खरमुजुर

खरमुजुर अथवा खरमयुर (Houbaropsis bengalensis)  नेपाललगायत भारतीय उपमहाद्वीपमा पाइने एक प्रकारको चराको प्रजाति हो । अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यस प्रजातिलाईरातो सूचीमा सूचिकृत गरेको छ। यसलाई अङ्ग्रेजीमा बेङ्गाल फ्लोरिक्यान (Bengal Florican) भनिन्छ ।

विबरण
खरमुजुर र सानो खरमुजुर उस्तै देखिने भिन्न प्रजातिहरू हुन्। खरमुजुर सानो खरमुजुर भन्दा ठूलो र गठिलो हुन्छ जसको चौडा टाउको र मोटो घाटी हुन्छ। खरमयूर कालो सेतो छिर्विरे रंगको र घाँसकै रंगसँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। भालेको टाउको, घाटी र माथिल्लो भाग कालो र उडेको बेलामा पखेटाको टुप्पोमा हल्का कालो बाहेक पुरै सेतो देखिन्छ । पोथी र अल्पवयस्कहरू मैलो खैरोदेखि बलौटे कैलोसम्म हुने गर्दछ। मैलो मैलो सेतो पङ्खढकनीमा गाढा र मसिना तेर्साहरू हुन्छन्। यसको नाप ६६ से.मी. हुन्छ। घाँसे मैदानमा पाइने लामा खुट्टा, मजबुत शारीरिक बनावट, लामो घाँटी र टाउकोमा कल्कीजस्तो देखिने खरमयुरका पोथी र बच्चा खैरा हुन्छन् । प्रजनन समयका बयस्क भाले प्रायः काला देखिन्छन्, जसको पखेटा भने सेता हुन्छन्।

वितरण तथा वासस्थान
खरमुजुर नेपाल लगायत भारत, कम्बोडिया र भियतनाम मा पाइने गर्छ । यो प्रजाति  ३०५ मि. भन्दा तलका भूभागमा केही संरक्षित क्षेत्रमा मात्र पाइने गर्छ ।सिरु अथवा खरको झाडीमा बस्न रुचाउने खरमयूर नेपालमा तराईको सिमसारमा पाइन्छ ।  कोसीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष खरमुजुरका लागि विश्वकै लागि महत्त्वपूर्ण स्थानका रूपमा चिनिएको छ । खरमयूर बच्चा कोरल्ने बेला नेपाली भु-भागमा देखिए पनि त्यसपछि आउने हिउँद र वर्षातमा नेपालबाट प्रायः हराउँछन्। त्यसैले यो नेपालका लागि आगन्तुक च‍रामा गनिन्छ ।

खतरा तथा संरक्षण अवस्था
यो प्रजाति संरक्षणका हिसाबले विश्वमा अति सङ्कटापन्न अवस्थामा रहेको छ । नेपाल सरकारले यसलाई संरक्षित पन्छीको सूचीमा राखेको छ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू

 Grimmett, R; Inskipp, C. and T. (1998). Birds of the Indian Subcontinent. Christopher Helm, London. 
 BirdLife International (BLI) (2007). [ 2006-2007 Red List status changes ]. Retrieved 2007-AUG-26.
 BirdLife International (BLI) (2009). Bengal Florican Species Factsheet. Retrieved 2009-JUN-11.
 Gray, T. N. E;  Collar, N. J; Davidson, P. J. A; Dolman, P. M; Evans, T. D; Fox, H. N; Chamnan H; Borey R; Hout, S. K; Van Zalinge R. N. (2009). Distribution, status and conservation of the Bengal Florican Houbaropsis bengalensis in Cambodia. Bird Conservation International (2009) 19: 1–14 PDF download

श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू
श्रेणी:मयूरहरू
श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स परियोजना अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू