वसन्त

वसन्त ऋतु शिशिर ऋतु र गृष्म ऋतुको बिचमा आउने तथा ६ वटा ( पश्चिमी सभ्यतामा ४ वटा) ऋतुहरूमा मनमोहक ऋतु हो । वसन्त भन्नाले बहार (यौवनावस्था) भन्ने बुझिन्छ । वसन्त ऋतुमा प्रकृतीको बहार आउँछ । हिन्दू धर्मको महान ग्रन्थ गीतामा भगवान श्री कृष्णले अर्जुनलाई "म ऋतुहरूमा वसन्त ऋतु हुँ" भनेका छन्। पौराणिक तथा आधुनिक कविहरूले बसन्त ऋतु माथी सयौँ कविताहरू लेखेका पाइन्छन । बसन्तमा न गर्मी न चिसो ठिक कै मौसम हुन्छ। प्रकृतीले नौलो काँचुली बदल्छ । हिन्दू महिनाहरूको २ महिना चैत्र र बैसाख महिना बसन्त ऋतु भित्र पर्दछन । बसन्त ऋतु सबैभन्दा राम्रो, रमाइला र मनमोहक ऋतु हो। बसन्त ऋतुमा सबै बोटबिरुवाहरूको पुरानो पात झर्‍छ र नयाँ पात पलाउँछ। बसन्त ऋतिमा जतात्यतै हरियाली हुन्छ। यो ऋतुलाई सबैले मन पराउँछ।त्यसैले यस ऋतुलाई ऋतुराज पनि भनिन्छ।
मौसम गणना

मौसमविद् ले सामान्यतया धेरै हावापानी क्षेत्रहरूमा चार ऋतुहरू परिभाषित गर्छन्: वसन्त, गर्मी, शरद (पतन), र जाडो। यी मासिक आधारमा तिनीहरूको औसत तापक्रमको मानद्वारा निर्धारण गरिन्छ, प्रत्येक ऋतु तीन क्यालेन्डर महिनाहरूमा रहन्छ। परिभाषा अनुसार तीन सबैभन्दा तातो महिनाहरू गर्मी हुन्, तीन सबैभन्दा चिसो महिनाहरू जाडो हुन्, र बीचमा पर्ने अन्तरहरू वसन्त र शरद ऋतु हुन्। त्यसैले मौसम विज्ञान वसन्त विभिन्न क्षेत्रहरूमा फरक मितिहरूमा सुरु हुन सक्छ।

संयुक्त राज्य अमेरिका र संयुक्त अधिराज्य मा, वसन्त महिनाहरू मार्च, अप्रिल र मे हुन्।
आयरल्याण्ड मा, आइरिस क्यालेन्डर अनुसार, वसन्त ऋतुलाई प्रायः फेब्रुअरी, मार्च र अप्रिलको रूपमा परिभाषित गरिन्छ। 
स्वीडेन मा, मौसमविद्हरूले वसन्त ऋतुको सुरुवातलाई लगातार सात दिनसम्म औसत २४ घण्टाको तापक्रम शून्य डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी हुने पहिलो अवसरको रूपमा परिभाषित गर्छन्, त्यसैले मिति अक्षांश र उचाइ अनुसार फरक हुन्छ (तर १५ फेब्रुअरी भन्दा पहिले र ३१ जुलाई भन्दा पछि होइन)।
अस्ट्रेलिया मा, न्यूजील्याण्ड, दक्षिण अफ्रिका र ब्राजिल वसन्त महिनाहरू सेप्टेम्बर, अक्टोबर र नोभेम्बर हुन्।==खगोलीय र सौर्य गणना==
उत्तरी गोलार्धमा (जर्मनी, संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा र बेलायत जस्ता देशहरू सहित),  सौर्य गणना परम्परागत रूपमा प्रत्येक ऋतुको मध्यबिन्दुहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने संक्रांति र विषुवहरूसँग प्रयोग गरिन्थ्यो, यद्यपि, खगोलीय वर्तमान विषुव (१९ र २१ मार्च बीच फरक) वसन्तको पहिलो दिनलाई ग्रीष्म संक्रांति (जुन २१ को आसपास) गर्मीको पहिलो दिनको रूपमा चिन्ह लगाइएको रूपमा लिन सकिन्छ। solar गणना अनुसार, वसन्त ऋतु १ फेब्रुअरी देखि सुरु भएर मे दिन गर्मीको पहिलो दिनसम्म रहन्छ, जसमा खगोलीय गणना जस्तै ऋतुको सुरुवातको रूपमा नभई गर्मी र जाडो संक्रांतिलाई क्रमशः मध्य गर्मी र मध्य जाडो को रूपमा चिन्ह लगाइन्छ।फारसी संस्कृतिमा वसन्तको पहिलो दिन पहिलो महिनाको पहिलो दिन हो (जसलाई फार्भार्डिन भनिन्छ) जुन २० वा २१ मार्चमा सुरु हुन्छ।

परम्परागत चिनियाँ पात्रो मा, "वसन्त" ऋतु () मा लिचुन (३–५ फेब्रुअरी) बीचका दिनहरू हुन्छन्, चुनफेन (२०–२२ मार्च) लाई यसको मध्यबिन्दुको रूपमा लिइन्छ, त्यसपछि लिक्सिया (५–७ मे) मा समाप्त हुन्छ। त्यस्तै गरी, सेल्टिक परम्परा अनुसार, जुन केवल दिनको उज्यालो र दिउँसोको सूर्यको शक्तिमा आधारित छ, वसन्त फेब्रुअरीको सुरुमा (इम्बोल्क वा क्यान्डलमास नजिक) सुरु हुन्छ र मेको सुरुमा (बेल्टेन) सम्म जारी रहन्छ, सेन्ट प्याट्रिक दिवस (१७ मार्च) लाई वसन्तको मध्य दिन मानिन्छ। स्वर्गीय रोमन गणतन्त्र विद्वान मार्कस टेरेन्टियस भारो ले वसन्तलाई आइडिस फेब्रुअरी ७ (फेब्रुअरी ८) को आइडिस अघिको आठौं दिन (८ मे) सम्मको रूपमा परिभाषित गरे।भारत मा वसन्त ऋतु सांस्कृतिक रूपमा मार्च र अप्रिल महिनामा हुन्छ, जसको औसत तापक्रम लगभग ३२° सेल्सियस हुन्छ।  भारतका केही मानिसहरू विशेष गरी कर्नाटक राज्यका मानिसहरूले आफ्नो नयाँ वर्ष वसन्त ऋतुमा मनाउँछन्, उगादी।==पारिस्थितिक गणना==
वसन्त ऋतुको सुरुवात सधैं निश्चित क्यालेन्डर मितिहरूद्वारा निर्धारण गरिँदैन। वसन्त ऋतुको फेनोलोजिकल वा पारिस्थितिक परिभाषा जैविक सूचकहरूसँग सम्बन्धित छ, जस्तै विभिन्न वनस्पति प्रजातिहरूको फूल फुल्ने, जनावरहरूको गतिविधि, र सूक्ष्म वनस्पति फस्टाउनको लागि तापक्रममा पुगेको माटोको विशेष गन्ध। यी सूचकहरू, वसन्तको सुरुवातसँगै, स्थानीय जलवायु र विशेष वर्षको विशिष्ट मौसम अनुसार फरक हुन्छन्। इङ्गल्याण्ड, वेल्स र उत्तरी आयरल्याण्डमा, नेशनल ट्रस्ट ले ब्लोसमवाच अभियान चलाउँछ, जसले मानिसहरूलाई मौसमको आगमनको प्रारम्भिक सूचकको रूपमा, एकअर्कासँग फूलको छविहरू साझा गर्न प्रोत्साहित गर्दछ।
केही पारिस्थितिकीविद्हरूले वर्षलाई छ ऋतुमा विभाजन गर्छन्। वसन्त ऋतुको अतिरिक्त, पारिस्थितिक गणनाले हाइबरनल (जाडो) र वसन्त (वसन्त) ऋतुहरू बीचको पहिलेको छुट्टै प्रिभर्नल (प्रारम्भिक वा पूर्व-वसन्त) ऋतु पहिचान गर्दछ। यो त्यस्तो समय हो जब क्रोकस जस्ता सबैभन्दा कडा फूलहरू मात्र फूल्छन्, कहिलेकाहीँ जमिनमा अझै केही हिउँको आवरण हुँदा।
प्राकृतिक घटनाहरू


सामान्यतया हिउँ नभएका क्षेत्रहरूमा, "वसन्त" फेब्रुअरी (उत्तरी गोलार्ध) वा अगस्ट (दक्षिणी गोलार्ध) मा सुरु हुन सक्छ, जुन पतझड म्याग्नोलिया, चेरी र क्विन्सको फूलले घोषणा गर्दछ। वसन्तको सुरुवातमा, पृथ्वी को अक्षले सूर्यको सापेक्षमा आफ्नो झुकाव बढाउँदैछ, र सम्बन्धित गोलार्धको लागि दिनको उज्यालोको लम्बाइ द्रुत रूपमा बढ्छ। गोलार्ध उल्लेखनीय रूपमा न्यानो हुन थाल्छ, जसले गर्दा नयाँ बिरुवाको वृद्धि "बसन्त ऋतु" बाट सुरु हुन्छ, जसले गर्दा मौसमको नाम दिइएको छ।
कुनै पनि हिउँ पग्लन थाल्छ, बहाव सँगसँगै बग्ने खोलाहरू फुल्छन् र कुनै पनि हिउँ कम गम्भीर हुन्छ। हिउँ नभएको र दुर्लभ हिउँ नभएको हावापानीमा, हावा र जमिनको तापक्रम द्रुत गतिमा बढ्छ।

धेरै फूल फुल्ने बिरुवाहरू वर्षको यस समयमा, लामो क्रमिक रूपमा फुल्छन्, कहिलेकाहीँ जमिनमा हिउँ हुँदा सुरु हुन्छ र गर्मीको सुरुवातसम्म जारी रहन्छ। सामान्यतया हिउँ नभएका क्षेत्रहरूमा, "वसन्त" फेब्रुअरी (उत्तरी गोलार्ध) वा अगस्ट (दक्षिणी गोलार्ध) मा सुरु हुन सक्छ, जुन पातलो म्याग्नोलिया, चेरी र क्विन्सको फूलले शुरू हुन्छ।धेरै समशीतोष्ण क्षेत्रहरूमा सुख्खा वसन्त र ओसिलो शरद (पतन) हुन्छ, जसले यस मौसममा फूल फुल्ने गर्दछ, जुन पानीको आवश्यकता र न्यानोपनसँग मिल्दोजुल्दो छ। सबार्क्टिक क्षेत्रहरूमा मे महिनासम्म "वसन्त" अनुभव नहुन सक्छ।वसन्त ऋतु सूर्यको सापेक्षमा पृथ्वीको अक्षको परिवर्तनशील अभिमुखीकरणको कारणले हुने न्यानोपनको परिणाम हो, तर विश्वका धेरै भागहरूमा मौसम अन्य, कम अनुमानित घटनाहरूबाट प्रभावित हुन्छ। वसन्त (वा कुनै पनि ऋतु) मा वर्षाले लामो चक्रहरूसँग सम्बन्धित प्रवृत्तिहरू पछ्याउँछ - जस्तै सौर्य चक्र - वा समुद्री धाराहरू र समुद्री तापक्रमबाट सिर्जना गरिएका घटनाहरू - उदाहरणका लागि, एल निनो प्रभाव र दक्षिणी दोलन सूचकां तल्लो अक्षांश सेकेन्डबाट तातो हावा आक्रमण गर्न थाल्दा अस्थिर वसन्त मौसम धेरै पटक हुन सक्छ, जबकि चिसो हावा अझै पनि ध्रुवीय क्षेत्र सेकेन्डबाट धकेलिरहेको हुन्छ। वर्षको यस समयमा पहाडी क्षेत्रहरूमा र नजिकै बाढी पनि धेरै हुन्छ, किनभने तातो वर्षाले हिउँ पग्लने प्रक्रियालाई तीव्र बनाउँछ। उत्तरी अमेरिकामा, टोर्नाडो एली वर्षको यस समयमा सबैभन्दा सक्रिय हुन्छ, विशेष गरी रकी पर्वतहरू ले बढ्दो तातो र चिसो हावाको समूहलाई पूर्वतिर फैलिनबाट रोक्छ, र यसको सट्टा तिनीहरूलाई प्रत्यक्ष द्वन्द्वमा बाध्य पार्छ। टोर्नाडो बाहेक, सुपरसेल थन्डरस्टर्म ले खतरनाक रूपमा ठूलो असिना र धेरै उच्च हावा पनि उत्पादन गर्न सक्छ, जसको लागि गम्भीर आँधीबेहरी चेतावनी वा टोर्नाडो चेतावनी सामान्यतया जारी गरिन्छ। जाडोमा भन्दा पनि बढी, जेट स्ट्रिम ले वसन्त ऋतुमा अस्थिर र गम्भीर उत्तरी गोलार्धको मौसममा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

हालैका दशकहरूमा, मौसमको चरम सीमा अवलोकन गरिएको छ, जसको अर्थ वसन्त ऋतुका धेरै फेनोलोजिकल संकेतहरू धेरै क्षेत्रहरूमा प्रति दशक लगभग दुई दिन पहिले देखा पर्दैछन्।
दक्षिणी गोलार्धमा वसन्त ऋतु उत्तरी गोलार्धको वसन्त ऋतु भन्दा धेरै महत्वपूर्ण तरिकाले फरक हुन्छ, जसमा निम्न समावेश छन्:
दक्षिणी गोलार्ध देशहरू र अन्टार्कटिक क्षेत्र बीच पानीको विस्तृत क्षेत्रहरूको तापक्रम-शमन प्रभाव बिना चिसो हावा ल्याउन सक्ने कुनै स्थल पुल छैन;

धेरैजसो अक्षांशहरूमा दक्षिणी गोलार्धमा समुद्रको विशाल मात्रा;
ठूला जमिन पिण्डहरूद्वारा अविरल रूपमा हावाको परिक्रमा प्रवाह (the 40s and 50s) छ;
कुनै बराबर जेट स्ट्रिमहरू छैनन्; र
प्रशान्त महासागरमा उल्टो समुद्री धाराहरूको विशेषताहरू।

सन्दर्भ सूचीहरू

बाह्य कडीहरू

 यि पनि हेर्नुहोस् 

श्रेणी:समय
श्रेणी:ऋतु