शिशुपाल

सिसुपाल द्वापर युगमा जन्मेको एक राजा थियो । सिसुपाल चेदी राज्यको राजा थियो । उसको राक्षसी स्वभावका कारण सिसुपाललाई पौराणिक ग्रन्थहरूमा राक्षस अथवा असुर भनिएको छ ।
पूर्वजन्मको कथा
सिसुपाल र दन्तवक्र पूर्व जन्ममा जय र विजय नाम गरेका भगवान विष्णुका द्वार पाले थिए । एक दिन शनकादी ऋषिहरू भगवान विष्णुको दर्शन गर्न वैकुण्ठ गए । जय र विजयले शनकादी ऋषिहरूलाई विष्णुको दरबारमा प्रवेस गर्न नदिएकाले ऋषिहरूले तिमीहरू तिन जन्मसम्म राक्षस भएर जन्मनु परोस् र भगवान विष्णुसँग तिम्रो शत्रुता रहोस् भनेर श्राप दिए । ऋषिहरूको श्रापका कारण जय र विजय अर्को जन्ममा हिराण्यक्ष र हिराण्य कसेपु नामका दुइ शक्तीशाली दानवहरू भएर जन्मिए । हिराण्यक्ष र हिराण्य कसेपुलाई भगवान विष्णुले क्रमशः बराह अवतार र नृसिंह अवतार लगेर मारेका थिए । त्यस्तै उनीहरू अर्को जन्ममा रावण र कुम्भकर्ण नामका दुइ शक्तिशाली दानवहरू भएर जन्मिए । रावण र कुम्भकर्णलाई भगवान विष्णुले श्रिराम अवतार लगेर मारे । तेस्रो जन्ममा उनीहरू सिसुपाल र दन्तवक्र नामका दुइ शक्तीशाली राक्षसहरू भएर जन्मिए त्यो बेला भगवान विष्णुले कृष्ण अवतार लगेर मारेपछी उनीहरू मुक्त भएका थिए ।सुब्बा होमनाथ केदारनाथ कृत सुकसागर नामक पुस्तक

सिसुपालको कथा
सिसुपालको जन्म चेदी राज्यका राजाको घरमा भएको थियो । सिसुपाल जन्मने बेलामा उसका चारवटा हात थिए भने तिनवटा आँखा थिए । यस्तो अचम्मको बालक जन्मेकोमा चेदीराजलाई निकै चिन्ता भयो । उनले ज्योतिषहरूलाई बोलाएर शुभाशुभ विचार गर्न लगाए । ज्योतिषहरूले बालक निकै शक्तिशाली हुनेछ यो बालकलाई जसको काखमा राख्दा यसका दुइ हात र एक आँखा झर्ने छ त्यसैको हातबाट यसको मृत्यु हुनेछ भन्ने कुरा बताए । यो समचार संसार भर फैलियो, संसारका सबै राजा तथा वीर पुरुषहरू त्यो बालकलाई हेर्न गए । यसै क्रममा भगवान कृष्ण पनि त्यो बालकलाई हेर्न गए । चेदी राजले त्यो बालकलाई सबैको काखमा राख्न लगाए । जब त्यो बालक भगवान कृष्णको काखमा राखे त्यसका आँखा र हात झरे । यो देखेर त्यो बालकको मृत्यु भगवान कृष्णको हातबाट हुने कुरा सबैलाई थाह भयो । सिसुपालकी आमा भगवान कृष्णकी फुफु नाता पर्ने भएकीले भगवान कृष्णसँग फुपुको छोरा सम्झेर जती गल्ती गरेपनि यो बालकलाई नमार्नु भन्ने विन्ती गर्न थालिन् । फुफुका कुरा सुनेर कृष्णले यसका १०० वटा गल्तीलाई मैले माफ गर्ने छु तर १०० भन्दा बढी गल्ती गरेमा म सहन गर्न सक्न छैन भन्ने बचन दिएर फर्खिए । सिसुपाल ठुलो भएपछी कृष्णसँग निकै शत्रुता राख्न थाल्यो । भोजकटका राजाकी राजकुमारी रुक्मिणीसँग सिसुपालले विवाह गर्ने इछ्छा राखेको थियो । राजाले पनि रुक्मिणीको विवाह सिसुपालसँग गरिदिने विचारले विवाहको तयारी गरेका थिए । रुक्मिणीले भगवान कृष्णलाई मन मनै पति मानेकी थिइन् । रुक्मिणीलाई भगवान कृष्णले विवाह स्थलबाट हरण गरेर लगेकाले सिसुपाललाई कृष्णबाट अरु रिस उठ्यो उसले कृष्णको सय अपराध गर्यो । अन्तमा पाण्डवहरूले राजसुय यज्ञा गर्ने विचारले संसारका राजाहरू, वीर पुरुष र ऋषिहरूलाई निमन्त्रणा गरे । पाण्डवको राजसुयमा सिसुपाल पनि आयो । राजसुय यज्ञाको सुरुवातमा कसको पूजा गर्ने भनेर पाण्डवहरूका जेठा भाइ युधिष्ठिरले सबैसँग सोधेपछी सिसुपाल बाहेक सबैले भगवान कृष्णको पूजा गरिनु पर्छ भन्ने सल्लाह दिए । भगवान कृष्णको पूजा गरेको देखेर सिसुपालले कृष्णको अपमान गर्दै ठुलाबडा ऋषिहरूलाई छोडेर गोठालाको पूजा गरिएको यो यज्ञमा बस्दैन भनेर आफ्नो घर फर्कन लाग्यो । अर्जुन, भीमसेन लगायतका पाण्डवहरूले सिसुपाललाई भरसक सम्झाउने कोसिस गरे तर सिसुपालले कृष्णको अपमान गरेर गाली गर्न छोडेन । यो देखेर कृष्णले पनि सिसुपाललाई भरसक सम्झाउने कोसिस गरे तर उल्टै कृष्णसँग युद्ध गर्न थाल्यो ।  भगवान कृष्णले युद्ध गरेर सिसुपालला मारेपछी सिसुपालको शरिरबाट एक प्रतिविम्ब निस्केर कृष्णको शरिरमा गएर लिन भयो ।
हेर्नुहोस्

सन्दर्भ सामग्री

बाह्य कडीहरू

श्रेणी:पौराणिक पात्र