List vun de Königinnen un Könige vun England

In de List vun de Königinnen un Königen vun England sünd all souveräne Böverte vun’t Königriek England vun de Eenheit in’t 9. Johrhunnert bet in’t Johr 1707, as England dör den Act of Union tohoop mit Schottland dat Königriek Grootbritannien bill.

Na de Traditschoon warrt König Egbert vun Wessex as eerste in de Königslisten vun England opföhrt, wiel he de eerste ut dat Huus Wessex weer, de tominnst to’n Deel de Böverte in de angelsäss’sche Heptarchie op dat britsche Eiland weer. Sien Kinners föhren de lütte Königrieke Angeln un Sassen to enen groten angelsäss’schen Königriek tohoop, dat vun af den Anfang vun’t 10. Johrhunner ok blot England nöömt worrn is.

Na den Infall vun Willem den Eroberer in’t Johr 1066 mischen sik franzöösche Kultur un politsche Ideen in den engelschen Hoff in. England werr 1154 denn blot en Deel vun’t plantagenêtsche Riek. An’t Enn vun’t 12. Johrhunnert begünnen de Könige vun England bilütten, Irland un Wales in ehr Macht to kregen. To Beginn vun’t 13. Johrhunnert denn güng dat plantagenêtsche-angevinsche Riek ünner, un dat Huus Plantagenêt wannel sik alleen to en engelsche Dynastie. De normannsche Adel pass sik an de angelsass’sche Lüüd an un hülp dorbi, en Natschonaalföhlen intorichten.

1541 wöör dat Königriek Irland gründt, dat in Personalunion mit England verbandelt weer. Vun af 1603 geev dat ok en Personalunion mit Schottland, de opletzt 1707 in en Realunion mit den Naam „Königriek Grootbritannien“ ümstrukturert wöör (kiek bi List vun de Königinnen un Königen vun Grootbritannien).

 List vun de Königinnen un Königen vun England 
 Huus Wessex 
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80pxEgbertEcgberht oder Ecgbriht(* 770; † 839) 802–839 Söhn vun König Ealhmund von Kent Egbert bo dat Königriek Wessex to dat grootmächtige Königreich binnen de angelsass’sische Heptarchie op un nehm 829 dat stark Riek Mercia in. Egbert wöör „Bretwalda“ (bretenanwealda) nöömt, wat heten dä, dat he över dat hele Eiland herrschen wull. 80px ÆthelwulfÆþelwulf(* üm 800; † 13. Januar 858) 839–858 Söhn vun’n Vörgänger He kreeg East Anglia, Kent, Sussex un Essex ünner. 856 wöör he vun sienen öllsten Söhn entmacht. 80px ÆthelbaldÆþelbald(* üm 834; † 20. Dezember 860) 855–860 Söhn vun’n Vörgänger  80px ÆthelberhtÆþelberht(* üm 835; † 865) 860–865 Broder vun’n Vörgänger He weer al Ünnerkönig to de Tiet vun sienen Broder wesen, ehr dat he König wöör. De Wikinger nehmen Noordoostengland in un kenem ok bet na Wessex. 80px ÆthelredÆþelræd(* üm 837; † 23. April 871) 865–871 Broder vun’n Vörgänger  80px Alfred de GrootÆlfred(* üm 847/849; † 26. Oktober 899) 871–899 Broder vun’n Vörgänger He focht gegen de Dänen un kunn ok wedder ’n beten Land trüch halen. 80px Eduard de ÖllereĒadweard se Ieldra(* üm 871; † 17. Juli 924) 899–924 Söhn vun’n Vörgänger   Æthelweard(* üm 904; † 2. August 924) 924 Söhn vun’n Vörgänger He weer blots ’n paar Daag an de Macht. 80px ÆthelstanÆþelstān(* üm 894; † 27. Oktober 939) 924–939 Broder vun’n Vörgänger He dräng de Dänen wieder trüch un weer de eerste engelsche König, de över dat hele Rebeet vun’t England vun vundaag herrsch. 80px Edmund de BasigeĒadmund(* üm 922; † 26. Mai 946) 939–946 Broder vun’n Vörgänger  80px EaredEadred(* üm 924; † 23. November 955) 946–955 Broder vun’n Vörgänger 80px EadwigEadwig(* üm 941; † 1. Oktober 959) 955–959 Söhn vun Edmund den Basigen  80px Edgar de FriedlicheEadgar(* 939; † 12. Juli 975) 959–975 Broder vun’n Vörgänger  80px Eduard de MärtyrerĒadweard(* üm 962; † 18. März 978) 975–978 Söhn vun’n Vörgänger  80px Æthelred de UnberadeneÆþelræd Unræd(* üm 968; † 23. April 1016) 978–1013 Halfbroder vun’n Vörgänger, Söhn vun Edgar He arv den Throon dör den Moord vun sien Mudder an sienen Halfbroder.
De Dänen fullen wedder mehr in in England. Æthelred weer vun de Menen, all Dänen in’t Riek schullen doot maakt warrn, dor kreeg he en Jack vull vun den däänschen König.

