रोल्पा जिल्ला

रोल्पा नेपालको एक पहाडी जिल्ला हो। रोल्पा जिल्लाको क्षेत्रफल एक हजार आठ सय ७९ बर्ग किलोमिटर रहेको छ। नेपालको पहाडमा अवस्थित रोल्पा पश्चिम नेपालको लुकेको रत्न हो। ठुला पहाड, घना जङ्गल, धनी संस्कृति र मानिसहरूको परम्परा, धार्मिक स्थल र फराकिलो उपत्यका भएको रोप्लामा यो ठाउँबाट बाहिर निस्कन खोज्ने सबै कुरा छन्। यससँग जोडिएका जिल्लाहरू दक्षिणमा दाङ, पूर्वमा प्युठान, पश्चिममा सल्यान र उत्तरमा पूर्वी रुकुम जिल्ला पर्दछन्।

नामाकरण
"रोल्पा" भनेर चिनिने यो जिल्ला स्थान विशेष "रोल्पाथुम"को कारणले रोल्पा बनेको हो। तर अनौठो कुरा के छ भने अहिले "रोल्पा" भन्ने स्थान रोल्पा जिल्लामा नपरी सल्यान जिल्लामा पर्दछ। सीमाना हेरफेर गर्ने क्रममा रोल्पाथुमको केही भाग रोल्पा जिल्लामा नपरी सल्यान जिल्लामा परेको हो। त्यही क्रममा रोल्पाथुमको केही भाग सल्यान जिल्लामा मिलाउँदा "रोल्पा" पनि सल्यान मै छुट्न गएको हो।

इतिहास
एकीकरण पूर्व अन्य बाइसे-चौबिसे राज्यहरूमा जस्तै यस भेगमा पनि छुट्टै राजाहरूले राज्य गर्दथे। तथापि यहाँका राजाहरूले अन्य राजाहरू जस्तो प्रख्याति पाएको भने सुनिदैनथ्यो। त्यसकोकारण सम्भवतः राज्यको क्षेत्र सानै भएर हुन सक्छ। गजुलकोटमा काठमा लेखिएको वि.सं. १७०३को अभिलेख पाइएबाट त्यहाँ राजदरवार रहेको प्रमाणित हुन्छ। सेन राजा गजुलमा सुरूदेखि नै बसेको भने पाइदैन। गजुल क्षेत्रमा राज्य व्यवस्था त थियो तर त्यहाँ केही समय राजा नभएकोले त्यहाँका काजीहरू राजगुण भएको प्रतिभाशाली व्यक्तित्वको खोजीमा थिएँ भन्ने जनश्रुति छ। उनीहरूले गजुलमा एउटा पोखरी खन्ने क्रममा नजीकैको चौतारीमा शिरको फेटा फुकालेर जो व्यक्ति बस्छ उसैलाई राजा बनाउने गुप्त सल्लाह गरेका थिएँ। यस्तैमा जाजरकोट जक्तिपुरबाट आएका तुथासेन त्यही चौतारीमा आई काजीहरूको गुप्त सल्लाह अनुसारको प्रकृतिबाट बसेपछि उनलाई नै राजा बनाइयो। 

 प्रशासनिक विभाजन 
जिल्लामा १ नगरपालिका र ९ गाउँपालिका गरि १० वटा स्थानीय तहहरू रहेका छन्।
+रोल्पा जिल्लाका स्थानीय तहहरूक्रमस्थानीय तहहरूसमावेश गाविसहरूवडा सङ्ख्याकेन्द्रजनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)क्षेत्रफल (वर्ग किमी)जनघनत्व (वर्ग किमी)१रोल्पा नगरपालिकाकोटगाउँ, जङ्कोट, धवाङ, ह्वामा, कोर्चावाङ (३-५), खुमेल, लिवाङ र जेदवाङ (१-६)१०लिवाङ ३५,३७६२७०.४२ १३०२त्रिवेणी गाउँपालिकाकरेटी, नुवागाउँ, बुढागाउँ, जुगाँर र गैरीगाउँ७जुगाँर२३,४१२२०५.३९ ११०३परिवर्तन गाउँपालिकाराङ्कोट, राङ्सी, कुरेली, इरिवाङ र पाछावाङ६पुत्लाचौर२१,६७११६३.०१ १३०४माडी गाउँपालिकातालावाङ, घर्तीगाउँ, कोर्चावाङ (१,२,६-९), ओत (३-५) र भावाङ६घर्तीगाउँ१८,०५६१२९.०५ १४०५रुन्टीगढी गाउँपालिकाझेनाम, सखी, जौलीपोखरी, मसिना, डुब्रिङ, जेदवाङ (७,८ र ९) र दुबिडाँडा९झेनाम२८,२९१२३२.६९ १२०६लुङग्री गाउँपालिकापाङ, वडाचौर, सिर्प, हार्जङ र गुम्चाल७वडाचौर२६,३२५१३५.२३ १९०७गङ्गादेव गाउँपालिकाराँक, जिनावाङ, पाखापानी र ओत (१,२,६,७,८ र ९)७सानाडाँडा२१,५०३१२४.३८ १७०८सुनछहरी गाउँपालिकाजेलवाङ, गाम, सिउरी, जैमाकसला, सेरम र फगाम (२-९)७जैमाकसला१७,२४१२७७.६२ ६२९सुनिलस्मृति गाउँपालिकाअरेश, खुङ्ग्री, घोडागाउँ, तेवाङ, गजुल, फगाम (१) र मिझिङ८सुलिचौर३०,६१७१५६.५५ २००१०थवाङ गाउँपालिकाथवाङ, मिरुल र उवा५थवाङ१०,८५११९१.०७ ५७

अङ्गुठाकार|रोल्पा जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा

सन्दर्भ सामग्रीहरू 

श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू