जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार

जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार भारत सरकार द्वारा प्रदान गरिने अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार हो, यो पुरस्कारको स्थापना सन् १९६५ मा गरिएको हो । जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार भारतीय सांस्कृतिक सम्बन्ध परिषद् ( Indian council for cultural relation) द्वारा प्रत्येक वर्ष अन्तर्राष्ट्रिय समझदारी र शान्तिका लागि समर्पित व्यक्तिलाई प्रदान गरिन्छ ।http://www.iccr.gov.in/hi/content/nehru-award
पृष्ठभूमि
भारतीय भूतपुर्व प्रधानमन्त्री जवाहर लाल नेहरुको स्मृतिमा सन् १९६५ देखि प्रदान गर्न थालिएको हो ।

जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार राष्ट्रियता, जाति, धर्म वा लिङ्ग लाई मध्यनजर नगरी सबै व्यक्तिहरूलाई प्रदान गरने गरिन्छ । तर यो पुरस्कार कुनै पनि सङ्घ, संस्था वा सङ्गठन लाई प्रदान गरिएको छैन । पुरस्कारको लागि सिफारिस गरिएको समयको ठीक ५ वर्ष भित्र गरिएको, पुरस्कारको मर्म अन्र्तगत पर्ने कुनै कार्य गरेको हुनुपर्छ ।  तर यो पुरस्कार कुनै पनि सङ्घ, संस्था वा सङ्गठन लाई प्रदान गरिएको छैन । पुरस्कारको लागि सिफारिस गरिएको समयको ठीक ५ वर्ष भित्र गरिएको, पुरस्कारको मर्म अन्र्तगत पर्ने कुनै कार्य गरेको हुनुपर्छ । तर पुराना कार्यलाई पनि विचार गरेर पुरस्कार प्रदान गरिन्छ यदि त्यस्तो कार्यको महत्त्व अहिलेको समयमा पनि समाप्त नभएको भए । यदि परस्तावित वा सिफारिस गरिएका व्यक्तिहरु मध्ये कोहि पनि पुरस्कारको लागि स्वीकार योग्य नभएको खण्डमा निर्णायक मण्डलले त्यो वर्ष पुरस्कार रोक्न सक्छ । जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार कुनै उच्च पदमा आसीन सरकारी वा गैरसरकारी व्यक्तिलाई मात्र नभएर कुनै पनि व्यक्ति जसले अन्तर्राष्ट्रिय समझदारी र शान्तिका लागि काम गरेको हुन्छ त्यस्ता व्यक्तिलाई यो पुरस्कार प्रदान गरिन्छ । सिफारिस भएको व्यक्तिले गरेको कार्य कुनै ठाउँमा प्रकाशित भएको हुनुपर्ने हुन्छ । पुरस्कारको लागि स्वीकार योग्य हुन अर्को कुनै व्यक्तिले सिफारिस गरिएको व्यक्तिको क्षमता र समाजमा पारेको प्रभाव लाई उल्लेख गरेर सिफारिस गर्नु पर्छ ।

पुरस्कार
जवाहर लाल नेहरू पुरस्कारको राशि भारु. २५ लाख रहेको छ । पुरस्कारमा नगद २५ लाख भारतीय रुपैया र प्रसंसा पत्र प्रदान गरिन्छ । सन् १९८६ मा जवाहर लाल नेहरू पुरस्कारबाट सम्मानित कोहि पनि भएन । त्यस्तै गरी सन् १९९६ देखि सन् २००२ सम्म मा पुरस्कारबाट सम्मानित कोहि पनि भएन ।

प्राप्तकर्ता
जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार सन् १९६५ मा तत्कालीन संयुक्त राष्ट्र सघंका महासचिव ऊ थान्तलाई प्रदान गरिएको थियो । जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार नेपालका समाजसेवी तुलसी मेहर श्रेष्ठलाई सन् १९७७ मा प्रदान गरिएको थियो । नेपालबाट जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार पाउने एक मात्र व्यक्ति तुलसी मेहर श्रेष्ठ हुन् । जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार सम्म पाउने व्यक्तिहरूको सूची तल दिइएको छ ।
 सन्  १९६५: ऊ थान्ट 
 सन् १९६६: डा. मार्टिन लूथर किंग, जूनियर,  (मरणोपरान्त)
 सन्  १९६७: खान अब्दुल गफ्फार खान, 
 सन्  १९६८: येहुदी मेनुहिन
 सन्  १९६९:आंद्रे मेलरॉक्स
 सन्  १९७०: केनेथ कुंडा, 
 सन्  १९७१ जोसिप बरोजÞ टिटो, 
 सन्  १९७२ मदर टेरेसा, 
 सन्  १९७३ जूलियस न्येरेरे, 
 सन्  १९७४ राउल प्रेबिस्च,
 सन् १९७५ जोनास सा‘ल्क, 
 सन् १९७६ ग्यूसेप तुक्की, 
 सन् १९७७ तुलसी मेहेर्जी श्रेष्ठ,
 सन् १९७८ निचिदात्सू फुजी,
 सन् १९७९ नेल्सन मंडेला,
 सन् १९८० बारबरा वार्ड,
 सन् १९८१ अल्वा और गुन्नार म्यर्दल,
 सन् १९८२ लेओपोल्ड सदर सेंघोर,
 सन् १९८३ ब्रुनो क्रेइस्क्य,
 सन् १९८४ इंदिरा गांधी, (मरणोपरान्त)
  सन् १९८५ ओलोफ पाल्मे, (मरणोपरान्त)
 सन्  १९८७ जेविएर पेरेज डे क्यूलार,
 सन्  १९८८ यासिर अराफÞात,
 सन् १९८९ रा‘बर्ट मुगाबे गाब्रिएल,
 सन् १९९० हेल्मुट कोल,

यो पनि हेर्नुहोस्
सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू
जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार हिन्दी मा

श्रेणी:पुरस्कारहरू