Emmer (Fatt)

De Emmer, ok Emmel, Ammer oder Ammel (anner Naams in den düütschen Spraakruum sünd ok Kübel , Amper, Kufe, Küfe, Bütte), is en nah baben apen zylindrisch oder swaak konisch Behälter mit flach, seltener wölbt Boden, de ut ünnerscheedlich Materialien, fröher meestens ut  Holt oder Ledder, hüüt ut Metall oder Kunststoff besteiht. De kann man as Transportmiddel völsiedig insetten. Meestens wurrd he to’n Transport vun Fleetigkeiten oder Schüttgoot bruukt. To’n Dragen is de Emmer meest mit en beweglichen Henkel versehn, de ni dat Utschütten oder Utgeeten vun den Inholt rünnerleggt wurrn kann. 

 Woortherkunft 

Da Woort Emmer lett sück etymologisch över middelhoochdüütsch e(i)nber, e(i)mber, olthoochdüütsch eimpar as Lehnbillen up latiensch amphora „Henkelkroog“ torüchführen (ahd. b(h)eran, tragen to greeksch φερειν).Etymologie. Duden Bd. 7. Bibliographisches Institut, Mannheim 1997. ISBN 3-411-20907-0 The New International Webster's Student Dictionary. International Encyclopedic Edition. Bellavista, Köln 2004. ISBN 3-89893-980-4 (Indrag bucket, S. 92) Ok de süüddüütsch Dialektutdruck AmperGregor Retti: Datenbank zur deutschen Sprache in Österreich. 1998-2006. (Weblink) drüff sien Wuddels in dat latiensch Woort Amphora hemm.

Der henkellose Bottich (olthoochdüütsch botah, vgl. engelsch body, Rump ahn Gleeder) wurr in’ Loop vun dat Middelöller tonehmen dör den eenhenkligen e(i)n-amber un den tweehenkligen zuo-amber, den Zuber, ersett. Ok noorddüütsch Bütte, Pütz oder Pütze leiden sück etymologisch as Bottich af. 

Dat bairisch-alemannsche Woort Kübel heev dat all in dat Middelhoochdüütsch un wurr ut dat middellatiensch copa bild, to dat latiensch Woort cupella, Drinkgefäß, Beeker bzw. cupa, Tünn Eintrag in Deutsches Rechtswörterbuch. Wörterbuch der älteren deutschen (westgermanischen) Rechtssprache. Hrsg. Heidelberger Akademie der Wissenschaften afleit. To de sülvig Wuddel steiht die Kufe, ok der Kufen, ahd. kuofa to cupa.  Parallel steiht aber de Betoog to  Kufe as de stark krümmt Dauben: Küferei steiht för Fattbinderee.

 Historisches 

 Situlen un röömische Emmer 

Fröhe Funde vun Emmern in Europa sünd de Situlen, verziert Bronzeemmer, vermootlich to Kultzwecken bruukt, konisch mit Standflach un  Henkel, de de Hallstatttiet torekent wurrn un sück af dat 6. Johrhunnert v. Chr. in Slowenien, Böveritalien (Etrusker, Italiker) un Öösterriek (Hallstattkultur: Magdalensbarg, Hallstatt, Dürrnbarg) nahwiesen laaten.Manfred Scheuch: Österreich. Provinz, Weltreich, Republik. Das Beste und Brandstätter Verlag, Wien 1994, ISBN 3-87070-588-4, S. 11, 12f

Ut de röömsch KaisertietMichael Erdrich: Zu den Messingeimern vom Hemmoorer Typ: Verbreitung, Datierung und Herstellung. In: Rom an der Niederelbe. Katalog to de Utstellung, Neemünster 1995, S. 71-80. ISBN 3-529-01836-8. gifft dat eenig Fundstücke vun Eemern ut  Metall (vörweegend dreeven ut Messing oder Bronze): Behälter mit en baben upsett Henkel, aber en Standfoot as en Kelch. De eersten Funde stammen ut Hemmoor westlich vun Hamborg, wodör sück de Utdruck Hemmoorer Emmer archäologisch entstaubt den Hemmoorer Eimer. Fund des Monats. In: archäologisch. (Kopie in dat Internet Archive) dörsett hett. Disse Gefäße wurrn vermootlich vun de Römer in’t  2. un 3. Johrhunnert för Wien bruukt. Dör röömsch Hannelsverbinnen geungen se aber ok in Redeeden buterhalv vun dat röömsch Riek, wo se deelwies as Urnen oder Graffbigaaven bruukt wurrn. As Herkunftsoort vun den  Hemmoorer Emmer wurrn de Ierzfelder in dat westlich Rhienland bi Eschweiler annommen. Dorneben weern in de röömsch Kaisertiet ok Holten Emmer mit Metallbeslääg begäng.  

 De Emmer in Middelöller un fröh Neetiet 
Middelöllerich Emmer wiesen sück meestens ut holten Dauben mit iesern Beslääg un wurrn vun den Küfer (ok: Kübler oder Böttcher/Böttger) verfertigt. De Emmer wurr  entweder in de Hand oder aber an en Draagstang dragen. Das Grimmsche Düütsch Wöörbook beschrifft den Emmer as „ein rundes gefäsz, situla, von holz, blech, porzellan mit einem beweglichen grif zum anhängen und tragen“ un markt an: „Wir verstehen heute unter eimer das enthaltende und enthaltene“. 
De Emmer weer as Hohlmaat bit in de Neetiet (Bispeel: Fiev Emmer Water) begäng, un weer in dat 19. Johrhunnert entweder etwa 12 Liter − etwa de hüüd begäng Grött vun en 10- oder 15-Liter-Emmer – oder um de 60 Liter, den SchankemmerIndrag Schankeimer in Meyers Konversations-Lexikon (vergliek Schankmaat). 
De weer dorto vörsehn, vun 2 Personen an een Stang dragen to wurrn.  

 De Kufe 
De Kufe (Küfe) is insbesünnere as en Soltfatt to dat Befördern vun Solt in de öllere Literatur enthollen. De Draagvörrichtung wurr aber in de Kufe inhangt, dat Fatt sülvst hett kien Henkel. Ok hier is de Begreep vun en Hohlmaat vörhannen. De Kufen weern ünnerscheedlich groot. Een vull Kufe för Peer harr en Gewicht vun rund 55 kg, groot Kufen för den Solttransport up Wagen harrn rund 74 kg..Bild vun en Soltdrager 

As Perkufe betekent man nah ünner apen, baben mit en Aflooplock versehn, kegelstumpförmige Kufen, de as en Trichter mit den fuchtigen Soltbree dör dat nu baben  befindliche groot Lock up de Perstatt befüllt, nah dat Aflopen vun de Sole un Dröhen vun den Inholt stürzt un afhaben wurr. De Soltinholt bleev as Kegelstump to dat Wiederverarbeiten stahn. Disse Soltkegel (Soltstöcke) weern över Johrhunnerte dat allgemeen begäng Transportgebinde wietgahn normeert Grött.

De Kufe weer, entsprekend den Wert vun dat Solt un de Verlässlichkeit vun dat Afmeeten, ok en Maat för de Stüer un den Toll.Krumau: Der Salzweg, (afropen an’ 12. Juli 2013)

 Bauformen 
Neben eenfack Kübel gifft dat ok sückser mit en Utgööt („Snabel“) oder mit dicht sluuten Deckel. En in de Lagerung platzsporen Modell is de Faltemmer.

 Gebruuk 
Bruukt wurrd de Kübel:

 in’ Olldag etwa as Müllemmer oder Papeerkörv
 in Huusholt, Bueree, Gordenbau un Bauwesen as Transport– un Lagergerät mit völfältig Insatzmögelkeiten
 as Plantenkübel för Kübelplanten
 de Löschemmer as Lüttlöschgerät

 Weblenken 

 Enkeld Nahwiesen 

Kategorie:Huusraat
Kategorie:Reedschop