सादाकण्ठे मुसेफिस्टो

''सादाकण्ठे फिस्टो 

सादाकण्ठे फिस्टो (common grasshopper warbler)साधारण फट्याङ्ग्रा  फिस्टो वा केवल फट्याङ्ग्रा फिस्टो ( लोकस्टेला नेभिया-Locustella naevia ) लोकस्टेला प्रजातिमा रहेको पुरानो विश्व फिस्टो प्रजाति हो । यो समशीतोष्ण युरोप र पश्चिमी प्यालेआर्क्टिक क्षेत्रमा प्रजनन गर्दछ । सहाराको दक्षिणमा उत्तरी उष्णकटिबंधीय अफ्रिकामा जाडो बिताउँछ र स्थानीय रूपमा भारतमा पनि यो प्रवासी हो । 

यो सानो पासेरिन चरा घना घाँसे मैदानको प्रायः पानीको नजिक र सामान्यतया केही साना छरिएका झाडीहरू सहित वनस्पतिमा पाइन्छ। यो लगभग १३ सेन्टिमिटर (५ इन्च) लामो मध्यम आकारको फिस्टो हो। वयस्कको पछाडि धर्कादार खैरो र सेतो खैरो मुनिको भाग हुन्छ जुन पुच्छरको मुनिको आवरण बाहेक अधेरी हुन्छ। धेरैजसो फिस्टोहरू जस्तै लिङ्गहरू उस्तै हुन्छन्, तर साना चराहरू तल पहेँलो हुन्छन्। धेरैजसो फिस्टोहरू जस्तै, यो कीटभक्षी हो । चार देखि सातवटा अण्डाहरू बाक्लो वनस्पतिमा वा घाँसको टुप्पोमा जमिनमा वा नजिकै गुँडमा राखिन्छन् । 

यो एउटा प्रजाति हो जुन झाडी र कम पातहरूबाट घस्रन्छ, जमिनमुनि लुकेर बस्छ र प्रमुख स्थानबाट गाएको बाहेक यसलाई देख्न धेरै गाह्रो हुन्छ। यो प्रजातिको नाम दिने गीत यान्त्रिक फट्याङ्ग्रा जस्तो रिलिङ हो, जुन प्रायः बिहान वा साँझमा दिइन्छ। 

वर्गीकरण 

इटालियन प्रकृतिविद् उलिसे एल्ड्रोभान्डीले आफ्नो अर्निथोलोजीको दोस्रो खण्डमा सामान्य फट्याङ्ग्रा फिस्टोलाई समावेश गरे । एल्ड्रोभान्डीको मृत्यु सन् १६०५ मा भयो तर यो खण्ड सन् १६३७ सम्म प्रकाशित भएन। सन् १७६० मा फ्रान्सेली प्राणीशास्त्री माथुरिन ज्याक ब्रिसनले आफ्नो अर्निथोलोजीमा साधारण फट्याङ्ग्रा वार्बलरको विस्तृत विवरण समावेश गरे । उनले फ्रान्सेली नाम ला फाउवेट ट्याचेटी र ल्याटिन नाम कुरुका नेभिया प्रयोग गरे तर ब्रिसनले ल्याटिन नामहरू बनाए पनि यी द्विपद प्रणालीसँग मेल खाँदैनन् र प्राणी नामकरणमा अन्तर्राष्ट्रिय आयोगले मान्यता दिएको छैन । 

यसको पहिलो औपचारिक वैज्ञानिक विवरण फ्रान्सेली बहुविद् जर्ज-लुइस लेक्लेर्क, कोम्टे डे बुफोनले सन् १७७९ मा आफ्नो हिस्टोइर नेचरले डेस ओइसेक्समा लेखेका थिए । यो चरालाई फ्रान्स्वा-निकोलस मार्टिनेटले प्लान्चेस एनलुमिनेस डी'हिस्टोइर नेचरलेमा कुँदिएको हातले रंगिएको प्लेटमा पनि चित्रण गरिएको थियो जुन बुफोनको पाठसँगै एडमे-लुइस डाउबेन्टनको निरीक्षणमा उत्पादन गरिएको थियो । न त थाली शिर्षक न त बुफोनको विवरणमा वैज्ञानिक नाम समावेश थियो तर सन् १७८३ मा डच प्रकृतिविद् पिटर बोडार्टले प्लान्चेस एनलुमिनेसको आफ्नो सूचीपत्रमा मोटासिला नेभिया द्विपदीय नाम प्रयोग गरे,उनले नेभिया शब्द प्रयोग गरे जुन पहिले ब्रिसनले प्रयोग गरेको थिए। यस प्रकारको इलाका इटालीको बोलोग्ना हो । साधारण फट्याङ्ग्रा फिस्टो अब लोकस्टेला जीनसमा राखिएको २० प्रजातिहरू मध्ये एक हो जसलाई जर्मन प्रकृतिविद् जोहान ज्याकोब कौपले सन् १८२९ मा सामान्य फट्याङ्ग्रा फिस्टोलाई प्रकार प्रजातिको रूपमा वर्णन गरेका थिए । लोकस्टेला जीनस नाम ल्याटिनबाट आएको हो र यो लोकस्टाको सानो रूप हो "ग्रासटीपर"। विशिष्ट नेभिया ल्याटिनमा "स्पटेड" को लागि हो। 

