समपूरक कोण

समपूरक कोण ज्यामितिको एक महत्त्वपूर्ण अवधारणा हो, जसले कोणहरूको सम्बन्ध दर्शाउँछ। दुई कोणहरू समपूरक हुन्छन् यदि तिनीहरूको योग ९० डिग्री (right angle) हुन्छ। समपूरक कोणहरू त्रिभुज, चतुर्भुज र अन्य बहुभुजहरूमा विशेष रूपमा महत्वपूर्ण हुन्छन्। 

 परिभाषा 
समपूरक कोण भनेको दुईवटा कोणको यथार्थ स्थिति हो जसको कुल योग ९०° हुन्छ।  
उदाहरणका लागि, यदि एक कोण ३०° छ भने अर्को कोण ६०° हुनुपर्छ, किनकि ३०° + ६०° = ९०°। 

 त्रिभुजमा समपूरक कोण 
त्रिभुजमा, कुनै दुई कोणहरू समपूरक हुन सक्छन् यदि तिनीहरूको योग ९० डिग्री छ।  
विशेष गरी, समकोण त्रिभुज (Right Triangle) मा एक कोण ९०° हुन्छ र बाँकी दुई कोणहरू एक-अर्काका समपूरक हुन्छन्।  

 चतुर्भुजमा समपूरक कोण 
चतुर्भुज (Quadrilateral) मा समपूरक कोणको अवधारणा मुख्यतया कोणहरूको जोडीमा लागू हुन्छ।  
आयत (Rectangle) वा वर्ग (Square) मा, कुनाकानी पर्ने कोणहरू समपूरक हुन्छन् किनकि तिनीहरूको योग ९०° हुन्छ। 

 बहुभुजमा समपूरक कोण 
बहुभुजहरूमा समपूरक कोणहरू विशेष अवस्थाहरूमा पाइन्छन्। सामान्य बहुभुजको कोणहरूको योग १८०° वा सोभन्दा बढी हुन्छ, तर त्यसभित्र रहेका कोणहरू एक-अर्काका समपूरक हुन सक्छन्। 

 गणना गर्ने तरिका 
समपूरक कोण गणना गर्न:  
समपूरक कोण = ९०° - दिइएको कोण  
उदाहरण: यदि कोण A = ३५° छ भने,  
कोण B = ९०° - ३५° = ५५°।

 समपूरक र पूरक कोण बीचको भिन्नता 
समपूरक कोणहरूका लागि कोणहरूको योग ९०° हुन्छ भने,  
पूरक कोणहरूका लागि कोणहरूको योग १८०° हुन्छ।  
समझ्नका लागि:  
- यदि कोण A = ४५° छ भने, समपूरक कोण B = ४५°।  
- यदि कोण A = १२०° छ भने, पूरक कोण B = ६०°।

 प्रयोगहरू 
- इञ्जिनियरिङ: भवनको कोण र संरचना डिजाइन गर्दा समपूरक कोणहरूको प्रयोग हुन्छ।  
- आर्किटेक्चर: गगनचुम्बी भवनहरू र पूलहरूको निर्माणमा समपूरक कोण उपयोग गरिन्छ।  
- ग्राफिक्स डिजाइन: समपूरक कोणहरूको सहायता लिएर लोगो र डिजाइनहरू सन्तुलित देखिन्छन्।  

 दृश्य उदाहरण   
त्रिभुज : समकोण त्रिभुज मा ३०° र ६०° कोणहरू समपूरक हुन्।  
चतुर्भुज : आयतमा ४५° र ४५° को समपूरक कोणहरूको जोडी देख्न सकिन्छ।  

 अभ्यास र समस्याहरू 
१. कोण A = ७०° छ भने, समपूरक कोण B कति हुन्छ?  
२. एक चतुर्भुजमा एउटा कोण ६५° छ भने, समपूरक कोण पत्ता लगाउनुहोस्।  

 निष्कर्ष 
समपूरक कोण ज्यामितिको आधारभूत र महत्त्वपूर्ण अवधारणा हो जसले विभिन्न कोणीय संरचनाहरूको विश्लेषण र गणना गर्न सहायता पुर्‍याउँछ।  
त्रिभुज, चतुर्भुज र अन्य बहुभुजहरूमा समपूरक कोणहरूको अध्ययनले वस्तुको भौतिक संरचना बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछ।  
समपूरक कोणहरू गणित र वास्तुकलाको क्षेत्रमा अत्यधिक प्रयोग गरिन्छ।