सर्लाही जिल्ला

सर्लाही जिल्ला नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको जनकपुर अञ्चलमा अवस्थित अत्यधिक जनघनत्व भएको जिल्ला हो। यस जिल्लाको पूर्वमा बाँके तथा हर्दी नदी पश्चिममा बागमती नदी सिमा नदीको रूपमा बगेका छन।

जिल्लाको नामाकरण
यस जिल्लाको नामाकरणबारे सत्यतथ्य प्रमाण नभेटिए पनि प्राचीन इतिहासलाई खोजी गर्दा यस जिल्लाको हेमपुर गाँउ विकास समितिमा सर्लाही देवीको मन्दिरको नामबाट जिल्लाको नाम रहन गएको भन्ने अनुमान छ । रातको समयमा यदि कोही मानिस बत्ती बोकी ती देवीको मन्दिरमा गएमा उसको मृत्यु हुन्छ भन्ने जनविश्वासले गर्दा आज पनि बत्ती लिएर राति त्यहाँ कोही पनि पुग्दैनन । यिनै देवीको नामवाट पहिले यस ईलाकाको पछि यस जिल्लाको नाम हुन गएको हो स्थानीय बासिन्दाहरूको धारणा रहेको पाइन्छ । सर्लाही देवीको मन्दिर वरीपरी अझै पनि बस्ती बसेको छैन ।

 प्रशासनिक विभाजन 
जिल्लामा ११ नगरपालिका र ९ गाउँपालिकाहरू गरि २० वटा स्थानीय तहहरू रहेका छन्।
+सर्लाही जिल्लाका स्थानीय तहहरूक्रमस्थानीय तहहरूसमावेश गाविसहरूवडा सङ्ख्याकेन्द्रजनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)क्षेत्रफल (वर्ग किमी)जनघनत्व (वर्ग किमी)१ईश्वरपुर नगरपालिकाईश्वरपुर, भक्तिपुर, बेला, कालिन्जोर र गौरीशङ्कर१५ईश्वरपुर६८,३७७१६३.८३ ४२०२कविलासी नगरपालिकाहेमपुर, जमुनिया, कविलासी, सलेमपुर र पिपरीया१५कविलासी४४,२०४४८.११ ९२०३गोडैता नगरपालिकाबहादुरपुर, बेल्वाजब्दी, भगवतीपुर, रोहुवा, रामवन, गोडैता, बगदह, सिसौटिया र मधुवनी१२गोडैता५४,२७०४८.६२ १,१००४बरहथवा नगरपालिकाबरहथवा, मुर्तिया, हजरीया, लौकठ, श्रीपुर, सुन्दरपुर चोहर्वा र जानकीनगर (४,६,७,८,९)१८बरहथवा८१,१२०१०७.०४ ७६०५बलरा नगरपालिकाहथिऔल, बलरा, अर्नाहा, डुमरिया, मिर्जापुर, गडहियाबैरी (३-९) अचलगढ, सुदामा र छटौना११बलरा४७,९१२४८.५५ ९९०६मलङ्गवा नगरपालिकामुसैली, गम्हरीया, खुटौना र भाँडसार१२मलङ्गवा५४,५५०३०.४४ १,८००७लालबन्दी नगरपालिकालालबन्दी, जब्दी र पत्थरकोट१७लालबन्दी६६,४१९२३८.५ २८०८बागमती नगरपालिकाढुङ्ग्रेखोला (१,२,४-९), कर्मैया, शङ्करपुर, राजघाट१२कर्मैया४६,१०६१०१.१८ ४६०९हरिपुर नगरपालिकाहरिपुर, लक्ष्मीपुर कोद्रहा, फरहदवा, पिडारी र जानकीनगर (१,२,३ र ५)९हरिपुर४३,२३३६६.८६ ६५०१०हरिपुर्वा नगरपालिकाधनकौल पूर्व, वसन्तपुर र हरिपुर्वा९हरिपुर्वा३८,७१४३०.५ १,३००११हरिवन नगरपालिकाअत्रौली, सासापुर, धुर्कौली र हरिवन, ढुङ्ग्रेखोला (३)११हरिवन४९,९८८८६.१२ ५८०१२कौडेना गाउँपालिकाकौडेना, मोतीपुर, सक्रौल, फुलपरासी, लक्ष्मीपुर सुखचैना७कौडेना२८,७०२२५.३३ १,१००१३चक्रघट्टा गाउँपालिकाऔरही, खोरीया, बेल्ही, सुन्दरपुर र पिडरिया९खोरीया२९,५५०२५.१४ १,२००१४चन्द्रनगर गाउँपालिकाचन्द्रनगर, मोहनपुर, बबरगन्ज र किसनपुर७चन्द्रनगर३६,९०८४७.५ ७८०१५धनकौल गाउँपालिकाधनकौल पछियारी, सेखौना, हर्कथवा, महिनाथपुर र छटौल७धनकौल पछियारी२७,९७४४५.९४ ६१०१६पर्सा गाउँपालिकापर्सा, सङ्ग्रामपुर, नारायणपुर र जिङ्गदवा६पर्सा२४,००५१३.१२ १,८००१७बसबरिया गाउँपालिकामानपुर, भवानीपुर, धनगढा र सहोडवा६भवानीपुर२५,९०५२९.४२ ८८०१८ब्रह्मपुरी गाउँपालिकाब्रह्मपुरी, भेल्ही, त्रिभुवननगर र नौकेल्हवा७ब्रह्मपुरी३१,३७८३३.८१ ९३०१९रामनगर गाउँपालिकाखैर्वा, रामनगर बहुअर्वा, सिसौट र गडहियाबैरी (१ र २)७रामनगर बहुअर्वा३१,३६६२६.४४ १,२००२०विष्णु गाउँपालिकाबारा उद्योरण, मधुवनगोठ, बत्रौल र सिमरा८सिमरा२८,५७०२८.०९ १,०००
अङ्गुठाकार|सर्लाही जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा

भौगोलिक अवस्था
 अक्षांस: २६.४५" उत्तर देखि २७.१०" उत्तर अक्षास
 देशान्तर: ८५.२०" पूर्व देखि ८५.५०" पूर्व देशान्त
 सिमाना: पूर्व-महोत्तरी, पश्चिम-रौतहट, उत्तर-सिन्धुली तथा दक्षिण-भारतको बिहार राज्यको सितामढी जिल्ला
 क्षेत्रफल: १,२५९ वर्ग किलोमिटर
 औसत लम्बाई: ३२ किलोमिटर(उत्तर-दक्षिण)
 औसत चौडाई: ४० किलोमिटर(पूर्व-पश्चिम)
 सबभन्दा होचोस्थान: समुन्द्री सतहबाट ६० मिटर
 सबभन्दा अग्लोस्थान:समुन्द्री सतहबाट ६५९ मिटर

भौगोलिक हिसाबले यस जिल्लालाई उत्तरतर्फ रहेको चुरे पर्वत बीचमा रहेको भावर दक्षिणमा रहेको तराइको समथर मैदान ओगट्ने गरी गरी ३ भागमा बाँड्न सकिन्छ।

प्रमुख नदी, ताल-तलैया 
यस जिल्लामा बग्ने मुख्य नदीहरू बागमती, लखनदेइ, झिम, हुन्। बागमती नदी बाहेक अन्य नदीहरू उत्तरको चुरे डाँडावाट शुरु भई क्रमश: बग्दै दक्षीणतिर भारत पस्दछन। लखनदेइको सहायक नदीहरूमा नारायण, मदा, बामन्ती, दाईने, अत्रौली, चापिनी, कोटी, घुमी छन। त्यस्तै झिम नदीको प्रारम्भ भैवपुर दोभानमा फुलजोर कालिन्जोर खोलाको मिलनवाट भएको हो। यसबाहेक अन्य सानातिना नदीहरूमा मनुस्मारा (जुद्ध नहर), हरिवन, सोतारा, ढङ्ग्रा, भुमी, आदि पर्दछन्। यस जिल्लामा प्राकृतिक तालकोरूपमा एक मात्र नाढीमन तालका साथै मानव निर्मित नेपाल कै दोश्रो ठूलो ताल भरत ताल र माछापालन सिंचाई तथा स्नानकार्यका लागि थुप्रै पोखरीहरू छन।

ब्यापारिक महत्त्वका स्थानहरू 
यस जिल्लाका ब्यापारिक महत्त्वका प्रमुख स्थानहरूमा सदमुकाम मलङवा नगपालिका, हरिवन नगरपालिका लगायत बरहथवा, लालबन्दी नगरपालिका, बलरा नगरपालिका, नवलपुर, गोडैता,  ईश्वपुर नगरपालिका आदि छन्।

 सन्दर्भ  

 यो पनि हेर्नुहोस 
नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण

वाहिरी कडीहरू

श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:मधेश प्रदेशका जिल्लाहरू