गोवा

गोवा भारतको दक्षिणपश्चिमी तटमा कोङ्कण क्षेत्र भित्र अवस्थित एक राज्य हो, जुन भौगोलिक रूपमा पश्चिमी घाटहरूले दक्खिन  उच्च पहाडी भूभागबाट अलग गरेको छ। यसको उत्तरमा महाराष्ट्र र पूर्व र दक्षिणमा कर्नाटक राज्यहरू छन्, जसको पश्चिमी तटरेखा अरब सागरले बनेको छ। यो क्षेत्रफलको गणितले भारतको सबैभन्दा सानो र जनसङ्ख्याको गणितले चौथो सबैभन्दा सानो राज्य हो। पणजी राज्यको राजधानी हो, जबकि वास्को दा गामा जनसङ्ख्याको गणितले यसको सबैभन्दा ठुलो सहर हो। राज्यको आधिकारिक भाषा कोङ्कणी हो, जुन यसका अधिकांश बासिन्दाहरूले बोल्छन्।

१६औँ शताब्दीको सुरुमा व्यापारिको रूपमा उपमहाद्वीपमा पहिलो पटक यात्रा गरेका पोर्तगालीहरूले त्यसको केही समयपछि नै यसलाई जितेका थिए। गोवा पोर्तगाली साम्राज्यको एक विदेशी क्षेत्र बन्यो र त्यसबेला पोर्तगाली भारत भनेर चिनिने भाग बन्यो, डिसेम्बर १९६१ मा भारतद्वारा विलय नभएसम्म लगभग ४५१ वर्षसम्म पोर्तगाली शासनमा रहेको थियो। मडगाउँको ऐतिहासिक सहरले अझै पनि उपनिवेशीकरणको सांस्कृतिक विरासतलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।

 नामकरण 
"गोवा" सहरको नामको उत्पत्ति स्पष्ट छैन। प्राचीन साहित्यमा, गोवालाई गोमाञ्चल, गोपकपट्टण, गोपकपट्टम, गोपकपुरी, गोवापुरी, गोवेम र गोमान्तक जस्ता धेरै नामहरूले चिनिन्थ्यो। गोवाका अन्य ऐतिहासिक नामहरू सिन्धपुर, सान्डाबुर र महास्सपट्टम हुन्।

 भूगोल 
गोवाले ३,७०२ वर्ग किलोमिटर (१,४२९ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ। यो १४°५३'५४" उत्तर र १५°४०'००" उत्तर अक्षांश र ७३°४०'३३" पूर्व र ७४°२०'१३" पूर्व देशान्तरको बीचमा अवस्थित छ।

गोवा कोङ्कण भनेर चिनिने तटीय देशको एक भाग हो, जुन पश्चिमी घाट पहाडहरूको शृङ्खलामा उठेको ढलान हो, जसले यसलाई दक्खिन पठारबाट अलग गर्दछ। सबैभन्दा अग्लो बिन्दु सोन्सोगोर चुचुरो हो, जसको उचाइ १,०२६ मिटर (३,३६६ फिट) छ। गोवामा १६० किलोमिटर (९९ माइल) को तटरेखा छ।

गोवाका वन्यजन्तु आरक्षहरूमा १५१२ भन्दा बढी अभिलेखित प्रजातिका बोटबिरुवाहरू, २७५ भन्दा बढी प्रजातिका चराहरू, ४८ भन्दा बढी प्रकारका जनावरहरू र ६० भन्दा बढी प्रजातिका सरीसृपहरू पाइन्छन्। नन्द ताल गोवाको पहिलो र एकमात्र रामसार सिमसार स्थल हो।

 जनसाङ्ख्यिकी 

भारतको जनगणना, सन् २०११ अनुसार गोवामा १४ लाख बासिन्दाहरू छन्, जसले गर्दा यो सिक्किम, मिजोरम र अरुणाचल प्रदेश पछि भारतको चौथो सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या भएको राज्य बनेको छ। गोवाको जनसङ्ख्या घनत्व प्रति वर्ग किलोमिटर ३९४ छ जुन राष्ट्रिय औसत ३८२ प्रति वर्ग किलोमिटर भन्दा बढी हो।

गोवा सहरी जनसङ्ख्याको सबैभन्दा बढी अनुपात भएको राज्य हो जहाँ ६२.१७% जनसङ्ख्या सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्छ। लिङ्ग अनुपात ९७३ महिला प्रति १,००० पुरुष छ। २००७ मा जन्मदर प्रति १,००० मानिसहरूमा १५.७० थियो। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजाति जनसङ्ख्याको क्रमशः १.७४% र १०.२३% छन्। २०११ को जनगणना अनुसार, ७६% भन्दा बढी जनसङ्ख्या गोवामा जन्मिएको थियो, जबकि राज्यमा आउने आधाभन्दा बढी आप्रवासीहरू छिमेकी राज्य कर्नाटक र महाराष्ट्रबाट आएका छन्।

देवनागरी लिपिमा कोङ्कणी गोवाको एकमात्र आधिकारिक भाषा हो, तर यसमा मराठीलाई "सबै वा कुनै पनि आधिकारिक उद्देश्यका लागि" पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने व्यवस्था गरिएको छ। पोर्तगाली औपनिवेशिक शासनकालमा पोर्तगाली एकमात्र आधिकारिक भाषा थियो। सरकारले मराठीमा प्राप्त पत्राचारको उत्तर मराठीमा दिने नीति पनि राखेको छ।

राज्यका लगभग ६६.११% मानिसहरूले कोङ्कणी भाषालाई पहिलो भाषाको रूपमा बोल्छन्, तर लगभग सबै गोवावासीहरू कोङ्कणी बोल्न र बुझ्न सक्छन्। ठुलो जनसङ्ख्याले अङ्ग्रेजी पनि बोल्न र बुझ्न सक्छन्। २०११ को जनगणना अनुसार राज्यका अन्य भाषिक समूहहरूमा मराठी (१०.८९%), हिन्दी (८.६४%), कन्नड (४.६५%), उर्दु (२.८३%), र पोर्तगाली (१%) भाषीहरू छन्।

२०११ को जनगणना अनुसार, १,४५८,५४५ जनसङ्ख्यामा, ६६.१% हिन्दु, २५.१% ईसाई, ८.३% मुस्लिम र ०.१% सिख थिए।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू
 गोवा सरकार
 पर्यटन विभाग


श्रेणी:भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू