उखान-टुक्का

लोकजीवनमा चलिआएका सारपूर्ण कथन वा लोकोक्तिलाई उखान-टुक्का भनिन्छ जसले विशेष अर्थ वा सन्देश दिन्छ।
उखान भन्नाले गहन अर्थ र भाव बोकेका परम्परागत रूपमा चल्दै आएका भनाइहरू भन्ने बुझिन्छ। आफ्नो वास्तविक अर्थ गुमाएर छुट्टै तर विशिष्ट अर्थ बोक्ने शब्द समूहलाई टुक्का भनिन्छ। 

नेपाली समाजमा प्रचलित केही उखान र तिनका अर्थhttps://www.NepaliUkhan.com/: 

+  उखान अर्थअ.अँध्याराको काम खोलाको गीतअर्थहीन काम गर्नुअघिपछि स्याहार चोर आउने दिन विस्याहारअघि बुढी जानिन, पछि बुढी मानिनलौरो टेकेर बुढी आमाअकवरी सुनलाई कसी लाउनु पर्दैनराम्रो कुरालाई जाचीरहन पर्दैनअड्को पड्को तेलको धूपकाम लाग्ने कुरा नपाएर अर्को कुरासँग काम चलाउनुअगुल्टोले हानेको कुकुर बिजुली चम्कँदा तर्सन्छएक्चोटी धक्का खाएपछि, अर्को चोटी पहिला नै सजग रहनु अचानाको चोट खुकुरीले जान्दैनपिरपर्नेलाई मात्र थाहा हुन्छआ. आफ्नो आङको भैंसि नदेख्ने, अर्काको आङको जुम्रा पनि देख्नेआफुको केहींपनि नदेख् ने अरुको सानु कुरा पनि देख्नेआफू ताक्छु मुढो, बञ्चरो ताक्छ घुँडोआफुले एउता सोच्यो अर्कै हुन्छ आकाशको फल आँखातरी मर्असम्भव कुरालाई चुप लागेर हेर्नु बाहेक उपाए नहुनुआफू नमरी स्वर्ग देखिन्नआफुले काम नगरुन्जेलसम्म त्यसको प्रतिफल थाहा हुदैनआलु खाएर पेडाको धाकसानो काम गरेर ठूलो काम गरेको भन्नुआफ्नो दिउँ त मै मरिजाउँ, अर्काको पाए तीनमाना खाउँआफुले दिन नखोज्ने अरुले दिएको मज्जाले खाने आफू भलो त जगतै भलोराम्रो कामको थालनी आफुबाट सुरु गर्नु <big>इ<big>. इन्द्रको अगाडि स्वर्गको वयानजान्नेको अगाडी नजान्ने बोल्ने  इलमीको भागमा माछा र मासु अल्छीको भागमा आँशु नै आँशु काम गर्नेले मिठो खान पाउँछ।ई .सर्पको विष, मान्छेको ईखईख नभएको मान्छेको केहि महत्त्व हुँदैनउ.उम्केको माछो ठूलोगुमेको मौका नै सुनौलो मौका ऊ.ए.ऐ.ओ.ओरालो लागेको मृगलाई बाच्छाले खेद्छहेपिएको मान्छेलाई जसले पनि हेप्छऔ.औंलो दिँदा डुँडुलो निल्नेअं.अः.ककानो गोरूलाई औंसी न पुर्नेकेरा खाँदै सुसेल्दैकहिले सासुको पालो कहिले बुहारीको पालोकाग कराउँदैछ पीना सुक्दैछहुने कामलाई सानोतिनो अवरोधले छेक्दैन्।