ब्रह्मचारिणी

ब्रह्मचारिणी  हिन्दु देवी महादेवीको एउटा रूप हुन्, जसलाई पार्वतीले तपस्विनीको रूप धारण गरेको अवस्थामा पूजा गरिन्छ। उनी नवदुर्गामध्ये दोस्रो देवी हुन्, र नवरात्रिको दोस्रो दिन व्रह्मचारणीको पूजा गरिन्छ।Manohar Laxman Varadpande (2005), History of Indian Theatre: Classical theatre, Abhinav, , page 54

उनको प्रतिमामा, ब्रह्मचारिणीलाई सेतो कपडा लगाएको, दाहिने हातमा जपमाला र देब्रे हातमा कमण्डलु लिएको अवस्थामा चित्रण गरिएको छ।

 व्युत्पत्ति 
ब्रह्मचारिणी शब्द दुईवटा संस्कृत मूलबाट बनेको छ:
ब्रह्म (ब्रह्मन्बाट संक्षिप्त), जसको अर्थ "स्वयम्-अस्तित्वमा रहेको आत्मा, निरपेक्ष सत्य, विश्वव्यापी स्व, व्यक्तिगत ईश्वर, पवित्र ज्ञान" भन्ने हुन्छ।brahma मोनियर विलियम्स संस्कृत शब्दकोश, कोलोन डिजिटल संस्कृत लेक्सिकन, जर्मनीब्रह्मा वा ब्राह्मणसँग अलमलिनु हुँदैन
चारिणी भनेको चर्या को स्त्रीलिङ्गी रूप हो, जसको अर्थ "संलग्न हुनु, अगाडि बढ्नु, व्यवहार, आचरण, अनुसरण गर्नु, हिँड्नु वा पछ्याउनु" भन्ने हुन्छ।carya मोनियर विलियम्स संस्कृत शब्दकोश, कोलोन डिजिटल संस्कृत लेक्सिकन, जर्मनी

वैदिक ग्रन्थहरूमा ब्रह्मचारिणी शब्दको अर्थ पवित्र धार्मिक ज्ञान प्राप्त गर्न लाग्ने महिला भन्ने हुन्छ।brahmacArin मोनियर विलियम्स संस्कृत शब्दकोश, कोलोन डिजिटल संस्कृत लेक्सिकन, जर्मनी

 पौराणिक कथा 

विभिन्न पौराणिक कथाहरूका अनुसार, हिमालयकी पुत्री पार्वतीले भगवान शिवसँग विवाह गर्ने संकल्प गर्छिन्। उनका मातापिताले उनलाई सम्झाउने प्रयास गरे तापनि, उनी आफ्नो निर्णयमा अडिग रहँदै उनले यसको लागि ५,००० वर्षसम्म कठोर तपस्या गर्ने बताउँछिन्। 

त्यस समयमा, देवताहरू तारकासुर नामक असुरबाट त्रसित थिए, जसले ब्रह्माबाट शिवको पुत्रबाहेक अरू कसैले मार्न नसक्ने वरदान पाएको थियो। शिवलाई विवाह गर्न र सन्तान जन्माउन प्रेरित गर्ने उद्देश्यले देवताहरूले प्रेम र इच्छाका देवता कामदेवको सहयोग माग्छन्। कामदेवले ध्यानमग्न शिवमाथि इच्छाको बाण प्रहार गर्छन्। यसबाट क्रोधित भई शिवले आफ्नो तेस्रो आँखा खोलेर कामदेवलाई भष्म पारिदिन्छन्।James Lochtefeld (2005), "Parvati" in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 2: N–Z, pp. 503-505, Rosen Publishing,  

यति हुँदा पनि पार्वती आफ्नो संकल्पबाट विचलित हुँदैनिन्। उनले शिवकै जस्तो तपस्वी जीवनशैली अपनाउँदै पहाडमा बसेर तपस्या, योग र वैराग्यको अभ्यास गर्छिन्। उनले केवल बेलका पात र नदीको पानी खाएर जीवन निर्वाह गरिन्। यही रूपमा उनलाई ब्रह्मचारिणीका रूपमा पुज्न थालियो। उनको दृढताले अन्ततः शिवको ध्यान आकर्षित गर्छ र शिवले भेष बदलेर पार्वतीको नजिक गएर आफ्नै कमजोरी तथा विचित्रताहरू सुनाउँदै उनलाई निरुत्साहित गर्ने प्रयास गर्छन्। तर, पार्वती अविचलित रहन्छिन्। 

यसै समयमा, प्रकाण्डासुर नामक असुरले आफ्ना दस लाख असुरहरूको सेना लिएर पार्वतीमाथि आक्रमण गर्छ। पार्वती आफ्नो तपस्याको अन्तिम चरणमा थिइन् र आफ्नो रक्षा गर्न असमर्थ थिइन्। पार्वतीलाई असहाय देखेर देवी लक्ष्मी र सरस्वतीले हस्तक्षेप गर्छन् तर असुरहरूको सङ्ख्या धेरै भएकाले उनीहरूलाई गाह्रो हुन्छ। धेरै दिनको युद्धपछि, पार्वतीको छेउमा रहेको कमण्डलु ढल्छ र त्यसबाट निस्किएको बाढीले सबै असुरहरूलाई बगाउँछ। आँखा खोल्दा, पार्वतीबाट ज्वाला उत्पन्न हुन्छ जसले प्रकाण्डासुरलाई भष्म पारिदिन्छ।

पार्वतीको कठोर तपस्याले सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई प्रभावित गर्छ, यद्यपि शिव अझै शान्त नै थिए। अन्ततः, शिव पुनः एक ब्रह्मचारीको भेषमा उनीकहाँ पुग्छन्। उनले विभिन्न प्रश्नहरूद्वारा पार्वतीको परीक्षा लिन्छन् जसको पार्वतीले सही उत्तर दिन्छिन्। उनको सङ्कल्पलाई स्वीकार गर्दै, शिव आफ्नो वास्तविक रूपमा प्रकट हुन्छन् उनीसँग विवाह गर्न सहमत हुन्छन्।David Kinsley, Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions (), p. 41-46

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:हिन्दु देवीहरू
श्रेणी:नवदुर्गाहरू