शार्दूलविक्रीडित छन्द

यो समपाद वृत्त हो। http://pallawa.com.np/?p=16005 (मोदनाथ शास्त्री, छन्दविज्ञान)
यस्मा उन्नाइस अक्षरका चारओटा पाउ हुन्छ।
यसमा बाह्रौँ र उन्नाइसौँ अक्षरमा विश्राम हुन्छ।

गण यस प्रकार हुन्छन्:

म SSS
स IIS
ज ISI
स IIS
त SSI
त SSI
गुरू S = १९

उदाहरण १

कालीदास भनेर कोकिळहरू काला भए ता पनि
कुँज्दै छन् वनमा नअड्छ तिनको आफ्नो वसन्ती ध्वनि
के मण्डूक कराउनू प्रकृतिले पापीपना हुन्छ र !
गौरीशङ्करको नजिकचुचुरा उठ्छन् अरू वामन।।
यसमा तीन तीन अक्षरका समूह गण बन्छन् जस्तैः

कालीदा SSS म गणः
सभने IIS सगणः
रकोकि ISI जगणः
लहरू IIS सगणः
कालाभ SSI तगणः
एताप SSI तगणः
नी S गुरू

उदाहरण २ Bhakti Prashad Paudel

बर्खाका दिनमा__बडा बिरहमा______एक्लै बसेँ झ्यालमा__
बादलको दल आइ__घेरिन गयो______आकाश ख्यालख्यालमा__

उदाहरण ३
इच्छा यो छ महेश अन्तिम जसै त्यो मृत्युशय्या जली
मेरो रक्त सुकाउला म गरुँला अन्योल भई छटपटी
त्यो बेला मुखमा बुटीहरू परून् नेपालकै केवल
जे-जेमा हिमशैलको छ मधुरो मीठो चिसो चुम्बन ।
(इच्छा कविता, बालकृष्ण सम)

मुख्य विश्राम १२ र १९ अक्षरमा विश्राम हुन्छ। सुक्ष्म विश्राम ६ - ६ (७ पनि हुन सक्छ)।
४ पाउको श्लोक एकै पाउमा सकिन्दैन र विश्राम हुन्छ हरेक पाउमा।
समाप्ति ४ पाउपछि मात्र

 कविताको नमुना 

 नेपाल 

 साम्राज्यहरु ती झुकेर रहँदा , उठ्दै थियो हाँकले
 लेखायो अलगै जहाँ समयको,नौलो कथा सानले।
 आफ्नै  तागतले  जितेर दुनियाँ,सत्ता र सम्मानको
 झुक्नै जो कहिलै परेन जगमा,त्यो देश नेपाल हो।।

 भोका बालक ती कसेर तनमा,थापेर गोलीहरु
 मेटाए  तब  हेर  प्यास  मनको, मारेर वैरीहरु ।
 पूर्खाको बलमा उठेर नभमा,हाँस्दै र नाच्दै बस्यो
 सुर्ताले कहिलै डगेन जगमा,त्यो देश नेपाल हो।।

 झर्ना ताल हिमाल खोच पहरा, खोला र पाखाहरु
 बास्छन् ती कोइली रमेर वनमा,चाहिन्छ के लौ अरु
 खोजेको  मनले  विचित्र  बहुतै, बेजोड श्रृङ्गार हो
 बर्षौँ  भुल्छ  जहाँ वसन्त वनमा, त्यो देश नेपाल हो

 इन्द्रेणी रङमा रचेर एकता,हाँस्छन् र नाच्छन् जहाँ
 ईर्ष्याले पनि हार मान्छ सजिलै, देखेर माया जहाँ।
 भाषा  भेष परम्परा  रस  मिठो,जात्रा र मेला मिठो
 लाखौँ लाख कला समेट्छ जसले,त्यो देश नेपाल हो।।

 हाम्रो रक्त शिरा बहेछ सहजै , मेची र काली बनी
 हाम्रो गौरब त्यो झुकेन कहिलै,लाछी र जाली भनी।
 बेचिन्छौ किन हो मरुस्थल गई, छाडेर  सौभाग्य यो
 तिम्रो मार्ग कुरेर बस्छ जसले, त्यो देश नेपाल हो।।

                             S.p

सन्दर्भ सामग्री 

यो पनि हेर्नुहोस 

श्रेणी:छन्द
श्रेणी:गीत
श्रेणी:गजल