रुपन्देही जिल्ला

रुपन्देही नेपालको लुम्बिनी प्रदेश अन्तर्गत पर्ने एक जिल्ला हो। यस जिल्लाको पूर्वमा नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम), पश्चिममा कपिलवस्तु जिल्ला, उत्तरमा पाल्पा जिल्ला र दक्षिणमा भारतको उत्तर प्रदेश पर्दछ। गौतम बुद्धको पवित्र जन्मस्थलको रूपमा विश्वमा नै परिचित यो जिल्ला ऐतिहासिक भौगोलिक एंव पर्यटकीय दृष्टिले ज्यादै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

नामाकरण
यस जिल्लाको नामाकरणको सम्वन्ध भगवान गौतम बुद्धसँग जोडिएको छ। गौतम बुद्धको आमा माया देवी यसै जिल्ला देवदहको भवानीपूरमा जन्मिएकी थिइन। उनी अत्यन्त सुन्दरी भएकोले उनलाई रूपिदेवी भनिन्थ्यो र त्यही शब्द रूपिदेवीवाट रूपिन्देही र रुपन्देही भएको हो भन्ने भनाई छ।

जनजीवन
यहाँका प्रमुख जनजातिमा ब्राहमण,क्षेत्री, थारु, मसुलमान, यादव, लोध, गुरुङ्ग, पासी, तेली, मल्लाह, धोवी आदि हुन। राष्ट्रिय भाषा नेपाली भएपनि यस जिल्लामा ६१%ले भोजपुरी, २४%ले नेपाली, ९% लेथारु र ६%ले विभिन्न भाषाहरू बोल्ने गरेके पाइन्छ।

यस जिल्लाको मुख्य पेशा कृषि नै हो र कुल क्षेत्रक्रल मध्ये ८५९२२२ हेक्टर जमिन खेतीपातीको लागि उपयुक्त रहेको छ। यस जिल्लामा सतह सिंचाई, भूमिगतसिंचाई र लिफ्ट सिंचाईको माध्यमबाट ४८% खेती योग्य जमिनका सिंचाई सुविधा उपलब्ध छ। सिंचाईको मूख्य स्रोत नदि नाला भएपनि वर्षा याममा अध्यधिक पानीका बहावले गर्दा भू-क्षय, बाढी पहिरोर नदि कटान जस्ता गम्भीर समस्याहरू उत्पन्न हुने गर्दछन्। समतल भू-भाग, यातायातको सुविधा (सिर्द्धार्थ र महेन्द्र राजमार्गको मुख्य योगदान), कच्चा पर्द्धार्थ उपलब्धता, मेशिनरी औजारहरूको पैठारीमा सुगमता र उपलब्ध बजारको कारणले गर्दा यस जिल्लामा ठुला, मझौला र स(साना विविध उद्योगहरू स्थापना भएका छन्। बुटवल र सिर्द्धार्थनगर यस जिल्लाका महत्त्वपूर्ण औधौगिक एंव व्यापारी क्षेत्र हुन्।

 प्रशासनिक विभाजन 
जिल्लामा १ उपमहानगरपालिका ५ नगरपालिका र १० गाउँपालिकाहरू गरि १६ वटा स्थानीय तहहरू रहेका छन्।
+रुपन्देही जिल्लाका स्थानीय तहहरूक्रमस्थानीय तहहरूसमावेश गाविसहरूवडा सङ्ख्याकेन्द्रजनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)क्षेत्रफल (वर्ग किमी)जनघनत्व (वर्ग किमी)१बुटवल उपमहानगरपालिकासेमलार र मोतिपुर१९वुटवल१,९४,३३५१०१.६१ १,९००२देवदह नगरपालिकादेवदह, केरवानी र सिक्टहन१२देवदह७२,४५७१३६.९५ ५३०३लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिकालुम्बिनी आदर्श, भगवानपुर, तेनुहुवा, एकला, खुदावागर, मधुवनी र मसिना१३लुम्बिनी आदर्श७२,४५७११२.१२ ६५०४सैनामैना नगरपालिकापर्रोहा र दुधराक्ष११बुद्धनगर७८,३९३१६२.१८ ४८०५सिद्धार्थनगर नगरपालिका१३भैरहवा७४,४३६३६.०३ २,१००६तिलोत्तमा नगरपालिकागङ्गोलिया, मधवलिया, करहिया, टिकुलिगढ, मक्रहर, शङ्करनगर र आनन्दवन१७आनन्दवन१४९,४७९१२६.१९ १,२००७ओमसतिया गाउँपालिकाछोटी रामनगर, पडसरी, हाटी फर्साटिकर, पटखौली र वसन्तपुर६हाटी फर्साटिकर४१,१४१४८.५४ ८५०८कञ्चन गाउँपालिकारुद्रपुर र गजेडी५ब्यहोरी४२,५२८५८.५१ ७३०९कोटहीमाई गाउँपालिकासक्रौनपकडी, सिपवा, मझगावा, मर्यादपुर, र बैरघाट७मझगावा४५,९४५५८.२६ ७९०१०गैडहवा गाउँपालिकासूर्यपुरा, जोगडा, साडी र विष्णुपुरा९विष्णुपुरा५६,१४९९६.७९ ५८०११मर्चवारी गाउँपालिकारायपुर, बगौली, सिलौटिया र सेमरा मर्चवार७रायपुर४०,८८०४८.५५ ८४०१२मायादेवी गाउँपालिकागोनाहा, धमोली, हाटी बनगाई र कम्हरिया८कम्हरिया५६,१७०७२.४४ ७८०१३रोहिणी गाउँपालिकाधकधइ, बगाहा, पजरकट्टी, पोखरभिण्डी, छिपागढ र बोदवार७धकधइ४३,३२७६४.६२ ६७०१४शुद्धोधन गाउँपालिकाखडवा वनगाई, मानपकडी, सौराहा फर्साटिकर र मानमटेरिया७मानपकडी४१,९०७५७.६६ ७३०१५सम्मरीमाई गाउँपालिकाकरौता, थुमहवा पिप्रहवा, फरेना, असुरैना, रोइनिहवा र बेतकुइया७फरेना४३,०४४५०.७८ ८५०१६सियारी गाउँपालिकामैनहिया, हर्नैया, चिल्हिया, पश्चिम अमुवा र दयानगर७हर्नैया४४,९८५६६.१७ ६८०

अङ्गुठाकार|रुपन्देही जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू
जिल्ला विकास समिति, रुपन्देही 

 यो पनि हेर्नुहोस् 
 नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण

श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:रुपन्देही जिल्ला
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू