रेडियो सगरमाथा

रेडियो सगरमाथा काठमाडौँ उपत्यकाबाट प्रसारण हुने रेडियो च्यानल हो । यो दक्षिण एसियाको पहिलो सामुदायिक रेडियो हो ।Nepal Leads South Asia In Radio Growth  Nepal Democracy Org रेडियो सगरमाथाले वि. स. २०५२ सालबाटै परीक्षण प्रसारण शुरू गरेको भएपनि  वि.स. २०५४ साल जेठ ९ गतेबाट बिधिवत रूपमा १०२ दशमलव ४ मेगाहर्जमा प्रसारण शुरू गरेको हो। सामुदायिक भावनाबाट संचालित रेडियो सगरमाथा गैरनाफामुलक एफ.एम. रेडियो हो।

 ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
नेपालमा वि.स. २०४७ सालको प्रजातान्त्रिक संविधानले नागरिकलाई लेख्ने र बोल्ने स्वतन्त्रताको प्रत्याभुति  दिलायो । यसको फलस्वरुप नेपालमा पत्र-पत्रिकाको प्रकाशन तिव्ररूपमा हुन थाले । त्यसै बेलादेखि नेपाल वातावरण पत्रकार समूह (नेवापस)ले नेपालमा एफ.एम. प्रविधीको रेडियो भित्र्याउन प्रयास शुरु गरेको थियो । वि. स. २०४९ सालमा राष्ट्रिय सञ्चार नीति २०४९ जारी भयो। यसमा एफ.एम. रेडियो सञ्चालन गर्न पाइने कुरा उल्लेख गरिएको थियो । यसैलाई आधार मानेर नेवापसले एफ एम रेडियो सञ्चालन अनुमति लागि सरकार समक्ष निवेदन दियो । त्यति बेला नीति थियो । तर ऐन थिएन । त्यसैले अनुमति पाउन सकेन । जब ऐन बन्यो। ऐन बनेपछि नेवापसले सञ्चालन अनुमतिका लागि निवेदन हाल्यो । तर नियमावली नभएको कारणले एफ एम रेडियो सञ्चालन अनुमति पाउन सकेन नेवापसले । नियमावलीका लागि नेवापसले नै लविङ शुरू गर्यो । नियमावली पनि आयो । तर पनि एफ एम रेडियो सञ्चालन अनुमनि पाएन । यो अवधिमा नेवापसले एफ एम रेडयोलाई चाहिने सम्पुर्ण औजारहरू जुटाइसकेको थियो ।

पटक–पटकको प्रयासमा पनि अनुमति नपाएपछि वि.सं. २०५२ चैत २० र २१ गते गैर कानुनी तवरबाटै रेडियो सगरमाथाले प्रविधि परीक्षण गरेको कुरा सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयले २०५२ चैत २३ मा सोधेको स्पष्टीकरणबाट पुष्टि भएको छ । थप दुइ वर्षको सङ्घर्ष पछि वि. सं. २०५४ जेठ ५ गते सरकारले एफ एम रडियो सगरमाथाको सञ्चालन अनुमति नेवापसलाई हस्तान्तरण गर्यो । त्यसको ४ दिन पछि जेठ ९ गतेबाट कानुनी रूपमा १०२ थोप्लो ४ मेगाहर्जमा दक्षिण एसियाकै पहिलो एफ एम रेडियो भएर घन्कियो रेडियो सगरमाथा ।

दक्षिण एसियाकै पहिलो स्वतन्त्र प्रसारण सेवा रेडियो सगरमाथाको पहिलो अध्यक्ष भारतदत्त कोइराला, पहिलो स्टेसन प्रमुख मुरारी शिवाकोटी, पहिलो कार्यक्रम निर्देशक रघु मैनाली, पहिलो प्राविधिक उपेन्द्र अर्याल र पहिलो प्रसारक/प्रस्तोता घमराज लुइँटेल हुनुहुन्छ । यसले घमराज लुइँटेलको आवाजमा पहिलोपल्ट, "नमस्कार ! एफएम ब्याण्डको एक सय दुई थोप्लो चार मेगाहर्जमा यो दक्षिण एसियाकै पहिलो नाफा तथा विज्ञापन रहित स्वतन्त्र सार्वजनिक प्रसारण सेवा हो" भनी आफ्नो प्रसारण सुरु गरेको थियो । सुरुमा दिनको २ घण्टा कार्यक्रम प्रसारण गरेको रेडियो सगरमाथाले हाल दिनको १८ घण्टा कर्यक्रम प्रसारण गर्दै आएको छ । नेपालमा सामुदायिक रेडियो इतिवृत्तान्त/लुइटेल घमराज/सामुदायिक रेडियो सहयोग केन्द्र

