प्रजनन स्वास्थ्य

कायरो सम्मेलन १९९४ र विश्व स्वास्थ्य्य सङ्गठनका अनुसार प्रजनन स्वास्थ्य्य भन्नाले बिरामी वा रोगबाट मुक्त हुनु मात्र नभई शारीरिक, मानसिक तथा सामाजिक दृष्टिकोणबाट पूर्णरूपमा स्वस्थ्य रहनु हो साथै प्रजनन प्रणाली, यससको कार्य र प्रजनन प्रक्रियाको सन्दर्भमा निरोगी रहनु हो। मानिस प्रजनन रूपमा पुर्ण स्वास्थ्य हुनका लागि उसमा प्रजनन अंगहरु ठीक,सबल हुनुमात्र नभई प्रजनन तथा यौन सम्बन्धित मानसिकता, दृश्टिकोण,अवधारणा, सोच आदि पनि सकारात्मक हुनु जरूरी छ। त्यस्तै मानिस सामाजिक रूपमा पनि स्वस्थ हुनु जरुरी छ। अर्काको सम्मानमा ठेस पुग्नेगरी जिस्काउने, छुने, यौनहैरानि गर्ने कार्यलाई पनि प्रजनन अस्वास्थ्य्यताको संज्ञा दिेने गरिन्छ।

प्रजनन स्वास्थ्य्य भन्नाले मानिसका प्रजनन प्रणाली, प्रजनन अंगहरूको स्वास्थ्य्य, प्रजनन र यौनसम्बन्धी सम्पूर्ण विषयहरु भन्ने बुझाउँदछ । यस अन्तर्गत व्यक्तिहरूले ससुरक्षित र आनन्दमय यौन जीवनयापन गर्न सक्षम छन्, सन्तान जन्माउने क्षमता छ, सन्तान जन्माउने नजन्माउने, कहिले जन्माउने, कति समयमा जन्माउने भन्ने निर्णय गर्ने स्वतन्त्रता छ भन्ने कुराहरु पर्दछन् ।

प्रजनन स्वास्थ्य्यका तत्वहरु
१.परिवार नियोजन 
२.सुरक्षित मातृत्व
३.नवजात शिशु तथा बाल स्वास्थ्य्य स्याहार
४.गर्भपतनको कारणबाट उत्पन्न हुने समस्याहरूको रोकथाम तथा उपचार
५.यौन रोग संक्रमण र एचआईभी र एड्स
६.बाँझोपनको रोकथाम तथा उपचार
७.किशोरकिशोरीहरूको प्रजनन् स्वास्थ्य्य
८.प्रौढ महिलाहरूको स्वास्थ्य्य 
९.लैगिंकतामा आधारित हिंसा

प्रजनन स्वास्थ्य्यमा पर्ने सेवाहरू
कुनै पनि जोडी वा दम्पतीले आफूले चाहेको परिवार नियोजनका विविध साधन र विधिहरूको निर्वाध छनोट एवं उपयोग गर्न पाउने अधिकार प्रजनन स्वास्थ्य्यभित्र पर्दछ । यसका साथै गर्भवती अवस्थामा कम्तीमा चार पटक भु्रणको जाच, कानुनी मापदण्ड अनुसारको गर्भपतन सेवा, वैज्ञानिक प्रसूति सेवा, संक्रमित आमाबाट गर्भमा रहेको शिशुमा एचआईभी सर्न रोक्ने विधि सेवा, मातृशिशु खोप एवं उपचार सेवा, सुत्केरीपछिको स्याहार र उपचार जस्ता सेवाहरूलाई प्रजनन् स्वास्थ्य्यले समेटेको हुन्छ ।

यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य्यले समेट्ने विषयहरु
यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य्य भ्रुण अवस्थादेखि मानिस नमरुन्जेलसम्म सम्बन्धित छ । जसले गर्दा यो प्रकृया मानव विकासकै कोशेढुंगा मानिएको हो। विभिन्न अध्ययनले देखाए अनुसार वयस्क व्यक्तिबीच सम्पर्क भए  मात्र भु्रण स्वस्थ रहन्छ र सरल ढंगबाट स्वस्थ शिशु जन्मन्छ । युवा तथा किशोर अवस्थामा सुरक्षित र जिम्मेवारपूर्ण यौन व्यवहार नअपनाए विभिन्न समस्या झेल्नुपर्छ । जसबाट अनिच्छुक गर्भधारण, आफै  गर्भपतन, पाठेघर खस्ने समस्या जस्ता शारीरिक कठिनाईहरु आउछन्। 
यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य्यले केवल शारीरिक सम्बन्ध वा बच्चाको जन्मसंग मात्र सम्बन्ध राख्दैन । यसले परिवार नियोजन, पाठेघर  र प्रजननद्वार संक्रमण, एचआईभी, पाठेघर खस्ने समस्या, नवजात शिशुको हेर विचार, किशोर किशोरीहरूको स्वास्थ्य्य, मातृ स्वास्थ्य्य, वृद्धवद्धाको हेरचाह जस्ता बृहत विषयहरु समेट्दछ ।

यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य्य र अधिकार त्यतिखेर सुनिश्चित भएको मानिन्छ, जतिखेर कुनै पनि व्यक्तिमाथि उल्लेखित सवाल बारे पूर्ण एवं सहि जानकारी हुन्छ र समस्याहरूको उचित निदान पाएर सम्मानपूर्ण जीवनयापन गर्न सक्दछ । (कार्य योजना,कायरो सम्मेलन १९९४) प्रजनन अधिकार र परिवार नियोजन 

सन्दर्भ सामग्रीहरूbook

 बाह्य कडीहरू 
किशोर किशोरी मैत्री यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य्य सेवाको गुणस्तर अभिवृद्धि तथा प्रमाणीकरण सामग्री

श्रेणी:स्वास्थ्य्य
श्रेणी:प्रजनन
श्रेणी:प्रजनन स्वास्थ्य्य