Liter

Eenheit Norm  as SI-Eenheed tolaten Naam  Liter Grött  Volumen Eenhedenteken  l oder L Formelteken  V
De Liter (SI-Symbole L un l, ook: ℓ) es ene metrische Eenheed Volumen to mèten. Een Liter kümt enen Kubikdezimeter (dm3), 1000  Kubikzentimeter (cm3) oder 0,001 Kubikmeters (m3) liek. Een Kubikdezimeter (oder Liter) het een Volumen van {10 cm × 10 cm × 10 cm un es so een Dusendste Deel van enen Kubikmeter.

Dat oorsprünglike fransche metrische Enhedensysteem bruke den Liter as ene Grundmaateenheed. Dat Woord „Liter“ stamt van de Namen för de öldere fransche Eenheed , de uut’r byzantinsch-greekschen Sprake kümmt un eerst ene Maateenheed för Wichte nich för Volumen beteke.„Liter“, in: Digitale Wörterbuch der deutschen Sprache, binnennets, upropen den 30.11.2023.
De Liter worde so tiedens de Fransche Revolutschoon een Deel van metrischen Eenhedensysteem. De Liter kann een tohope med anderen SI-Eenheden bruken, man de Standaard-SI-Eenheed Volumen to mèten es de Kubikmeter.Bureau International des Poids et Mesures, 2006, p. 124.

Een Liter het exakt de Masse van meest enen Kilogramm, ümme dat de Definitschoon van enen Kilogramm 1795 eerst de Masse van enen Kubikdezimeter Water bi de Temperatuur van smelten Ies(0̈° C) was.  As de Mèter un dat Kilogramm läter niege Definitschonen krègen stimmt düsse Betog to ene nich meer exakt œvereen.

Definitschoon
alternativtext=Bloge Wörpel, an Sieden de Länge van den Sieden (10 cm)|duum|Een Wörpel med 10 cm langen Sieden het een Volumen van enen Liter
Een Liter es een Kubikdezimeter, wat dat Volumen van enen Wörpel med 10 Zentimeter × 10 Zentimeter × 10 Zentimeter langen Sieden es (1 L ≡ 1 dm3 ≡ 1000 cm3). So es 1 L ≡ 0.001 m3 ≡ 1000 cm3; un 1 m3 (also een Kubikmeter, de  SI-Eenheed för Volumen) es up’n Punkt 1000 L.

Van 1901 bet 1964  was de Definitschoon van den Liter dat Volumen van enen Kilogramm iedel Water bi de maximale Dichte (+3.98 °C) un Standaarddruck. Dat Kilogramm wedder hadde den internatschonalen Prototyp för dat Kilogramm as Grundlage un solle de sülve Masse as enen 1 Liter Water in den Tostand as bòven hebben.  Nu kamm man ruut, dat de Prototyp 28 ppm to groot was un so enen Liter egens 1.000028 m³ was. Daarümm kamm 1964 de Definitschoon vandage up. De Liter es kene SI-Eenheed man de , de Institutschoon, de SI-Eenheden defineren dööt, seggt dat een den Liter tohope med den SI-Eenheden bruken kann un leggt ook de Definitschoon för de Liter un siene Symbole fast.

Een Liter kümt enen oder Milli-Ster liek, ene metrische Eenheed, ene Unnereenheed van den Ruummeter, de nich bi den SI-Eenheden tohöört.

