5. November

De 5. November is de 309. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner, in Schaltjohren is dat denn de 310. Dag.

 Wat an dissen Dag passeert is 
 Politik un Sellschap 
 1494: De russ’sche Zar Iwan III. lett den Peterhof, dat Kontor von de Hanse in Nowgorod kaputt maaken.
 1605: Gunpowder-Plot: Verswörers ründ üm den Katholiken Guy Fawkes warrt fastnohmen bi den Versöök, dat engelsch Parlament in de Luft to sprengen.
 1816: In’n Palais von Thurn und Taxis in Frankfort an’n Main warrt de Bunnsdag von Düütschen Bund open maakt.
 1885: De Oort Finschhafen op Nieg-Guinea warrt grünnt as Verwalten von de düütsch Kolonie Kaiser-Wilhelms-Land.
 1911: In’n Italieensch-Törkisch Krieg warrt eerstmols Flogtüüg militärsch insett: De Italieners smeten Bomben över een libysch Oaas af.
 1914: Grootbritannien annekteert in’n Eersten Weltkrieg de Insel Zypern.
 1940: Franklin Delano Roosevelt winnt de Wahlen un warrt dormit as eenzige Präsident von de USA in een drütte Amtstiet wählt.
 1980: Helmut Schmidt warrt in sien drütte Amtstiet as Bunnskanzler von Düütschland wählt.
 1996: De RAF-Anhöörige Birgit Hogefeld warrt to levenslang Gefängnis verurdeelt.
 2006: De ehemalge iraksch Diktator Saddam Hussein warrt to’n Dood dör’n Strang verordeelt.

 Weertschap 
 1935: Parker Brothers köfft de Rechte an dat Speel Monopoly.
 1938: De Rieksautobahn von Berlin na München warrt fardigstellt.

 Kunst, Kultur un Bauwark 
 1718: De Oper Ifigenia in Aulide von Antonio Caldara warrt in Wien uropführt.
 1772: De Oper Themistokles von Johann Christian Bach warrt in Mannheim uropführt.
 1892: In Berlin warrt een Utstellen von Biller von Edvard Munch na een Week afbroken, as dat Publikum schockeert is.
 1898: Dat Theaterstück Fuhrmann Henschel von Gerhart Hauptmann warrt in Berlin uropführt.
 1955: De in’n Tweeten Weltkrieg twei maakte Wiener Staatsoper warrt wedder open maakt.

 Wetenschoppen un Technik 
 1929: De Dokter Werner Forßmann schrifft in en Book över sien eersten Versöken mit en Hartkatheder.
 1930: De dormols gröttste Fleger Dornier Do X flüggt vun’n Boddensee to en Präsentatschoon na Amsterdam.
 1982: Dat gröttste Waterkraftwark vun de Welt warrt in Itaipu an de Grenz vun Brasilien un Paraguay inweiht.

 Boren 
 1494: Hans Sachs, düütsch Dichter un Meistersinger.
 1773: Johann Smidt, Bremer Börgermeester († 1857)
 1848: Hermann Dewitz, düütsch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1890)
 1854: Paul Sabatier, franzöösch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1941)
 1878: Ernst Behrens, plattdüütschen Dichter un Schriever († 1970)
 1911: Alfred Manessier, franzöösch Maler
 1913: Vivien Leigh, US-amerikaansch Schauspelerin
 1920: Douglass Cecil North, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2015)
 1931: Ike Turner, US-amerikaansch Musiker, Produzent un Ledermaaker
 1933: Antti Tyrväinen, finnisch Biathlet († 2013)
 1936: Uwe Seeler, düütsch Footballnatschonalspeler († 2022)
 1940: Enzo Moser, italieensch Radrennfohrer († 2008)
 1940: Elke Sommer, düütsch Schauspelerin
 1948: William Daniel Phillips, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger
 1952: Oleg Blochin, ukrainsch Footballnatschonalspeler
 1959: Bryan Adams, kanaadsch Rockmusiker
 1961: Alan Goodwin Poindexter, US-amerikaansch Astronaut († 2012)
 1962: Benjamin Alvin Drew, US-amerikaansch Astronaut
 1963: Tatum O’Neal, US-amerikaansch Schauspelerin
 1965: Famke Janssen, nedderlannsch Schauspelerin un Model
 1977: Maarten Tjallingii, nedderlannsch Radrennfohrer
 1979: Patrick Owomoyela, düütsch Footballnatschonalspeler
 1980: Christoph Metzelder, düütsch Footballnatschonalspeler
 1983: Mike Hanke, düütsch Footballnatschonalspeler
 1992: Max Illingworth, austraalsch Schachspeler

 Storven 
 1669: Johannes Coccejus, düütsch reformeert Theoloog (* 1603)
 1758: Hans Egede, norwegsch-däänsch Preester (* 1686)
 1896: Karl Verner, däänsch Spraakwetenschopler, Updecker van Verners Gesett (* 1846)
 1807: Johann Friedrich Wilhelm Herbst, düütsch Naturforscher, Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1743)
 1897: Christian Wilhelm Blomstrand, sweedsch Chemiker (* 1826)
 1907: James Clerk Maxwell, schottsch Physiker (* 1831)
 1908: Andrew Graham, irisch Astronom (* 1815)
 1917: Carl Georg Barkhausen, Bremer Börgermeester (* 1848)
 1930: Christiaan Eijkman, nedderlannsch Mediziner, Patholoog, Hygieniker un Nobelpriesdräger (* 1858)
 1934: Willem Kloeke, nedderlandschen Schoolmeester un Schriever op Zwols (* 1852)
 1955: Maurice Utrillo, franzöösch Maler (* 1883)
 1956: Art Tatum, US-amerikaansch Jazz-Musiker (* 1909)
 1963: Nicolaus von Borstel, düütsch Politiker un Landdagsafordneter (* 1885)
 1977: René Goscinny, franzöösch Comictekner
 1989: Wladimir Horowitz, russ’sch Pianist
 1992: Carl Rodenburg, düütsch Offizier un Generalleutnant (* 1894)
 1993: Tönne Vormann, westfäälsch Maler, Radeerer un Singer (* 1902)
 2006: Pietro Rava, italieensch Footballnatschonalspeler (* 1916)
 2018: Andreas Schweiger, düütsch Biathlet (* 1953)

November 05