 Huus Jelling 
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Sven GavelboortSvend Tveskæg(* üm 965; † 3. Februar 1014) 1013–1014 nich verwandt mit dat Huus Wessex, Söhn vun Harald Blautähn König vun Däänmark. He nehm England in un weer en Johr lang König, ahn dat he kröönt worn is.

Huus Wessex
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Æthelred de UnberadeneÆþelræd Unræd(* üm 968; † 23. April 1016) 1014–1016  He keem ut dat Exil wedder trüch un verjaag Sven sienen Söhn Knut. 80px Edmund IesensietĒadmund Isen-Healf(* üm 989; † 30. November 1016) 1016 Söhn vun’n Vörgänger Verleer gegen Knut un bleev Ünnerkönig in Wessex.

Huus Jelling
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Knut de GrootKnud den Store(* üm 995; † 12. November 1035) 1016–1035 Söhn vun Sven Gavelboort  1015 kehr Knut wedder trüch na England un belager London. Æthelred bleev dorbi doot. Knut herrsch över Däänmark, Norwegen un England. He heirat de Weetfro vun Æthelred Emma, de Süster vun Richard vun de Normandie, Grootvadder vun Willem den Eroberer. 80px Harald HasenfootHarald Harefod(* üm 1016; † 17. März 1040) 1035–1040 Söhn vun’n Vörgänger Harald kunn sien Königdom verdeffenderen. En wichtig Adjuvant weer de mächtig Earl Godwin vun Wessex. 80px HardiknutHardeknud(* üm 1018/1019;† 8. Juni 1042) 1040–1042 Halfbroder vun’n Vörgänger, Söhn vun Knut un Emma 

Huus Wessex
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Eduard de BekennerĒadƿeard se Andettere(* üm 1004; † 5. Januar 1066) 1042–1066 Söhn vun Æthelred Däänsche un normannsche Lüüd stützen sien Macht. He verdeffendeer den Throon gegen den Earl Godwin, man stünn achter den sien Söhns. Eduard begünn den Bo vun de Westminster Abbey. 80px Harald GodwinsonHarold Godwinesson(* 1022; † 14. Oktober 1066) 1066 Söhn vun den Earl Godwin von Wessex, de Harald Hasenfoot hülp, un Swager vun’n Vörgänger Harald wehr enen norwegschen Infall af. He bleev doot in de Slacht gegen Willem den Eroberer. 80px Edgar ÆthelingEadgar Æþeling(* üm 1051; † üm 1125) 1066 Grootkind vun Edmund Iesensiet, Eduard de Bekenner is Halfgrootonkel in’n 2. Grad He wöör na de Slacht vun Hastings König maakt, verleer aver gegen Willem den Eroberer.

 Huus Normandie 
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Willem de ErobererGuillaume le Conquérant(* 1027/28;† 9. September 1087) 1066–1087 Kusengskind vun Eduard den Bekenner över den sien Mudder Emma vun de Normandie, Süster vun Richard vun de Normandie He wöör fröher ok Willem de Bastard nöömt. Willem full 1066 in England in un wunn de Slacht vun Hastings (Teppich vun Bayeu). Franzöösch is de Spraak vun’n engelschen Hoff worrn. Willem hett den Tower of London bot. 80px Willem II. RufusGuillaume le Roux(* 1056; † 2. August 1100) 1087–1100 Söhn vun’n Vörgänger Willem arv England, sien Broder Robert de Normandie. 80px Hinrich I. BeauclercHenri Beauclerc(* üm 1068; † 1. Dezember 1135) 1100–1135 Broder vun’n Vörgänger Hinrich wunn gegen sienen Broder Robert un regeer England un de Normandie in Personalunion. 80px Stephan vun BloisÉtienne de Blois(* 1097; † 25. Oktober 1154) 1135–1141 Süsterkind vun’n Vörgänger Stephan reet de Macht an sik gegen den letzten Willen vun Hinrich I. 80px Matilda de KaiserinMathilde l'emperesse(* 1102; † 10. September 1167) 1141 Dochter vun Hinrich I. Weetfro vun Kaiser Hinrich V. un Fro vun Graaf Gottfried V. Plantagenêt vun Anjou. Matilda kunn kort de Macht övernehmen. Na de Freelaten vun Stephan kreeg se de Normandie, un ehr Kinners wörrn Arvden op den engelschen Throon. 80px Stephan vun BloisÉtienne de Blois(* 1097; † 25. Oktober 1154) 1141–1154 Stephan verleer de Slacht gegen Matilda. He mööt de ehr Kinners as Arvden anerkennen.

 Huus Plantagenêt
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Hinrich II.Henri Court-manteau(* 5. März 1133;† 6. Juli 1189) 1154–1189 Söhn vun Matilda  Hinrich de JüngereHenri le jeune roi(* 28. Februar 1155;† 11. Juni 1183)  1170–1183  Söhn vun Heinrich II. Hinrich weer Mitkönig vun sienen Vadder. He bleev doot bi enen Opstand gegen em. 80px Richard LövenhartRichard Cœur de Lion(* 8. September 1157;† 6. April 1199) 1189–1199 Söhn vun’n Vörgänger To sien Tiet weer Robin Hood aktiv. 80px Johann AhnlandJean sans Terre(* 24. Dezember 1167;† 19. Oktober 1216) 1199–1216 Broder vun’n Vörgänger Johann verleer veel Land op’t Fastland an den franzööschen König. He wunn in Irland un Wales. He wull nich de Magna Charta anerkennen, dor rebelleren de Fürsten vun England.

Kapetinger
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies80px Ludwig de Lööv(* 5. September 1187;† 8. November 1226) 1216–1217 Mann vun Blanka vun Kastilien, en Süsterkind vun Johann un Grootkind vun Hinrich II. Ludwig weer König vun Frankriek. Dör sien Siegen in de kontinentale Territorien gegen de Königen vun England un sien inheirat Verwandschap süh he sien Schangs op den Throon in England. He wöör nie nich kröönt. Na twee Daalslääg geev he na en Johr sien Anspröök op.

Huus Plantagenêt
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Hinrich III.Henry of Winchester(* 1. Oktober 1207;† 16. November 1272) 1217–1272 Söhn vun Johann I. 80px Eduard I.Edward Longshanks(* 17. Juni 1239;† 7. Juli 1307) 1272–1307 Söhn vun’n Vörgänger 80px Eduard II.Edward of Caernarvon(* 25. April 1284;† 21. September 1327) 1307–1327 Söhn vun’n Vörgänger 80px Eduard III.(* 13. November 1312;† 21. Juni 1377) 1327–1377 Söhn vun’n Vörgänger, Söhn vun Isabella vun Frankriek Twischen König Eduard III. vun England un König Philipp VI. vun Frankriek, Kusengs in’n 4. Grad un togliek Kusinskind un Onkel in’n tweten Grad, eskaleer de Clinch över de Rechte vun biede Königrieken. Eduard as mächtig Lehnsherr vun Aquitanien in Frankriek wull ok König vun Frankriek warrn. Na den Dood vun König Karl IV. vun Frankriek weern den Kapetinger utstorven. Isabella vun Frankriek, Süster vun Karl, Dochter vun König Philipp IV. vun Frankriek un Kusine vun Philipp VI., weer Fro vun König Eduard II. vun England un Mudder vun König Eduard III. De twee Könige kören den Hunnertjohrigen Krieg as Middel, ehrn vigelienschen Striet to klaren. 80px Richard II.Richard of Bordeaux(* 1367; † 14. Februar 1400) 1377–1399 Grootkind vun’n Vörgänger Richard hett keen goot Hand in’n Hunnerjohrigen Krieg un leeg in’n Clinch mit’t Parlament, dat em afsett. He weer woll de eerste engelsche König ut’t Huus Plantagenêt, de Engelsch as sien Mudderspaak harr.

