4. September

De 4. September is de 247. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner oder de 248. Dag, wenn en Schaltjohr is.

 Wat passeert is 
 Politik un Sellschop 
 1024: In Kamba bi Oppenheim warrt mit Konrad II. de eerste Salier to’n düütschen König wählt.
 1479: Portugal un Kastilien ünnerschrievt den Verdrag vun Alcaçovas un beennt dormit den Kastillischen Arffolgkrieg.
 1669: De längste Belagern in de Historie, de Belagern vun Candia, geiht na eenuntwintig Johr to End.
 1781: 44 Siedlers grünnt de Wahnsteed El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles del Río de Porciúncula, vundaag as de tweetgröttste Stadt vun de USA ünner den Naam Los Angeles bekannt.
 1862: General Lee geiht mit sien Army of Northern Virginia wiel den amerikaanschen Sezessionskrieg över den Potomac River, üm Maryland un Pennsylvania antogriepen.
 1865: In Portugal warrt Joaquim António de Aguiar Premierminister vun de Konstitutionellen Monarchie. 
 1888: De Süüden vun’t Eiland Papua-Niegguinea warrt as Kolonie vun Grootbritannien ünner den Naam Britsch-Niegguinea annekteert.
 1915: An de Siet vun de Middelmächt geiht Bulgarien in den Eersten Weltkrieg. 
 1939: In’t Düütsche Riek warrt för Fronslüüd twüschen 18 un 25 Johren de Rieksarbeitsdeenst inföhrt.
 1948: Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina Herzogin vun Mekelnborg-Swerin warrt Königin vun de Nedderlannen.
 1974: De USA nimmt diplomaatsch Betog to de DDR op. 
 1981: De Fredens- un Minschenrechtsorganisatschoon Peace Brigades International warrt grünnt.
 1989: Bi de Maandagsdemonstratschoon in Leipzig sett sik rund 1.200 Minschen för Reise-, Presse- und Versammelnsfreeheit in. Dorut warrt in de kamend Weken de bedüdenste Protestakschoon in Rahmen vun de Wend in de DDR.
 1991: De russ’sch Präsident Michail Gorbatschow acht de Unafhangigkeit vun de balt’schen Staaten Litauen, Lettland un Estland.

 Weertschop 
 1888: George Eastman leet sik de Hannelsmark Kodak registreeren un kriggt en Patent för en Rullfilm-Kamera, de Kodak Nr.1.
 1949: Herta Heuwer finnt in Berlin de Currywust mit de Chillup-Sooß ut.

 Kunst, Kultur un Bowark 
 1708: De Oper Amor tra nemici vun Attilio Ariosti warrt in Berlin ooropföhrt.
 1852: De Oper Si j’étais roi (dt.: Wenn ich König wär’) vun Adolphe Adam warrt in Paris ooropföhrt.
 1857: In Weimar warrt dat Goethe- un Schiller-Denkmal vun Ernst Rietschel publik maakt.
 1952: In de USA kumt de Roman The old Man and the Sea (dt.: Der alte Mann und das Meer) vun Ernest Hemingway rut.
 1965: De ARD wiest in Düütschland to’n eersten mol dat Tehn vun de Lottotallen in’t Feernsehn. 

 Wetenschoppen un Technik 
 1609: Dat Eiland Manhattan warrt vun Henry Hudson opdeckt.
 1802: In Göttingen wiest de düütsche Philoloog Georg Friedrich Grotefend sien eersten Schreed bi’t Utklamüstern vun e Bedüden vun de Kielschrift.
 1837: Samuel Morse demonstreert to’n eersten mol sien Schrievtelegrafen.
 1843: De engelsche Opdecker James Clarke Ross kummt vun en Expeditschoon ut de Antarktis torüch.
 1882: In de Pearl Street vun New York City maakt Thomas Alva Edison dat eerste zentrale Kraftwark för Elektrizität vun de USA apen.
 1936: Vun London ut start Beryl Markham in en Percival Vega Gull to den eersten Flaag övern Atlantik in Oost-West-Richt alleen un ahn Twüschenlanden.

 Katastrophen 
 1618: Bi en Bargstört an’n Barg Conto in’t ünnere Val Bregaglia warrt dat Dörp Chilano kumplett un dat Dörp Piuro deelwies verschütt. Ungefähr 2430 Minschen kommt dorbi üm.
 1971: Bi de Lannen na Instrumenten in en Sneestorm op den Flaaghaven Juneau in Alaska flüggt en Boieng 727 vun de Alaska Airlines gegen en Barg. All 109 Minschen an Boord verleert jemehr Leven.

 Sport 
 1867: De Footballvereen Sheffield Wednesday warrt grünnt.
 1972: Bi de Olympische Spelen in München warrt de eerst 16 Johr oole Ulrike Meyfarth Winnersche in’n Hoochsprung. 
 1972: De US-amerikaansche Swemmer Mark Spitz winnt bi de Olympischen Spele in München bi de Swemmwettstrieden sien sövte Goldmedaille un is dormit de eerste Olympioniek, de söven mol wunnen hett.

 Boren 
 973: Al-Biruni, persisch Gelehrten un Astronom.
 1241: Alexander III., de Glorrieke, König vun Schottland.
 1531: Hans Fugger, Koopmann vun de Fuggers.
 1563: Wanli, chineesch Kaiser ut de Ming-Dynastie.
 1644: Juan Cabanilles, spaansch Komponist vun’n Barock.
 1768: François-René de Chateaubriand, franzöösch Schriever un Diplomat.
 1790: Joseph Anton von Maffei, düütsch Industriellen un Iesenbahnfarbikant.
 1804: Camille Saglio, franzöösch Maler († 1889)
 1815: Johannes Roth, düütsch Zooloog un Forschungsreisender
 1824: Anton Bruckner, öösterrieksch Komponist († 1896)
 1833: Johann Peter Wilhelm Schmick, düütsch Ingenieur
 1836: Robert Dorr, plattdüütsch Schriever († 1919)
 1840: Wilhelm von Oranien-Nassau, Prinz vun Oranien-Nassau
 1848: Heinrich Bruns, düütsch Mathematiker un Astronom.
 1853: Hermann von Wissmann, düütsch Afrikaforscher.
 1869: Karl Seitz, öösterrieksch Staatspräsident udn Börgermeester vun Wien.
 1872: Nils Strindberg, sweedsch Wetenschoppler un Fotograf
 1875: Wilhelm Scharrelmann, plattdüütsch Schriever († 1950)
 1882: Hinrich Wriede, plattdüütsch Schriever († 1958)
 1886: Georg Krogmann, düütsch Footballnatschonalspeler († 1915)
 1889: Johannes Sass, düütsch Spraakwetenschopler († 1971)
 1905: Mary Renault, britsch Schrieversche.
 1913: Stanford Moore, US-amerikaansch Biochemiker un Nobelpriesdräger († 1982)
 1918: William Talbert, US-amerikaansch Tennisspeler († 1999)
 1921: Herbert Weicker, düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker († 1997)
 1924: Helmut Schlesinger, Präsident vun de Düütsch Bundsbank
 1924: Joan Aiken, britsch Schrieversche
 1926: Helmut Ringelmann, düütsch Filmproduzent († 2011)
 1927: Günter Wahrendorf, plattdüütsch Schriever († 1990)
 1928: Dominique Colonna, franzöösch Footballnatschonalspeler († 2023)
 1934: Clive William John Granger, britisch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2009)
 1947: Danièle Dubroux, franzöösch Speelbaas’sche, Schauspelerin un Dreihbookschrieverin
 1956: Werner Zirngibl, düütsch Tennisspeler
 1957: Rainer Semet, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter
 1961: Beyoncé, US-amerikaansch Singersche
 1962: Shin’ya Yamanaka, japaansch Stammzellenforscher un Nobelpriesdräger
 1966: Biréli Lagrène, franzöösch Jazzmusiker
 1968: John Di Maggio, US-amerikaansch Filmschauspeler.
 1971: Peggy Schwarz, düütsch Ieskunstlöperin
 1978: Frederik Veuchelen, belgisch Radrennfohrer
 1979: Kerstin Garefrekes, düütsch Footballnatschonalspelerin
 1981: Beyoncé Knowles, US-amerikaansch Singerin.
 1986: Aaron Hunt, düütsch Footballnatschonalspeler

 Storven 
 422: Bonifatius I., Paapst
 1699: Reichardt Fux, öösterrieksch Steenmetz un Bildhauer 
 1780: Sir John Fielding, britsch Richter un Sozialreformer
 1813: James Wyatt, engelsch Bomeester
 1821: José Miguel Carrera, chileensch Politiker un latienamerikaansch Natschoonalheld
 1874: Alfred de Bougy, franzöösch Schriever
 1907: Edvard Grieg, norweegsch Pianist un Komponist (* 1843)
 1933: Otto Baschin, düütsch Geograph un Meteoroloog
 1949: Liberato Ribeiro Pinto, portugeesch Militär un Politiker, Ministerpräsident
 1949: Paul Chocque, franzöösch Radrennfohrer (* 1910)
 1962: William Clothier, US-amerikaansch Tennisspeler (* 1881)
 1965: Albert Schweitzer, düütsch Dokter un Missionar, Fredensnobelpriesdräger
 1971: Theodor Lohrmann, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1898)
 1989: Georges Simenon, belgsch Krimischriever
 1990: Irene Dunne, US-amerikaansch Theater- un Filmschauspelersche (* 1898)
 2013: Günter Fuhlisch, düütsch Orchesterbaas un Basuunist (* 1921)
 2018: Jurjen van der Kooi, westfreeschen Volkskünnigen (* 1943)

September 04