पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज

पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज वा पूर्व नाम पर्सा वन्यजन्तु आरक्ष दक्षिण-मध्य नेपालको तराई क्षेत्रमा अवस्थित एक राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। यसले पर्सा, मकवानपुर र बारा जिल्लाको  क्षेत्रफल ओगटेको छ र चुरे पहाडमा यसको उचाइ  सम्म फैलिएको छ। यो वि.सं २०४० मा वन्यजन्तु आरक्षको रूपमा स्थापना गरिएको थियो र वि.सं २०७४ मा यसले राष्ट्रिय निकुञ्जको दर्जा प्राप्त गरेको थियो। वि.सं २०६२ देखि यसको वरिपरि  को मध्यवर्ती क्षेत्र रहेको छ। वि.सं २०७४ मा, यस संरक्षित क्षेत्रलाई थप  विस्तार गरिएको थियो।Anonymous. 2015. Good news for tigers as Nepal extends Parsa Wildlife . Wildlife Extra, 9 September 2015. 

पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जको उत्तरमा पूर्वी राप्ती नदी र शिवालिक पहाडले मानव बस्तीसँगको प्राकृतिक सिमाना बनाएको छ। पूर्वमा, यसको सिमाना हेटौँडा–वीरगन्ज राजमार्गसम्म फैलिएको छ; दक्षिणमा वन पथले निकुञ्जको सिमाना निर्धारण गर्दछ। पश्चिममा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज रहेको छ, जुन भारतको एक बाघ संरक्षण केन्द्र वाल्मीकि राष्ट्रिय निकुञ्जको ठीक उत्तरमा अवस्थित छ। यसरी  को यो सीमापार संरक्षित क्षेत्रले 'चितवन–पर्सा–वाल्मीकि' बाघ संरक्षण एकाइको प्रतिनिधित्व गर्दछ, जसले तराई–दुआर सवाना र घाँसेमैदानको कुल  क्षेत्र ओगटेको छ।Wikramanayake, E.D., Dinerstein, E., Robinson, J.G., Karanth, K.U., Rabinowitz, A., Olson, D., Mathew, T., Hedao, P., Connor, M., Hemley, G., Bolze, D. (1999). Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild.  In: Seidensticker, J., Christie, S., Jackson, P. (eds.) Riding the Tiger. Tiger Conservation in human-dominated landscapes. Cambridge University Press, Cambridge. hardback , paperback . Pages 255–272  

संरक्षित क्षेत्रमा परिणत हुनुअघि यो क्षेत्र बेलायती र नेपाली कुलीन वर्गका लागि निजी खेल आरक्ष र शिकार आरक्षको रूपमा रहेको थियो।Majupuria, T.C., Kumar, R. (1998) Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal. S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. . Pages 245–248.

वनस्पति
निकुञ्जको मुख्य वनस्पतिको रूपमा सालको वन रहेको छ, जसले कुल क्षेत्रफलको करिब ९०% भाग ओगटेको छ। चुरे पहाडमा खोटेसल्लो उम्रिन्छ भने नदी किनारका क्षेत्रहरूमा खयर, सिसौ र सिमलका रूखहरू पाइन्छन्। चुरे पहाडको दक्षिणी भेगमा बबियोहरू राम्रोसँग फस्टाउँछ।
यस क्षेत्रमा २९८ संवहनी बिरुवा, २३४ दुईदलीय वनस्पति, ५८ एकदलीय वनस्पति, पाँच पर्णाङ्ग र एक नाङ्गो बीउ हुने बिरुवा गरी अनुमानित ९१९ वनस्पतिका प्रजातिहरू अभिलेख गरिएका छन्।

वन्यजन्तु
सन् २००८ मे महिनामा गरिएको गणनाले यस निकुञ्जमा ३७ वटा गौरीगाई रहेको पुष्टि गरेको थियो। 

सन् २००८ मा पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा चारवटा वयस्क पाटे बाघ रहेको अनुमान गरिएको थियो। सन् २०१७ फेब्रुअरीमा गरिएको तीन महिने क्यामेरा ट्र्यापिङ सर्वेक्षणले यहाँ १९ वटा पाटे बाघ रहेको देखाएको थियो, जसले बाघको सङ्ख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको सङ्केत गर्दछ।

सन् २०१५ सम्मको तथ्याङ्क अनुसार निकुञ्जमा तीनवटा एकसिङ्गे गैँडा अभिलेख गरिएका छन्।

यहाँ पाटे बाघ, भालु, गैँडा, हात्ती, चित्तल, जरायो, चितुवा, जङ्गली कुकुर, नीलगाई र गौरीगाई जस्ता ३७ प्रजातिका स्तनधारी जनावर, चार सय ९० प्रजातिका चराचुरुङ्गी, १३ प्रजातिका सरीसृप र ३१ प्रजातिका पुतलीको बासस्थान छ।

 सन्दर्भ सामग्रीहरू 

 बाह्य कडीह्यरू 

 राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग: पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज 
 'इसिमोड'को संरक्षण पोर्टलको जानकारी: पर्सा वन्यजन्तु आरक्ष 

श्रेणी:नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरू
श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्जहरू