बझाङ जिल्ला

बझाङ जिल्ला नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशमा अवस्थित एउटा जिल्ला हो। यस जिल्लामा १० गाउँपालिकाहरू र २ नगरपालिकाहरू छन्।

नामाकरण
यस जिल्लाको नाम कसरी बझाङ रह्यो भन्ने सम्बन्धमा ऐतिहासिक रोचक कथाहरू छन। एक मान्यता अनुसार बझाङ्गी राजाका पूर्वज राना हरूले रानाकोट चौधारी तथा ब्यासी गाविसमा पर्ने एउटा शिखरमा दरवारकोट बनाउने क्रममा त्यहाँ एउटा कालो चिल्लो दर्शनीय शिलाढुङ्गा फेला परेछ। उक्त शिलालाई त्यस कोटबाट तल खोलामा फ्याँक्दा बारम्बार साविककै ठाउमा आएर बसेको देखेपछि राजाले उक्त शिलालाई कालभैरबको रूपमा स्थापित गरी पूजा गरे। अति अग्लो उक्त कोटमा कालान्तरमा चट्याङबाट बज्र परेछ। तर कालभैरबको प्रभावले उक्त वज्र प्रभावहीन भई दरबारमा कुनै क्षति नपुगेकोले त्यस ठाँउलाई बज्रङ्ग भनिएछ। कालान्तर पछि उक्त शब्द अपभ्रंस भै बझाङ हुन गएको हो भन्ने मान्यता भए पनि वास्तविक तथ्यको आधार र पौराणिक धार्मिक मान्यता अनुसार तारकासुर (ताडकासुर) को स्थानीय नाम मष्ट(मष्टो) हो। मष्टो मध्ये सबै भन्दा जेठो मष्ट/मष्टो डंडारमष्टो को जन्म स्थान बझाङ जिल्लाको भाते खोला हो। वर्तमान मष्ट /मष्टो भनिनेको प्राचीन नाम  तारकासुर(ताडकासुर) का बाबुको नाम बज्रांग को अपभ्रंसबाट बझाङ्ग जिल्लाको नाम रहेको हो शिव महापुराण अध्ययन अनुसार 

 भूगोल 
बझाङको पूर्वमा वाजुरा र हुम्ला जिल्ला, पश्चिममा वैतडी र दार्चुला जिल्ला, उत्तरमा हुम्ला जिल्ला र चीनको स्वाशासित क्षेत्र तिब्बत, दक्षिणमा वैतडी र डोटी जिल्ला अवस्थित छन्। कूल क्षेत्रफल ३४२२ वर्ग किलोमिटर भएको यस जिल्लामा २ वटा संसदीय निर्वाचन क्षेत्र, ११ वटा इलाका क्षेत्र तथा ४७ वटा गाविस रहेका छन्। जम्मा १६७०२६ जनसङ्ख्या भएको यस जिल्लामा सरदर परिवार सङ्ख्या ५.८ छ भने जनघनत्व प्रति वर्ग किमी ४५ रहेको छ। यस जिल्लाको शैक्षिक स्थिति नियाल्दा प्रा.वि. २८२, नि.मा.वि ५५, मा.वि. ३९, उ.मा.वि. २५, क्याम्पस ५, निजीस्रोत विद्यालय ३२ तथा इङ्गलिस वोडिङ्ग स्कूल ५ रहेका छन्। यस जिल्लाको साक्षारता दर ३९ प्रतिशत छ भने वाषिर्क प्रतिव्यक्ति आय रु.४९३० रहेको छ। यहाँ ठाउँ  अनुसार मस्टो का विभिन्न रुप, विभिन्न भवानि र केदार (महादेव को सर्बोच्च रुप) लाई आ-आफ्नो कुल देवता मान्ने गरिन्छ।

 प्रशासनिक विभाजन 
जिल्लामा १२ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये दुई सहरी नगरपालिका र १० गाउँपालिका छन्। 
+बझाङ जिल्लाका स्थानीय तहहरूक्रमस्थानीय तहसमावेश गाविसहरूवडा सङ्ख्याकेन्द्रजनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)क्षेत्रफल (वर्ग किमी)जनघनत्व (वर्ग किमी)१जयपृथ्वी नगरपालिकारिठापाटा, चैनपुर, हेमन्तवाडा, लुँयाटा, सुवेडा र कैलाश११चैनपुर२१,९३३१६६.७९ १३०२बुङ्गल नगरपालिकादहबगर, खिरातडी, देउलीकोट, पीपलकोट र काफलसेरी११खिरातडी३३,८१२४४७.५९ ७६३तलकोट गाउँपालिकासुनिकोट, धमेना, मेलविसौनी र दाँतोला७मेलविसौनी११,७१९३३५.२६ ३५४खप्तडछान्ना गाउँपालिकापौवागढी, लामातोला, माझीगाउँ, कालुखेती, पाटादेवल र गडराय७माझीगाउ१३,४१९११३.५२ १२०५थलारा गाउँपालिकादङ्गाजी, पाराकाट्ने, कोटभैरव, कोइरालाकोट र मालुमेला९कोटभैरव१५,९५८१०५.५१ १५०६बित्थडचिर गाउँपालिकासुनकुडा, स्याडी र देउलेख९देउलेख१७,८१२८६.१५ २१०७सूर्मा गाउँपालिकादौलीचौर र सूर्मा५देउलीचौर११,०८२२७०.८ ४१८छबिसपाथिभेरा गाउँपालिकामटेला, कडेल, व्याँसी र लेकगाउँ७व्याँसी१४,४७४११६.३४ १२०९दुर्गाथली गाउँपालिकाचौधारी, मौलाली र सैनापसेला७चौधारी११,३१८६१.८३ १८०१०मष्टा गाउँपालिकाकोटदेवल, मष्टा, भातेखोला र रिलु७भातेखोला१३,२६५१०९.२४ १२०११केदारस्युँ गाउँपालिकारायल, बाँझ, भामचौर र भैरवनाथ९रायल२१,३१२११३.९१ १९०१२साईपाल गाउँपालिकाकाँडा५काँडा२,६२५१,४६७.२४ १.८

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू

श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका जिल्लाहरू