14. Mai

De 14. Mai is de 134. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner oder de 145. Dag in Schaltjohren.

 Wat passeert is 
 Politik un Sellschap 
 1097: De Belagern vun Nicäa dör dat Heer vun’n Eersten Krüüztog geiht los.
 1264: Dör de Slacht vun Lewes warrt Simon V. de Montfort „nichkröönte König“ vun England.
 1607: Jamestown, de eerste duerhaft bewahnte Kolonie vun de Englänner in de USA warrt grünnt.
 1610: Na en Anslag starvt de franzöösche König Heinrich IV.. Sien minnerjöhrig Söhn Ludwig XIII. folgt em up'n Throon. Vörmund is siene Mudder Maria vun Medici.
 1614: De nedderlannschen Staten verklaart de Stadt Maeslandsluys för sülvstännig. Vun nu af an heet se Maassluis
 1643: De latere Sünnkönig Ludwig XIV. kummt mit veer Johren op den Throon vun Frankriek.
 1811: Paraguay warrt unafhangig vun Spanien.
 1915: In Portugal warrt de Militärdiktatur vun Joaquim Pimenta de Castro dör en Putsch beendt.
 1848: Israel verkloort sik unafhangig. Noch in de glieken Nacht verkloort de araabschen Navers den Krieg an den nee grünnten Staat Israel.
 1955: De Warschauer Pakt as militärsch Verbund vun’n Oostblock warrt grünnt.
 1963: De düütsche Bundspräsident Heinrich Lübke un de däänsch König Friedrich IX. ünnertekent den Verdrag över de Vagelflaaglien.
 1970: Andreas Baader warrt mit Gewalt ut dat Gefängnis hollt. Dat warrt as Gebortsstunn vun de RAF ansehn. 
 1993: In Leipzig sluut sik de beiden Parteien Bündnis 90 un De Grönen tosamen.

 Weertschap 
 1878: De Hannelsmark Vaseline warrt för Robert Cheseborough indragen.
 1909: De düütsche rieksdag regelt, dat neven Münten ok Geldschiens as ofizieel Penunsen acht warrt. De Düütsche Rieksbank bruukt Papeergeld nich mehr ümtuschen. 

 Kunst, Kultur un Bowark 
 1845: De Oper The Enchantress vun Michael William Balfe warrt in London ooropföhrt.
 1923: De Oper The Perfect Fool vun Gustav Holst warrt in London ooropföhrt.
 1950: De Oper Don Juan und Faust vun Hermann Reutter warrt in Stuttgart ooropföhrt.

 Wetenschoppen un Technik 
 1796: Edward Jenner maakt de eerste Schuulempen gegen de Pocken. 
 1804: De Lewis-un-Clark-Expeditschoon dör den noordamerikaansch Kontinent geiht los.
 1847: De Öösterrieksch Akademie vun de Wetenschoppen warrt grünnt.
 1973: De US-amerikaansch Ruumstatschoon Skylab warrt hoochschaten.

 Religion 
 964: Paapst Johannes XII. warrt vun de Ehmann vun en Leefste doothaut.
 1995: De 14. Dalai Lhama Tenzin Gyatso acht den sössjohrigen Gedhun Choekyi Nyima as 11. Panchen Lama.

 Katastrophen 
 1799: Bi Madrid brickt de Gasco-Daalsparren, de noch in’n Bo is.
 1886: En Warvelstorm drifft sien Unwesen över de Stadt Crossen an de Oder, dat hüütige Krosno Odrzańskie.

