Francesco Cavalli

Francesco Cavalli, an un for sik Pier Francesco Caletti-Bruni (* 14. Februar 1602 in Crema; † 14. Januar 1676 in Venedig) is en Komponisten un Orgelspeler ut de Barocktied in Italien ween. Hüdigendags is he sunnerlich for siene Opern bekannt.

 Leven 
Cavalli sien Vader Giovanni Battista Caletti (1577 - um 1642) weer Kapellmeester un Orgelspeler an den Dom vun Crema, wat dormols to de Republik Venedig tohöörn dö. Bi em hett Cavalli sien eersten Unnerricht kregen. De veneziaansche Gouvernöör vun Crema, Federigo Cavalli, nümmt em unner siene Flunken un bringt em na Venedig. Vun düssen Cavalli hett he as Opernkomponisten later den Naam annahmen. 1616 stellt Claudio Monteverdi em as Singer an'n Markusdom in Venedig an, toeerst as Jungssopran, later as Tenor. 1620 warrt he bavenhen noch Orgelspeler an de Karken San Giovanni e Paolo (S. Zanipolo). Dor maakt he eerst Bott, as he 1630 de rieke Weetfro Maria Schiavina heiraden deit. De Ehe blifft sunner Kinner un siene Fro starvt 1652. 


1639 warrt he tweeten Organisten an San Marco. he hett dor en Wettstriet üm wunnen. In dat sülvige Johr föhrt he sine eerste Oper Le Nozze di Teti e di Peleo an dat Teatro San Cassiano up. Düt Theater weer dat eerste apentliche Operhuus in Venedig un weer twee Johre vördem grünnt wurrn. 1641 warrt La Didone upföhrt, de ehr Libretto vun Giovanni Francesco Busenello stammt. Düsse Busenello harr ok dat Libretto för Minteverdi siene Incoronazione di Poppea schreven.in den sien Manuskript sik ok de Handschrift vun Cavalli finnen deit. R. Leppard, Liner Notes to Cavalli La Calisto. Na Leppard hett he dor to delen ok an mitarbeit'. 

1642 fangt he an un arbeit' tohopen mit den Librettoschriever Giovanni Faustini (1615-1651). Dat eerste Wark vun de beiden is La virtù de' strali d'Amore un dat leste, wat se tosamen maakt hefft, is de Oper La Calisto, in dat Johr, wo Faustini starven deit. Midderwielen is Cavalli ok in annere Länner bekannt wurrn. Siene Oper Egisto warrt 1646 in Paris upföhrt, siene Oper Orione 1653 in Mailand bi de Wahl vun Ferdinand IV. to'n röömschen König. Mit de Tied is Antonio Cesti sien Gegenspeler wurrn. 

Kardinal Mazarin, de Kanzler vun Frankriek hett em na Paris inlaadt un so reist he dor in'n April 1660 hen. He scholl vunwegen de Hochtied vun Ludwig XIV. mit Maria Theresia vun Spanien Opern in de Stadt upföhren. Man so dat is denn doch allens ganz anners kamen, as dat plaant weer. Mazarin weer storven, as he just ankamen weer. Un Jean-Baptiste Lully kungel achtern rum gegen em an. Düsse Lully ut Florenz scholl to de Opern noch Balletts hento komponeern.R. Leppard, Liner Notes zu "La Calisto", Decca 1972.  Vunwegen allerhand Problemen is de Oper „Ercole amante“ (De verleevte Herkules) nich bitieds ferdig wurrn. Ok dat nee Theater weer noch nich so wiet. So möss denn Cavalli siene Oper Xerxes an'n 22. November 1660 in de Billergalerie vun den Louvre upföhrt weern. Mit düsse Oper weer Cavalli al ummer goot ankamen. Hier geev dat vörweg avers en franzöös'sche Ouverture un, an de Stäe vun Chören, Lully siene Balletts. 

De Ercole Amante is denn eerst annerthalv Johr later in den Palais des Tuileries upföhrt wurrn. De Oper hett mehr, as sess Stunnen duert. Twuschendör is danzt un eten wurrn. Tominnst 21 Balletts weern dor mit bi.Bukofzer, Manfred, Music in the Baroque Era. New York: W.W. Norton & Co. 1947, S. 148-149. ISBN 0-393-09745-5  Lully hett de Balletts komponeert un dirigeert. De Sünnkönig hett mitdanzt. Dat Ballett Hercule amoureux is in de Geschicht vun de Musik ganz wat Besunners. Dor hett de König to'n tweeten Mol as Apollo mitdanzt.Anner Borns seggt, he weer för dat Huus Frankriek uptreden.   In den lesten Akt, in dat Ballett Royal des sept Planetes is Louis XIV. glieks dreemol uptreden un hett mitdanzt: As Mars, as Pluto un as Sunne. As he danzen dö, hett de Hoff ropen: „Lang leve de Sünnkönig“. Dor harr he sien Ökelnaam weg un scholl dor sien ganzet Leven bi blieven. Över Lully siene Balletts hefft de Lüde jucheit, man Cavalli siene Oper hefft se doch trüchhöllern upnahmen, to'n Deel dorüm, dat se up Italieensch sungen wurrn is. 


1662 kehr Cavalli wedder torüch na Venedig. Vunwegen dat de Sake in Paris nich goot lopen weer, woll he an un for sik nix mehr för de Oper schrieven. Man denn hett he bit 1673 doch sess Opern komponeert. As Massimiliano Neri na Bonn afreisen dö, is Cavalli 1665 eersten Orgelspeler an San Marco wurrn, man eerst 1668, as Giovanni Rovetta dootbleven is, kreeg he ok dat Amt vun den maestro di cappella. Dat bleev he denn ok, solange, as he leven dö.Vliegenthart, F. (2009) Een Venetiaanse opera voor Parijs, p. 13, 17. In: Opernführer zur Francesco Cavalli's Ercole Amante von De Nederlandse Opera. Tolest hett he religiöse Musik komponeert, dormank en Requiem för sien egen Gräffnis. Inkuhlt is he in de Karken San Lorenzo.

Cavalli siene Opern
Üm de Midden vun dat 17. Johrhunnert weer Cavalli de Mann, den siene Opern tomeist slumpen döen. Dat weer de Tied, as na Monteverdi sien Dood, sunnerlich in Venedig, de Oper upkamen dö un en richtigen „Boom“ mitmaken dö. De strahl ut up den ganzen Rest vun Europa. Tohopen mit sien Librettoschriever Giovanni Faustini möök Cavalli ut de Oper ene Sake, wo veel Lüde sik an freit hefft. Cavalli hett Monteverdi siene düern Orchester, de so veel hermaken döen, tohopenstreken, dat se för de Intendanten to betahlen un goot to bruken weern. He hett Belcanto, melodiöse Arien un dat Lamento in de Oper ehre Musik upbröcht un he hett jummers ok lustige Vagels un Spaaßmakers uptreden laten. De müchen de Tokiekers geern sehn.Bukofzer, Manfred, Music in the Baroque Era, S. 118, 129-133. 
30 Opern vun Cavalli sünd bit up den hüdigen Dag noch dor (vun um un bi 401651, as sien Karriere up den hööchsten Punkt ankamen weer, hett he veer Opern komponeert.), de meisten liggt in de Biblioteca Marciana in Venedig (ut de Sammlung vun Marco Contarini). Siene Opern sünd tomeist bloß ene Saison lang upföhrt wurrn. To'n eersten Mol ut dat Vergeten rutreten un wedder upföhrt wurrn sünd se denn eerst in de 1960er Johren dör Raymond Leppard bi dat Glyndebourne Festival. Vun dor af an hett dat verscheden Cavalli-Opern to sehn geven.  

