19. Johrhunnert

Dat 19. Johrhunnert fangt an up’n 1. Januar 1801 un geiht to Enn up’n 31. Dezember 1900. Dat warrt to dat Tietöller vun de Neetiet torekent.

 Kulturgeschicht 
In de Kunst un Kultur gifft dat na de franzöösche Revolution eerst mal de Romantik un dat Biedermeier. Ok de Klassizismus is noch in’e Gängen. In Berlin arbeit’ Karl Friedrich Schinkel an klassizistisch Formen un finnt to desülbige Tiet de Neegotik ut. Later kummt dor de Neeromanik to un an't Enn vun't Johrhunnert ok de Eklektizismus. In de Musik sünd Ludwig van Beethoven, Franz Schubert, Robert Schumann, later Johannes Brahms un Richard Wagner Künstler mit groden Erfolg. An’n Anfang vun dat Johrhunnert sünd Schrievers as Schiller un Goethe ganz wichtig, later kaamt Theodor Fontane, Theodor Storm un annere up. In de plattdüütsche Literatuur sünd Fritz Reuter un Klaus Groth, man ok John Brinckmann wichtig.

 Philosophie un Geschicht vun den Geist 
De Rationalismus vun de Aufklärung warrt afleggt. Fichte, Schelling un Hegel sünd Philosophen, de in düsse Tiet den Düütschen Idealismus utarbeiden doot. Later schrievt Marx un Engels öber de Idee vun den Kommunismus un Schopenhauer bringt de Idee up, datt allens gor keen Sinn hett. An’t Enn vun’t Johrhunnert schrifft Friedrich Nietzsche siene famosen Gedanken up un dat warrt seggt, datt he de Vader vun den Nihilismus is. In de tweede Hälft vun düt Johrhunnert kriegt de Ideen vun de Naturwetenschuppen een swaar Gewicht.

 Politik 
In’n Anfang vun düt Johrhunnert steiht Napoleon Bonaparte. Ünner sien Herrschup is allerwegens in Düütschland toeerst mal de Franzosentiet. As he 1815 ünnerkregen warrt, gifft dat allerwegens in Europa eerst mol de Restauration. 1830 un eerst Recht 1848 gifft dat verscheden Revolutionen in Europa. Dor warrt aber nix vun. Düütschland kümmt tosamen na den Krieg gegen Frankriek 1870/1871. De König vun Preußen warrt denn as Kaiser vun dat Düütsche Riek utropen. Mit dat Osmaansche Riek geiht dat duchtig bargdal. De groden europääschen Mächten nehmt sik allerwegens Kolonien. In de USA weert de Indianers meist utrott'. De verscheden Länner un Staaten vun Italien weert vun Giuseppe Garibaldi mit Gewalt innahmen un as Königriek Italien ünner de Hand vun Vittorio Emmanuele II. vereent. 

 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899 1900

Kategorie:Neetiet
Kategorie:Johrhunnert