काला अक्षर भैंसी बराबर केहि कुरामा ज्ञान नभएकोलाई बुझाउँदा अलमल्ल पर्नुकुकुरको पुच्छर बाह्र वर्ष ढुङ्रोमा हाले पनि बाङ्गाको बाङ्गै नराम्रो बानि नसुध्रनुकुरो र कुलो जता लग्यो त्यतै जान्छ गफलाई जसरी बनाएर पनि भन्न सकिन्छकागलाई बेल पाक्यो हर्ष न विस्मात्बेमतलब को कुरा  कमिलालाई मूतको पहिरोतल्लो बर्ग गरीब वा केटाकेटी का सानातिना समस्या   काम गर्ने कालु मकै खाने भालु एक जनाले काम गर्नु तर त्यसको फल अर्कैले पाउनुक्ष...ख.खाई न पाई छालाको टोपी लाईखाने मुखलाई जुङ्गाले छेक्दैन कसैको ईच्छा भए, रोक्न सकिन्नग.गर्ने भन्ने हनुमान पगरी गुँथ्ने ढेडूगाई मारी गधा पोस्नुगाई खानेले बाच्छो खान्छ घ.घोडा चढ्ने लड्छघिउ केमा पोखियो? भागैमाघाँटी हेरी हाड निल्नु आफ्नो क्षमता अनुसार काम गर्नुघरको बाघ वनको स्याल घरको जनलाई धम्काई हेप्न सक्ने तर अरुसँग चाहिँ हिम्मत नहुनुघरै पिंडालु वनै पिंडालु ससुराली जाँदा बाह्र हातको पिंडालुङ.' ''  'च.चटपटे साँढेका तीन ठाँउमा डामचिप्ला मुखको धमिलो पेटचिचीको पनि लोभ पापाको पनि लोभ सबै कुराको लोभ हुनुचिनेको चोरले काट्छ छ.छन गेडी सबै मेरी छैनन गेडी सबै टेडी आफुसँग सम्पत्ति भए सबै नजिक, सम्पत्ति नहुँदा कोहि नहुनुछोरी कुटी बुहारी तर्साउनु ज.जाँगर न साँगर खाने बेला आँ गर्जुन गोरूको सीङ छैन उसैको नाम तिखेजहाँ स्त्री त्यहाँ श्रीजसले मह काढ्छ उसैले हात चाट्छ जसले काम गर्छ उसैले नै फल खान्छजीउको सार घाँटी कुराको सार गाँठीजुन थालमा खानु त्यही थालमा चुठनु जुन मानिस सँग सहयोग लियो, त्यसैको विरोध गर्नुजोगीको घरमा सन्यासी पाहुनाजो चोर् त्यस्को ठूलो सोर् जो लाउँछ चुक्ली उही जान्छ फुक्लीजो होचो उसको मुखमा घोचोजोई न जुँगा पोई न पोते, सातु न सोप्र्याक, केरा खाँदै सुसेल्दैजति जोगी आए कानै चिरिएकाजीउ भए घ्यू पिएज्ञ--झ .झिंगाको सरापले डिंगो मर्दैनञ--ट.--ठ.ठाउँ न ठहर बुढीको रहरड.--ढ...ण...त.तीलको पहाड बनाउनु ताक परे तिवारी नत्र गोतामे अबसरवादितैं रानी मैं रानीको भर्ला कुवाको पानीतित्राको मुखै बैरीथ.द.देश गुनाको भेष कपाल गुनाको केशदिन उजेली सुती गुमाई रात उजेली बिस्कुन सुकाईदुबै हातमा लड्डूभने जस्तो भयो  दौरा न सौराको खल्तीदुई जोइको पोइ कुना पसी रोइदूध दिने गाईको लात्ती सहनुपर्छध.धोवीको कुकुर घरको न घाटकोधनको पखेटा हुन्छन.नमच्चिने पीङको सय झटका बढी बोल्ने तर गरेर देखाउन नसक्ने नजाने गाउँको बाटो नसोध्नु नचाहिने कुरामा ध्यान नदिनु नपत्याउने खोलाले बगाउँछ नाउँ न जस् खरानी घस्नाच्न नजान्ने आँगन टेढो आफूबाहेक अरू सबकुरालाई गलतीको दोष दिनुनानी भन्दा आची ठूलोनाङ्लो ठटाई हात्ती तर्साउनुनखाउँ भने दिनभरिको शिकार खाउँ भने कान्छाबाबुको अनुहारनहुनु भन्दा कानो मामा निकोनिभ्ने वेलाको बत्ती उज्यालोनजीकको देउता हेलाप.पोहोरको मकै धेर यसपालीको जाडो धेरपोहोर मरिन् सासु, अहिले आए आँशुपशुपतिको जात्रा सिद्राको व्यापारपहिलेको तीतो पछिको मीठोफ.फूलको बास्ना वरिपरि मान्छेको बास्ना डाँडापारीफोहर गरेपछि दैलो देख्योब.बाच्छो पाओस कि बाच्छी, भतुवालाई बिगौतीबैद्यका गलागाँड, ज्योतिषीका छोरी राँडबाँदरको पुच्छर लौरो न हतियारबाँदरको हातमा नरिवलअयाेगयका हातमा बहुमुल्य वस्तु हुनुबोल्नेको पीठो बिक्छ नबोल्नेको चामल पनि बिक्दैनबाख्राले विराउँछ भेडाको कान काट्नेबिग्रेको घरको भत्केको चालाबालीनाली अरूको राम्रो, छोराछोरी आफ्नो<big>भ<big>.भारी माथि सुपारीभँडार खनेर आँगन पुर्नुभेडा भेडासँग बाख्रा बाख्रासंगम.मह काढ्नेले हात चाट्छ।मेरो गोरूको बाह्रै टक्का। अरूको कुरा सुन्दै नसुनी आफ्नै लिंडेढीपी नछोड्नु।माछा देखे दुला हात, सर्प देखे खोकिलामा हातमामाको घोडी मेरो हि हि अरुको प्रगतिमा गरिने अर्थहिन उत्सबमुखमा राम राम बगलीमा छूरामरेपछि डुमै राजा {यो उखानले निश्चित जातिका मानिसलाई होच्याएको हुनाले विवादित छ} मरेपछी जेजस्तो भए पनि आफुलाई फरक पर्दैनमर्ने बेलामा हरियो काँक्रोमुसाको छोरी मुसैलाईमरेपछि ओखतीय.र.रात रह्यो, अग्राख पलायो / रात रहे अग्राख पलाउँछजुन कुरो हुनु पर्थ्यो ति कुरो हरू परिवर्तन हुन्छन् ,रातभरी करायो दक्षिणा हरायोजति नै गाह्रो सहेर नि काम गर्दा नि ज्याला नदिनु रोटी चिल्ला मीठा कुरा खस्रा मीठाल.लाटो लड्छ एक बल्ड्याङ बाठो लड्छ तीन बल्ड्याङलाटो देशमा गाँडो तन्नेरीलङ्का जित्ने हनुमान पगरी गुथ्ने ढेडूलूटको धन फूपूको सरादलहरो तान्दा पहरो गर्जन्छ।लासामा सुन छ कान मेरो बुच्चैलोग्ने स्वास्नीको झगडा परालको आगो व.श.ष.<big>स.सुनारको सय चोट लोहारको एक चोटसिपालुले सीप लायो मुखुण्डीले मुख लायोसाँढेको जुधाई बाच्छाको मिचाई दुइको झगडामा अर्को फस्ने साउनमा आँखा फुटेको गोरूले सधैं हरियो देख्छसाधुलाई सुली चोरलाई चौतारोसोझाको सहाय दैव सस्तो वेसाहा पेट लागि मर् <big>ह.हात्ती आयो हात्ती आयो फुस्सा हात्तीको मुखमा जीरा चाहिने भन्दा कम हिस्स बुढी हरिया दाँतहुने विरूवाको चिल्लो पात राम्रो मान्छेले सानै देखि राम्रो लक्षण देखाऊछ हराएको गाई सूर्यलाई दानहंसले ठाँउ छोडनुज्यादै डराउनु/ तर्सिनु

भिनाला शब्द अर्थ के हो

बाह्य कडीहरू