 SI-Präfixe för den Liter 

Den Liter, ook wenn he nich bi den offitschellen SI-Eenheden tohöört, kann een med SI-Präfixen bruken. Faken bruukt een de Milliliter, de dusendeste Deel van enen Liter, vœr al in’n Medizin, den Inginuerswèsen man ook bi’n Kòken. .Kenneth Butcher, Linda Crown, Elizabeth J. Gentry (2006), The International System of Units (SI) – Conversion Factors for General Use. NIST Special Publication 1038. Internatschonaal givt et twee Standaardsymbole för den Liter: L un l.  
 Poteggens  Name  Symbole  Äquivalent Volumen 10−30 L  Quektoliter  ql  qL  103 pm3  dusend Kubikpikometers 10−27 L  Rontoliter  rl  rL  106 pm3  ene Millionen Kubikpikometers 10−24 L  Yoktoliter  yl  yL  nm3  Kubiknanometer 10−21 L  zeptoliter  zl  zL  103 nm3  dusend Kubikpikometers 10−18 L  Attoliter  al  aL  106 nm3  Ene Millionen Kubiknanometers 10−15 L  Femtoliter  fl  fL  μm3  Kubikmikrometer 10−12 L  Pikoliter  pl  pL  103 μm3  dusend Kubikmikrometers 10−9 L  Nanoliter  nl  nL  106 μm3  Ene Millionen Kubikmikrometers 10−6 L  Mikroliter  μl  μL  mm3  Kubikmillimeter 10−3 L  Milliliter  ml  mL  cm3  Kubikzentimeter 10−2 L  Zentiliter  cl  cL  101 cm3  teggen Kubikzentimeters 10−1 L  Deziiliter  dl  dL  102 cm3  hunderd Kubikzentimeters 100 L  Liter  l  L  dm3  Kubikdezimeter 101 L  Dekaaliter  dal  daL  101 dm3  teggen Kubikdezimeters 102 L  Hektoliter  hl  hL  102 dm3  hunderd Kubikdezimeters 103 L  Kiloliter  kl  kL  m3  Kubikmeter 106 L  Megaliter  Ml  ML  dam3  Kubikdekameter, 1 Ene Millionen Liters 109 L  Gigaliter  Gl  GL  hm3  Kubikhektometer 1012 L  Teraliter  Tl  TL  km3  Kubikkilometer 1015 L  Petaliter  Pl  PL  103 km3  dusend Kubikkilometers 1018 L  Exaliter  El  EL  106 km3  ene Millionen Kubikkilometers 1021 L  Zettaliter  Zl  ZL  Mm3  Kubikmegameter 1024 L  Yottaliter  Yl  YL  103 Mm3  dusend Kubikmegameters 1027 L  Ronnaliter Rl  RL  106 Mm3  ene Millionen Kubikmegameters 1030 L  Quettaliter  Ql  QL  Gm3  Kubikgigameter

Symbool
Eerst was dat Symbool för den Liter alleen l (een lütk L), na SI-Richtlinie, dat bloot de Eenheden, de den Namen van ene Persoon drèget, enen groten Bookstaven krieget. In vèlen engelschsprakigen Länndern schrievet de Lüde de arrabsche Tall 1 man as enen lootrechten Streek. Daarümme süüt de Ziffer „1“ faken so uut as een lütk „l“. Ook bi welke Schriftaarden up’n Reekner sind bede swaar uutenetohoolden. Daarweègen het de CIPM dat grote „L“ 1979 as enen Alternative tolaten. Dat Symbool „ℓ“, wat as een lütk „l“ in Schrievschrift uutsüüt es sunderlik in China, Japan un Korea begäng. Vele Reeknerschrivtaarden för chineesche Schrivtteken bruket dat „ℓ“ un ook Extrateken för Mikroliter, Milliliter, Deziliter un Kiloliter (㎕, ㎖, ㎗, un ㎘)
Historie
De Liter hete eerst „cadil“. Prototypen wist dat  in Paris. Frankriek make 1795 den Liter as niege „republikaansche Maateenheed“ ene offitschelle Eenheed med de Defintischoon van enen Kubikdezimeter.  1879 sette dat  de Definitschoon van enen Liter un dat Symbool l (lütk L) fast.

1901 sette de drüdde   de Defintschoon för den as den Ruum van enen 1 kg ielen Water bi de Temperatuur van’r Maximaaldichte (3.98 °C) un enen Druck van enen 1 atm. Dat make den Liter liek to 1.000028 dm³. De twelvde  kamm wedder to de oolde Definitschoon trügge, un sette de Definitschoon in’n Betog to den Meter, as enen anderen Namen för enen Kubikdezimeter. De sessteggende  stemme den alternativen Symbool L to.

Litteratuur

 Bureau International des Poids et Mesures. (2006). "The International System of Units (SI)": Table 6

 National Institute of Standards and Technology. (December 2003). The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty: International System of Units (SI) (web site): Note on SI units
 Taylor, B.N. and Thompson, A. (Eds.). (2008a). The International System of Units (SI), Gaithersburg, MD: National Institute of Standards and Technology. .
 Taylor, B.N. and Thompson, A. (2008b). Guide for the Use of the International System of Units (Special Publication 811). Gaithersburg, MD: National Institute of Standards and Technology.
 Turner, J. (Deputy Direktor of the National Institute of Standards and Technology). (16 Mee 2008)."Interpretation of the International System of Units (the Metric System of Measurement) for the United States". Federal Register Bd. 73, No. 96, S. 28432-3.
 UK National Physical Laboratory. Non-SI Units

Nawiese

Kategorie:SI-Eenheit