Ę

Ę, as Lüütbookstaav ę (, ) is een Bookstaav, den Poolsch, Litausch, Elvdaalsch bruukt. Öller plattdüütsch Schrievwiesen bruukt ę to’n Deel dat e as Monophthong un Diphthong to ünnerscheden.  

 Plattdüütsch 
duum|Plattdüütschen Text na de Bremer Schrievwies (1998)Wolfgang Lindow, Dieter Möhn, Herrmann Niebaum, Dieter Stellmacher, Hans Taubken, Jan Wirrer: Niederdeutsche Grammatik, Bremen 1998, ISBN 3-7963-0332-3, S. 48 (Detail aus einem Scan von  in der um 1998 konzipierten Bremer Schreibung)
verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:E_with_open_mark_in_a_text_from_Fritz_Reuter_printed_about_1910.png|duum|Plattdüütsch Text üm 1920Uut Hermann Jahnke, Albert Schwarz (Ruutgeveer): Fritz Reuters sämtliche Werke in fünfzehn Bänden. Berlin um 1910, Zwölftes Buch, S. 81
Verscheden plattdüütsche Schrievwiesen in’n 19. un fröhen 20. Jaarhunnerd bruken dat <ę> för dat toonlange apen /ɛː/ in’n Gegensatz to dat diphthongsche ooldlange /ɛɪ̯/. Deelwies weren ook <æ> oder <œ> statts <ę> begäng. Vundag is ook <ä>  begäng, to’n Bispeel in de Schrievwies vun Renate Hermann-Winter för’t Mekelborgsch-Vörpommersch.

Dat <ę> kümmt to’n Bispeel in den Lübecker Richtlinien vun 1920 vör, so as ook in de Loccumer Richtlinien vun 1972 un de Bremer Schrievwies vun 1998.Wolfgang Lindow, Dieter Möhn, Herrmann Niebaum, Dieter Stellmacher, Hans Taubken, Jan Wirrer: Niederdeutsche Grammatik, Bremen 1998, ISBN 3-7963-0332-3, S. 32–35, 38–42 Dat Teken süüt hier man anners uut. De Haken sitt lootrecht in de Midde vun dat Teken. De Form kümmt uut de Theutonista, ene Luudschrift, de to’n Begünn vun dat 20. Jahrhunnerd in düütsche Dialektologie begägn weer.Otto Heilig, Philipp Lenz (Ruutgever): Zeitschrift für hochdeutsche Mundarten, I. Band, Heidelberg 1900, S. 6–7 In’n Unicode steit dat nich as egen Teken,  kann avers as E/e mit U+1AB7  schreven warrn: E᪷, e᪷

 Poolsch 
In dat poolsche Alphabeet kümmt ę na e. De Bookstaav steit nienich an’n Woordanfang – dat luudmalersch Woord . De Uutspraak hangt vun dat Ümfeld af.

 Uutspraak 
+Uutspraak ę je na ÜmfeldÜmfeldUutspraakBispeelPhoneemschPhoneetschSchrievwiesUutspraak
(phoneemsch)Uutspraak
(phoneetsch)ę +  f, w, s, z, sz, ż, rz, h, chkęsⓘ ('bite')ę + k, glękⓘ ('fear')ę + t, d, c, dz, cz, dżbędęⓘ ('I will be')ę + p, bsępⓘ ('vulture')ę + ś, ź, ć, dź, si, zi, ci, dzibędzieⓘ ('it will be')ę + l, ł; an’n Woordenncięⓘ ('you')
 Litausch 
Litausch nöömt dat ę mit Ogonek e nosinė ‘nasaal e’. Oorsprünglich kennteken de Bookstaav ook enen nasalen Vokaal, man in dat late 17. Jaarhunnerd wannel sik de Nasaalvokaal in den meisten litauschen Dialekten in enen langen nich-nasalen Vokaal. So kenntekent de Vokaal vundaag de Längd. 

In de Schrift blivt so verscheden grammatsche Formen scheden, de na de Uutspraak gliek sünd, so as eglę as de Akkusativ vun eglė beid mit lang e an’n Woordenn.

 Footnoten 

Kategorie:Schriftteken
Kategorie:Litausch
Kategorie:Poolsch
Kategorie:Plattdüütsch