जाजरकोट जिल्ला

जाजरकोट जिल्ला नेपालको कर्णाली प्रदेश अन्तर्गत पर्ने एक जिल्ला हो। यो जिल्लाको सदरमुकाम खलङ्गा हो। यस जिल्लाको क्षेत्रफल २,२३० वर्ग किलोमिटर (८६० वर्ग माइल) रहेको छ भने राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या १,८९,३६० रहेको छ।

ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट महत्त्वपूर्ण मानिने बाईसे राज्यहरू मध्येको एक राज्य जाजरकोट पनि हो। यहाँ समशितोष्ण किसमको हावापानी पाइने गर्दछ। 

नामाकरण
झारकोट शब्दको अपभ्रंश भै जाजरकोट नाम दिइएको जनश्रुती रहेको पाइन्छ। पहिले यो ठाउँमा चारैतिर बाक्लो झारजङ्गल भएको र बिचमा कोट जस्तो परेको डाँडा भएकोले यसलाई झारकोट भन्दा भन्दै जाजरकोट भएको भन्ने भनाइ छ।
इतिहास
पौराणिक कालमा कर्णाली भेगमा (हाल जुम्ला जिल्लाको सिंजा क्षेत्रमा) खस जातीका मल्ल राजाहरूले एउटा विशाल राज्यको स्थापना गरेको पाइन्छ। अहिलेको जाजरकोट जिल्लाको क्षेत्रपनि त्यसताका सोहि राज्यमा थियो। धेरै राजाहरूले राज्य गरिसकेपछि ई.स. १८३३ ताका जुम्ला राज्य टुक्रिएर स साना बाईसे चौबिसे राज्यको उदय भएको थियो। सोहि समयमा शाके सम्वत १३००–१४५५ को आसपासमा भेरी नदीको पश्चिमी किनारा स्थित जगतीपुरलाई जगतीसिंह भन्ने राजाले राजधानी बनाई जाजरकोटमा राज्य सञ्चालन गरेका थिए। ईतिहास अनुसार त्यतिबेलाको जाजरकोट एउटा साम्राज्यको रूपमा विकसित भएको साथै त्यसको सिमाना जुम्लाबाट दक्षिण गङ्गा नदीसम्म, पश्चिममा दैलेख र पूर्वमा गण्डकी नदीसम्म फैलिएको थियो। पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल एकीकरण गरेको बेलामा समेत जाजरकोटलाई हमला नगरी छुटै राज्यको रूपमा मान्यता दिएको र राज्य रजौटा ऐन २०१७ अनुसार पनि जाजरकोटी राजाको अस्तित्व कायम रहेको अभिलेखबाट देखिन्छ।

 जनसाङ्ख्यिकी 

राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार, जाजरकोट जिल्लाको जनसङ्ख्या १,८९,३६० थियो। जनसङ्ख्याको ११.४१% ५ वर्ष मुनिका छन्। यहाँको साक्षरता दर ७५.५०% रहेको छ भने र लिङ्ग अनुपात प्रति १००० पुरुषमा १०१३ महिला छन्। नगरपालिकाहरूमा १०४,६९१ (५५.२९%) बसोबास गर्दछन्।

खस जातिले जनसङ्ख्याको बहुमत ओगटेका छन्, जुन जनसङ्ख्याको ९०% हो। क्षेत्रीहरूले जनसङ्ख्याको ३९% ओगटेका छन्, जबकि खस दलितहरूले जनसङ्ख्याको २९% ओगटेका छन्। मगरहरूले जनसङ्ख्याको ९% ओगटेका छन्।

राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार, ९८.३५% जनसङ्ख्याले नेपालीलाई आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्दछन्।

 प्रशासनिक विभाजन 
जाजरकोट जिल्लामा ७ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये ३ नगरपालिका र ४ गाउँपालिका छन्।
+जाजरकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरूक्रमस्थानीय तहसमावेश गाविसहरूवडा सङ्ख्याकेन्द्रजनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)क्षेत्रफल (वर्गकिमी)जनघनत्व (वर्गकिमी)१भेरी नगरपालिकाखलङ्गा, पुन्मा, जगतीपुर र भुर१३खलङ्गा३७,८९२२१९.७७ १७०२छेडागाड नगरपालिकासाल्मा, दसेरा, सुवानाउली, झाप्रा, कार्कीगाउँ र पजारु (३-९)१३कार्कीगाउँ३७,८७७२८४.०२ १३०३नलगाड नगरपालिकाडाँडागाउँ, लहँ, खगेनकोट, रग्दा र भगवती टोल१३खगेनकोट२८,९२२३८७.४४ ७५४शिवालय गाउँपालिकासिमा, थालारैकर र जुँगाथापाचौर९सिमा१४,७७६१३४.२६ ११०५बारेकोट गाउँपालिकारामिडाँडा, रोकायागाउँ, नायकबाडा र सक्ला९नायकबाडा२२,००५५७७.०५ ३८६जुनीचाँदे गाउँपालिकामजकोट, गर्खाकोट, दह र कोर्ताङ११मजकोट२३,७७१२७३.९७ ८७७कुसे गाउँपालिकाटालेगाउँ, अर्छानी, ढिमे, पैंक र पजारु (१,२)९ढिमे२३,०५८२७३.९७ ८४

सन्दर्भ सामग्रीहरू

 बाह्य कडीहरू 



श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू
श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका जिल्लाहरू