Roald Amundsen

Engebregt Gravning Amundsen (* 16. Juli 1872 in Borge, hüüd Fredrikstad, Østfold; vermisst gaan un waarschienelk stürven † 18. Juni 1928 in de Arktis bi’t Bareneiland) weer en norweegsch Farensmann un Polaarforscher. He gellt för en van de gröttste Opdecker in de Arktis un Antarktis. He weer de Eerst, de dör de Noordwestpassage faren is un weer de tweed Minsch, de na Adolf Erik Nordenskiöld dör de Noordoostpassage foor. Up de 14. Dezember 1911, 35 Daag vöör sien brietsch Geegner Robert Falcon Scott, is he mit veer Kollegen as eerst Minsch an de geograafsche Süüdpool ankomen. He tellt ook för enen mang de eersten Minschen an de geograafsch Noordpool, wo he as Baas vun een Expeditschoon in de Luftschipp Norge tosamen mit 15 anner Deelnemers de 12. Mai 1926 röverflogen is. Amundsen is bi en Noodhülpaktschoon för de italieensch Polaarforscher Umerto Nobile 1928 to Dood komen.

 Leven 

 Afkummst 

Amundsen weer en mang veer Jungs van de Schippseegner un Kaptain Jens Amundsen (1820–1886)Jens Engebreth Amundsen. Biograafsche Daten up de Sied van dat Roald Amundsen’s House Uranienborg, upropen de 16. Juli 2022. un de sien Fro Hanne Henrikke Gustava (boren as Sahlquist, 1837–1893).Hanne Henrikke Gustava Amundsen (née Sahlqvist). Biograafsche Daten up de Sied van dat Roald Amundsen’s House Uranienborg, upropen de 16. Juli 2022. Sien Vader harr dör den Krimkrieg un den Transport vun chineeschen Hölparbeiders na Middelamerika en groot Vermögen ansammelt. Gustava Amundsen, de Dochter van en Beamten, leev ok in China. De eerst Sohn van de beiden, Jens Ole Antonius („Tonni“ heten, 1866–1927),Jens Ole Antonius “Tonni” Amundsen. Biograafsche Daten up de Sied van dat Roald Amundsen’s House Uranienborg, upropen de 16. Juli 2022. keem 1866 in China up de Welt. Eerst denn keem de Familie torügg na Norwegen, wo se in een Huus in Hvidsten, sowat 50 km süüd van Christiania (vandaag Oslo), truck. 1868 un 1870 kemen noch twee Söhns up de Welt, Gustav („Busken“ heten, 1868–1930)Gustav “Busken” Amundsen. Biograafsche Daten up de Sied van dat Roald Amundsen’s House Uranienborg, upropen de 16. Juli 2022. un Leon Henry Benham (1870–1934).Leon Henry Benham Amundsen. Biograafsche Daten up de Sied van dat Roald Amundsen’s House Uranienborg, upropen de 16. Juli 2022. As veert Söhn keem 1872 Roald up de Welt. Sien Naam is oldnoordsch un bedüddt so veel as „de Rohmriek“.

 Jöögd- un Schooltied 

Kört na sien Geboort truck de Familie, so as Gustava Amundsen sük dat wünscht harr, na Christiania. Sien Vader het daar en Baantje in’t Hannelsministerium antreden un se hebbt denn in en heerschaplich Villa glieks achter dat Slott vun Kristiana waant. 

Al in sien Kinnertied harr Roald Amundsen Vermaak an Berichten vun Polaarreisen. Sünnerlik de Böker vun John Franklin, en brietschen Polaarforscher, de to Dood komen is,  as he 1847 versöch dör de Noordwestpassage to faren, het hüm dat andaan. In School weer Amundsen nich so good, wiels he sük meer för’t Polaarforschen interesseren dee un sien Arbeid in de School sliepen leet. Sied 1881 gung he up dat „Gymnasium Otto Andersen“ in Christiania. Fiev Jaar later, 1886, is sien Vader up en Reis na England doodbleven. De Vader weer man vööl berooplik för’t Hannelsministerium unnerwegens. So harr Roald door kien groten Kuntakt mit un denn is hüm de Dood ok woll nich so an’t Hart gaan.  

He het sük immer meer up verstievt, dat he Polaarforscher worden will. He versöch ook, sük för de Strapazen van Polaarreisen torecht to maken. Bi Winterdag is de 16 Jaren olle Roald mit dree Schoolkameraden dagenlang dör de Bargen westen vun Christiana wannert. För de School harr he nich so en groten Iever as för Polaarreisen un sien Abituur het he 1890 man knapp bereten un kreeg blot de Noot 4. 

 Studium un eerste Expeditschonen 
verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Roald_Amundsen_i_Antarktis_med_tre_pingviner_han_har_fanget_(6308589892).jpg|duum|Amundsen up de Belgica-Expeditschoon (Foto van Frederick Cook)
Sien Moder harr för sien Polaarexpeditschonen nix över. Amundsen het sük daarum mit Polaarreisen lever eerstmal in sien Freetied befaat. He wull een Medizinstudium begünnen, man weer na kort Tied blot noch för de Polaarreisen daar. 

As sien Moder den 9. September 1893 doodbleven weer, het Amundsen sien Studium gau in de Eck smeten un eerst as Matroos de Welt bereist un wanner na de velen norweegschen Gletschers, wenn he in’t Land weer. 1895 het he sien Stüürmannspatent ofleggt. 

1896 bit 1899 neem Amundsen an de Belgica-Expeditschoon van de Belgier Adrian de Gerlache in de Antarktis deel. Dat weer sien eerst Expeditschoon. As sük ruutstellt het, dögg Gerlache as Baas van Expeditschoon nix, weer Amundsen as Tweed Offzeer in Würkelkheid Baas un het de westantarktisch Küst vermeten un uutforscht. So wurr Fridtjof Nansen up hüm upmarksaam un ünnerstütt hüm in den tokomen Jaren. As he na Norwegen torüggkeem, het he sien Tied bi de Armee ofdeent. Up en Reis na Hamborg leer he bi de hoogacht Physiker Georg von Neumeyer nee geomagneetsch Meettechniken. 

1903 bit 1906 het he up dat lüttje Segelschipp Gjøa, en man 20 m lang Hardangerjakt, de Noordwestpassage updeckt. Daar is he hoog för eert worrn un 1906 kreeg he dat Grootkrüüz van  un wurr so wat as en Natschonaalheld in dat to de Tied noch jung Land Norwegen, dat eerst 1905 unofhangig worden weer. De Noordwestpassage weer woll nich meer so wichtig as in verleden Tieden, doch dat Amundsen de Passage dörfaren kunn, wiest wat he as en Schippskaptain kunn.

 Süüdpoolexpeditschoon 
verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Aan_de_Zuidpool_-_p1913-160.jpg|duum|Roald Amundsen, Helmer Hanssen, Sverre Hassel un Oskar Wisting an’n Süüdpool (Foto van Olav Bjaaland)
In de Tied daaruphen het Amundsen en Expeditschoon to de Noordpool plaant, man nadem dat Peary driest see, dat he de Noordpool al besöcht harr, wull Amundsen en Expeditschoon to de Süüdpool maken. To glieker Tied wull man ok de Briet Robert Falcon Scott as eerst de Süüdpool bereiken, so dat en Weddrennen tüschen Scott un Amundsen begunn. 

Amundsen het offitschell aver eerst seggt, dat he to de Noordpool wull un eerst unnerwegens het he sien Lüüd vertellt, wo dat würkelk hengaan sull. Sien Mannschap up de Fram stimm man to un is kumplett an Boord bleven. 

In August 1910 keem Amundsen in de Antarktis an un up de 20. Oktober 1911 gung sien Expeditschoon to’n Süüdpool loos. An de 14. Dezember keem he mit sien veer Kollegen Olav Bjaaland, Helmer Hanssen, Sverre Hassel un Oscar Wisting an de Süüdpool an, 35 Daag eer as sien Geegner Scott.

 Restlich Leven 

Daarna weer Amundsen en fraagt Mann, hull Vördrääg un verköff Böker över sien Expeditschonen. He keem gau to vööl Geld, indem he good investeren dee. He het aver ok noch Maal de Noordwestpassage dörfaren. 

