Mexihco

Mexihco (caxtillantlahtolli: México) ahnozo Mexico, itoca Zancen Mexicatl Tlatocayotl (caxtillantlahtolco: Estados Unidos Mexicanos), ce tlacatiyan ipan America cemantoc tlalli. Altepetl Mexihco itecuacan. Cuaxochtia in mictlampa ica Estados Unidos, in huitztlampa ica Cuauhtemallan ihuan Belice. In tlacatiyan ixeliuhca ipan 31 tlahtocayotl ihuan ce altepetl tecuacan.

 Tlaltocaitl 
"Mexihco" quitoznehqui "Mexihtli" ahnozo "Mexihtin" ihuan "-co" zanyeno campa. Quilmach ce aztecatl yaoquizqui in ompa Chicomoztoc. Ahnozo, occequintin quihtoa cah zanyeno Metztli ixic, auh ipampa oncan motoca "Mexihco". 

Axcan Caxtillahtolcopa mohcuiloa "Mexihco" iuhqui México nozo Méjico.

Tlalticpacmatiliztli
Inin tlahtohcayotl cah ancayotl cuaxochtia mictlampa ica Estados Unidos, canahpa in huitztlampa ica Cuauhtemallan ihuan Belice, in tonalquizayampa ica Ilhuicaatl Pacífico ihuan in tonalcalaquiyampa ica Hueyatl Caribe.

 Yoliztli 
Mexihco iyoliz hueyi, quipia occe yeyantli. Nican quipiya hueyac tepehuahcan, quiyauhcuauhtlatli, huacqui teotlalli moihtoa Sierra Madre, quipia atl ipampa atoyatl huan atepantli. Ompa mictlampa ca Sierra Madre del Sur.

No xiquitta Mexihco tlalli quipia chichinimeh yolcameh in tlecuahutli, canauhtli, centzontlahtoleh, huexolotl, techalotl, cuetlachtli, ayotochtli, tepocolcoatl, miztli, tochtli, tlacuachin, tlahcomiztli ihuan epatl.

Huehcapatlahtoliztli
250px|thumb|Miguel Hidalgo y Costilla, no motenehua iuh in Tlacatiyan Tahtli
In Mexihco Tlacaxoxouhcayotl ( Independencia de México) ocatca ce altepenayotl ihuan tlacah hualomochihualiztli tlapachihuitilo yaotilizca, in tlein otlan in caxtillantepacholiztli ipan in Yancuic Caxtillan tlalli. In yaoyotl ipampa in Mexihco tlacaxoxouhcayotl oman ixquichca in Dolores Tzahtziliztli, in 16 tlachiucnauhti 1810 (), zan in ocalac Ejército Trigarante ipan in Altepetl Mexihco in 27 tlachiucnAuhti 1821 ().

Teyacanaliztli
Mexihco quipia caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in Altepetl Mexihco, tlahtocac tequitini in cihuatlacatzin Claudia Scheinbaum in tetlanahuatiani.

Mexihco ixeliuhca
Mexihco ixeliuhcacenter|450px Cemaxcayotl Tecuacan  Chanehqueh (2012) Tlaixpayotl (km²)Mexihco   Altepetl Mexihco59 685 227 301 308 1. Aguascalientes Altepetl Aguascalientes 1 312 507 10 7952. Tlani California  Mexicali 576 194 9 9923. Tlani California Huitztlampa La Paz 1 958 238 15 0804. Campeche Altepetl Campeche 5 769 750  13 595 5. Chiapan  Tochtlan Gutiérrez 4 377 487 22 451 6. Chihuahua  Altepetl Chihuahua 1 221 860 7 844 7. Cuahuillan Saltillo 5 557 276 17 2078. Ahcolman  Altepetl Ahcolman 1 565 127 5 4219. Durango Durango, Durango  9 794 525 23 86110. Guanajuato  Pachtitlan  1 545 155 9 36611. Guerrero Chilpantzinco 313 341 4 43812. Hidalgo Pachyohcan 4 374 052 25 39913. Xalixco  Atemaxac 4 050 803 19 36314. Mexihco Tollohcan 1 640 379 24 09015. Michhuahcan  Morelia 4 999 932 25 70716. Morelos Cuauhnahuac 3 692 828 22 99317. Nayarit                                                                                                                                                                                                                                           Tepic 1 039 934 13 60718. Yancuic León  Monterrey 886 239 8 456 19. Huaxyacac Altepetl Huaxyacac 127 844 3 26320. Puebla Cuetlaxcoapan 4 881 756 18 379 21. Querétaro Tlachco, Querétaro 127 844 3 26322. Quintana Roo Chetumal 4 881 756 18 379 23. San Luis Potosí  Mizquitic 1 312 507 10 79524. Sinaloa Colhuahcan, Sinaloa 576 194 9 99225. Sonora  Pitic 1 312 507 10 79526. Tabasco Cualnezcaltepec 576 194 9 99227. Tamaulipas Altepetl Victoria 1 312 507 10 79528. Tlaxcallan  Altepetl Tlaxcallan 576 194 9 99229. Veracruz Xallapan 1 312 507 10 79530. Yucatan  Mérida 576 194 9 99231. Zacatecah Zacatecah 1 312 507 10 79532. Altepetl Mexihco   576 194 9 992

