वानीरा गिरि

वानिरा गिरि (वि.सं. २००२ चैत २९ – २०७८ जेठ १०) एक नेपाली साहित्यकार थिइन्।  उनी नेपाली साहित्यमा विद्यावारिधी गर्ने प्रथम नारी स्रष्टा पनि थिइन्। 

प्रारम्भिक जीवन

वानिराको जन्म भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको दार्जिलिङमा भएको थियो। उनको पिताको नाम इन्द्रराज गिरि र माताको नाम जानकीदेवी हो। आफ्नो परिवारको ६ जना सन्तानहरू मध्ये उनी सबैभन्दा कान्छी थिइन्। उनको वालयकालको नाम सत्यदेवी थियो। सात वर्को कलिलो उमेरमै उनकी आमाको देहान्त भएको थियो। उनले पिताको इक्षा अनुरूप विज्ञान विषय लिएर प्रवीणता प्रमाणपत्र तह पढेकी हुन्।


शिक्षा तथा कार्य जीवन

चार वर्षर्कै उमेरदेखि नेपाली वर्णमाला पढ्न थालेकी वानिरा गिरीले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा स्कट मिसन स्कुलबाट उत्तीर्ण गरेकी हुन्। ६ कक्षासम्मको अध्ययनपछि उनी सेन्ट जोसेफ स्कुलमा भर्ना भई सोही स्कुलबाट उनले वि.सं. २०१६ सालमा प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण गरिन्। स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरिसकेपछि श्री ५ महेन्द्र छात्रवृत्ति पाएर उनी मानविकी विषय लिएर स्नातोकोत्तर पढ्न वि.सं. २०२२ सालमा काठमाडौँ आएकी थिइन्। उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट स्नातोकोत्तर र त्यसपछि विद्यावारिधी पुरा गरिन्। उनले आफ्नो मन पर्ने कवि गोपाल प्रसाद रिमालको काव्यहरूमाथि सोध गरि ‘गोपालप्रसाद रिमालका काव्यमा स्वच्छन्दतावाद’ लाई विद्यावारिधीको विषय बनाइन् जसले गर्दा उनी नेपाली साहित्यमा विद्यावारिधी गर्ने प्रथम नारी हुन सफल भइन्।

व्यक्तिगत जीवन
काठमाडौँ आएपछि उनको परिचय शङ्कर गिरिसँग भयो र अन्तत: वि.सं. २०२३ सालमा गिरिसँग उनी वैवाहिक जीवनमा बाँधिन पुगिन्। यिनीहरूको एक छोरा अपूर्ण तथा एक छोरी अपराजिता छन्।

मृत्यु
वरिष्ठ साहित्यकार तथा लेखक डा वानिरा गिरिको निधन ७५ वर्षको उमेरमा वि.सं.२०७८ साल जेष्ठ १० गते आइतबार राति १० बजे नयाँबानेश्वरस्थित निजामती कर्मचारी अस्पतालमा भएको हो। झण्डै ३ वर्षदेखि अल्जाइमर्स रोगबाट ग्रसित वानीरालाई मृत्युको ३ साताअघि कोरोना पोजिटिभ देखिएको थियो।  

लेखन एवम मुख्य कृतिहरू

कविता सङ्ग्रह 
 एउटा जिउँदो जङ्गबहादुर
 जीवन: थामहरू - २०३४
 शब्दातीत शान्तनु - २०५६
 काठमाडौँं काठमाडौँं

उपन्यास
 कारागार - २०३५ 
 निर्बन्ध - २०४४

आत्मकथा
 मेरो आविष्कार - २०४१

 यात्रा संस्मरण 
 रोकिनेले आकार दिन सक्दैन

 निबन्ध 

 पर्वतको अर्को नाम पार्वती
 जङ्गल जङ्गल

पुरस्कार/मान-सम्मान/पदक

 रत्नश्री स्वर्ण पदक
 गोरखा दक्षिणबाहु चौथा
 लोकप्रिया देवी पुरस्कार-२०४८
 साझा पुरस्कार - २०५६
 नेपाली साहित्यका विश्व नारी रत्न -   
 महाकवि देवकोटा पुरस्कार - २०७३

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू
 कविता कोश
 साहित्यकार डा. बानिरा गिरीको बैंसका बेला
 विस्मृतिमा बानिरा

श्रेणी:साहित्यकार
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
श्रेणी:साझा पुरस्कार विजेताहरू
श्रेणी:खस जाति
श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका मानिसहरू