1925 is Amundsen, tosamen mit de US-Amerikaner Lincoln Ellsworth to en Floogexpeditschon in de Arktis start und het 1926 mit Ellsworth und de Italiener Umberto Nobile de Arktis mit en Luftschipp överfaren. 

Up de 18. Juni 1928 weer he Baas van en Noodhülpexpeditschon för Umberto Nobile, de mit sien Luftschipp över de Arktis afstört weer. Amundsen is daar man wahrschienelk mit sien Floogboot bi ofstört un mit sien Kameraden to Dood komen. Nich den Fleger un ook nich de Mannschap kunnen se finnen, blot en Swemmer, an de een rumwarkt het, hebben se wedderfunnen.

 Expeditschonen 

 Belgica-Expeditschoon 

1895 leer Amundsen in Brüssel de Belgier Adrien de Gerlache de Gomery kennen. He harr al langer Plaans för en Expeditschoon in de Antarktis un sloog den jungen Amundsen vöör, as Tweed Offzeer an de Expeditschoon mit dat Schipp Belgica deeltonemen. Amundsen, de in dat sülv Jahr sien Stüürmannspatent kregen harr, stimm to. Dat weer Amundsen sien eerst Polaarexpeditschoon.

mini|De Belgica bi Amundsen sien eerst Polaarexpeditschoon

De Expeditschoon stünn man van Beginn an unner kienen goden Steern, denn de Gerlache weer överieverig un inkumpetent. Ok de Mannschap het he eerst kort vör de Expeditschoon tosamenstellt. Amundsen streed sük bi de Fahrt faak mit de Gerlache över sien mangelhaft Kumpetenz. Al up de Weg in de Antarktis is en Matroos verdrunken.

In’n März 1898 wurr de Belgica van Packies fungen. Eerst na en Jaar un mit veel Kraft kunn de Expeditschoon wedder in’t apen Water komen. In de Tied weer de Luun an Boord daalslaan, togliek gung dat ok mit de Gesundheid van de Kru daal. De Schippdokter, Frederick Cook, verörn de Mannschap en streng Diät uut Pinguin- und Robbenfleesch, um Mangelkrankheiden as Skorbut aftowennen. Tosamen mit de Gerlache un Cook kunn he de Mannschap ok andrieven un övertügen de Hoop nich uptogeven. Dat weer en stuur Upgaav, besünners as up de 5. Juni 1898 de Physiker Danco, doodbleev.

In’n März 1899 kunn de Mannschap in meer as veer Weken Arbeid, en 600 m lang Faarrön dör dat Ies in de apen See slaan un de Belgica freekregen. In’n Juni 1899 keem se wedder seker in de Haven van Antwerpen an.

 Faart dör de Noordwestpassage 

mini|Mögelk Routen för de Noordwestpassage. Amundsens Rout weer südelke Rout, de is man in de Oosten um dat King-William-Eiland seilt

Nadem Admundsen wedder in Norwegen weer, leist he sienen Deenst bi de Armee of un ünnersöch de norweegsche Gletschers. Gau kemen Plaans up in de kanadsche Arktis to reisen un de Noordwestpassage to dörfaren. Admundsen wuss, dat Geller lichter to kriegen weren, wenn de Expeditschoon en wetenschoplich Afsicht het.  Um dat he al bi de Belgica-Expedition mit weer, weer dat för hüm nich swaar, Sponsers to winnen. Besünners Fridtjof Nansen sett sük för de jung Forscher in un see hüm sien Stütt to. Amundsen kreeg an de Düütsch Seewart in Hamborg Lessen in’t magneetsch Meten un schick sien Assistent Gustav Wiik an dat Geomagneetsche Observatorium in Potsdam, dat se hüm dasr de nee Reedschapen un Methoden verklaart.

So uutrüst kunn Amundsen mit sien Holtschipp Gjøa un sien söss Mann stark Kru, in de Jaren 1903 bit 1906 de Noordwestpassage van de Atlantik to de Pazifik dörfaren. De Route, de se faren hebbt, van de Baffin Bay över de Lancastersund un de Peelsund un wieder dör de James-Ross-Straat un de Simpson-Straat is för regelmatige Schipperee unpassig, denn de See weer hier stedenwies minner as enen Meter deep. Amundsen sien Expeditschoonsteam funn bi sien Reis Skelettresten un Reedschapen van de verloren Franklin-Expeditschoon.

Dat Expeditschoonsteam verbröch twee Winter (1903 bit 1905) up dat King-William-Eiland dicht bi dat hüdig Gjoa Haven. Van April bit Mai 1904 unnerneem Amundsen tosamen mit Peder Ristvedt en söven Weken lang Exkurschoon mit de Hunnensledens,  de magneetsch Noordpool to finnen. Se vermoden daarna, dat se an de Punkt, de James Clark Ross 1831 as Noordpool identifizeert harr, un ook an de aktuellen Pool vöörbikomen weren. Se stellen fast, dat de Pool wannert weer, kunnen man de exakt Punkt nich bestimmen.

Amundsen ünnersöch in de enenhalv Jaren in Gjoa Haven dat Leven un de Överlevenstechniken van de Netsilik-Inuit, de hier leevt. De Inuit bröchhen hüm dat Hunnensledenfaren bi un he överneem de Inuitkleder as Schuul vör de Küll. In de Tied up dat Eiland harrn de Seelüud un Inuit enge Kontakte, so dat een Deel van de Bewaners in Gjoa Haven vandaag norweegsche Wuddeln het.  Luke (Luck) Quadlooq, de 1978 in Gjoa Haven doodbleven weer, vertell kort vör sien Dood, dat he een Söön van Amundsen weer.

Up de 17. August 1905 harr dat Schipp de arktischen Eilannen döörfaren. Amundsen reis 800 km över Land bet to dat Dörp Eagle in Alaska, um en Naricht 5. Dezember 1905 in de Heimat to stüren. Na noch enen Winter in de Arktis keem dat 1906 in Nome in Alaska an.

 Süüdpoolexpeditschoon 

mini|Roald Amundsen up Skiy as he sük up Fram-Expedition vörbereidt het (1909)
mini|Plaan van dat WinterlagersNadem dat de Expeditschoon in de Noordwestpasaage glückt weer, begunn Amundsen Planen för en Expeditschoon na de Noordpool to maken. He geev de Planen avers up, as he Berichten höör, dat Frederick Cook un Robert Peary dat Seggen na an de Noordpool ankomen weren. Umdat he groot Schullen harr, bruuk he en groot spoodriek Expeditschoon. He besloot korthannig en Expeditschoon in de Antarktis in Steed van de Arktis to planen un as eerst Minsch na de Süüdpool to komen. Up de 9. August 1910 steek he mit de Fram in See, dat Schipp van de Polaarforschers Fridtjof Nansen. An Boord weren 97 gröönlandsch Sledenhunnen, de Bodelen för en Hütt un Proviant för twee Jaren. Egentlik harr för en Noordpoolexpeditschoon kien Hütt Nood daan, man Amundsen vertell eerst later, dat de Hütt dacht weer in de Antarktis to överwintern. Sien Plaans vertell he blot sien Broder, denn he wull afwennen, dat Nansen sien Schipp för en Antarktisexpeditschoon nich praat stellen will. He versöch man seker ok, dat sien Rivaal Robert Falcon Scott, de acht Weken vör Amundsen mit sien Expeditschoon na de Süüdpool ofbroken weer, nix mitkreeg. De Schippskru deel he de eerst mit, dat se na de Antarktis faart, as se up See weren. Amundsen sien Broder Leon Amundsen vertell de Press up de 2. Oktober 1910 vun de Expeditschoon.

Up de 14. Januar 1911 keem dat Schipp an dat Ross-Schelfies in de Bucht van de Waalfisch an. Hier bo Amundsen sien Basislager up, dat he Framheim nööm. Dat Lager weer rund 111 km dichter bi de Pool to liggen as Scott sien Lager an de McMurdo-Sund. Dat Lager in de Bucht van de Waalfisch optorichten weer een groot Risiko, denn dat Lager weer up de Ieskant un nich up Fastland to liggen. Ernest Shackleton wull dat Risiko bi de Nimrod-Expedition nich ingaan, umdat he bang weer, dat sük dat Lager van de Ieskant oflööst.

Anners as Amundsen harr Scott een Route över de Beardmore-Gletscher uutsöcht, de Shackleton al uutforscht harr. Amundsen muss enen Weg döör de Transantarktischen Bargen söken. De Maanden, nadem he in de Antarktis ankomen weer, bruuk Amundsen verscheden Lagers för de Reis antoleggen, sük an de Unstannen in de Antarktis antopassen un dat Rüsttüüg to verbetern, besünners de Hunnensleden.

He brook an de 20. Oktober 1991 tosamen mit Olav Bjaaland, Helmer Hanssen, Sverre Hassel un Oscar Wisting na de Süüdpool up. Up de 7. Dezember kemen se bi 88° 23′ südelk Breid an, de Rekord, de Shackleton up de 9. Januar 1909 upstellt harr. Amundsen wuss um de Rekord van sien Vöörgänger un beschreev in sien Dagenbook wo stark he de Antarktisforscher Shackleton bewunnert het.Amundsen, The South Pole, Vol. II, S. 114. Se kemen up de 14. Dezember 1911 an de Süüdpool an. Se geven dat man eerst de 7. März 1912 bekannt. De Grupp keem 35 Dagen eer an de Süüdpool an as de Rivalen uut dat Verenigt Königriek. Amundsen sloog sien Camp an de Pool up un geev dat Lager de Naam „Polheim“. Scott funn, as he an de Süüdpool ankeem, blot noch dat Telt un en Breev van Amundsen an de König Haakon VII. Wieldes Scott up de Weg retour tosamen mit sien Mannschap doodbleev, kunn Amundsen mit sien Expeditschoon wegen beter Planen un de Hunnensleden seker torüggkomen. 

Nadem Amundsen van de Süüdpool torüggkomen weer, hebbt de Norwegers hüm mit groot Jubel willkomen heten. De internatschonaal Press bericht woll över Amundsen sien Expeditschoon, doch de Dood van sien Rivaal Robert Falcon Scott smeet en Schadden up sien spoodriek Expeditschoon. De gröttste Eklat weer, as de Erenpräsident Lord Curzon sien Glückwünsch nich up de Gast Amundsen uutbröch, man up de Sledenhunnen van de Expeditschoon: .

 Noordoostpassage 
mini|Expeditschoon dör de Noordoostpassage

Glieks na sien Wedderkeer van de Süüdpoolexpeditschoon plaan Amundsen en Expeditschoon, de hüm in de Arktis bringen sull. In de Steed van en Schipp wull Amundsen nu en Fleger bruken. Fleger weren in de Tied noch recht nee, doch Amundsen weer fazineert van de Idee, mit so en Faartüüg an de Noorpool antokamen. So maak he sien Flegerschien un wurr den 11. November 1914 de eerst Zivilist mit so’n Schien.

Doch al twee Maanden later begunn de Eerst Weltkrieg. Amundsen muss sien Planen daarum eerst upgeven. He besloot man, en Expeditschoon mit en Schipp in de Arktis to unnernemen. Sien Plaan weer, ennerwegens in de Oostarktis, in dat Ies intodringen un sük över veer oder fiev Jaren döör dat Ies to drieven. Daarum geev he een Schipp in Updrag, de Maud, de he mit Hülp van dat norweegsche Parlament betaalt het.

Up de 16. Juni 1918 leep dat Schipp in dat norweegsch Tromsø uut. Dat Drievies weer man al to Beginn unverwacht stark. Daarum besloot Amundsen up de 18. September an de noordsibiersch Küst to överwintern.

De Problemen weren man al lang noch nich to Enn. Amundsen het sük, nadem dat he stört weer, in’n September de Schuller broken. As de Bröök uutkureert weer, het hüm de 8. November en Iesbaar anfullen un hüm veer deep Wunnen up de Rügg andaan.

De 10. Dezember vergift sük Amundsen bi wetenschaplich Arbeiden mit Kölenstoffmonoxid. He sülvst vertell, dat he na en paar Stunnen wedder gesund weer. Sien Belgeider see avers, dat Amundsen vun dat Malöör sien Leven lang Hartproblemen kregen harr.

De Expeditschoon kunn daarüm nich na Plaan wieder lopen. Eerst an’n 18. Januar 1919 kunn dat Schipp wedder upbreken. Doch ok in de tokomen Maanden keem de Expeditschoon blot swaar wieder. Up de 23. September muss Amundsen wedder an de noordsibiersch Küst överwintern. Planen, mit de Sleden na de Noordpool to faren, muss Amundsen upgeven. In dat Winterlager besloot Amundsen mit dat Schipp na Alaska to seilen un sük nich wieder in dat Packies drieven to laten. Delen van de Mannschap besöchen un ünnersöchen de indigenen Lüüd an de nordsibiersch Küst. Eerst Anfang März 1920 kunn de Maud wedder loos. Intüschen weer ok de Motivatschoon van de Kru daal. Up de 20. Juli 1920 keem dat Schipp in de Haven van Nome in Alaska an. Se bleven de Winter över noch in Alaska un 1921 keem Amundsen na Norwegen torügg.

De Maud wurr 1925 an de Hudson’s Bay Company verkofft un ünner de Naam Baymaud as Schipp to’n Versorgen van de Butenpostens in de kanaadsche Arkris insett. 1926 bleev dat Schipp in de Cambridge Bay in dat Packies steken un sunk 1930 dicht bi de Küst. De norweegsche Gemeend Asker, wo de Maud 1917 boot wuur, koff 1990 de Överresten för een Dollar. Dat Wrack bleev man noch 20 Jaren in Kanada. Eerst 2012 geven de kanaadsche Behöörden Verlööv dat Schipp na Noorwegen to transporteren. Amundsens «Maud» wird geborgen, 20min.ch van de 27. November 2012 (upropen de 27. November 2012).Eventyrseilas tur-retur Canada, Budstikka.no van de 25. Juni 2014 (upropen de 3. Juli 2014).

 Anner Expeditschonen 

mini|Amundsens Dornier N-25 Do J in Ny-Ålesund (Spitzbergen) vor dem Abflug Richtung Nordpol am 21. Mai 1925

1925 versöch Amundsen, as Eersten mot de Fleger an de Noordpol to komen. Tosamen mit siene Sponser Lincoln Ellsworth, de Piloot Hjalmar Riiser-Larsen, Leif Dietrichson un de Mechanikers Oskar Omdal un Karl Feucht start he in Ny-Ålesund mit twee Flegerboten van de Typ Dornier Wal. Se lannen up de 21. Mai an de Positschoon   rund 255 km Entfernung wied of van de Noordpool Se kunnen man nich beid Maschien wedder to’n Flegen bringen. Amundsen un sien Kru bruken Weken en Startpist för en Fleger to boen. Mit rund 400 Gramm Eten per Dag rümen se rund 600 Tunnen Ies un Snee weg. Mit söss Mann bestegen se de överbleven Felger un flogen na Huus, wo se al as verloren gellen.

In dat Jaar daarup weren Amundsen un Ellsworth de Eersten, de mit Umberto Umbile över de Arktis in dat 106 m lang Luftschipp Norge flegen. Se starten an’n 11. Mai 1926 up Spitzbargen un lannen dree Dagen later in Alaska.

 Noodhülp för Umberto Nobile un Dood 
Amundsen stürv waarschienelk, as sien Flegerboot van de Typ Latham 47 mit 1000 PS, in de Arktis dicht bi dat Bareneiland verlorengung. He weer up de 18. Juni 1928 van Tromsø upbraken Umberto Nobile to redden, de mit sien Luftschipp Italia up dat Packies in de Noordoosten van Spitzbargen stört weer. Amundsen sien Fleger is bit vandaag verloren. De Benzintank van de Fleger is man funnen worden. Dat Stück liggt vandaag in dat Polaarmuseum in Tromsø.Emma Hartley: Norwegians send robots to find Amundsen’s plane wreck The Telegraph, 31. August 2009 Amundsen un sien fiev Mann stark Kru harren wiss versöcht, sük to redden. Daar mang weer de Piloot Leif Dietrichson.

In’n August 2009 begunn en groot Söök na dat Flegerwrack un Amundsen sien Liek. De norwegsch Marine stell twwe Scheep paraat mit de se Hülp van modern Sonaaranlagen un Duukroboters dar Wrak in de Barentssee finnen wullen. De Söök hebbt se in’n September 2009 instellt un kien Sporen van dat Wrack oder Amundsen funnen.Suche nach Amundsen erfolglos n-tv.de, 6. September 2009

 Ehren 
 Amundsen as Naamsgever 

Geografie
 Amundsensee in de südelk Iessee
 Amundsenisen, en Deel van dat Polaarplateau in dat Königin-Maud-Land, Antarktika
 Amundsen-Gletscher in de Transantarktisch Bargen
 Amundsen-Golf un dat Amundsen-Eiland in Kanada
 Gletscherplateau Amundsenisen un dat Kaap Amundsenodden up Spitzbargen
 Amundsen-Beken, dat deepst Seebeken in de südelke Iessee
 Amundsenhöögde in de Fischbacher Alpen in Öösterriek
 Amundsen Ridges, Deepseerügg in de südelk Iessee vör de Küst van dat Marie-Byrd-Land, Antarktika
 Amundsen Peak, Barg up Two Hummock Island in dat Palmer-Archipel, Antarktika

Astronomie un Ruumfohrt
 Amundsen-Krater an de Süüdpool van de Maan
 Asteroid (1065) Amundsenia
 ene van de beiden Sonden van de NASA-Misschoon Deep Space 2

Annerwat
 Amundsen-Scott-Süüdpoolstatschoon
 Schipp Roald Amundsen
 Krüüzfohrtschipp Roald Amundsen

 Museum 
Amundsens Geboortshuus buten Fredrikstad is vandaag en Museum.

 Liddmaatschoppen 
1918 wurr he as korresponderend Liddmaat in de Académie des sciences in Paris opnomen.

 Warken 
 . Jacob Dybwads, Kristiania 1912.
 . Mit en Bidrag van Hjalmar Riiser-Larsen, Leif Dietrichson, Fredrik Ramm, J. Bjerknes. Gyldendal, Oslo 1925.
 . 1926 (mit Lincoln Ellsworth)
 . 1927
 . Vol I un Vol II. E.P. Dutton & Co, New York 1908.

 Literatuur 

 Biografien 

 Édouard Peisson: Pôles. L’étonnante aventure de Roald Amundsen. Editions Bernard Grasset, Paris 1952;
 Edouard Calic: Kapitän Amundsen. Hinstörp, Rostock 1961.
 Ursula Weil, Otto Weil: Roald Amundsen. Brockhaus, Leipzig 1973.
 Hans-Otto Meissner: Mein Leben für die weiße Wildnis. Die Expeditionen des Roald Amundsen. Cotta, Stuttgart 1971; Neeuplaag: Klett, Stuttgart 1982, ISBN 3-12-920043-6.
 Heinrich Fischer: Amundsen am Südpol. Bayersch Rundfunk, München 1989.
 Detlef Brennecke: Roald Amundsen. Rowohlt, Reinbeek 1995, ISBN 3-499-50518-5.
 Roland Huntford: Scott & Amundsen. Heyne, München 2000, ISBN 3-453-17790-8.
 Rainer-K. Langner: Duell im ewigen Eis. Fischer, Frankfort an’n Main 2005, ISBN 3-596-14908-8.
 Tor Bomann-Larsen: Amundsen. Bezwinger beider Pole. Mare, Hamborg 2007, ISBN 3-86648-068-7.
 Peter Laufmann: Scott und Amundsen. Der tödliche Wettlauf zum Pol. Frederking & Thaler, München 2011, ISBN 978-3-89405-905-7.
 Christian Jostmann: Das Eis und der Tod: Scott, Amundsen und das Drama am Südpol. C. H. Beck Verlag, München 2011, ISBN 978-3-406-62094-2.
 Cornelia Lüdecke: Amundsen. Ein biografisches Porträt. Herder, Freiburg im Breisgau 2011, ISBN 978-3-451-06224-7.

 Weblenken 

 Warken van Amundsen bi Gutenberg (hoogdüütsch)
 Biografie (engelsch)
 Biografie, Wedderprotokoll u. a. (hoogdüütsch)
 Amundsenmuseum (norweegsch)

 Nawiesen 

Kategorie:Mann
Kategorie:Börger von Noorwegen
Kategorie:Polarforscher
Kategorie:Freemüerer
Kategorie:Boren 1872
Kategorie:Storven 1928