Algerien

Algerien ( ) is een Staat in den Noordwesten vun Afrika. He liggt in de Midden vun de  Maghreb. Na den Sudan un vör de Demokraatsche Republiek Kongo is Algerien dat tweetgröttste Land up den Kontinent. In’n Noorden grenzt dat an de Middellannsche See, in’n Westen an Mauretanien, Marokko un de Westsahara (up de Marokko enen Anspröök stellt), in’n Süden an Mali un Niger un in’n Oosten an Libyen un Tunesien.

 Landsnaam 
alt=Sied vun een druckt Book|left|thumb|Algeria in in dat Civitates Orbis Terrarium vun 1575
De Landsnaam is op Araabsch ,  un op Franzöösch . De fulle amtliche Naam is Algeersche Demokraatsche Volksrepublik.„Proclamación de la República argelina“, Journal officiel de la republique algerienne, 1. Jaar, 1. Uutgaav, 1962, páge 5. Online verfügbar unter: http://www.joradp.dz/JO6283/1962/901/FP5.pdf (archiviert am 28. Februar 2021 über Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20210228094855/http://www.joradp.dz/JO6283/1962/901/FP5.pdf). (; , kort RADP; Berber Tifinagh: ,„ⵜⵉⵔⵣⵉ ⵜⵓⵏⵚⵉⴱⵜ ⵏ ⵓⵙⴻⵍⵡⴰⵢ ⵏ ⵜⴻⴱⴱⵓⵏ ⵖⴻⵔ ⴽⵓⵡⴰⵢⵜ: ⵜⴰⵙⴳⵓⵔⵉ ⵜⵓⵛⵔⵉⴽⵜ“, Algeria Press Service, online unter: https://www.aps.dz/tamazight-tif/algerie/12079-2022-02-23-17-05-33.„Ministère de l'Énergie – Algérie“, Website des Energieministeriums Algeriens, https://www.energy.gov.dz/, Zugriff am 17. August 2024.„La standardisation de la transcription n'est pas tranchée: Quelle graphie pour tamazight ?“, El Watan, 22. April 2020, https://www.elwatan.com/regions/kabylie/tizi-ouzou/la-standardisation-de-la-transcription-nest-pas-tranchee-quelle-graphie-pour-tamazight-22-04-2020 (archiviert am 14. März 2021 über https://web.archive.org/web/20210314144817/https://www.elwatan.com/regions/kabylie/tizi-ouzou/la-standardisation-de-la-transcription-nest-pas-tranchee-quelle-graphie-pour-tamazight-22-04-2020).(Latiensche Transkriptschoon: „Aseɣnew n GPRA ila iswi n useddukkel n Tegrawla akked usegrew n umɣiwan aɣelnaw“, Algeria Press Service, online unter: https://www.aps.dz/tamazight-tal/algerie/71962-ase-new-n-gpra-ila-iswi-n-usddukkel-n-tegrawla-akked-usegrew-n-um-iwan-a-elnaw.).

De Naam Algerien stammt vun de Stadt Algier, wat vun dat araabsche  (, ‘de Eilannen’) kümmt un op de veer lütten Eilannen för de Küst vun de Stadt Betog nimmt.Forbidden Fruits LLC: „Africa – Ancient History UNTOLD“, Forbidden Fruit Books LLC, 30. Januar 2013. Buluggin ibn Ziri geev den Oord düssen Naam, nadem dat he de Stadt 950 op de Ruinen vun de phönizische Stadt Icosium grünn.„Les origines d'Alger, conférence faite le 16 juin 1941, comité du vieil Alger; venis“, online unter: http://alger-roi.fr/Alger/alger_son_histoire/textes/3_origines_alger_1941_feuillets.htm, Zugriff am 27. April 2023. Araabsche Geografen, so as Muhammad al-Idrisi and Yaqut al-Hamawi övernemen den Naam denn.

Dat Land Algerien överneem den Naam vun de Regentschop Algier, de in de Maghreb ünner de Herrschop vun dat Osmaansch Riek in’t fröhe 16. Jhd. opricht worrn is.Richard F. Nyrop: „Area Handbook for Algeria“, U.S. Government Printing Office, 1972, S. 7, online unter: https://books.google.com/books?id=Bdn0p4kDs6cC.American University (Washington, D.C.) Foreign Area Studies: „Algeria, a Country Study“, Department of the Army, 1979, S. 3, online unter: https://books.google.com/books?id=ALHjoSJm-PsC.Amos Jenkins Peaslee, Dorothy Peaslee Xydis: „Constitutions of Nations: Volume I, Africa“, BRILL, 1974, ISBN 978-90-247-1681-4, S. 3, online unter: https://books.google.com/books?id=Q2ICyUltcvIC.Ben Hardman: „Islam and the Métropole: A Case Study of Religion and Rhetoric in Algeria“, Peter Lang, 2009, ISBN 978-1-4331-0271-4, S. 2, online unter: https://books.google.com/books?id=ES_wd_TaxIoC. So billen sik bilüttken de Grenzen vun dat  (, Land vun Algier) ruut.Lemnouar Merouche: „Recherches sur l'Algérie à l'époque ottomane II.: La course, mythes et réalité“, Editions Bouchène, 2007, ISBN 978-2-35676-055-5, S. 139. De osmaanschen Törken, de sik in de Gegend daallaten hebbt, beteken sik un dat Volk as „Algerier“.American University (Washington, D.C.) Foreign Area Studies: „Algeria, a Country Study“, Department of the Army, 1979, S. 23, online unter: https://books.google.com/books?id=ALHjoSJm-PsC.Phillip Chiviges Naylor: „Historical dictionary of Algeria“, Lanham, Md.: Scarecrow Press, 2006, ISBN 978-0-8108-5340-9, S. 11, online unter: http://archive.org/details/historicaldictio0000nayl.Charles André Julien: „History of North Africa: Tunisia, Algeria, Morocco. From the Arab Conquest to 1830“, New York: Praeger, 1970, ISBN 978-0-7100-6614-5, S. 284, online unter: http://archive.org/details/historyofnorthaf0000juli.Allan Carpenter, Tom Balow: „Algeria“, Childrens Press, Chicago, 1978, ISBN 978-0-516-04551-1, S. 33, online unter: http://archive.org/details/algeria00carp. As ene wichitge militäarsche un polietsche Macht, formen de osmaanschen Törken de moderne polietsche Identiat vun Algerien as een Staat, de al ünner de osmaansche Herrschop Egenstännigkeid so as enen souveränen Staat harr, man formaal noch Ünnerdaan vun de osmaansche Sultaan weer.John Douglas Ruedy: „Modern Algeria: the origins and development of a nation“, Indiana University Press, Bloomington, 1992, ISBN 978-0-253-34998-9, S. 16, online unter: http://archive.org/details/modernalgeriaori0000rued. De algeersche Natschonalist, Historiker un Politiker Ahmed Tewfik El Madani de Regentschop Algier as den eerste algeersche Staat.Bruce Maddy-Weitzman: „The Berber Identity Movement and the Challenge to North African States“, University of Texas Press, 2011, ISBN 978-0-292-74505-6, S. 34, online unter: https://books.google.com/books?id=xVpxZSTyhb0C.Ian Coller: „Muslims and Citizens: Islam, Politics, and the French Revolution“, Yale University Press, 2020, ISBN 978-0-300-24953-8, S. 127, online unter: https://books.google.com/books?id=5A3UDwAAQBAJ.
 Historie 
Üm un bi 700 n. Chr. keem de Islam in dat Land. 1519 is Algerien een Deel vun de Osmaanschen Riek wurrn. 1710/11 is dat Land vun de Osmanenherrschaft free kamen. 1830 hefft de Franzosen dat Land innahmen. Vun 1900 af an weer Algerien een Département vun Frankriek. 1940 fung de Striet vunwegen een free un unafhängig Algerien an. 1947 hefft de Franzosen all Algeriers as Franzosen gellen laten. 1954 - 1962 weer de Algerienkrieg. An’n 5. Juli 1962 wurr een free unafhängig Algerien utropen. 1965 hett H. Boumedienne de Macht öbernahmen. Bi de Wahlen 1991/92 hett de islaamsche Heilsfront FIS wunnen. De FIS is een Partei, de dat ok mit Gewalt dörsetten will, datt in dat ganze Land den Koran siene Gesetten gellen schöllt. De Regeerung hett 1992 de FIS uplööst. Siet de Tiet regeert de Terror in dat Land. 

 Land 
In den Noorden vun Algerien liggt de Bargen vun den Atlas. In den Süden finnt een de Wööst Sahara. Achter de Küst vun de Middellannsche See in den Landstreek Kabylei kladdert de Tellatlas bit to 2308 m hooch. An siene Süüdkant fallt he af up 800–1000 m in dat Hoochland vun de Schotts. Dor gifft dat bannig veel modderige Soltseen, wo dat Water nich aflopen kann. Noch fudder in–n Süden slutt sik de Sahara-Atlas an. In dat Massif de ’l Aurès kladdert de bit 2308 m hooch. In’n Süüden dorvun breet sik de Sahara ut. In’n Süüdoost vun düsse Wööst stiggt de Ahaggar- Bargen bit 2918 m hooch. Dat Land is in 48 Provinzen indeelt.

 Volk 
Üm un bi 70 % vun de Inwohners vun dat Land sünd Arabers un so wat bi 30 % tellt to de Berbers. Meist all Inwohners sünd sunnitisch Moslems. Dat gifft bloß bi 11.000 Kathoolsche in’t ganze Land. Dat Utöven vun den Globen is nich free. 96 % vun de Lüe leevt in Noorden up 20 % vun dat Land, mehr as 50 % leevt in de Städer un bi 42 % vun de Minschen sünd noch nich mal 15 Jahre oolt. 

 Bildung 
Schoolplicht gifft dat för Kinner vun 6–15 Johren. De Unnerscheden in de Bildung twuschen Land un Stadt un twuschen Froenslüde un Mannslüde sünd jummers noch groot. Bi 22 % vun de Mannslüde un bi 40 % vun de Froenslüde könnt nich schrieven un nich lesen. In dat Land gifft dat 12 Universitäten, de öllste is 1879 in Algier grünnt wurrn. 

 Sprake 
De Amtssprake is Araabsch. In Bildung, Hannel un Verkehr speelt ok Franzöös’sch en grote Rull. Nahrichten un Dokumentatschonen weert vun de staatlichen Senders ok up Franzöös’sch utstrahlt. Vun 2002 af an speelt ok de Berberspraken en gröttere Rull. Dormols is dat as Landssprake gellen laten wurrn. Dat gifft ok Programmen in dat Radio up Tamazight, hen un wenn kümmt ok in’t Feernsehn mol wat in düsse Sprake. 

Schriftspraken sünd Franzöös’sch un Araabsch. De Regeren klemmt sik avers dor achter, dat mehr Hoocharaabsch bruukt warrt. In de Grote un in de Lüttje Kabylei warrt ok Berberspraak schreven. Dat kriegt man meist bloß de jungen Lüde hen, vunwegen dat de Lüde, de öller as 30 sünd, düsse Spraken in de School noch nich lehren dröffen. Bi 70 % vun de Inwahners vun Algerien snackt Araabsch as Muddersprake. Bi 30 % hefft as Muddersprake en vun de Berberspraken, sunnerlich in’n Süden vun dat Land, wo meist bloß Tuareg leven doot. In’n Noordosten vun Algier warrt veel Kabylsch snackt. De gröttste Berbersprake in Algerien is Tamazight. 

 Weertschop 
Siet de 60er Jahren höört de een un de annere Twieg vun de Weertschap to den Staat. Hüdigendags warrt de Privatweertschap föddert so goot, as dat man geiht. 

Blots op 3 % vun dat Land kann een Bueree bedrieven. Wat dor wassen deit, sünd Daddeln, Fiegen, Toback, Wien, Zitrusfrücht, Oliven, Tuffeln, Koorn, Röven un Tomaten. In Drievhüser warrt fröh Grööntüüch tagen. Veehtucht gifft dat besunners up dat Hochland vun de Schotts un in den Noorden vun de Sahara. To’n goden Deel warrt de vun Nomaden utöövt. 

 Wat de Eer hergifft un Industrie 
In de Sahara weert Eerdöl un Erdgas föddert. Bito warrt Iesen, Kopper, Loot un Zink afboot. Quecksülver un Phosphaat gifft dat dor ok. De Industrie hett vör allens mit Ööl un Gas to kriegen. Ook Iesen un Stahl speelt een Rull. Bi de Export maakt Ööl un Gas un wat een dorut maken kann, den gröttsten Deel ut (95 %). 

 Weblenke 

 Allgemeen 
 Präsidentschop vun de Republiek Algerien (araabsch, fransch)
 Portaal vun den Premierminister (araabsch, fransch)
 Länderœversicht Algerien bi’n Butenamt
 Amnesty International: Algerien.

 Weerdschop 
 : Algerien. 
 International Monetary Fund: Algeria and the IMF
 World Bank: Country Brief Algeria

 Footnoten 

Kategorie:Land
Kategorie:Afrika
Kategorie:Algerien