गणेश रसिक

लगभग पाँच दशक अघि ‘लेकाली’ समूहबाट गायनमा उदाएका गायक श्री गणेश रसिक नेपाली गीत सङ्गीत क्षेत्रको बहुआयमिक व्यत्तित्व हुन् । उहाँको गीत लेखन र गायनमा नेपाली समाजको दुःख, संघर्ष, उन्नति र सपनाको सरल प्रस्तुति तर गम्भिर अर्थ भेटिन्छन् । यसले नेपाली गीत सङ्गीतलाई चौडामात्र बनाएको छैन त्यत्ति नै मात्रामा गहिरो पनि बनाएको छ । त्यसैगरी उहाँले नेपाली साहित्यिक क्षेत्रमा कथा, कविता, उपन्यास, संस्मरण र निवन्ध विधाका दर्जनभन्दा बढि सङ्ग्रह पनि प्रकाशित गरिसक्नु भएको छ । यसले नेपाली गीत सङ्गीतको विकासमामात्र होइन नेपाली साहित्यको समृद्धिमा पनि उहाँको योगदान अतुलनीय रहेको देखाउँछ । 

श्री रसिकको जन्म पूर्वी नेपालको दुर्गम पहाडी भेग हालको टेम्केमैयुङ गाँउपालिका वडा नं.२ छिनामखुको नौलागाँउमा बाबु नरोत्तम राई र आमा रत्नमाया राईको कोखबाट २००४ साल आश्विन ४ गते भएको हो । विद्यालय नजिकै रूखमा फलेका वरको दाना र रुद्राक्षको दानाको बोक्रा खाँदै उहाँले गाउँको त्रिभुवन धर्मोदय विद्यालयबाट औपचारिक शिक्षाको सुरुवात गर्नु भएको थियो । लाहुरे संस्कृति र संस्कारको साथै राजनैतिक सूझबुझ र चेतनाशील पारिवारिक पृष्ठभूमिमा हुर्कनु भएको रसिकले वि.ए. सम्मको औपचारिक शिक्षा हासिल गर्नु भएको छ ।

सामान्य कर्मचारीको जागिरे हुँदै ब्यावसायिक जीवन पार गरेका रसिकले विभिन्न विभाग र संस्थाहरूमा ३१ बर्षसम्म पदमा रहि विविध जिम्मेवारी निभाउनु भएको छ । यसै क्रममा उहाँले श्री रत्न रेकर्डिङ संस्थानको अध्यक्ष तथा महाप्रबन्धक (२०३८-२०४०), सांस्कृतिक संस्थानको महाप्रबन्धक (२०४०-२०४६), साझा प्रकाशनको अध्यक्ष तथा महाप्रबन्धक (२०५२-२०५५), नेपाल सङ्गीत तथा नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सदस्य सचिव (२०७२-२०७५) जस्ता गरिमामय प्राज्ञिक संस्थानहरूको उच्च ओहोदाका गहन जिम्मेवारीहरू सकुशल रुपमा निभाउनु भएकोे छ ।

नेपाली गीत सङ्गीतको पहिलो पुष्ता नातिकाजी, अमर गुरुङ्ग, बच्चु कैलाश, नारायण गोपाल, गोपाल योञ्जन, तारादेबी र अरुणा लामापछिको द्वितीय पुष्ताको एक होनहार प्रतिभा हुन् रसिक । विषय र प्रसङ्गले उहाँको गीत लेखन तथा गायन बहुआयामिक छन् । जीवनका उच्च मूल्य, प्राकृतिक छटा र सामाजिक परिवेशको सुन्दर वर्णन, स्थानियता र मधुर आवजमा माटोप्रतिको माया र देशभक्तिको भावना उहाँको गीत लेखन तथा गायनका मूल चरित्र हुन् ।

गणेश रसिकको कृति, पदक तथा सम्मान 
साहित्यः

 क्षितिजलाई छुन खोज्दा (कथा सङ्ग्रह) २०२४
 एउटा सारङ्गी छुन खोज्दा (कथा सङ्ग्रह) २०२७
 रसिकका गीतहरू (गीत सङ्ग्रह) २०४५
 आकाशगंगाको ओतमुनी (उपन्यास) २०४८
 जब सिस्नुहरू टेक्दै हिँडे (संस्मरण) २०५५
 बिलाउँदै गएका गीत (कथा सङ्ग्रह) २०५८
 दशगजामा उभिएर हेर्दा उपन्यास २०६३
 स्वाधिनताको पीडा (गीत सङ्ग्रह) २०६८
 पेरुङ्गो संस्करण (पाँच कृति) २०७३ आदि

गीत सङ्गीतः

 मेरो अतीत (अडियो क्यासेट)
 अन्तराल (अडियो क्यासेट भाग १ र २)
 ओ ! शुन्यता (सी.डी.) आदि ।

पदक तथा सम्मानः

 ने.प्र.पं द्वारा आयोजित प्रथम कविता महोत्सवमा प्रथम पुरस्कार, २०२८
 राष्ट्रिय युवा महोत्वसवमा कथामा प्रथम पुरस्कार, २०२४
 श्ुभराज्यभिषेक पदक, २०३१
 [गोर्खा दक्षिण बाहु], २०३१
 रेडियो नेपाल साङ्गीत प्रतियोगितामा उत्कृष्ट गीतकार, २०३४
 रत्नश्री स्वार्णपदक, २०४४
 वीरेन्द्र ऐश्वर्य पदक, २०४५
 गद्दी आरोहण पदक, २०५३
 नागरिक सेवा पदक, २०५३
 छिन्नलता गीत पुरस्कार, २०५६
 पद्मश्री साहित्य सम्मान, २०६३
 लाइफ टाइम एचिभ्मेन्ट इमेज च्यानल पुरस्कार, २०७३
 राष्ट्रिय कलाश्री पुरस्कार, २०७६
 नारायण गोपाल सङ्गीत पुरस्कार, २०७६
 नेपाल साङ्गीत तथा नाट्य राष्ट्रिय प्रज्ञा पुरस्कार, २०७८ आदि ।

‍‍
निधन
वरिष्ठ संगीतकार तथा गायक गणेश रसिकको ललितपुरको हात्तीवनस्थित नेपाल क्यान्सर अस्पतालमा बि. सं. २०८२ जेठ १८ गते आइतबार दिउँसो निधन भएको छ।गायक तथा संगीतकार गणेश रसिकको निधन - अनलाईन खबर

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपाली सङ्गीतकारहरू
श्रेणी:नेपाली कलाकारहरू
श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू
श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू