जनमत सङ्ग्रह, २०३७

२०३७ वैशाख २० नेपालमा शासन प्रणालीबारे जनमत सङ्ग्रह भएको थियो । मतदातालाई गैरदलीय पञ्चायती व्यवस्था र बहुदलीय व्यवस्थामध्ये एउटा रोज्न दिइएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाले ५४.९९ प्रतिशत मत प्राप्त गरेको थियो भने बहुदलीय व्यवस्थाले कुल मतको ४५.२ प्रतिशत मात्र प्राप्त गरेको थियो। जनमत सङ्ग्रहमा कुल ६६.९% मतदान भएको थियो।Dieter Nohlen, Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) Elections in Asia: A data handbook, Volume I, p633  राजा महेन्द्रले सुरू गरेको दलविहीन पञ्चायती व्यवस्थाको चौतर्फी विरोध भएपछि नेपालमा बहुदल वा तत्कालिन शासनरत पञ्चायती व्यवस्था मान्ने भनेर जनमत सङ्ग्रह गर्ने घोषणा भएको थियो।

 पृष्ठभूमि 

वि.सं. २०३६ सनलमा आफ्नो शासनको विरोधमा व्यापक विद्यार्थी आन्दोलनको पृष्ठभूमिमा राजा वीरेन्द्रले २०३६ जेठ ९ मा सार्वजनिक घोषणा गर्दै सार्वभौम बालिग मताधिकार सहितको जनमत सङ्ग्रह हुने घोषणा गरेका थिए जसमा नेपाली जनताले बहुदलीय व्यवस्था लागू गर्ने वा गैरदलीय पञ्चायती शासन कायम राख्ने मध्ये एक रोज्न सक्नेछन्।शाह, ऋषिकेश. Politics in Nepal 1980-1990।नयाँ दिल्ली: Manohar Publications, 1990. p. 51, 69.

२०३६ माघ ७ का दिन राजा वीरेन्द्रले जनमत सङ्ग्रहपछि श्री ५ महाराजाधिराजले नेपालको संविधानमा आवश्यक ठानेबमोजिमका व्यवस्था गर्नेछन्' भनी जनमत सङ्ग्रह नियमावली प्रकाशित गरेका थिए।शाह, ऋषिकेश। Politics in Nepal 1980-1990। नयाँ दिल्ली: Manohar Publications, 1990. p. 62.

 मतदान विधि 

२१ वर्ष वा सोभन्दा माथिका नेपाली नागरिकले मतदान गर्न पाउने र मतदाताले मतपत्रमा बहुदलीय व्यवस्थाका लागि निलो र गैरदलीय पञ्चायती व्यवस्थाका लागि पहेँलो गरी दुई मध्ये कुनै एक रङको छाप लगाएर आफ्नो रोजाइको चिह्न लगाउने व्यवस्था गरिएको थियो। पहेँलो रङ धार्मिक गुणहरूसँग सम्बन्धित भएकोले रङहरूको छनोट संयोग नभएको भन्ने अनुमान गरिएको थियो। रङको छनोटले मतदानको परिणामलाई प्रभावित गरेको कुनै अनुभवजन्य प्रमाण भने छैन।शाह, ऋषिकेश।Politics in Nepal 1980-1990. नयाँ दिल्ली: Manohar Publications, 1990. p. 68-69.

नतिजा
शासान प्रणाली मत%पञ्चायत२,४३२,४५२५४.७९बहुदल2,007,96545.21अवैध/रिक्त मत372,069–जम्मा4,813,486100दर्ता भएका मतदाता/कुल मतदान7,192,45166.92स्रोत: Nohlen et al., Rishikesh, sudd.ch

क्षेत्र अनुसार
शासन प्रणालीपहाडभित्री मधेशहिमालतराईमत%मत%मत%मत%पञ्चायत1,126,16957.287,89534.0228,61771.1848,75444.6बहुदल844,12442.8139,02166.086,65828.9938,16255.4अवैध/रिक्त मत158,581–20,645–25,061–69,041–जम्मा2,127,615100278,780100340,3381002,066,753100स्रोत: ऋषिकेश

