कुशेश्वर दुम्जा

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार, मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको जनकपुर अञ्चल, सिन्धुली जिल्लामा अवस्थित एक गाविस थियो। एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८मा यहाँको जनसङ्ख्या ४९७३ रहेको थियो जसमध्ये २३६६ पुरुष र २६०७ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०१० घरधुरी रहेको थियो।  यो हाल सुनकोशी गाउँपालिकामा पर्दछ।

यसको साविकका २-५,९ वडाहरू सुनकोशी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने १,६-८ वडाहरू वडा नम्बर २ हो।

सिन्धुली सदरमुकामबाट चौध कोस उत्तर-पश्चिम र काठमाडौंबाट १८ कोस पूर्वमा कुशेश्वर दुम्जा गाउँ विकास समिति पर्दछ। राताम्य लालीगुँरास फुल्ने महाभारतको उच्च पहाडी शृंखलादेखि  रोसी  र सुनकोसीको समथर फाँटले कुशेश्वर दुम्जा गा वि स लाई भौगोलिक विविधता प्रदान गरेको छ ।

जातीय विविधताबीच धार्मिक अनि सामाजिक एकता दुम्जाको विशेषता बनेको छ । उच्च पहाडी भेगमा मगर जातिको बाहुल्य छ भने मध्य भागमा अल्पसंख्यक हायू र तामाङहरूको बसोवास छ । पहाडका तल्लो भाग अर्थात् कछाडतिर बाहुन, क्षेत्री, नेवार, घर्ती (भुजेल), गिरी र दलितहरूमा कामी, दमाईं, सार्कीहरूको बसोवास रहेको छ । धार्मिक रूपमा हेर्दा, यहाँका अधिकतम बासिन्दाहरू हिन्दूहरू छन् , त्यसपछि बौद्ध धर्मवालाम्वीहरूको संख्या पनि कम छैन, तर यी भन्दाबाहेक धर्मका धर्मवालाम्वीहरू  सायद छैनन् होला । महाभारतबाट उत्तर तर्फ झर्ने पहाडी झरनाहरूले प्राकृतिक मोहकता मात्र हैन विकासका प्रशस्त सम्भावना पनि बोकेका  छन्  । तीन जिल्लाको संगमस्थलको रूपमा रहेको यस गा वि स को पूर्वमा सिन्धुली जिल्लाकै झाँगाझोली, दक्षिणमा नेत्रकाली, तामाजोर र वस्तिपुर गा वि स पर्दछन् भने पश्चिममा काभ्रे जिल्लाको भीमखोरी र मेच्छे गा वि स छन् अनि  उत्तरमा रामेछाप जिल्लाको राकाथुम गा वि स रहेको छ । सुनकोसीका उन्मुक्त छाल छेउ र रोशी खोलाको दोभानमा विशिष्ट धार्मिक आस्थाका केन्द्रविन्दुका रूपमा रहेका आदिलिङ्ग कुशेश्वर महादेवको नामबाट गा वि स को नाम कुशेश्वर रहन गएको हो ।

सिन्धुली जिल्ला क्षेत्र नं.३ ईलाका नं. १० को भौगोलिक एवम् प्रशासनिक सीमानाभित्र रहेको कुशेश्वर दुम्जासम्म बनेपा-सिन्धुली-बर्दिवास बीपी राजमार्गको चौथो खण्ड सडक मार्ग पुगिसकेको छ । बनेपाबाट करीव ५१ किलोमिटर र काठमाडौंबाट ८० किलोमिटरको दूरीमा कुशेश्वर दुम्जा गा वि स रहेको छ । कुशेश्वर गाविस दुम्जा २७°२४′००″ अक्षांश ८५°४८′४५″ देशान्तरसम्म फैलिएको छ। चार हजार दुई सय छ हेक्टर क्षेत्रफल रहेको दुम्जा गाविस चर्तुभुजाकार रूपमा उत्तरी मोहडामा फैलिएको छ । यो गा वि स समुद्री सतहबाट करिव ७ सय ५० मिटरदेखि तीन हजार सात सय मिटरसम्मको उचाइमा छ । औसत तापक्रम अधिकतम २८-३० सेन्टिग्रेडदेखि न्युनतम ५-१० सेन्टिग्रेडसम्म रहन्छ । पूर्व र पश्चिम दिशामा लमतन्न परेर सुतेको जस्तो देखिने दुम्जा डाँडामा वडा नं.१ देखि ४ सम्म पर्दछ । ५ नम्बर वडा बेंसी र केही होचो भागमा रहेको छ । वडा नं. ६, ७, ८ र ९ पहाडी र उच्च पहाडी भागमा रहेका छन् । २०५८को जनगणनाअनुसार दुम्जाको जनसङ्ख्या ५ हजार २११ रहेको छ । यसैगरी ७ सय ८२ घरधुरी छन् । २००८ सालमा स्थापित कुशेश्वर विद्यापीठ मा वि (बहुमुखी क्याम्पस)ले उक्त क्षेत्रको शैक्षिक विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको यथार्थलाई नकार्न सकिन्न । उक्त विद्यालयसम्म आँपघारी (बीपी राजमार्ग)बाट कच्ची सडक पुर्याइएको छ । यसैगरी लीलावती, पुण्यमती र रोसमतीका नामले चिनिने रोशीखोलाको दोभान र सुवर्ण कौशिकी अर्थात् सुनकोसीको तिरमा रहेको कुशेश्वर महादेव सनातन हिन्दू धर्मको आस्था र विश्वासको केन्द्र मानिन्छ । महाभारत लेकबाट हामफाल्ने छाँगाहरूबाट जलविद्युत् निकाल्ने प्रयास पनि भइरहेको छ । त्यही लेकबाट ल्याइएको खानेपानीमा दुम्जा डाँडाका वासिन्दाहरू आश्रित रहेका छन् ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:सिन्धुली जिल्लाका ठाउँहरू