डोल्पा जिल्ला

डोल्पा जिल्ला, नेपालको कर्णाली प्रदेशमा अवस्थित एक जिल्ला हो। यो नेपालको ७७ जिल्लाहरू र कर्णालीका दश जिल्लाहरू मध्ये एक हो। दुनै जिल्लाको सदरमुकाम हो। यस जिल्लाले ७,८८९ वर्ग किलोमिटर (३,०४६ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ र राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार यस जिल्लाको जनसङ्ख्या ४२,७७४ रहेको छ। यो क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठुलो जिल्ला हो भने यसले नेपालको ५.३६% भू-भाग ओगटेको छ। यो जिल्ला समुन्द्र सतहभन्दा १,५२५ देखि ७,६२५ मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। यस जिल्लाको प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण फोक्सुण्डो ताल हो।

 भूगोल र जलवायु 

डोल्पा नेपालको सबैभन्दा ठूलो जिल्ला हो जसले देशको कुल भूभागको ५.३६% ओगटेको छ। यो २८°४३'उत्तर देखि २९°४३'उत्तर अक्षांश र ८२°२३'पूर्व देखि ८३°४१'पूर्व देशान्तरमा अवस्थित छ। उचाइ १,५२५ देखि ७,६२५ मिटर (५,००३ देखि २५,०१६ फिट) सम्म छ। यो जिल्लाको उत्तर र उत्तरपूर्वमा तिब्बत, पश्चिममा जुम्ला र मुगु जिल्ला, दक्षिणमा म्याग्दी, जाजरकोट, पश्चिम र पूर्वी रुकुम र पूर्वमा मुस्ताङसँग सिमाना जोडिएको छ।

जिल्लाको ठुलो भाग शे-फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्जद्वारा संरक्षित छ। यो नाम १२ औँ शताब्दीको शे गुम्बा र नेपालको सबैभन्दा गहिरो ताल, फोक्सुन्डो तालबाट लिइएको हो, जुन दुवै यही जिल्लामा अवस्थित छन्। राष्ट्रिय निकुञ्जले हिउँ चितुवा, कस्तुरी मृग र तिब्बती ब्वाँसो जस्ता लोपोन्मुख जनावरहरूको संरक्षण गर्दछ। शे फोक्सुन्डो नेपालको सबैभन्दा ठुलो र एक मात्र हिमालपारी राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। 

यस जिल्लाको कालिका गाउँ विकास समितिको त्रिवेणीमा रहेको १,५०० मिटर (४,९०० फिट) भन्दा अलि बढी उचाइदेखि चुरेन हिमालको चुचुरोमा रहेको ७,३८१ मिटर (२४,२१६ फिट) सम्मको उचाइ ५,००० मिटर (१६,००० फिट) भन्दा बढी छ। यहाँ कान्जिरोवा (६,२२१ मिटर (२०,४१० फिट)), मुकोट (६,६३८ मिटर (२१,७७८ फिट) र पुथा हिउँचुली (७,२४६ मिटर (२३,७७३ फिट)) सहित अन्य प्रसिद्ध चुचुराहरू हुन्।

 हावापानी क्षेत्र उचाइ दायरा क्षेत्रफलको %  उपोष्णकटिबन्ध १,००० देखि २,००० मिटर३,३०० देखि ६,६०० फिट ०.३% शीतोष्ण कटिबन्ध २,००० देखि ३,००० मिटर६,४०० देखि ९,८०० फिट ५.१% उप पर्वतीय ३,००० देखि ४,००० मिटर९,८०० देखि १३,१०० फिट १२.२%  उच्च पर्वतीय ४,००० देखि ५,००० मिटर१३,१०० देखि १६,४०० फिट ८.२% हिमरेखा ५,००० मिटर भन्दा माथि ३.८% भोट हिमालय ३,००० देखि ६,४०० मिटर९,८०० देखि २१,००० फिट ७०.२%

 जनसाङ्ख्यिकी 
डोल्पाका प्रमुख पेशाहरू कृषि (७९.५%) र सेवा (२%) हुन्।

राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार, डोल्पा जिल्लाको जनसङ्ख्या ४२,७७४ थियो। जनसङ्ख्याको ८.५१% ५ वर्ष मुनिका छन्। यहाँको साक्षरता दर ६७.०२% छ र लिङ्ग अनुपात प्रति १००० पुरुषमा १००१ महिला छ। जनसङ्ख्याको २२,०९४ (५१.६५%) नगरपालिकाहरूमा बसोबास गर्दछन्।

खस जातिले जनसङ्ख्याको बहुमत ओगटेका छन्, जुन जनसङ्ख्याको ६८% हो। पहाडी जनजातिहरूले जनसङ्ख्याको ३१% ओगटेका छन्, जसमध्ये मगर १२% र गुरुङ ६% छन्।

राष्ट्रिय जनगणना २०७८को अनुसार, ७५.२६% जनसङ्ख्याले नेपाली बोल्दछन् भने ९.७४% मगर खाम, ७.१२% डोल्पाली, २.४४% भोटे, १.९८% मगर काइके, १.४९% मगर ढुट र ०.९६% तिछुरोङ पोइके आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्दछन्।

 प्रशासनिक विभाजन 
जिल्लामा ८ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये २ नगरपालिका र ६ गाउँपालिका छन्।
+डोल्पा जिल्लाका स्थानीय तहहरूक्रमस्थानीय तहहरूसमावेश गाविसहरूवडा सङ्ख्याकेन्द्रजनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)क्षेत्रफल (वर्ग किमी)जनघनत्व (वर्ग किमी)१ठुलिभेरी नगरपालिकादुनै, माझफाल, जुफाल र रह११जुफाल९,८६१४२१.३४ २३२त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिकात्रिपुराकोट, सुँ, ल्हाँ, पहाडा र लिकु११त्रिपुराकाेट बगर१२,२३३३९३.५४ ३१३डोल्पोबुद्ध गाउँपालिकाधो र तिन्जे ६धो२,४२०३७७.३८ ६.४४शे फोक्सुण्डो गाउँपालिकासाल्दाङ, भिजेर र फोक्सुण्डो९साल्दाङ३,६३५१२३.०७ ३०५जगदुल्ला गाउँपालिकाकाइगाउँ र रिमी६माझगाउँ२,५७५८३.३१ ३१६मुड्केचुला गाउँपालिकाकालिका, नर्कु र सर्मी९नर्कु५,८०३२५०.०८ २३७काईके गाउँपालिकाशहरतारा र लावन७शहरतारा३,९६५४६६.०६ ८.५८छार्का ताङसोङ गाउँपालिकाछार्का र मुकोट ६कागकोट१,६७२३४५.५७ ४.८


सन्दर्भ सामग्रीहरू

 बाह्य कडीहरू 

 डोल्पा जिल्लाका पदमार्गको नक्सा


श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका जिल्लाहरू