नेपालको सङ्घीय संसद

{{Infobox legislature
 | name               = नेपालको सङ्घीय संसद
 | native_name        = 
 | native_name_lang   = 
 | preceded_by        = 
 | coa_pic            = Parliament of Nepal.png
 | coa_res            = 125px 
 | coa_alt            = Emblem of Nepal
 | foundation         = २०७४ फागुन २१
 | house_type         = द्विसदनात्मक 
 | legislature        = नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद

 | body               = 
 | houses             = राष्ट्रिय सभाप्रतिनिधि सभा 
 | leader1_type       = राष्ट्रपति
 | leader1            = रामचन्द्र पौडेल
 | election1          = २०७९ फागुन २९
 | leader2_type       = उपराष्ट्रपति
 | leader2            = राम सहाय यादव | election2          = २०७९ चैत ६
 | leader3_type       = 
 | leader3            = 
 |party3=| election3          = २०८० फागुन २९
 | leader4_type       = 
 | leader4            = विमला घिमिरे
 |party4=| election4          = २०८० चैत २८

 | leader5_type       = प्रतिनिधि सभाकोसभामुख
 | leader5            = देवराज घिमिरे
 |party5=| election5          = २०७९ माघ ७
 | leader6_type       = 
 | leader6            =इन्दिरा राना मगर 
 |party6=| election6          = २०७९ माघ ७
 | leader7_type       = प्रधानमन्त्री
 | leader7            = 
 | election7          = २०८१ असार ३०
 | party7             = 
 | leader8_type       =  प्रतिपक्ष दलको नेता
 | leader8            = पुष्पकमल दाहाल
 | party8             = 
 | election8          =  २०८१ असार ३०
 | members            = ३३३ राष्ट्रिय सभाको ५९ प्रतिनिधि सभाको २७५
 | house2             = प्रतिनिधि सभा 
 | house1             = राष्ट्रिय सभा 
 | structure2         = Nepal HouseofRepresentatives 2024.svg
 | structure2_res     = 250px 
 | structure1         = Nepal NationalAssembly 2024.svg
 | structure1_res     = 250px
 | political_groups2  =सरकार (१७८)समर्थन र विश्वासको मत (२९)प्रतिपक्ष (६८) |political_groups1  = सरकार (२८)समर्थन र विश्वासको मत (३)प्रतिपक्ष (२८) | voting_system2     = पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन र समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली
 | voting_system1     = एकल सङ्क्रमणीय मत प्रणाली र पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन 
 | last_election2     = ४ मङ्सिर २०७९
 | last_election1     = ११ माघ २०८०
 | next_election2     = २०८४
 | next_election1     = २०८३
 | session_room       = Nepalese Constituent Assembly Building.jpg
 | session_res        = 250px
 | meeting_place      = अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र,काठमाडौँ, नेपाल
 | website            = 
 | constitution       = नेपालको संविधान
}}नेपालको सङ्घीय संसद''' वि.सं २०७४ मा स्थापित नेपालको दुई सदनात्मक सङ्घीय र सर्वोच्च व्यवस्थापिका हो। यसमा राष्ट्रिय सभा र प्रतिनिधि सभा समानान्तर सदनको रूपमा रहेका छन्।

 इतिहास 
 नेपाल अधिराज्यको व्यवस्थापिका संसद 

वि.सं २०५९ मा तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले माओवादी विद्रोहीहरूलाई सम्हाल्न असक्षम भएको भन्दै नेपालको पूर्व संसद् विघटन गरेका थिए। देशका प्रमुख पाँच राजनीतिक दलले राजालाई नयाँ निर्वाचनको आह्वान गर्नुपर्ने वा निर्वाचित संसदलाई पुनर्स्थापित गर्नुपर्ने भन्दै विरोध प्रदर्शन गरेका थिए। वि.सं २०६० मा राजाले १२ महिनाभित्र संसदीय निर्वाचन गर्ने घोषणा गरेका थिए। नेपालको जनआन्दोलन २०६३ पछि, नेपालको संसद पुनर्स्थापना भएको थियो।

