर्बिया, स्लोभाकिया, स्लोभेनिया, र युक्रेन ७ २,७२४,९००१६,३७२,००० एसिया मध्य एसिया चीन, किर्गिस्तान, रुस, तुर्कमेनिस्तान, र उज्बेकिस्तान ५ १९९,९५१५,४८२,००० एसिया मध्य एसिया चीन, कजाख्स्तान, ताजिकिस्तान, र उज्बेकिस्तान ४ २३६,८०० ७,१२३,२०५ एसिया दक्षिण-पूर्वी एसिया कम्बोडिया, चीन, म्यानमार, थाइल्यान्ड, र भियतनाम ५ ३०,३५५२,०६७,००० अफ्रिका दक्षिणी अफ्रिका दक्षिण अफ्रिका १ १६०३५,७८९ युरोप  पश्चिमी युरोप  अस्ट्रिया र स्विट्जरल्यान्ड २ २,५८६५०२,२०२ युरोप  पश्चिमी युरोप  बेल्जियम, फ्रान्स, र जर्मनी ३ ११८,४८४१५,०२८,७५७ अफ्रिका पूर्वी अफ्रिका मोजाम्बिक, तान्जानिया, र जाम्बिया ३ १,२४०,१९२१४,५१७,१७६ अफ्रिका पश्चिमी अफ्रिका अल्जेरिया, बुर्किना फासो, आइभोरी कोस्ट, गिनी, मौरिटानिया, नाइजर, र सेनेगल ७ ३३,८४६३,५५९,५०० युरोप  पूर्वी युरोप  रोमानिया, ट्रान्सनिस्ट्रिया, र युक्रेन २ वा ३ १,५६६,५००२,८९२,८७६ एसिया पूर्वी एसिया चीन र रुस २ १४७,१८१२६,४९४,५०४ एसिया दक्षिणी एसिया चीन र भारत २ १,२६७,०००१५,३०६,२५२ अफ्रिका पश्चिमी अफ्रिका अल्जेरिया, बेनिन, बुर्किना फासो, चाड, लिबिया, माली, र नाइजेरिया ७ २५,७१३२,११४,५५० युरोप  दक्षिणी युरोप  अल्बानिया, बुल्गेरिया, ग्रिस, कोसोभो, र सर्बिया ४ वा ५ ४०६,७५२६,३४९,००० अमेरिका दक्षिण अमेरिका अर्जेन्टिना, बोलिभिया, र ब्राजिल ३ २६,३३८१०,७४६,३११ अफ्रिका पूर्वी अफ्रिका बुरुन्डी, प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो, तान्जानिया, र युगान्डा ४ ६१३१,७१६ युरोप  दक्षिणी युरोप  इटाली १ ८८,३६१६,९२६,७०५ युरोप  दक्षिणी युरोप  अल्बानिया, बोस्निया र हर्जगोभिना, बुल्गेरिया, क्रोएसिया, हङ्गेरी, कोसोभो, मोन्टेनेग्रो, उत्तर म्यासेडोनिया, र रोमानिया ८ ४९,०३५५,४२९,७६३ युरोप  पूर्वी युरोप  अस्ट्रिया, चेक गणतन्त्र, हङ्गेरी, पोल्यान्ड, र युक्रेन ५ ६१९,७४५८,२६०,४९० अफ्रिका पूर्वी अफ्रिका मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र, प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो, इथियोपिया, केन्या, सुडान, र युगान्डा ६ ४१,२८४८,४०१,१२० युरोप  पश्चिमी युरोप  अस्ट्रिया, फ्रान्स, जर्मनी, इटाली, र लिस्टेनस्टाइन ५ १४३,१००७,३४९,१४५ एसिया मध्य एसिया अफगानिस्तान, चीन, किर्गिस्तान, र उज्बेकिस्तान ४ ४८८,१००५,११०,००० एसिया मध्य एसिया अफगानिस्तान, इरान, कजाख्स्तान, र उज्बेकिस्तान ४ २४१,०३८४०,३२२,७६८ अफ्रिका पूर्वी अफ्रिका प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो, केन्या, रुवान्डा, दक्षिण सुडान, र तान्जानिया ५ ४४९,१००३२,६०६,००७ एसिया मध्य एसिया अफगानिस्तान, कजाख्स्तान, किर्गिस्तान, ताजिकिस्तान, र तुर्कमेनिस्तान ५ ०.४४८२६ युरोप  दक्षिणी युरोप  इटाली १ ७५२,६१२१२,९३५,००० अफ्रिका पूर्वी अफ्रिका अङ्गोला, बोत्स्वाना, प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो, मलावी, मोजाम्बिक, नामिबिया, तान्जानिया, र जिम्बाब्वे ८ ३९०,७५७१२,५२१,००० अफ्रिका पूर्वी अफ्रिका बोत्स्वाना, मोजाम्बिक, दक्षिण अफ्रिका, र जाम्बिया ४ आंशिक रूपमा मान्यता प्राप्त भूपरिवेष्ठत राष्ट्रहरू ३,१७०१२०,००० एसिया पश्चिमी एसिया अजरबैजान १ १०,९०८१,८०४,८३८ युरोप दक्षिणी युरोप अल्बानिया, मोन्टेनेग्रो, उत्तर म्यासेडोनिया, र सर्बिया ४ ८,३७७१,४६४,०३९ युरोप  पूर्वी युरोप जनवादी गणतन्त्र दोनेतेस्क, रुस, र युक्रेन ३ ३,९००७२,००० एसिया पश्चिमी एसिया जर्जिया र रुस २  ट्रान्सनिस्ट्रिया४,१६३५०५,१५३ युरोप  पूर्वी युरोप मोल्दोभा र युक्रेन २ जम्मा१४,७७६,२२८४७५,८१८,७३७ उल्लेख्य छैन विश्वको प्रतिशत११.४%६.९%

 टिप्पणी 

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:भूपरिवेष्ठित राष्ट्रहरू
श्रेणी:भौतिक भूगोल
श्रेणी:देशको वर्गीकरण