 Huus Lancaster 
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Hinrich IV.Henry of Bolingbroke(* 1366/67;† 20. März 1413) 1399–1413 Kuseng vun’n Vörgänger 80px Hinrich V.Henry of Monmouth(* 16. September 1387;† 31. August 1422) 1413–1422 Sohn des VorgängersHinrich hett Erfolg in’n Hunnertjohrigen Krieg un haal veel Land trüch. He schull sogor Arv vun’n franzööschen Throon warrn, man dat keem nie nich so wiet. 80px Hinrich VI.(* 6. Dezember 1421;† 21. Mai 1471) 1422–1461 Sohn des Vorgängers Hinrich wöör to’n Gegenkönig vun Frankriek kröönt, as dat al nich mehr so goot lööp för England in’n Hunnertjohrigen Krieg. As Johanna vun Orléans üm de Eck keem, hett he dat swoor gegen de franzöösche Armee. Hinrich mööt allens buten de Stadt Calais an Frankriek afgeven. De grote Verluste in Frankriek frustreer vele Lüüd in England. Dat Huus York, en Nebenlinie vun’t Huus Lancaster, greep na’n Throon. De Rosenkrieg harr begünnen.

 Huus York 
 Bild NaamAlternativnaam(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Eduard IV.Edward of York(* 28. April 1442;† 9. April 1483) 1461–1470 Kuseng in’n 3. Grad vun’n Vörgänger un Ur-Urgrootkind vun Eduard III.  Warwick de Königsmaker, en vun de riekste Lüüd vun England, hülp Eduard op den Throon.

 Huus Lancaster 
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Hinrich VI.(* 6. Dezember 1421;† 21. Mai 1471) 1470–1471 Nadem sik  Warwick de Königsmaker un Eduard IV. över en politsche Saak verkracht harrn, hülp he Hinrich wedder trüch op den Throon.

 Huus York 
 Bild NaamAlternativnamen(Lebensdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Eduard IV.Edward of York(* 28. April 1442;† 9. April 1483) 1471–1483 Eduard focht gegen Hinrich un wunn den Throon trüch. 80px Eduard V.(* 1470; † woll 1483) 1483 Söhn vun’n Vörgänger Eduard regeer blots kort un wöör vun sienen Onkel afsetten. 80px Richard III.Richard of Gloucester(* 2. Oktober 1452;† 22. August 1485) 1483–1485 Onkel vun’n Vörgänger Richard sett sien Broderkind Eduard af, wiel he en illigitim Söhn wees. Shakespeare schull later en vun sien bekanntste Warken över em schrieven.

 Huus Tudor 
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Hinrich VII.Henry Tudor(* 28. Januar 1457;† 21. April 1509) 1485–1509 Kuseng in’n 4. Grad un Swager vun Eduard V. Vun sien Mudder ehr Siet weer Hinrich en Lancaster. He wunn gegen Richard III. un weer de letzte König, de den Throon dör en Slacht kreeg. Hinrich beendt den Rosenkrieg. 80px Hinrich VIII.(* 28. Juni 1491;† 28. Januar 1547) 1509–1547 Söhn vun’n Vörgänger Hinrich gründt 1531 de anglikaansche Kark, wiel de Paapst sien Ehe nich hett anulleren wollen. He weer siet 1541 butendem König vun Irland. 80px Eduard VI.(* 12. Oktober 1537;† 6. Juli 1553) 1547–1553 Söhn vun’n Vörgänger Ünner Eduard sien Herrschap kreeg de Protestantismus Wind vun achtern. 80px JaneJane Grey(* 1537; † 12. Februar 1554) 1553 Kusengskind vun’n Vörgänger un Urgrootkind vun Hinrich VII. Jane wöör nie nich kröönt un blots ’n poor Daag Königin. 80px Maria I.Maria de Kathoolsche; Bloody Mary(* 18. Februar 1516;† 17. November 1558) 1553–1558 Dochter vun Hinrich VIII. Maria dreev den Katholizismus vöran. Se verleer de Stadt Calais as letzte Territorium op’t Fastland. PhilippPhilipp II. vun Spanien 1554–1558 Mann vun Maria I. Philipp weer Mitkönig vun sien Fro in England. 80px  Elisabeth I.Elizabeth the Virgin Queen(* 7. September 1533;† 24. März 1603) 1558–1603 Halfsüster vun de Vörgängersch, Dochter vun Hichrich VIII. Elisabeth löös England vun’n Katholizismus. Se festig de Seemacht vun England un versenk de spaansche Armada. De noordamerikaansche Kolonie Virginia wöör na ehr nöömt. William Shakespeare schreev to ehr Tiet; ok (nich so nett) över de Lancasters un de Yorks.

 Huus Stuart 
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Jakob I.(* 19. Juni 1566;† 27. März 1625) 1603–1625 Ur-Urgrootkind vun Hinrich VII., Söhn vun Maria Stewart He arv den schottschen Throon vun sien Mudder un weer dor Jakob VI. In Virginia wöör to sien Ehr Jamestown gründ. 80px Karl I.(* 19. November 1600;† 30. Januar 1649) 1625–1649 Söhn vun’n Vörgänger Karl regeer ahn dat Parlament un provozeer den engelschen Börgerkrieg. England wöör Republik.

Tiet vun de Republik
 Commonwealth of England 
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Oliver Cromwell(* 25. April 1599;† 3. September 1658) 1649–1658 Kuseng in’n 13. Grad vun’n Vörgänger Cromwell weer Revolutschoonsföhrer, man eenmal an de Macht maak he mit dat autoräär Regeren wieder so as sien Vörgänger. 80px Richard Cromwell(* 4. Oktober 1626;† 12. Juli 1712) 1658–1659 Söhn vun’n Vörgänger Cromwell geev sien Lordprotekterschap op.

Restauratschoon
 Huus Stuart 
 Bild NaamAlternativnaams(Leevdaten) Regerens-tiet Verwandt-schap Henwies 80px Karl II.(* 29. Mai 1630;† 6. Februar 1685) 1660–1685 Söhn vun Karl I. Karl wöör al 1651 to’n König vun Schottland maakt. He kreeg Nieuw Amsterdam, later New York City, vun den Nedderlannen. 80px Jakob II.(* 14. Oktober 1633;† 16. September 1701) 1685–1689 Broder vun’n Vörgänger He weer König Jakob VII. vun Schottland. Jakob weer de letzte kathoolsche, englesche König. 80px 80px Maria II.(* 30. April 1662;† 28. Dezember 1694) unWillem III.Willem vun Oranien(* 14. November 1650;† 19. März 1702) 1689–1694 Dochter vun’n Vörgänger Se kemen dör de Glorious Revolution an de Macht över England, Schottland un Irland. Se möten de Bill of Rights anerkennen. Willem kunn ok na den Dood vun sien Fro wiederregeren. 1701 slot de Act of Settlement Kathoolsche vun de Kroon ut.1689–1702Mann vun Maria II. 80px Anne(* 16. Februar 1665;† 12. August 1714) 1702–1707 Süster vun Maria II. Anne weer de letzte Stuart-Königin vun England. 1707 wöör ut de engelsch-schottsch Personalunion en Realunion maakt, un Anne wöör 1707 de eerste Königin vun Grootbritannien un in Personalunion Königin vun Irland.

 Kiek ok 
 List vun de Königinnen un Königen vun Grootbritannien

 Literaturhenwies 
De Königinnen un Könige in düsse List finnst du in’t Dictionary of National Biography oder in’t nee maakt Oxford Dictionary of National Biography. Dat gifft ok anner biograaphsche Böker: De Yale English Monarchs Series (faken as de Standard nöömt) un vundaag ok de Reeg Penguin Monarchs vun Penguin Books (’n beten kort, man tomehrst aktueller un bet in de Neetiet).

 Peter Wende (Utg.): Engelsche Könige un Königinnen in de Neetiet. Vun Hinrich VII. bet Elisabeth II. 2., dörkieken und aktualiserte Oplaag. C.H. Beck, München 2017 (Kortbiographien mit mehr Literatur).

Kategorie:England