 नेपालको अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद 

नेपालको जनआन्दोलन २०६३को सफलतापछि २०६३ माघ १ मा पुरानो संसद् विघटन गरी त्यसको ठाउँमा नेपालको ३३० सदस्यीय अन्तरिम व्यवस्थापिका गठन गरिएको थियो।  व्यवस्थापिकाले अन्तरिम संविधानको मस्यौदा तयार गरेको थियो र पहिलो संविधान सभाको निर्वाचन सम्पन्न भएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा ६०१ सदस्यीय संविधान सभाले २३८ वर्ष पुरानो राजतन्त्रको अन्त्य गर्दै देशलाई गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो। संविधान सभा, जसलाई सुरुमा नयाँ संविधानको मस्यौदा गर्न दुई वर्षको समय दिइएको थियो, राज्यको पुनर्संरचनामा मतभेदका कारण नयाँ संविधान निर्माण गर्न असफल भएपछि २०६९ जेठ १४ मा संसद विघटन गरिएको थियो।

 नेपालको व्यवस्थापिका संसद 

२०७२ असोज ३ मा, संविधान जारी भएपछि दोस्रो नेपालको दोस्रो संविधान सभा नेपालको व्यवस्थापिका संसद्मा रूपान्तरित भएको थियो। पहिलो संविधान सभाले नयाँ संविधान निर्माण गर्न असफल भएपछि दोस्रो नेपाली संविधान सभाको गठन भएको थियो। विसं २०७४ माघ ७ गते नेपालको व्यवस्थापिका संसद् विघटन भएको थियो। 

 संरचना 
नेपालको संविधान २०७२ अनुसार नेपालमा प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभा गरी दुई सदनको संसद रहेको छ, जसको प्रमुखको रुपमा नेपालको राष्ट्रपतिले कार्य गर्दछन्। 

 नेपालको राष्ट्रपति 
सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालका राष्ट्रपति नेपालको राष्ट्रप्रमुख तथा नेपाली सशस्त्र बलका प्रधानसेनापति हुन्। २०६५ मा, देशलाई गणतन्त्र घोषणा गरिएपछि यो कार्यालय स्थापना गरिएको थियो। नेपालका प्रथम राष्ट्रपति रामवरण यादव थिए। वर्तमान राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल हुन्। उनी देशको तेस्रो राष्ट्रपति हुन्।

 प्रतिनिधि सभा 

प्रतिनिधि सभामा २७५ सदस्यहरू छन्। सिङ्गो देशलाई एकल निर्वाचन क्षेत्र मानेर मतदाताले राजनीतिक दललाई मत दिने समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट ११० जना र पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणालीबाट १ सय ६५ जना निर्वाचित हुन्छन्। मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिले विघटन नगरेसम्म वा पाँच वर्षसम्म सदनका सदस्यहरू आ–आफ्नो आसनमा बस्छन्।

 राष्ट्रिय सभा 

राष्ट्रिय सभामा ५९ सदस्य छन्। सातवटै प्रदेशबाट प्रत्येक प्रदेशको निर्वाचक मण्डलबाट आठ आठ जना र सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट तीन जना सदस्य नियुक्त हुने व्यवस्था छ जसमा कम्तीमा तीन जना महिला, एक जना दलित र एक जना अपाङ्गता भएका व्यक्ति हुनुपर्नेछ। एक तिहाइ सदस्यको पदावधि प्रत्येक दुई वर्षमा समाप्त हुने गरी सदस्यहरूले छ वर्षको कार्यकाल पूरा गर्छन्।