रेडियो सगरमाथाले बितेका करीब ५० वर्षसम्म कायम रहेको सरकारी रेडियोको एकाधिकार तोडदै जनताको बोली बोल्न शुरू गरिदियो । त्यसपछिका केही वर्षसम्म निर्वाध आफ्ना कार्यक्रमहरू प्रस्तुत गरिरहेको यस रेडियोमा शाही शासन कालमा सरकारका तर्फबाट छापा मार्ने र उपकरणहरू नियन्त्रणमा लिई प्रसारणमा अवरोध पुर‍याइएको थियो।

प्रारम्भमा काठमाडौँको ठमेल-कालधाराबाट प्रसारण सुरु गरेको रेडियो सगरमाथाले ललितपुरको पाटनढोका र बखुण्डोल हुँदै हाल ललितपुरकै भनीमण्डल स्थित आफ्नो प्रसारण स्टेशनबाट प्रसारण गर्दछ । सुरुमा रेडियो सगरमाथा नेपाल वातावरण पत्रकार समूह, हिमाल एशोसिएसन, वर्ल्ड भ्यू नेपाल र नेपाल प्रेस इन्टिच्यूटको संयुक्त पहलमा सुरु भएको भए पनि २०५७ देखि नेपाल वातावरण पत्रकार समूहको स्वामित्वमा यो रेडियो चल्दै आएको छ ।

सामाजिक न्याय र सकारात्मक सामाजिक परिवर्तनका लागि बैकल्पिक रेडियो मिडियाका रूपमा स्थापित रेडियो सगरमाथा व्यापारिक रेडियो र सरकार नियन्त्रत रेडियोको बीचमा निर्भिक, स्वतन्त्र र स्वच्छ छवि कायम राखी अगाडि बढिरहेको छ । यसले रेडियो प्रसारण क्षेत्रमा सरकारी नीति, ऐन र व्यवहार परिवर्तनका लागि निकै लामो र नेतृत्वदायी सङ्घर्ष गरेको इतिहास छ । जनताको सूचनाको हक, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको हक, सामाजिक न्याय, प्रजातान्त्रिक अभ्यास र संस्कृति, सामाजिक खुला बहस, सुशासन र मानव अधिकारका लागि गर्दै आएको वकालतका कारण शाही शासनकालमा राजा ज्ञानेन्द्रको सरकारले सबैभन्दा बढी तारो यसैलाई बनाएको थियो । स्वतन्त्र रेडियो बचाउ आन्दोलनमा नेपाल एफएम र रेडियो सगरमाथा निर्भिकताका साथ उभिएका थिए । २०६२ मंसिर १३ गते (नोभेम्बर २८, २००५) देखि राजा ज्ञानेन्द्रको शाही सरकारले २ दिनसम्म यसको प्रसारण बन्द गराउनुका साथै स्टेसनबाट राती उपकरण जफत गर्ने र बेलुकाको सिफ्टमा कार्यरत पत्रकारहरूलाई हिरासतमा लिने कार्य गरेको थियो । रेडियो सगरमाथाले सर्वोच्च अदालतको आदेशबाट २ दिनपछि मंसिर १५ देखि पुनः आफ्नो प्रसारण सुरु गर्यो ।

रेडियो सगरमाथालाई नेपाल र दक्षिण एसियाकै अग्रणी र नमुना सामुदायिक रेडियोको रूपमा लिने गरिन्छ । यसले समय अनुसार आफ्ना नीति र कार्यक्रममा परिमार्जन गर्दै लगेको छ ।

यी पनि हेर्नुहोस्

सन्दर्भ सामग्रीहरू

 रेडियो सगरमाथाका पहिलो प्रसारक/प्रस्तोता घमराज लुइँटेल 
बाह्य कडीहरू
रेडियो सगरमाथाको आधिकारिक वेवसाइट 

श्रेणी:नेपाली सञ्चारगृहहरू
श्रेणी:रेडियो
श्रेणी:एफएम रेडियो
श्रेणी:नेपाली रेडियो च्यानल
श्रेणी:सञ्चार