तराई

तराई उत्तरी भारत र दक्षिणी नेपालको एक तल्लो क्षेत्र हो जुन हिमालयको बाहिरी फेद, चुरे पहाडहरू र सिन्धु-गङ्गा मैदानको उत्तरमा अवस्थित छ। यो तल्लो क्षेत्र अग्लो घाँसे मैदान, स्क्रब सवाना, साल जङ्गल र माटोको धनी दलदलहरू द्वारा विशेषता हो। उत्तर भारतमा, तराई यमुना नदीबाट पूर्वतिर हरियाणा, उत्तराखण्ड, उत्तर प्रदेश, बिहार र पश्चिम बङ्गालसम्म फैलिएको छ। तराई तराई-डुवर्स सवाना र घाँसे मैदान इकोरेजीनको हिस्सा हो। ब्रह्मपुत्र नदी बेसिनमा पश्चिम बङ्गाल, बङ्गलादेश, भुटान र असममा रहेको तल्लो भूभागलाई 'डुवर्स' भनिन्छ। नेपालमा, यो शब्द सिन्धु-गङ्गा मैदानको उत्तरमा अवस्थित देशको भागमा लागू हुन्छ।

 नामकरण 
नेपालीमा, यो क्षेत्रलाई 'तराई' भनिन्छ जसको अर्थ "तल्लो तराई, समतल भूमि" र विशेष गरी "हिमालयको फेदमा रहेको तराई भूमि" भन्ने गरिन्छ। यसलाई "तल्लो, दलदली भूमि" को रूपमा वर्णन गरिएको छ।

 भूविज्ञान 
तराईलाई यमुना, गङ्गा, महाकाली, कर्णाली, नारायणी र कोशीका ठूला बारहमासी हिमालय नदीहरूले पार गरेको छ जसले प्रत्येक पहाडबाट बाहिर निस्कने हजारौं वर्ग किलोमिटर तल ढाकेका जलोढ पंखाहरू छन्। राप्ती जस्ता मध्यम नदीहरू महाभारत शृङ्खलामा बग्छन्। यस क्षेत्रको भूवैज्ञानिक संरचनामा पुरानो र नयाँ जलोढ समावेश छ, जसमा मुख्यतया बालुवा, माटो, गारो, ग्राभेल र मोटे टुक्राहरूको जलोढ़ भण्डारहरू छन्। नयाँ एल्युभियम प्रत्येक वर्ष सक्रिय स्ट्रिमहरूद्वारा ल्याइएका ताजा निक्षेपहरूद्वारा नवीकरण गरिन्छ, जसले आफूलाई फ्लुभियल कार्यमा संलग्न गर्दछ। पुरानो एल्युभियम नदीको बाटोबाट टाढा पाइन्छ, विशेष गरी मैदानको माथिल्लो भागहरूमा जहाँ सिल्टिङ दुर्लभ घटना हो।

तराईबाट धेरै सङ्ख्यामा साना र सामान्यतया मौसमी नदीहरू बग्छन्, जसमध्ये धेरै जसो चुरे पहाडबाट उत्पत्ति हुन्छन्। तराईको माटो जलोढ र राम्रो देखि मध्यम बनावटको हुन्छ। तराई र पहाडी क्षेत्रको वन क्षेत्र सन् १९७८ देखि १९७९ सम्म वार्षिक १.३ प्रतिशत र सन् १९९० देखि १९९१ सम्म २.३ प्रतिशतले घटेको छ।

 भूगोल 

 नेपाल भारत सिमाना 
भारतमा तराई हरियाणा, उत्तराखण्ड, उत्तर प्रदेश, बिहार र पश्चिम बङ्गाल राज्यहरूमा फैलिएको छ। यी प्रायः यी राज्यहरूका जिल्लाहरू हुन् जुन भारत-नेपाल सीमामा छन्:

 हरियाणा: पंचकुला जिल्ला
 उत्तराखण्ड: हरिद्वार जिल्ला, उधमसिंह नगर जिल्ला र नैनीताल जिल्ला
 उत्तर प्रदेश: पीलीभीत जिल्ला, लखिमपुर खेरी जिल्ला, बहराइच जिल्ला, श्रावस्ती जिल्ला, बलरामपुर जिल्ला, गोरखपुर जिल्ला, सिद्धार्थनगर जिल्ला र महाराजगञ्ज जिल्ला
 बिहार: पश्चिम चम्पारण जिल्ला, पूर्वी चम्पारण जिल्ला, सीतामढी जिल्ला, मधुबनी जिल्ला, सुपौल जिल्ला, अररिया जिल्ला, किशनगञ्ज जिल्ला
 पश्चिम बङ्गाल: दार्जिलिङ जिल्लाको सिलिगुडी उपविभाग, जलपाइगुडी जिल्लाको जलपाइगुडी सदर उपविभाग

 भित्री तराई 
नेपालको भित्री तराई उपत्यकामा तल्लो हिमालय शृङ्खला र चुरे पहाडको बीचमा रहेका पाँचवटा लम्बाइ भएका उपत्यकाहरू छन्। उत्तर-पश्चिम देखि दक्षिण-पूर्व यी उपत्यकाहरू हुन्:

 सुर्खेत उपत्यका
 दाङ उपत्यका
 देउखुरी उपत्यका
 चितवन उपत्यका
 कमला उपत्यका

 संरक्षित क्षेत्रहरू 

 दुधवा राष्ट्रिय निकुञ्ज, उत्तर प्रदेशMathur, P. K. and N. Midha (2008). Mapping of National Parks and Wildlife Sanctuaries, Dudhwa Tiger Reserve. WII – NNRMS - MoEF Project, Final Technical Report. Wildlife Institute of India, Dehradun.
 किशनपुर वन्यजन्तु अभयारण्य, उत्तर प्रदेश
 चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, बागमती प्रदेश
 कटर्नियाघाट वन्यजन्तु अभयारण्य, उत्तर प्रदेश
 शुक्लाफाँट राष्ट्रिय निकुञ्ज, सुदूरपश्चिम प्रदेश
 कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष, कोशी प्रदेश
 उदयपुर वन्यजन्तु अभयारण्य, बिहारNegi, S. S. (2002). Handbook of National Parks, Sanctuaries, and Biosphere Reserves in India. New Delhi: Indus Publishing.
 राजाजी राष्ट्रिय निकुञ्ज, उत्तराखण्ड
 पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज, बागमती प्रदेश
 बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज, लुम्बिनी प्रदेश
 वाल्मीकि राष्ट्रिय निकुञ्ज, बिहार
 बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज, लुम्बिनी प्रदेशDNPWC (2010). Banke National Park  Government of Nepal, Ministry of Forests and Soil Conservation, Department of National Parks and Soil Conservation

 जलवायु 
तराईले सुख्खा जाडो र तातो गर्मीको साथ उष्णकटिबंधीय सवाना जलवायु प्रकारको अनुभव गर्दछ, औसत वार्षिक तापमान , पश्चिममा  र पूर्वमा  औसत वार्षिक वर्षा हुन्छ।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

श्रेणी:नेपालको भूगोल
श्रेणी:दक्षिण एसिया
श्रेणी:एसिया
श्रेणी:भुटानको भूगोल
श्रेणी:नेपालका घाँसे मैदानहरू
श्रेणी:भारतका क्षेत्रहरू