 Warken 
 Opern 
Wenn dor nix sunnerlich wat bisteiht, sünd de Theaters in Venedig.
 Le nozze di Teti e di Peleo (De Hochtied vun Thetis un Peleus, Oorupföhrung Teatro San Cassiano Januar 1639), Libretto Orazio Persiani
 Gli amore di Apollo e di Dafne (Oorupföhrung Teatro San Cassiano, Karneval 1640), Libretto vun Busenello nah Ovid.
 La Didone (Oorupföhrung Teatro San Cassiano 1641), Libretto Busenello nah Vergil siene Aeneis, man mit „Happy End“ för Dido. Upnahmen vun Michel Corboz för Harmonia Mundi 1998 un vun Thomas Hengelbrock för de Deutsche Harmonia Mundi.
 Narcisso et Ecco immortalati (Oorupföhrung 1642, verschütt gahn), Libretto Persiani
 L'Amore innamorato (De verleevte Amor, 1642, verschütt gahn)
 La virtù de' strali d'Amore (De Macht vun de Leevde ehre Pielen, Oorupföhrung Teatro San Cassiano 1642), Libretto vun Faustini. 1648 in Bologna upföhrt.
 L'Egisto (Oorupföhrung Teatro San Cassiano 1643), Libretto Giovanni Faustini. De Oper is in ganz Italien goot ankamen. 1974 vun Leppard in Santa Fe upföhrt.
 La Deidamia (1644, verschütt gahn), Libretto S.Herrico
 L'Ormindo (Oorupföhrung Teatro San Cassiano 1644), Libretto vun Faustini. 1967 vun Leppard in Glyndebourne upföhrt.
 Il Romolo e 'l Remo (1645, verschütt gahn), Libretto G. Strozzi
 La Doriclea (Oorupföhrung Teatro San Cassiano 1645), Libretto vun Faustini.
 Il Titone (1645, verschütt gahn), Libretto Faustini 
 la prosperità infelice di Giulio Cesare dittatore (1646, verschütt gahn), Libretto vun G.F.Busenello
 La Torilda (1648, verschütt gahn), Libreto P.P.Bissari
 Il Giasone (Jason, Oorupföhrung Teatro San Cassiano 5. Januar 1649), Libretto vun Giacinto Andrea Cicognini. En vun de Opern, de in dat ganze 17. Johrhunnert an'n Besten ankamen sünd. Upnahme vun René Jacobs 1988.
 L'Euripo (1649, Musik verloren), Libretto Faustini
 La Bradamante (1650, verschütt gahn), Libretto P.P. Bissari
 L'Orimonte (Oorupföhrung Teatro San Cassiano 23. Februar 1650), Libretto vun Niccolò Minato. 
 L'Oristeo (Oorupföhrung Teatro San Apollinare 1651). Libretto vun Faustini. Mit en vun de eersten Bispelen för Da Capo Arien, „Udite Amanti“, sungen vun Corinta (Sopran).
 La Rosinda (1651), Libretto Faustini
 L'Armidoro (1651, verschütt gahn), Libretto B. Castoreo
 La Calisto (Oorupföhrung Teatro San Apollinare, 28. November 1651), Libretto vun Faustini. L'Eritrea (Oorupföhrung Teatro San Apollinare 16. Januar 1652), Libretto vun Faustini. 1975 bi dat Wexford Festival unner Jane Glover upföhrt.
 Il Delio (La Veremonda, l'amazzone di Aragona) (Oorupföhrung 21. Dezember 1652 in Neapel, vunwegen den spaanschen Sieg över Barcelona, to'n eersten Mol upföhrt Venedig an'n 28. Januar 1653), Libretto vun Cicognini, wat toföögt vun Giulio Strozzi.
 L'Helena rapita da Teseo (1653), Libretto G.Badoaro
 L'Orione (Oorupföhrung Mailand Juni 1653 bi de Wahl vun Ferdinand IV. as röömischen König), Libretto Francesco Melosio, wedder upföhrt vun Leppard in Santa Fe 1983.
 Il Ciro (Oorupföhrung Teatro San Giovanni e San Paolo, 30. Januar 1654), tosamen mit den  Komponisten Mattioli, Libretto Giulio Cesare Sorrentino, bearbeit' vun Aurelio Aureli.
 Il Xerse (Il Serse, Oorupföhrung Januar 1654), Libretto Nicolò Minato. De Oper weer sunnerlich mit ehre Arie „Ombra Mai Fu“ duchtig populär un later hefft ok Händel un Giovanni Bononcini ehr vertont. 
 L'Erismena (Oorupföhrung Teatro San Apollinare 30. Dezember 1655), Libretto Aurelio Aureli. De eerste Oper, von de en engelsche Översetten bekannt is (möglicherwiese 1674 in England upföhrt).1670 is de Oper vun Cavalli överarbeit' wurrn.
 La Statira (Statira principessa di Persia) (Oorupföhrung 18. Januar 1655 Teatro San Giovanni e San Paolo), Libretto Busenello
 L'Artemisia (Oorupföhrung Teatro San Giovanni e San Paolo 10. Januar 1657, Neapel 1658, Palermo  1659, Mailand 1663, Genua 1665), Libretto Nicolò Minato
 L'Hipermestra (L'Ipermestra) (Oorupföhrung Florenz 12. Juni 1658), Libretto Moniglia
 L'Antioco (1659, Musik verloren), Libretto Minato
 Il rapimento d'Helena (L´Elena) (Oorupföhrung Teatro San Cassiano, Widmung vun'n 26. Dezember 1659), Libretto toeerst vun Faustini, toenne bröcht vun Minato
 La pazzia in trono, ossia il Caligola delirante (1660, verschütt gahn), Libretto D.Gisberti
 L'Ercole (Ercole amante) (Oorupföhrung Salles des Machines in den Palais des Tuileries, 7. Februar 1662), Libretto vun Francesco Buti nah Ovid.
 Scipione affricano (Oorupföhrung Teatro San Giovanni e Paolo, Februar 1664). Libretto vun Minato. Ok in Rom 1671 upföhrt un denn noch mol 1678 bi'n Karneval in Venedig in en Fassong, de Giovanni Viviani. Plattenupnahme vun Michel Corboz 1980.
 Il Mutio Scevola (Muzio Scevola) (Oorupföhrung Teatro San Samuele, 1665), Libretto Faustini, vun Minato bearbeit'. Ok in Bologna 1667 upföhrt.
 Il Pompeo Magno (Oorupföhrung in't Teatro San Salvatore, 20. Februar 1666), Libretto vun Minato.
 L'Eliogabalo (1667 komponeert, bi'n Karneval 1668 to'n eersten Mol upföhrt, na en paar Dage torüchnahmen un en Oper mit densülvigen Naam vun Giovanni Boretti an ehre Steed sett). Librettist unbekannt. 2004 vun Rene Jacobs upföhrt.
 Coriolano (1669, verschütt gahn)
 Massenzio (1673, verschütt gahn)</small>

 Annere 
 Musiche sacre (1656) mit  Messen, Hymnen, en Magnificat un sess mehrstimmige Sonaten dorin)

 Literatur 
 Silke Leopold Die Oper im 17.Jahrhundert, Laaber 2006
 Jane Glover Cavalli, London, Palgrave Macmillan, 1978, ISBN ISBN 0-312-12546-1
 Beth Glixon, Jonathan Glixon Inventing the Business of Opera: The Impresario and His World in Seventeenth-Century Venice, Oxford: Oxford University Press, 2006. ISBN 0-19-515416-9 
 Ellen Rosand Opera in Seventeenth-Century Venice, Berkeley: University of California Press, 1991, ISBN 0-520-06808-4

 Weblenken 

 To Cavalli siene Opern in Goldberg Web

 Belegen 

Kategorie:Mann
Kategorie:Komponist
Kategorie:Barock
Kategorie:Karkenmusiker
Kategorie:Republiek Venedig
Kategorie:Boren 1602
Kategorie:Storven 1676