 जिल्ला अनुसार 

नेपालका ७५ जिल्लाहरू मध्ये ५४ जिल्लामा पञ्चायती दलविहीन व्यवस्थाले बहुमत प्राप्त गरेको थियो। सबैभन्दा बढी डोल्पामा ९६.४ प्रतिशत र सबैभन्दा कम भक्तपुरमा ३४.४ प्रतिशत मत खसेको थियो। बहुदलीय प्रणालीका लागि सबैभन्दा बढी भक्तपुर (६५.६ प्रतिशत), उदयपुर (६५.१ प्रतिशत), सिराहा (६४ प्रतिशत) र बर्दिया (६२.१ प्रतिशत) रहेका छन्। सामान्यतया, बहुदलीय प्रणालीको विकल्पले उच्च साक्षरता स्तर भएका क्षेत्रहरूमा राम्रो प्रदर्शन गरेको थियो।
जिल्ला कूल मतदातामतदान अवैध मतप्राप्त मतप्राप्त मतको प्रतिशत पञ्चायत बहुदलपञ्चायत बहुदलझापा जिल्ला१६८,१८४८१.६१%१०,७२१७२,३३७५४,१९८५७.१७%४२.८३%इलाम जिल्ला७६,१४२७७.२६%५,४५९२८,५२५२४,८४१५३.४५%४६.५५%पाँचथर जिल्ला७१,५१४७३.७८%२,७९७२८,४४२२१,५२३५६.९२%४३.०८%ताप्लेजुङ जिल्ला५६,७८५५९.८३%३,३६८१७,५९७१३,०१२५७.४९%४२.५१%मोरङ जिल्ला२०८,७७४७९.३७%१४,७३७७२,५८९७८,३८२४८.०८%५१.९२%सुनसरी जिल्ला१५२,०००८२.१७%११,३५३५४,८५३५८,६९६४८.३१%५१.६९%धनकुटा जिल्ला६१,४८३७१.६१%२,२६९३१,४९६१०,२६५७५.४२%२४.५८%भोजपुर जिल्ला१००,२८९६०.४५%३,५९५३७,०८३१९,९५१६५.०२%३४.९८%तेह्रथुम जिल्ला४७,३९०६४.९५%१,६९६१८,१७११०,९१२६२.४८%३७.५२%सङ्खुवासभा जिल्ला६८,१९०६१.७७%३,०२१२५,५६०१३,५४२६५.३७%३४.६३%सिराहा जिल्ला१९६,८७५७९.३७%१५,६५२५०,५४३९०,०६५३५.९५%६४.०५%सप्तरी जिल्ला१९७,३०३७६.८२%१०,१८९७१,०५३७०,३२२५०.२६%४९.७४%उदयपुर जिल्ला६८,७३०५६.४७%३,२८९१२,३९३२३,१३३३४.८८%६५.१२%ओखलढुङ्गा जिल्ला६९,३५१५८.४३%१,८४८२७,०६२११,६१४६९.९७%३०.०३%खोटाङ जिल्ला१०७,०६४६०.८३%२,२७६४६,५७६१६,२७०७४.११%२५.८९%सोलुखुम्बु जिल्ला४४,८१६६२.९४%१,५२२२०,२२४६,४६१७५.७९%२४.२१%सर्लाही जिल्ला१९७,३९६७२.८५%६,५१०५८,४०९७८,८८९४२.५४%५७.४६%धनुषा जिल्ला२०७,६९५७६.४९%१६,५४५७४,७९६६७,५२०५२.५६%४७.४४%महोत्तरी जिल्ला१८७,५५२७२.९९%७,५०९७०,८८१५८,४९८५४.७९%४५.२१%सिन्धुली जिल्ला७९,३२८५९.७५%१,०१२२७,३०८१९,०७७५८.८७%४१.१३%रामेछाप जिल्ला८६,३९७५२.१७%२,६२२२४,९३०१७,५२२५८.७३%४१.२७%दोलखा जिल्ला८२,९१२५०.५७%२,१६४२७,९८७११,७८१७०.३८%२९.६२%धादिङ जिल्ला१२१,८७५५३.७९%४,०५१३९,९३२२१,५७२६४.९३%३५.०७%नुवाकोट जिल्ला१००,६७९६१.४५%८,८८६४०,४८६१२,५००७६.४१%२३.५९%रसुवा जिल्ला१५,४२३८५.३०%७१३९,२८९३,१५४७४.६५%२५.३५%काठमाडौँ जिल्ला२१९,९६८७२.७३%७,९५६६८,१४०८३,८८४४४.८२%५५.१८%ललितपुर जिल्ला८५,१८९७८.८२%३,६३१२४,४७२३९,०४३३८.५३%६१.४७%भक्तपुर जिल्ला७६,११६८०.२६%२,८१४२१,३४६३६,९२८३६.६३%६३.३७%काभ्रेपलान्चोक जिल्ला१४९,६९७५८.००%६,५१५४९,२३०३१,०८४६१.३०%३८.७०%सिन्धुपाल्चोक जिल्ला११९,७३६५७.२७%४,४९०४३,२६९२०,८०८६७.५३%३२.४७%मकवानपुर जिल्ला१०४,७३२६१.३९%३,८९६३४,९६०२५,४४३५७.८८%४२.१२%चितवन जिल्ला१०५,८८९७२.५२%५,८४२३१,२१९३९,७३१४४.००%५६.००%बारा जिल्ला१४६,९१९७६.४९%५,८२७६३,११४४३,४४१५९.२३%४०.७७%पर्सा जिल्ला१४१,८४१७२.१२%८,३४३६३,८६२३०,०९१६७.९७%३२.०३%रौतहट जिल्ला१६८,०८३७१.५२%६,५२६५४,३८९५९,२९४४७.८४%५२.१६%तनहुँ जिल्ला११०,०५२६२.५०%६,३८४२४,१५६३८,२४३३८.७१%६१.२९%गोरखा जिल्ला११४,६८६६३.६३%४,८५७४३,५६७२४,५५६६३.९५%३६.०५%लमजुङ जिल्ला७६,८९२६८.४०%३,७०८२४,९३९२३,९५०५१.०१%४८.९९%कास्की जिल्ला१११,२२१६७.७६%५,५७९३०,०१२३९,७६९४३.०१%५६.९९%स्याङ्जा जिल्ला१४८,९३९६४.९८%८,६३२४६,२०५४१,९४१५२.४२%४७.५८%मनाङ जिल्ला३,९६०९०.१८%३५३,०४३४९३८६.०६%१३.९४%रुपन्देही जिल्ला१६३,३४७७१.१७%९,३८०५२,६६४५४,२०४४९.२८%५०.७२%नवलपरासी जिल्ला१२८,४५६७३.३९%७,१५९४७,२७५३९,८४२५४.२७%४५.७३%कपिलवस्तु जिल्ला१३६,३१२७५.०९%६,९०८४९,७५१४५,७००५२.१२%४७.८८%गुल्मी जिल्ला१२८,१६८६३.१३%८,९०४३६,२७९३५,७३५५०.३८%४९.६२%अर्घाखाँची जिल्ला७९,९००५६.५३%३,००१२१,८१२२०,३५६५१.७३%४८.२७%पाल्पा जिल्ला१०१,९३०६३.५२%३,९५६२६,९६१३३,८३१४४.३५%५५.६५%पर्वत जिल्ला८०,१६५६२.२५%२,१२८३०,८३११६,९४५६४.५३%३५.४७%म्याग्दी जिल्ला४७,७५५६९.५९%१,१४९२१,०३६११,०४९६५.५६%३४.४४%मुस्ताङ जिल्ला७,९२४८७.०६%३२१५,८९८६८०८९.६६%१०.३४%बागलुङ जिल्ला११३,०४६६३.९४%५,७१२४५,०५९२१,५१६६७.६८%३२.३२%हुम्ला जिल्ला३४,९२०७८.६९%१,८५७२१,५१८४,१०२८३.९९%१६.०१%जुम्ला जिल्ला११,४८०७१.०४%६१७४,७८३२,७५५६३.४५%३६.