 Boren 
 1316: Karl IV., röömsch Kaiser.
 1553: Margarete vun Valois, Königin vun Frankriek un Navarra.
 1666: Vittorio Amadeo II., König vun Sizilien.
 1710: Adolf Friedrich, sweedsch König.
 1725: Friedrich Anton vun Heynitz, Physiker.
 1727: Thomas Gainsborough, engelsch Maler.
 1805: Johann Peter Emilius Hartmann, däänsch Komponist.
 1817: Alexander Kaufmann, düütsch Schriever.
 1827: Jean-Baptiste Carpeaux, franzöösch Bildhauer.
 1832: Rudolf Lipschitz, düütsch Mathematiker
 1836: Wilhelm Steinitz, öösterrieksch-US-amerikaansch Schachspeler un -weltmeester († 1900)
 1865: Max Herrmann, düütsch Theaterwetenschoppler.
 1868: Magnus Hirschfeld, düütsch Nervendokter un Sexualforscher.
 1884: Claude Dornier, düütsch Flegerkontrueerer.
 1885: Otto Klemperer, düütsch Dirigent un Komponist.
 1886: Ernst Späth, öösterrieksch Chemiker
 1897: Sidney Bechet, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1959)
 1907: Vicente Enrique y Tarancón, spaansch Kardinal († 1994)
 1911: Martin Brüns, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1976)
 1923: Mrinal Sen, indisch Filmspeelbaas.
 1928: Che Guevara, argentische Guerillakämper in de kubaansche Revolutschoon (offitschell den 14. Juni boren, † 1967)
 1933: László Kovács, ungaarsch Kameramann († 2007)
 1939: Rupert Neudeck, Grünner vun Cap Anamur.
 1940: Manfred Podlich, düütsch Footballspeler
 1943: Ólafur Ragnar Grímsson, ieslännsch Politiker un Präsident
 1946: Claudia Dale Goldin, US-amerikaansch Wertschapswetenschaplerin un Nobelpriesdrägerin
 1946: Stephen Karl Rerych, US-amerikaansch Swemmsportler
 1952: Michael Minkler, US-amerikaansch Toontechniker
 1953: Norodom Sihamoni, König vun Kambodscha.
 1954: Peter John Ratcliffe, britisch Nephroloog un Nobelpriesdräger
 1960: Anne Clark, britsch Singerin un Ledermakerin
 1960: Alec Dankworth, britisch Jazzmusiker
 1969: Cate Blanchett, austraalsch Schauspelerin
 1969: Alexandra Ledermann, franzöösch Springriederin
 1970: Jan Kleyna, britisch Astronom
 1983: Amber Tamblyn, US-amerikaansch Schauspelerin.

 Storven 
 649: Theodor I., Paapst
 964: Johannes XII., Paapst (* 937 oder 939)
 1610: Heinrich IV., König vun Frankriek
 1632: Peter Binoit, düütsch Maler (* um 1590)
 1643: Ludwig XIII., König vun Frankriek
 1761: Thomas Simpson, engelsch Mathematiker
 1860: Ludwig Bechstein, düütsch Schriever, Bibliothekar un Archivar.
 1899: Lars Fredrik Nilson, sweedsch Chemiker (* 1840)
 1912: Friedrich VIII., däänsch König.
 1912: August Strindberg, sweedsch Schriever un Dramatiker.
 1918: Joaquim Pimenta de Castro, portugeesch General un Staatsbaas.
 1935: Magnus Hirschfeld, düütsch Nervendokter un Sexualforscher
 1959: Sidney Bechet, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1897) 
 1966: Ludwig Meidner, düütsch Maler
 1972: Theodor Blank, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1905)
 1973: Elmer Snowden, US-amerikaansch Jazzmusiker un Bandleader (* 1900)
 1983: Miguel Alemán Valdés, mexikaansch Staatsbaas
 1987: Rita Hayworth, US-amerikaansch Schauspelerin (* 1918)
 1990: Günter Wahrendorf, plattdüütsch Schriever (* 1927)
 1993: Édouard Pignon, franzöösch Maler.
 1998: Frank Sinatra, US-amerikaansch Entertainer, Singer un Schauspeler
 2002: Eva Brumby, düütsch Schauspelerin (* 1922)
 2006: Robert Bruce Merrifield, US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger (* 1921)
 2008: Jurij Sergejewitsch Rytcheu, russisch Schriever ut dat Volk vun de Tschuktschen (* 1930) 
 2009: Monica Bleibtreu, öösterrieksch Schauspelerin, Schauspeeldozentin un Dreihbookschrieverin (* 1944)
 2015: B. B. King, US-amerikaansch Bluesmusiker (* 1925)
 2018: Renate Delfs, hooch- un plattdüütsch Schrieverin (* 1925)

Mai 14