औँसी

लेखक: श्रीराम खड्का 

 औँसी के हो? 
औँसी चन्द्रमाको एक खगोलीय घटना हो, जसलाई 'नयाँ चन्द्रमा' पनि भनिन्छ। यस दिन पृथ्वी र सूर्यको बीचमा चन्द्रमा आउँछ। यस दिन चन्द्रमा पृथ्वीबाट देखिन्न, किनभने चन्द्रमा आफ्नो अन्धकार पक्ष पृथ्वी तर्फ देखाउँछ। औँसी प्राचीन वैदिक परम्परादेखि धार्मिक तथा खगोलीय दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

 औँसीको खगोलीय परिभाषा 
औँसी चन्द्रमाको कक्षीय स्थितिको एउटा विशेष अवस्था हो। जब सूर्य, चन्द्रमा र पृथ्वी लगभग एउटै रेखामा हुन्छन्, चन्द्रमा पूर्ण रूपमा अन्धकार देखिन्छ। यो घटना सिनोडिक मासको हिस्सा हो, जुन चन्द्रमाको नयाँ अवस्थाबाट अर्को नयाँ अवस्थासम्मको समय हो।

 हिन्दू धर्ममा औँसीको महत्त्व 
औँसीलाई हिन्दू धर्ममा अत्यन्त पवित्र दिन मानिन्छ। यो दिन पितृ तर्पण र श्राद्ध कर्मका लागि महत्त्वपूर्ण छ। पौराणिक कथाहरू अनुसार, औँसीको दिनमा गरिएका धार्मिक अनुष्ठानहरूले पितृ आत्माहरूलाई शान्ति मिल्छ।

 औँसी र चन्द्रग्रहण 
चन्द्रग्रहण प्रायः औँसीकै दिनमा हुने सम्भावना हुन्छ, किनभने चन्द्रमा, पृथ्वी र सूर्य एउटै रेखामा आउँछन्। यद्यपि, औँसीको दिन सबै पटक चन्द्रग्रहण हुँदैन। यो पृथ्वीको कक्षीय झुकावका कारण हो।

 औँसीको वैज्ञानिक अध्ययन 
औँसीको घटना वैज्ञानिक दृष्टिकोणले निकै रोचक छ। खगोलविदहरूले चन्द्रमाको कक्षा र यसको पृथ्वीसँगको सम्बन्ध अध्ययन गर्न औँसीलाई महत्त्व दिन्छन्। साथै, औँसीको समयमा ज्वारभाटा (tidal effects) उच्च हुन्छ।

 हिन्दू पात्रोमा औँसी 
हिन्दू पात्रोमा प्रत्येक महिना औँसीको दिन विशेष रूपमा चिन्हित गरिन्छ। यस दिनलाई आमावस्या पनि भनिन्छ। हिन्दू महिना औँसीबाट नयाँ चन्द्रमास सुरु हुने संकेत गर्दछ।

 औँसी र लोककथा 
औँसीसँग जोडिएका थुप्रै लोककथा छन्। प्राचीन कथाहरूमा औँसीलाई भयावह र अन्धकारसँग तुलना गरिएको छ। तर, यसलाई शक्ति र पुनर्जन्मको प्रतीकको रूपमा पनि मानिन्छ।

 औँसीको ज्योतिषीय प्रभाव 
औँसी ज्योतिषमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। यो दिन ग्रहहरूको प्रभावले व्यक्तिहरूको जीवनमा सकारात्मक तथा नकारात्मक प्रभाव पर्छ भन्ने विश्वास छ।

 औँसीको प्रकृति र वातावरणमा प्रभाव 
औँसीको समयमा पृथ्वीमा गहिरो अन्धकार छाउँछ, जसले जनावरहरूको प्राकृतिक व्यवहारमा परिवर्तन ल्याउँछ। यो समय जङ्गली जनावरहरूको गतिविधि उच्च हुन्छ।

 निष्कर्ष 
औँसी खगोलीय, धार्मिक, तथा सांस्कृतिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण घटना हो। औँसीको खगोलीय र धार्मिक महत्त्वलाई बुझ्नु हाम्रो परम्परा र विज्ञान दुवैको अध्ययनका लागि उपयोगी छ।

Category: खगोलीय घटना
Category: हिन्दू परम्परा
Category: चन्द्रमा