महाकाली नदी

महाकाली नदी भारतको उत्तरी उत्तराखण्ड राज्यमा नन्दादेवी पर्वतको पूर्वी ढलानमा रहेको महान् हिमालयमा उत्पत्ति हुने काली नदी (वा महाकाली नदी) को तल्लो भाग हो, जुन पिथौरागढ जिल्लामा ३,६०० मिटर (११,८०० फिट) को उचाइमा रहेको छ। त्यसपछि यो नेपाल र भारतको सीमामा बग्छ। तल झर्दै, यो नेपालको ब्रह्मदेव मण्डीमा रहेको सिन्धु गङ्गा मैदानमा प्रवेश गर्छ, जहाँ यो शारदा बाँध माथि फैलिन्छ। त्यस बिन्दुबाट, यसलाई शारदा नदी भनेर चिनिन्छ। यो नदी उत्तरी उत्तर प्रदेश हुँदै दक्षिणपूर्वतिर भारतमा प्रवेश गर्छ र बहराइचको दक्षिणपश्चिममा घाघरा नदीमा मिसिन्छ, लगभग ३०० माइल (४८० किलोमिटर) को दूरी पार गर्छ।

 स्रोत 

महाकाली नदीको स्रोतको बारेमा इतिहासभरि धेरै बहस भएको छ। परम्परा अनुसार यो नदी कालापानी गाउँ नजिकैको मुहानको सङ्ग्रहबाट उत्पन्न भएको मानिन्छ।

१९११ को बेलायती परिभाषामा, महाकाली नदी दुई मुख्य पानीको मिलनबाट बनेको हो: लिपुलेक भन्ज्याङ मुनिबाट उत्पत्ति हुने कालापानी नदी र लिम्पियाधुरा पर्वत शृङ्खला मुनिबाट बग्ने कुठी याङ्क्ती नदी, तर दुवै धाराहरूलाई फरक-फरक अवसरहरूमा "काली नदी" भनेर सम्बोधन गरिएको छ।

महाकाली नदीले उत्तराखण्डको कुमाउँ मण्डल र नेपाल बीचको सीमानाको रूपमा काम गर्दछ "कालापानी छाउनी स्थलभन्दा अलि तल" (३०°१३′०१″उत्तर ८०°५४′१४″पूर्व﻿ / ﻿३०.२१७°उत्तर ८०.९०४°पूर्व)। लिपुलेक दर्रा साथै लिम्पायधुरा दर्रा (वा लिम्पिया दर्रा) तिब्बतसँगको उत्तराखण्डको सिमानामा छन्।

 जलाधार 
नेपालमा, महाकाली नदी पूर्ण रूपमा नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेश र महाकाली अञ्चलमा पर्दछ जसमा चार प्रशासनिक जिल्लाहरू छन् - बैतडी जिल्ला जसको सदरमुकाम दशरथचन्द नगरपालिका, डडेल्धुरा जिल्ला जसको सदरमुकाम अमरगढी नगरपालिका, दार्चुला जिल्ला जसको सदरमुकाम खलङ्गा र कञ्चनपुर जिल्ला जसको सदरमुकाम महेन्द्रनगर हो।

भारतमा यो उत्तराखण्ड राज्यको कुमाउँ मण्डलमा अवस्थित छ, पिथौरागढ जिल्ला, चम्पावत जिल्ला र उधमसिंह नगर जिल्लाको केही भाग महाकाली जलाधार अन्तर्गत पर्दछ।  उत्तर प्रदेशमा, लखीमपुर खेरी जिल्लाको केही भाग पनि महाकाली जलाधार अन्तर्गत पर्दछ।World Bank (1987). Nepal and International Inland Waterways issues, Legal Department, Asian Division: World Bank.

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालका नदीहरू
श्रेणी:भारतका नदीहरू
श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका नदीहरू
श्रेणी:उत्तराखण्डका नदीहरू