धीर शमशेर राणा

कमाण्डर जनरल श्री इस्ट देवता चरण श्री माधर जंग कुमार श्री धीर शमशेर कुँवर राणा व धीर शमशेर कुँवर व धीर शमशेर राणा नेपाली सेनाका प्रधान सेनापति थिए।
उनको जन्म १८८४ कार्तिक १४ गते रोज १ मा भएको थियो ।   
उनलाई दाजुले सान्नानीको नामले सम्बोधन गर्थे। जगत शमशेरको निधनपश्चात उनी प्रधान सेनापति भए साथै प्रधानमन्त्रीको मर्यादाक्रममा दाजु रणोद्दिप सिँह बहादुर राणापछिको दोस्रो थिए। कमान्डर इनचिफका रुपमा कार्यरत हुँदा जनरल धीरशमसेर कुँवर राणा विद्रोहीहरू देखि सधैं सजग र सावधान रहने गर्थे। षड्यन्त्र द्वारा नै आफूहरूले राज्यसत्ता प्राप्त गरेको हुनाले "आफ्नो विरुद्ध पनि कुनै बेला त्यसै किसिमको कुनै राजनीतिक षड्यन्त्र पो हिने हो कि?" भन्ने भयले यिनलाई सताइरहन्थ्यो। असमायिक निधनले यिनी प्रधानमन्त्री हुनबाट वञ्चित भए।

कोत पर्व

कोत पर्वको समयमा धीर शमशेर कप्तान थिए । उनी त्यति बेला १७ वर्षका थिए । उनले तत्कालीन प्रधानमन्त्री फत्तेजङ शाहका छोरा खड्गबिक्रम शाहलाई कम्मरमा काटी दुई टुक्रा पारेका थिए ।

बेलायत भ्रमण 
धीर शमशेर वि.सं १९०७ मा प्रधानमन्त्री जङ्ग सँगै युरोप भ्रमणमा गएका थिए। भ्रमणको क्रममा बेलायतमा भएको कुस्ती प्रतियोगितामा उनले बेलायती कुस्तीबाज लाई हराएका थिए। युरोप भ्रमणको प्रेरणाबाट उनले अङ्ग्रेजी पढाई दरबार हाइ स्कुलमा सुरु गरे। उनले तीन धारामा पाठशाला र छात्रावास पनि निर्माण गरे जहाँ विद्यार्थीहरूलाई निशुल्क खाना दिइन्थ्यो।

नेपाल तिब्बत युद्ध

 कुतीको लडाइँ र कुती कब्जा
 सुन गुम्पा लडाइँ

भारतीय सिपाही विद्रोह १९१७
जंगबहादुरले भारतको सिपाही विद्रोहको दमन गर्न धीर शमशेरलाई ३००० नेपाली फौजको नेतृत्व गरि लखनउ, बनारस र पटना तर्फ कुच गर्न आदेस दिए।  नेपाली फौजले लखनउ र गोरखपुरमा ब्रिटिस अधिकार पुनस्थापित गर्यो र बिहार, अजमपुर, जौनपुर, अलाहवाद र अवधमा समेत विजय हात पार्यो।  यद्यपि, धीर शमशेर ब्रिटिस विरोधी नीतिको पक्षपाती थिए।  र उनले सिपाही विद्रोहमा ब्रिटिसलाई सहयोग गर्ने जंगबहादुरको कदमको विरोध गरेका थिए। 

जंगबहादुरको मृत्यु
पत्थरघट्टामा श्री ३ तथा प्रधानमन्त्री जंगबहादुरको मृत्यु भएपछि रणोद्दिप सिंहलाई दुवै पद दिलाउन धीर शमशेरले सो समाचार सार्वजनिक हुन दिएनन् । उनले जंगबहादुर सिकिस्त बिरामी रहेको भन्दै युवराज, जंग पुत्र जगतजङ्ग राणालाई पत्थरघट्टा पठाए ।

वि.सं. १९३६ जेठ ६ गते प्रधानसेनापति जगतशमशेरको मृत्युपछि जनरल धीर शमशेर प्रधानसेनापति बने। उनले नै सर्वप्रथम भारतीय सेनामा नेपाली रङ्गरुट सिपाही पठाउने परम्परा बसाले।

शिक्षा डाइरेक्टर 
रणोद्दीपसिंहको शासनकालमा शिक्षा डाइरेक्टर जनरल धीरशमशेरको प्रयासको फलस्वरुपर इ. १८८० मा दरबार हाइ स्कूलको सम्बन्ध कलकत्ता विश्वविद्यालयसित गाँसियो ।
३८ सालको पर्व 

प्राइम मिनिस्टर जनरल रणोद्दीपसिंह कुँवर राणाको प्रशासनकालमा राणाविरोधी एउटा सशक्त राजनीतिक सङ्गठन षड्यन्त्रमा सकृय थियो। कमान्डर इनचिफ जनरल धीर शमशेर कुँवर राणाको विशेष होसियारीले गर्दा षड्यन्त्र सफल नहुँदै उक्त संगठन ध्वस्त भयो र उक्त संगठनका सदस्यहरूको निर्दयतापूर्वक दमन पनि गरियो। १९३६ बि.सं. मा भएको यस दमनमा कर्नेल श्रीविक्रमसिंह थापा (मुख्तियार माथवरसिंह थापाका नाति) आदि २३ जना व्यक्ति  काटिएका थिए, १२ जना जति कैद र ७ जना निर्वासित गरिए।

सन्तान
उनका १७ भाइ छोरा थिएः
नाम, शासनकाल १वीर शमशेर  जङ्गबहादुर राणा (१९४२-१९५८),काजी ललितमानसिंह बस्नेतको बहिनीबाट२डम्बर शमशेरमठ्याहा (नाजायज/ल्याइते) ३खड्ग शमशेर  जङ्गबहादुर राणाकाजी हेमदलसिंह थापा (गोदार)की छोरी रानी नन्द कुमारीबाट४रण शमशेर  जङ्गबहादुर राणाकाजी हेमदलसिंह थापा (गोदार)की छोरी रानी नन्द कुमारीबाट५देव शमशेर  जङ्गबहादुर राणा (१९५८-१९५८),काजी हेमदलसिंह थापा (गोदार)की छोरी रानी नन्द कुमारीबाट६चन्द्र  शमशेर जङ्गबहादुर राणा (१९५८-१९८६),काजी हेमदलसिंह थापा (गोदार)की छोरी रानी नन्द कुमारीबाट७भिम शमशेर  जङ्गबहादुर राणा (१९८६-१९८९),काजी हेमदलसिंह थापा (गोदार)की छोरी रानी नन्द कुमारीबाट८फत्ते शमशेर९ललित शमशेर१०जीत शमशेर११पूर्ण शमशेरमठ्याहा १२यदु शमशेरमठ्याहा १३दुर्गा शमशेरमठ्याहा १४शेर शमशेरमठ्याहा १५जुद्ध शमशेर  जंगबहादुर राणा (१९८९-२००२),हिमाचल काङ्गडा राजपूत कुमारी जुहार देवीबाट१६खम्ब शमशेरमठ्याहा १७हर्क शमशेरमठ्याहा 


मृत्यु
वि.सं. १९४१ भदौमा लुइँचेको करङ धीरशमशेरका गलामा तेर्सिदा घ्यारध्यार भयो, जबर्जस्ती निल्दा घाउ भइ नली फुल्यो र सास फेर्न कठिन भई बिसायो। उनको मृत्यु वि.सं. १९४१ कार्तिकमा भयो।नेपालको तथ्य इतिहास राजाराम सुवेदी पृष्ठ २४३ (बाबुराम आचार्यको अनुसार १९४१ आश्विन ३० मा उनको मृत्यु भएको थियो। )

स्रोत

ग्रन्थ





















यो पनि हेर्नुहोला
जगतजङ्ग राणा

श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू
श्रेणी:कोत पर्व
श्रेणी:शमशेर खलक
श्रेणी:खस जाति