तीन उप-प्रजातिहरू पहिचान गरिएका छन्: 

१. एल. एन. नेभिया ( बोडर्ट , सन् १७८३) – युरोपदेखि पश्चिम युरोपेली रूस र युक्रेनसम्म, अफ्रिकाको साहेल क्षेत्रमा जाडोयाम
२. एल. एन. स्ट्रामिनिया सीबोहम , सन् १८८१ - पूर्वी युरोपेली रूसदेखि दक्षिणपश्चिम, दक्षिण मध्य साइबेरिया, पूर्वी कजाकिस्तान, पश्चिम मंगोलिया र उत्तरपश्चिम चीन, दक्षिण एसियामा जाडोमा,पर्यायवाची एल. एन. मंगोलिका
३.एल.एन. अस्पष्टकर्ता बुटुरलिन, सन् १९२९ - पूर्वी टर्की र काकेशस 

विवरण 

वयस्क चरा लगभग १२.५ सेन्टिमिटर (५ इन्च) लामो हुन्छ र तौल ११.५–१६ ग्राम (०.४१–०.५६ औंस) हुन्छ। यो एक गोप्य चरा हो र यसलाई हेर्न गाह्रो हुन सक्छ, तर यसको विशेषता गीतको कारणले यसको उपस्थिति सजिलै पत्ता लगाउन सकिन्छ। माथिल्लो भाग फिक्का जैतुन-खैरो रंगको हुन्छ, प्रत्येक प्वाँखमा केन्द्रीय गाढा खैरो लकीर हुन्छ। गाला खैरो रंगको हुन्छ, आँखा वरीपरीको छाला खैरो रंगको हुन्छ र आँखा पछाडि हल्का आँखाको लकीर हुन्छ। चुच्चोको माथिल्लो बङ्गारा गाढा खैरो र तल्लो बङ्गारा पहेंलो-खैरो रंगको हुन्छ। तल्लो भाग दूधिया रंगको वा पहेंलो बदामी हुन्छ जसमा छातीका भागहरूमा केही गाढा खैरो दाग र धब्बाहरू हुन्छन्। पखेटाहरू खैरो रंगका हुन्छन् जसको बाहिरी किनारा फिक्का खैरो रंगले घेरिएको हुन्छ। पुच्छरका प्वाँखहरू रातो-खैरो रंगका हुन्छन् जसमा केही व्यक्तिहरूमा हल्का अनुप्रस्थ पट्टीहरू देखिन्छन् र पुच्छरको मुनिको आवरण धब्बाहरू हुन्छन्। पातलो खुट्टा र खुट्टाहरू फिक्का पहेंलो-खैरो रंगका हुन्छन्। 

यो गीत लामो, उच्च-स्वरको हल्लिरहेको थर्थर हो जसमा चुच्चो खुल्ला राखिएको हुन्छ र सम्पूर्ण शरीर कम्पन हुन्छ। यो केही सेकेन्डदेखि धेरै मिनेटसम्म कुनै पनि विराम बिना रहन्छ र उल्लेखनीय गति र जटिलताको छ, जसमा प्रति सेकेन्ड ५२ सुरहरू (२६ दोब्बर सुरहरू) हुन्छन्। यद्यपि यसको गति र उच्च स्वरले मानव कानलाई गति कम भएको अभिलेख बिना विश्लेषण गर्न असम्भव बनाउँछ। यो माछा मार्ने घिरनी जस्तो देखिने ध्वनिदेखि टाढाको घाँस काट्ने यन्त्रसम्मको मात्रामा भिन्न हुन्छ। यो कडा रूपमा बोलचाल सम्बन्धी छ , जसले गर्दा गाउने चराको स्थान पत्ता लगाउन गाह्रो हुन्छ, तर बलियो बोक्ने शक्ति छ, ५०० मिटरदेखि १ किलोमिटरसम्मको दायरामा सुन्न सकिन्छ। गीत दिन वा रातको कुनै पनि समयमा सुन्न सकिन्छ, तर बिहान र साँझको वरिपरि चुचुरो हुन्छ र चैत्रमा चराहरूको आगमनदेखि साउनको सुरुसम्म सुन्न सकिन्छ। सावधानी आवाज भनेको बारम्बार टिक गर्ने आवाज हो जसलाई "twkit-twkit-twkit" को रूपमा प्रस्तुत गरिएको गरिएको छ। गीतले यसका केही आफन्तहरू, विशेष गरी (lanceolated warbler) धर्के मुसेफिस्टो ( लोकुस्टेला लान्सोलाटा ), Savi's warbler (सावीको फिस्टो)( लोकुस्टेला लुसिनियोइड्स ) र river warbler(खोले फिस्टो )( लोकुस्टेला फ्लुभियाटिलिस ) सँग मिल्दोजुल्दो 'हल्लिरहने' संरचना देखाउँछ, यद्यपि तिनीहरू सबै फरक स्वर र गतिमा छुट्याउन सकिन्छ। 

वितरण र बासस्थान 

सादाकण्ठे फिस्टो उत्तरपश्चिम युरोप र पश्चिमी प्यालेआर्क्टिकमा प्रजनन गर्दछ । यस दायरामा स्पेन , फ्रान्स , मध्य इटाली , रोमानिया , युगोस्लाभिया , ब्रिटिश टापुहरू , बेल्जियम , नेदरल्याण्ड्स , जर्मनी , डेनमार्क , दक्षिणी स्वीडेन , दक्षिणी फिनल्याण्ड , बाल्टिक राज्यहरू र रूसको पश्चिमी भागहरू समावेश छन् । अझ पूर्वमा यसलाई सम्बन्धित प्रजातिहरूले प्रतिस्थापन गर्छन्। शरद ऋतुमा, यो दक्षिणतिर उष्णकटिबंधीय अफ्रिका , भारत र श्रीलंकाको सहेल क्षेत्रमा बसाइँ सर्छ जहाँ यो जाडो बिताउँछ। 

प्रजनन मौसममा, सादाकण्ठे फिस्टो ओसिलो वा सुख्खा ठाउँहरूमा पाइन्छ जहाँ खस्रो घाँस र झाडीहरू जस्तै बारको किनार, सफा गर्ने ठाउँहरू, बेवास्ता गरिएको घेरा, स्तपी, माथिल्लो मल, सान्नानी काँडाले ढाकिएको क्षेत्र, युवा वृक्षारोपण र काटिएको जंगल हुन्छ। जाडोमा, यो सामान्यतया समान स्थानहरूमा पाइन्छ तर यसको अवरोधरहित र लुकेर बस्ने व्यवहारको कारण यसको वितरण र बासस्थानको बारेमा जानकारी दुर्लभ हुन्छ। 

व्यवहार 

आफ्नो बसाइँसराइ बाहेक,सादाकण्ठे फिस्टोहरू विरलै धेरै उड्छन्, तर घना वनस्पतिमा दौडँदै, एक हाँगाबाट अर्को हाँगासम्म उड्दै वा जमिनमा दौडँदै आफ्नो समय बिताउँछन्। यसको एक विशिष्ट उच्च-पाइला चाल र तेर्सो डाँठहरूसँगै सर्दा लामो पाइला हुन्छ र पातलो देखिन्छ। यो विरलै उड्छ, चाँडै फेरि आवरणमा डुबुल्की मार्छ र जब यो तल झर्छ यो प्रायः आफ्नो पुच्छर उठाउँछ र यसको धर्कादार पुच्छर मुनिको आवरण देखाउन प्रज्वलित हुन्छ। सम्भावित शिकारीलाई ध्यान भंग गर्न यो चोटको नाटक गर्न सिपालु हुन्छ। 

प्रजनन 

भाले सादाकण्ठे फिस्टोहरू पोथीहरूलाई आकर्षित गर्न कोसिस गर्छन्। तिनीहरू पुच्छर फैलाएर हाँगाहरूसँगै हिंड्छन् वा दौडन्छन्, पखेटाहरू उठाउँदा र तल झार्न फहराउँछन्, प्रायः आफ्नो चुच्चोमा घाँस वा पात बोकेर। हावामा, पखेटाहरू राम्रोसँग फैलाएर र फहराउँदै, तिनीहरूले आफ्नो पुच्छर फैलाउँछन् र आफ्नो प्वाँखहरू फहराउँछन्। 

दुवै लिङ्गीहरूले गुँड निर्माणमा भाग लिन्छन्। गुँड राम्रोसँग लुकाइएको हुन्छ र घाँसको टुसक, सान्नानी झाडीहरु, ओसियर घारीहरू, नर्कट घारीहरू , टाँसिएको घेरा, भ्काडी र मूरल्याण्डमा मोटो हेदरका बिरुवाहरू जस्ता ठाउँहरूमा जमिनको नजिक बनाइएको हुन्छ। यो आकार र आकारमा फरक हुन्छ तर घाँस , मथु र झ्याउबाट बनेको हुन्छ र प्रायः मसिनो घाँसले घेरिएको हुन्छ। चार देखि छ वटा अण्डाहरूको समूह राखिएको हुन्छ। यी मसिनो रातो धब्बाहरू सहित दुधिलो सेतो धब्बाहरू हुन्छन्, सामान्यतया अनियमित रूपमा वितरित हुन्छन् तर कहिलेकाहीं धब्बा वा क्षेत्रहरूमा गाभिएको हुन्छन्। अण्डाहरू १८ गुणा १४ मिमी (०.७१ गुणा ०.५५ इन्च) मापन गर्छन् र लगभग १.७ ग्राम (०.०६ औंस) तौलका हुन्छन्। दुवै आमाबाबु अण्डा ओथार्नमा संलग्न हुन्छन् जसमा लगभग चौध दिन लाग्छ। चल्लाहरू उच्च हुन्छन् र कीराहरू खान्छन्। तिनीहरू बाह्र देखि तेह्र दिनमा उड्छन् र मौसममा सामान्यतया दुईवटा बच्चाहरू हुन्छन्। साना चराहरू एक वर्षको उमेरमा परिपक्व हुन्छन् र यस प्रजातिको लागि अभिलेख गरिएको उच्चतम उमेर पाँच वर्ष हो। 

खाना 

सादाकण्ठे फिस्टो किराभक्षी हो , यसले विभिन्न प्रकारका अकशेरुकी जीवहरू खान्छ। यसको आहारमा झिंगा , पुतली , भुरा , लाही , पानी छेपुवा र मेइ झिँगा र तिनीहरूका लार्भा समावेश छन् । माकुरा र काठको जुम्रा पनि खान्छ र चल्लाहरूलाई लाही, हरियो क्याटरपिलर , काठको जुम्रा र झिंगाहरू खुवाइन्छ । 

स्थिति 

IUCN ले आफ्नो खतरामा परेका प्रजातिहरूको रातो सूचीमा सादाकण्ठे फिस्टोलाई सबैभन्दा कम चिन्ताको रूपमा मूल्याङ्कन गरेको छ । यो किनभने यसको ठूलो कुल जनसंख्या र व्यापक दायरा छ। युरोपमा जनसंख्या ८,४०,००० देखि २.२ मिलियन प्रजनन जोडीहरू बीच रहेको अनुमान गरिएको छ जसमा कुल २.५ देखि ६.६ मिलियन व्यक्तिहरू छन्। युरोप यसको कुल दायराको लगभग दुई तिहाइ भाग भएकोले, विश्व जनसंख्या ३.४ देखि १.३२ मिलियन व्यक्तिहरूको क्षेत्रमा रहेको अनुमान गरिएको छ। बासस्थानको क्षतिको कारणले गर्दा चराहरूको कुल संख्या घट्दै गएको हुन सक्छ, तर त्यस्तो हदसम्म होइन जसले चरालाई उच्च जोखिम श्रेणीमा सूचीबद्ध गर्न आधार दिन्छ। विभिन्न प्रजातिका चराहरूको दायरामा विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिको सम्भावित प्रभावहरूको जाँच गर्ने एक अध्ययनमा , यो अनुमान गरिएको थियो कि सादाकण्ठे फिस्टोको प्रजनन दायरा धेरै सय माइल उत्तरतिर विस्थापित हुनेछ र ब्रिटिश टापुहरू र सम्पूर्ण स्क्यान्डिनेभियालाई समेट्नेछ तर यो मुख्य भूमि युरोपमा यसको हालको दायराको धेरै भागमा प्रजनन गर्न बन्द हुनेछ।

यो पनि हेर्नुहोस्

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू

श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:फिस्टो चराहरू
श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स परियोजना अन्तर्गत बनाइएको वा सुधार गरिएका लेखहरू