अर्घाखाँची जिल्ला

अर्घाखाँची नेपालको लुम्बिनी प्रदेशमा पर्ने एउटा पहाडी जिल्ला हो। यसको सदरमुकाम सन्धिखर्क हो। पाणिनि तपोभूमि,दुर्वाशेश्वर गुफा, मालिका मन्दिर, खिदीम, आलम देवीको मन्दिर, सुपा देउराली,  सिद्धेश्वर शिवालय, छत्र महाराज मन्दिर,  नर्तनाचल पर्वत, परशुरामेश्वर, ऐतिहासिक पौवा अर्घाकोट, पाली पन्थीटोलको लाकुरीरूखमा अबस्थित "देविस्थान मन्दिर लाकुरीकोरूख" यहाका प्रमुख पर्यटकिय स्थलहरू हुन। अर्घाखाँची जिल्लाको पूर्वमा पाल्पा, उत्तरमा गुल्मी, पश्चिममा प्युठान तथा दाङ र दक्षिणमा कपिलवस्तु तथा रूपन्देही जिल्लासँग जोडिएको छ। अर्घाखाँची जिल्लाका सबै गाविसहरूमा सडक सुविधा उपलब्ध छ।
अर्घाखाँचीमा जम्मा ६ वटा स्थानीय तह छन्;
- सन्धिखर्क नगरपालिका
- शितगंगा नगरपालिका
- भूमिकास्थान नगरपालिका
- छत्रदेव गाउँपालिका
- पाणिनी गाउँपालिका
- मालारानी गाउँपालिका

नामाकरण
अर्घाखाँची नामाकरणका सम्बन्धमा प्राप्त जनविश्वास अनुसार यस जिल्लाको अर्घा भन्ने स्थानमा रहेको भगवती मन्दिरमा अर्घको रूपमा दहि चढाउँदा देवी निस्किएकीले सो नामबाट अर्घा शब्दको उत्पत्ति भएको हो भन्ने बुझिन्छ। खाँची शब्दको उत्पत्ति भने सरकारले कर असुल गर्ने ठाउँ वा व्यक्तिलाई खजाञ्चि भन्ने प्रचलन भएकोले त्यसैबाट अपभ्रंश भई हुन गएको हो भन्ने बुझिन्छ। यसरी यस जिल्लाको नाम अर्घाखाँची रहन गएको भन्ने जनविश्वास पाइन्छ।

 इतिहास
नेपाल एकिकरण पूर्व वाइसे राज्यहरूको रूपमा रहेका अर्घा र खाँची दुई राज्य यस क्षेत्रमा रहेको र एकीकरणको शिलशिलामा ती दुई राज्यलाई तत्कालिन पाल्पा राज्यमा गाभिएको थियो। एकिकरण पछि अर्घा र खाँची मिलेर अर्घाखाँचीको नामाकरण भएको हो। २०१८ सालसम्म यो जिल्ला गुल्मी जिल्ला अन्तरगत पर्दथ्यो भने नेपाललाई ७५ जिल्लामा विभाजन गरे पश्चात यो छुट्टै जिल्लाको रूपमा स्थापित भयो।

 प्रशासनिक विभाजन 
जिल्लामा ३ नगरपालिका र ३ गाउँपालिकाहरू गरि ६ वटा स्थानीय तहहरू रहेका छन्।
+अर्घाखाँची जिल्लाका स्थानीय तहहरूक्रमस्थानीय तहहरूसमावेश गाविसहरूवडा सङ्ख्याकेन्द्रजनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)क्षेत्रफल (वर्ग किमी)जनघनत्व (वर्ग किमी)१सन्धिखर्क नगरपालिकासन्धिखर्क, नरपानी, खाँचिकोट, किमडाँडा, अर्घा, डिभर्ना, वाङ्ला र पाली (९)१२सन्धिखर्क४२,४९२१२९.४२ ३३०२शीतगङ्गा नगरपालिकाठाडा, जुकेना, जलुके, सिद्धारा, सिमलपानी, सीतापुर र सुवर्णखाल१४ठाडा३७,६९१६१०.४३ ६२३भूमिकास्थान नगरपालिकाधनचौर, नुवाकोट, खिल्जी, असुरकोट, धारापानी, ढाकावाङ र ढिकुरा१०नुवाकोट२८,१९२१५९.१३ १८०४छत्रदेव गाउँपालिकाछत्रगञ्ज, भगवती, बलकोट, केरुङ्गा, ठुलापोखरा, अर्घातोष (२-५), मरेङ (७-९) र चिदीका (१-८)८छत्रगञ्ज२१,६११८७.६२ २५०५पाणिनी गाउँपालिकाचिदीका  (९), पाली (१-८), पणेना, खिदिम, पोखराथोक, पटौटी, मैदान, धातिवाङ र अडगुरी८खिदिम२२,२१९१५१.४२ १५०६मालारानी गाउँपालिकाखन, खनदह, बाँगी, हंसपुर, गोखुङ्गा, अर्घातोष (१,६,७,८,९) र मरेङ (१-६)९खनदह२४,१५०१०१.०६ २४०

अङ्गुठाकार|अर्घाखाँची जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा

सन्दर्भ सामग्रीहरू


श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू