नेपालका प्रदेशहरू

नेपालका प्रदेशहरू भन्नाले नेपालको संविधान २०७२ को अनुसूची ४ बमोजिम ३ असोज २०७२ मा बनाइएका राज्यको नवसंरचनाहरू हुन्। नेपालका जिल्लाहरूलाई समूहबद्ध गरी सात वटा प्रदेशहरू गठन गरिएको थिए। सात प्रदेशको वर्तमान प्रणालीले नेपाललाई १४ वटा अञ्चल र पाँच विकास क्षेत्रहरूमा विभाजन गरिएको पहिलेको प्रणालीलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।

 इतिहास 

२०१३ पुस ९ मा नेपालको प्रशासनिक विभाजनहरूको पुनर्संरचना गर्न एक समिति गठन गरिएको थियो र उक्त समितिले दुई हप्तामा सरकारलाई प्रतिवेदन बुझाएको थियो। नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको प्रतिवेदन, २०१३ अनुसार देशलाई पहिलो पटक सात क्षेत्रहरूमा विभाजन गरिएको थियो।   
अरुण क्षेत्र 
जनकपुर क्षेत्र  
काठमाडौँ क्षेत्र 
गण्डकी क्षेत्र 
कपिलवस्तु क्षेत्र 
कर्णाली क्षेत्र 
महाकाली क्षेत्र 

वि.सं २०१८ मा, सबै क्षेत्रहरू विघटन गरिएको थियो र देशलाई ७५ जिल्लाहरूमा पुनर्संरचना गरिएको थियो र ती जिल्लाहरूलाई थप १४ अञ्चलहरूमा विभाजन गरिएको थियो। वि.सं २०२८ मा, सबै १४ अञ्चललाई ४ वटा विकास क्षेत्रहरूमा वर्गीकृत गरिएको थियो र पछि वि.सं २०३८ मा, तिनीहरूलाई निम्न ५ विकास क्षेत्रहरूमा पुन: व्यवस्थित गरिएको थियो।

पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र   
मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र 
पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र 
मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र 
सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र 

नेपालको संविधान २०७२ को अनुसूची ४ बमोजिम नेपालका प्रदेशहरूको गठन भएको थियो। अवस्थित जिल्लाहरूलाई समूहबद्ध गरेर सात वटा प्रदेशहरू गठन गरिएको थियो। नवलपरासी र रुकुम गरी दुई जिल्लालाई दुई प्रदेशमा विभाजन गरिएको थियो। प्रत्येक जिल्लामा स्थानीय तहहरू छन्। नेपालमा ६ महानगरपालिका, ११ उपमहानगर, २७६ नगरपालिका र ४६० गाउँपालिकाहरू रहेका छन्। सात प्रदेशको वर्तमान प्रणालीले नेपाललाई १४ वटा प्रशासनिक क्षेत्रमा विभाजन गरी पाँच विकास क्षेत्रमा विभाजन गरिएको पहिलेको प्रणालीलाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।

फागुन २०७३ मा, नेपाल सरकारले सातै प्रदेशको अस्थायी राजधानी घोषणा गरेको थियो। संविधानको धारा २९५ को उपधारा (२) अनुसार प्रदेशको स्थायी नाम सम्बन्धित प्रदेशको व्यवस्थापिकाको दुई तिहाइ मतले निर्धारण गरेको थियो।

 सरकार 
संविधान र कानून बमोजिम प्रदेशको कार्यकारी अधिकार प्रदेशको मन्त्रिपरिषद्मा निहित रहेको छ। आपतकालीन अवस्थामा वा सङ्घीय शासन लागू भएको अवस्थामा प्रदेश कार्यपालिकाको अनुपस्थितिमा प्रदेश प्रमुखले प्रदेशको कार्यकारी अधिकार प्रयोग गर्नेछन्। प्रत्येक प्रदेशमा सङ्घीय सरकारको प्रतिनिधिको रूपमा औपचारिक प्रमुख हुन्छन्। राष्ट्रपतिले प्रत्येक प्रदेशका लागि एक जना प्रदेश प्रमुख नियुक्त गर्छन्। प्रदेश प्रमुखले संविधान वा कानूनले निर्दिष्ट गरेको अधिकार र कर्तव्यको प्रयोग गर्दछन्। प्रदेश सभामा बहुमत प्राप्त संसदीय दलको नेतालाई मुख्यमन्त्री नियुक्त गर्ने र मुख्यमन्त्रीको अध्यक्षतामा मन्त्रिपरिषद् गठन हुने व्यवस्था रहेको छ।

 सभाहरू 

प्रदेश सभा सात प्रदेशहरू मध्ये प्रत्येकको एकसदनीय विधान सभा हो। पहिल्यै विघटन भएको अवस्थामा बाहेक प्रदेश सभाका सदस्यहरूको पदावधि पाँच वर्षको हुन्छ।

प्रत्येक निर्वाचन क्षेत्रका लागि उम्मेदवारहरू राजनीतिक दलले छानेका हुन्छन् वा स्वतन्त्र रूपमा खडा हुन्छन्। प्रत्येक निर्वाचन क्षेत्रले पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत एक सदस्य चयन गर्दछ। नेपालमा समानान्तर मतदान प्रणाली प्रयोग हुने भएकाले मतदाताले दलीय सूचीको समानुपातिक प्रतिनिधित्वबाट सदस्य चयन गर्न अर्को मतदान गर्छन्। वर्तमान संविधानले ६० प्रतिशत सदस्य पहिलो पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणालीबाट र ४० प्रतिशत दलीय समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीबाट निर्वाचित हुनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ। प्रत्येक दलबाट निर्वाचित कुल सदस्य सङ्ख्याको एक तिहाइ महिला हुनुपर्ने र एक तिहाइ प्रतिशत निर्वाचित हुन नसकेमा त्यस्तो सुनिश्चित गर्न नसक्ने दलले दलगत समानुपातिक प्रतिनिधित्वबाट कुल सङ्ख्याको एक तिहाइ महिला निर्वाचित गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

निर्वाचन पछि, समग्र बहुमत प्राप्त दल (अन्य सबै दलको तुलनामा बढी सिट) भएको दलले सरकार गठन गर्छ। यदि कुनै दलसँग पूर्ण बहुमत छैन भने, दलहरूले गठबन्धन बनाउने प्रयास गर्न सक्छन्।

 नेपालका प्रदेशहरूको सूची 

 प्रदेश  राजधानी प्रदेश प्रमुख मुख्यमन्त्री जिल्लाहरू क्षेत्रफल जनसङ्ख्या(वि.सं २०७८) जनघनत्व
(/किमी२) नक्साकोशीविराटनगरपरशुराम खापुङहिक्मतकुमार कार्कीभोजपुर, धनकुटा, इलाम, झापा, खोटाङ, मोरङ, ओखलढुङ्गा, पाँचथर, सङ्खुवासभा, सोलुखुम्बु, सुनसरी, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम, उदयपुर (जम्मा १४)२५,९०५ किमी२४९,६१,४१२१९२२८100pxमधेशजनकपुरधामसुमित्रा सुवेदी भण्डारीजीतेन्द्र सोनलबारा, पर्सा, रौतहट, सप्तरी, सिराहा,धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही (जम्मा ८)९,६६१ किमी२६१,१४,६०० ६३३३२100pxबागमतीहेटौँडा दीपकप्रसाद देवकोटाइन्द्रबहादुर बानियाँसिन्धुली, रामेछाप, दोलखा, काठमाडौँ, ललितपुर, भक्तपुर, काभ्रेपलान्चोक, धादिङ, नुवाकोट, सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, मकवानपुर, चितवन (जम्मा १३) २०,३०० किमी२ ६१,१६,८६६३०१३३100pxगण्डकीपोखरा डिल्लीराज भट्टसुरेन्द्रराज पाण्डेगोरखा, तनहुँ, स्याङ्जा, लमजुङ, कास्की, मनाङ, पर्वत, बागलुङ, म्याग्दी, मुस्ताङ, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) (जम्मा ११)२१,५०४ किमी२२४,६६,४२७११५१८100px लुम्बिनीदेउखुरी कृष्णबहादुर घर्ती मगरचेतनारायण आचार्यरूपन्देही, कपिलवस्तु, पाल्पा, अर्घाखाँची, गुल्मी, दाङ, प्युठान, रोल्पा, बाँके, बर्दिया, पूर्वी रुकुम, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) (जम्मा १२)२२,२८८ किमी२५१,२२,०७८२३०२६100pxकर्णालीवीरेन्द्रनगरयज्ञराज जोशीयामलाल कँडेलसुर्खेत, सल्यान, दैलेख, जाजरकोट, डोल्पा, जुम्ला, कालिकोट, मुगु, हुम्ला, पश्चिम रुकुम (जम्मा १०) २७,९८४ किमी२१६,८८,४१२६०१२100pxसुदूरपश्चिमगोदावरीनजिर मियाँकमलबहादुर शाहकैलाली, डोटी, अछाम, बाजुरा, बझाङ, कञ्चनपुर, डडेल्धुरा, बैतडी, दार्चुला (जम्मा ९)१९,९९९.२८ किमी२ २६,९४,७८३१३८१६100pxनेपालकाठमाडौँराष्ट्रपतिरामचन्द्र पौडेलप्रधानमन्त्री
सुशीला कार्की७७१४७,६४१.२८ किमी२२,९१,६४,५७८१९८१६५frameless|100x100px

 यो पनि हेर्नुहोस् 
जनसङ्ख्या अनुसार नेपालका प्रदेशहरूको सूची
मानव विकास सूचकाङ्क अनुसार नेपालका प्रदेशहरूको सूची

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 




श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन
श्रेणी:नेपालका प्रदेशहरू
श्रेणी:नेपालका प्रदेशहरू सम्बन्धित सूचीहरू