 समितिहरू 

 प्रतिनिधि सभा 
+समितिकार्यक्षेत्रवेवसाइटअर्थ समिति अर्थ मन्त्रालय,
 राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोग,
 लगानी वोर्ड,  
 राष्ट्रिय योजना आयोग,
 सम्बद्ध विषय तथा निकाय ।https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Finance-Committee-2079अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र पर्यटन समिति परराष्‍ट्र मन्त्रालय,
 सँस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय  र सम्बद्ध विषय तथा निकाय ।https://hr.parliament.gov.np/np/committees/International-Relations-and-Tourism-Committee-2079उद्योग तथा वाणिज्य र श्रम तथा उपभोक्ता हित समिति उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय,
 श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय,
 उपभोक्ता हित सम्बन्धी ।https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Industry-Commerce-Labour-and-Consumer-Interest-Committee-2079कानून, न्याय तथा मानव अधिकार समिति कानून‚ न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय
 न्याय परिषद्
 न्याय सेवा आयोग
 महान्याधिबक्ताको कार्यालय र
 मानव अधिकार https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Law-Justice-and-Human-Rights-Committee-2079कृषि, सहकारी तथा प्राकृतिक स्रोत समिति कृषि तथा पशुपंक्षी विकास मन्त्रालय, 
 भुमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय,
 वन तथा वातावरण मन्त्रालय, र
 सम्बद्ध विषय तथा निकाय ।https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Agriculture-Cooperative-And-Natural-Resources-Committee-2079महिला तथा सामाजिक मामिला समिति महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय,
 राष्ट्रिय महिला आयोग,
 राष्ट्रिय दलित आयोग,
 राष्ट्रिय समावेशी आयोग,
 आदिवासी जनजाति आयोग,
 मधेशी आयोग,
 थारु आयोग,
 मुस्लिम आयोग ।https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Women-And-Social-Affairs-Committee-2079राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समिति प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय,
 गृह मन्त्रालय,
 रक्षा मन्त्रालय,
 संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय,
 अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग,
 लोक सेवा आयोग,
 निर्वाचन आयोग,
 शान्ति प्रकृया ।https://hr.parliament.gov.np/np/committees/State-Affairs-Committee-2079पूर्वाधार विकास समिति भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय
 सञ्‍चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय 
 खानेपानी मन्त्रालय
 शहरी विकास मन्त्रालयhttps://hr.parliament.gov.np/np/committees/Infrastructure-Development-Committee-2079शिक्षा,स्वास्थ्य तथा सूचना प्रविधि समिति शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय
 स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय 
 युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयhttps://hr.parliament.gov.np/np/committees/Education-Health-and-Information-Technology-Committee-2079सार्वजनिक लेखा समितिसार्वजनिक लेखा, महालेखापरीक्षकको वार्षिक प्रतिवेदन र सम्बद्ध विषय तथा निकायहरूhttps://hr.parliament.gov.np/np/committees/Public-Account-Committee-2079

 राष्ट्रिय सभा 

 दिगो विकास तथा सुशासन समिति
 विधायन व्यवस्थापन समिति
 प्रत्यायोजित व्यवस्थापन तथा सरकारी आश्वासन समिति
 राष्ट्रिय सरोकार तथा समन्वय समिति

 संयुक्त 
 संसदीय सुनुवाई समितिदेहायका पदाधिकारीको संसदीय सुनुवाई गरिने :

संवैधानिक परिषदको सिफारिसमा नियुक्त हुने प्रधान न्यायाधीश,
सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश,
न्याय परिषदका सदस्य,
संवैधानिक निकायको प्रमुख वा पदाधिकारी र
राजदूतको पदमा नियुक्ति हुने व्यक्ति ।
 राज्यका निर्देशक सिद्धान्त, नीति र दायित्वको कार्यान्वयन अनुगमन तथा मूल्याङ्कन समिति

 महिला प्रतिनिधित्व 
नेपालको संविधानले सङ्घीय संसद्लगायत सबै सार्वजनिक पदमा महिलालाई ३३ प्रतिशत आरक्षणको व्यवस्था गरेको छ। २०७५ जेठ २ मा उपसभामुखमा शिवमाया तुम्बाहाम्फे निर्वाचित भएकी थिइन्।  संविधान सभापछि संसद्मा महिलाको प्रतिनिधित्व बढेको छ, जसले अन्ततः संविधानमा महिलाको प्रतिनिधित्वको लागि प्रावधानहरूको ग्यारेन्टी गरेको थियो।

 संसद भवन 

सङ्घीय संसद्का दुवै सदनको बैठक हाल काठमाडौँको नयाँ बानेश्वरस्थित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्रमा बसिरहेको छ।

सिंहदरबार परिसर, अधिकांश सरकारी कार्यालय परिसरमा नयाँ संसद् भवन निर्माण भइरहेको छ।

 यो पनि हेर्नुहोस् 
नेपालको राजनीति

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीहरू 
आधिकारिक वेबसाइट
राष्ट्रिय सभाको वेबसाइट
प्रतिनिधि सभाको वेबसाइट

श्रेणी:नेपालको राजनीति
श्रेणी:नेपाल सरकार
नेपाल
श्रेणी:नेपालको संसद
श्रेणी:नेपालमा सङ्घीयता