५५%डोल्पा जिल्ला११,५१८९१.८६%९८४९,२६१३३६९६.५०%३.५०%मुगु जिल्ला२१,३५७७६.८९%१,२२२१२,८४४२,३५६८४.५०%१५.५०%कालिकोट जिल्ला४४,६९४७७.७६%४,०२९२६,२११४,५१६८५.३०%१४.७०%दाङ जिल्ला११३,०७०६२.५८%६,२८३२९,१७३३५,३०३४५.२५%५४.७५%सल्यान जिल्ला७२,१३३५५.३७%३,११७२१,७५५१५,०७०५९.०८%४०.९२%प्युठान जिल्ला७७,३०८५८.१२%२,६६६३०,२४५१२,०१९७१.५६%२८.४४%रोल्पा जिल्ला८५,१४७५२.८४%३,५९९२८,९८३१२,४०८७०.०२%२९.९८%रुकुम जिल्ला६२,४५३५६.८४%६,०९९१९,९१९९,४७८६७.७६%३२.२४%बाँके जिल्ला९०,३३१७३.९१%७,८५६३७,७६९२१,१३८६४.१२%३५.८८%बर्दिया जिल्ला७४,२२०८०.८३%९,३५३१९,१९२३१,४४८३७.९०%६२.१०%सुर्खेत जिल्ला६६,२१६६७.८३%४,११९१९,०२१२१,७७७४६.६२%५३.३८%दैलेख जिल्ला८०,८७७५५.५६%३,८४३२६,३५७१४,७३९६४.१४%३५.८६%जाजरकोट जिल्ला४६,३९२६१.४४%७,६६७११,८०५९,०३३५६.६५%४३.३५%कैलाली जिल्ला१०९,६३८५९.३२%१०,२२५२७,७०३२७,१०४५०.५५%४९.४५%डोटी जिल्ला८१,६६३४१.३६%३,०८०१५,१३५१५,५५९४९.३१%५०.६९%अछाम जिल्ला१०६,७१२४७.२५%३,८४९२८,३५०१८,२२६६०.८७%३९.१३%बझाङ जिल्ला६५,९४७५८.४१%२,४८६२५,३२५१०,७०७७०.२८%२९.७२%बाजुरा जिल्ला३७,२१५५८.३०%१,५५७१४,४१६५,७२३७१.५८%२८.४२%कञ्चनपुर जिल्ला७२,३२१५८.०२%४,२४८१८,३८२१९,३३०४८.७४%५१.२६%डडेल्धुरा जिल्ला४५,६००४७.८९%२,३०८९,२३५१०,२९६४७.२८%५२.७२%बैतडी जिल्ला९२,३७७३८.८०%२,२८७१८,३०८१५,२४५५४.५६%४५.४४%दार्चुला जिल्ला४३,७७२५२.२४%१,१६७१४,६६१७,०४०६७.५६%३२.४४%स्रोत : निर्वाचन आयोग

हिन्दू समुदाय यी दुई विकल्पमा समान रूपमा विभाजित थियो। मुस्लिम समुदायले मुख्यतया पञ्चायती व्यवस्थाको पक्षमा मतदान गरेको बताइन्छ। तामाङ, शेर्पा, मगर, गुरुङ र किराँती जस्ता जातीय समूहले पञ्चायती व्यवस्थालाई अत्यधिक समर्थन गरेका थिए भने थारूहरू बहुदलीय व्यवस्थाको पक्षमा रहेको बताइन्छ।शाह, ऋषिकेश. Politics in Nepal १९८०-१९९०. नयाँ दिल्ली: Manohar Publications, १९९०. p. ६९-७०.

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका निर्वाचनहरू
श्रेणी:नेपालमा भएका निर्वाचनहरू
श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)