भोपाल

भोपाल भारत देशको मध्य प्रदेश राज्यको राजधानी हो र भोपाल जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय पनि हो। भोपाललाई तालहरूको नगर पनि भनिन्छ किनभने यहाँ धेरै ठूला-साना तालहरू छन्। यो सहरको नाम प्रमुखताका साथ तबदेखि लिन थालियो जब १९८४ मा अमरीकी कम्पनी यूनियन कार्बाइडबाट मिथाएल् आइसो साइनेट ग्यास चुहियो र हजारौं मानिसहरू मारिए। भोपाल ग्यास काण्डको कुप्रभाव आजसम्म वायु प्रदूषण, भूमि प्रदूषण, जल प्रदूषणका अतिरिक्त जैविक अपाङ्गता आदिको प्रभाव आज पनि उत्तिकै छ। यसको कारणले भोपाल सहर आन्दोलनको केन्द्र बनेकोछ।

व्युत्पत्ति

भोपालको नाम पौराणिक प्राचीन राजा राजा भोज को नामबाट राखिएको हो, जसमा 'भो' सम्भवतः उनको नामबाट आएको हो। थप रूपमा, 'पाल' ले 'बाँध' वा 'जलाशय' लाई जनाउँछ, जसले शहरमा प्रशस्त तालहरू प्रतिबिम्बित गर्दछ। त्यसकारण, भोपालको व्युत्पत्तिले यसको अर्थ 'राजा भोजको शहर' वा 'तालहरूको शहर' हुन सक्छ भन्ने सुझाव दिन्छ, किनभने यसको राजा र यसका असंख्य जलस्रोतहरूसँगको ऐतिहासिक सम्बन्ध छ। 
 प्रारम्भिक इतिहास 
लोककथा अनुसार, भोपाल ११ औं शताब्दीमा परमार राजा भोज द्वारा स्थापित भएको थियो, जसले धार मा आफ्नो राजधानीबाट शासन गर्थे। यो सिद्धान्तले बताउँछ कि भोपाललाई मूल रूपमा भोजपाल भनेर चिनिन्थ्यो किनभने यो राजाको मन्त्रीले बनाएको बाँध (पाल) पछि बनाइएको थियो। एउटा वैकल्पिक सिद्धान्तले भन्छ कि शहरको नाम भूपाल (वा भूपाल) नामक अर्को राजाको नामबाट राखिएको हो।

यो पनि हेर्नुहोस्