 Tequitiliztli 
miniaturadeimagen|left|200px|Mexcalpixcayotl ipan San Miguel de Allende.

Tlapixcayotl ipan Mexihco ca cintli, zacacintli, xalxocotl, ahuacatl, yoloxocotl, lalaxtli, xitomatl, miltomatl, tlalcamohtli, xonacatl, xocomecatl, occe; xochicualli tlanamaca occequin altepemeh ipan tiyanquiztli nozo tiyanquiztiloyan. Nican yeyanyotl tonalli ica quiyahuitl. Miac tlacameh zan miltequitih ihuan occequin tlacameh no quitocah ahuacatl, chilli, tomatl, etl, colantoh, xonacatl, ihuan occe xochicualli.

Mexihco tlalli nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl huan ichcapixcayotl ipan xoxohuic ixtlahuahcan afuera itechpahuic altepetl nozo altepemaitl.

Nehnemiliztli
Ce nehnemiliztli, ce tomincayo ipampa tequitiliztli ipan Méxihco, in altepetl quipia hueyic cualcan ipampa nehnemi canahpa Xolalpan Altepetl Mexihco ipan itecuacan Mexihcopa.

 Chanehmatiliztli 
Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.
 Xihuitl Chanehqueh 2010 3,388,168 2020 3 540 684

 Hueyi altepemeh 
Tlapohualli Altepetl Chanehqueh (2020)1.  Altepetl Mexihco  1 579 8032.  Atemaxac  452 0903.  Monterrey  378 1434.  Cuetlaxcoapan  160 682 5.  Tollohcan  83 3526.  Tijuana  79 7727.  León  72 6638.  Morelia  72 4529.  Mérida  70 068 10.  Acapolco  69 371 

Neltococayotl

Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc tlacatl neltoquiztia īpan icel teotl tlachihuani cemanahuatl motenehua Ometeotl ahnozo Moyocoyani, mayatlacah motocayotia K’uh itech occequintin itocahuan.

Huēhuehmēxihcatl teōneltococāyōtl poliuhqui cenca iciuhcac catca īpampa catolicismo romano, mācēhualtin ahmō ōneltoqui mochololih canahpa ohuitepētitlān īhuān occequīntīn tlaihiyōhuatilocque zannō Santo Oficio (Caxtillān Atlācayōtl). Ihcuāc caxtiltēcah ōmpēhua mā xicristiania canah mācēhualtzintin zan motlamati Catolico teōneltococāyōtl quēmeh cristianoyōtl, mātēl in teōpixqueh tlamatizqiazque tlein ōyeyah occequīntīn cristianomeh ītōcā lutero tlalnetoqui in ompa Mixcoac, ortodoxo tlalnetoqui in ompa Peñón de los Baños, īhuān inglatlālpantlalnetoqui ompa Polanco.

Axcan inonqueh calpolli itech Mahomayōtl, judioyōtl in ponpa Polanco, Huehuehcauh Altepetl Mexihco īhuān cristianoyotl īhuīcpa huēytlahtōlāmoxtli īpal Fray Alonso de Molina, yeh ōquihcuilo Iudioyotl nozo Iudiocayotl, Mahomayotl auh Christianoyotl.

Temachtiliztli
In tlahtohcayotl nican quipiya ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noihqui in Escuela Secundaria, noyuhqui quipiya in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica 99,08 % chanehqueh.

Mexihco quipia ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah Universidad Nacional Autónoma de México, Universidad Politénica Nacional, Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey, Instituto Policténico Nacional, Universidad Pedagógica Nacional huan Universidad, ce pani tlamachtiloyan itech Altepetl Mexihcopa.

 Momotlacayotl
In momotlaliztli ipan Guanajuato ca ipampa neicxitapayolhuiliztli, chiquiuhtapayolhuiliztli, omalacapainaliztli, tenis, mapatoltiliztli ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.

Mexihco quipia tlamahuichihuanih ipan momotlacayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpainaliztli, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.

 Oc no xiquitta 
 America

 Tlatenehualiztli 

 Occe necuazaloliztli 

Neneuhcāyōtl:Mexihco
Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli