Tlalticpactli

In Tlalticpactli in inic eyi nehnencacitlalli Tonatih Ichan co, in inic macuilli ipal ioctacayo huan in tlacempanahuia inic tetzactic nehnencacitlalli itechpa octacayotl. Molini ipan ce achi elíptica iyahualoyan in Tonatiuh in coyahuac 150 000 000 km. Teyoh nehnencacitlalli tlalmatilizca ayini tlein ca tlachihualli ic atililli tetl ipan cemanqui tlaoliniliztli iihtic, iayiliz quichihua ce chicahuac campo magnético. Ipan inon totoncaatililli mohuilana in tlacuahualli tetl nozo in tlalehuatl, ipan in tlein cateh in ilhuicaatl ihuan in cemantoc tlalli.

In centetl nehnencacitlalli in tlein nemachilia quipiya yoliliztli. In Tlalticpactli oncah in neneuhqui nelhuayotl in tlein in Tonatiuh ihuan in Tonatiuh Ichan.

 In tlalmatilizzotl 
In 71% itlaixpayo in Tlalticpactli tlaapacholo. In centetl nehnencacitlalli ipan in canin in atl tlatectli tlacuahuac, atic ihuan ehecatl ipan in tlaixpayotl. In atl neconi ic in yoliliztli. Inome ce teyoh nehnencacitlalli in Tonatiuh ichanco in canin oncah quiyahuitl, in occe Titán.

In Tlalticpactli in centetl citlaltapayolli in canin oncah ayini tlalamatiliztliQuihtoznequi tectónica de placas; in Chichilcitlalli ihuan in Citlalpol hueli oquipixqueh tlalamatiliztli, tel cahualo.

 Iuhcayotl 
Ipan in tlahtollotl oquineneltocac nepapan iuhcayotl itechpa in Tlalticpactli; in huehcauh greciatlacah oquineltocaqueh in tlein in Tlalticpactli ocatca ce ixtlahuatl yahualli, matzacqui in atoyatl Oceano (Homero). In Pitargorasneltocayotl ihuan Platón oquineltocaqueh tlein in Tlalticpactli ocatca cetentetl yectic tlaololli. Aristóteles ocatca in aquin oquinextih in tlein in Tlalticpactli ocatca ololihuic in ihcuac cualo Metztli in canin motta in tlein in Tlalticpactli icehual yahualtic. Ihuicpa in ihcuac in tetlatlaniliztli ocatca in octacayotl.

Ipan in huehcauh mexihcatl tlaneltoquiliztli, in Tlalticpactli oquixiptlahtic ic in Cipactli, in tlein in teteoh oquixelohqueh ipan in tlalli ihuan in ilhuicatl.

In axcan nemachilia tlein in Tlalticpactli iiuhcayo cah Tlalticpacteuh.

 Tlanonotzaliztli 

In Tlalticpactli quipiya nahui hueyi tlaxeloliztli nozo tlapachiuhcayotl: in tlalolololli, in aolololli, in ehecaolololli ihuan in yolilizolololli. Inin tlapachiuhcayotl ahmo quipiyah in neneuhqui química tlachihualiztli ihuan yelizyotl itlalmatiliz.

Oncateh ome machiyotl ipampa quihtoah in Tlalticpac: in AhtlalolinilizzotlQuihtoznequi geoestático ihuan in TlalolinilizzotlQuihtoznequi geodinámico.

 Ahtlalolinilizzotl machiyotl 
 Tlalehuatl: in tlapachiuhcayotl ocachi tlaixpayotl, itilahuacayo moctacatia 12km ixquichca 80km ipan cratones (in huehcauh centlacol in cemantoc tlalli inyollo). In Tlalehuatl mochihua in basalto ipan in ilhuicaatl tlahuelmayanQuihtoznequi cuencas oceánicas. ihuan granito ipan in cemantoc tlalli.
 TilmahtliQuihtoznequi manto.: in tlapachiuhcayotl nepantlah tlalehuatl ihuan yollotl, itilahuacayo octacatia ixquichca 2900 km.
 YollotlQuihtoznequi núcleo.:in ocachi centlani tlapachiuhcayotl, itilahuacayo octacatia 3475 km ihuan totoniliztli ixquich 6,700 °C.

 Tlalolinilizzotl machiyotl 

 TeolololliQuihtoznequi litósfera.: in tlapachiuhcayotl ocachi tlaixpayotl, ca elástica. Itilahuacayo octacatia 250 km, tlamalcocholli in tlalehuatl ihuan in pani centlacol in tilmahtli.
 AhchicahuacolololliQuihtoznequi astenósfera.: in icentlacol in tilmahtli tlein iuhqui atic. Ipan inin tlapachiuhcayotl in tlalolinilizcuecueyotlQuihtoznequi ondas sísmicas quicaxhuah inihciuhcayo.
 NepantlaholololliQuihtoznequi mesósfera.: No motenehua tlani tilmahtli. Motzintia ipan 700 km centlaniyotl. Mochihua ic tilictic ihuan totonqui tetl, tel ica achi oliniztli.
 Tlapachiuhcayotl DQuihtoznequi capa D.: nican in tetl mototoniliah ihuan hueliti tlehcahuia Teololcopa, huelitih tlachihua tletepetl.
 IhticolololliQuihtoznequi endósfera.: ca in yollotl. Tlachihualli ic ce huel tlaatililli calan tlapachiuhcayotl in canin moyocoya atoyatl ihuan ce huel tetzactic ihtic tlapachiuhcayotl.

 In aolololli 
In Tlalticpactli in centetl nehnencacitlalli ipan in totonatiuh ichan in oncan atic tlaixpayotl. In atl quipachoa in 71% itlaixpayo in Tlalticpactli (in 97% poyec atl ihuan in 3% ahmo poyec atl), in quinchihua in macuilli ilhuicaatl ihuan in chicuace cemantoc tlalli.

Cah in Tlalticpactli ipan in cualli huehhuehca ixquich in Tonatiuh ipal quipiya atic atl tlaixpayopan. Tel, ahmo in tlachihualiztli totoncapixcalliQuihtoznequi efecto invernadero, in atl Tlalticpac cehuetzizquia in atl. In achtopa in Tonatiuh ichan, in Tonatiuh oquintlaz achi tonameyotiliztli tlein axcan, tel in ilhuicaatl ahmo ocehuetz ipal in inic ce tlayocoyaliztli iehecaololol in Tlalticpactli oquipix miac CO2, auh ocatca chicahuac in tlachihualiztli totoncapixcalli. In aolololli itex achi ixquich 1.4×1021 kg.

upright=2|thumbnail|centro|Tlalticpactli imachiyo

Cemantoc tlalli
 Africa
 America
 Asia
 Europa
 Oceania

 In ehecaolololli 
In Tlalticpactli quipiya tetzactic ehecaolololli, mochihua in 78% ic ehecatehuiltic, 21% ic ehecayoh ihuan 1% ic argón, ihuan in tepiton occe ehecatl iuhqui tecolli omehecayohQuihtoznequi dióxido de carbono ihuan apoctli. Iyeliz in ehecaolololli iuh tlapachiuhcayotl in tlein quimacahua calaqui in tonameyotiliztliQuihtoznequi radiación solar ihuan quima ce cotoncayotl in tlalmeyotiliztliQuihtoznequi radiación terrestre (tlachihualiztli totoncapixcalli). Ipal in tlahco itotonca in Tlalticpactli cequi 17 °C. In Tlalticpactli iehecaololol tlachihualiztli ahyeni ihuan monemiltia ipal in Yolilizolololli. Iuh in ixachi yolloxoxouhqui ehecayoh momahcehua ipal in tlanelhuayotl itlanexticachihualizQuihtoznequi fotosíntesis, in tlein quicuepa in tonameyotl ipal in CO2 ipan O2. Ic in yolloxoxouhqui ehecayoh in mochihualiztli itech in yoliliztli tel ahmo in chico.

In tlapachiuhcayotl quichihuah in ehecaolololli: in tlanelolizolololliQuihtoznequi tropósfera, in mantoc olololliQuihtoznequi estratósfera, in nepantlaholololli, in totoncaolololliQuihtoznequi termósfera ihuan in calanolololliQuihtoznequi exósfera. In ehecaolololli itex  achi ixquich 5.1×1018 kg.

 Metztli 

In Tlalticpactli quipiya za centetl metztli, in Metztli. In sistema Tlalticpactli-Metztli ca huel noncuahquizqui.

In Metztli huel hueyi itechpa in Tlalticpactli ioctacayo, inaloctacatilQuihtoznequi diámetro innahui ce in Tlalticpac itlaoctanoni.

In etilizzotl in Tlalticpactli ihuan in Metztli itzalan quichihua in acueyotl Tlalticpac. Inon tlachihualiztli quichihua tlein in mimiloliztli cahuitl monehnehuilia in malacachtzacaolinizpan in Tlalticpactli. Ic in tlein in Metztli quittitia in Tlalticpactli in zanyeno ixtli. Ipan itlaoliniliz malacachtzacaolinizpan in Tlalticpactli, in Tonatiuh quinextilia in Metztli, tlanexiltia mochi in Metztli iyeliz.

In Metztli hueliti quipatla in Tlalticpactli iclima. 

In Metztli iyahual motta iuhqui in neneuhqui octacayotl in tlein in Tonatiuh iyahual in ipal oncatca icualoca in tonatiuh.

 In Tlalticapactli ioliniliz 
In Tlalticpac quichihualtilia tlayacac ome oliniztli: mimiloliniztliQuihtoznequi rotación. ipan imalacayollo ahuan zacaoliniztli Quihtoznequi translación. in tlayahualochtia Tonatiuh ihuan ome tlaoncayotl oliniztli: precesión ihuan nutación. Ipampa in zacaoliniztli ihuan in oblicuidad de la elíptica mochihua in nahui xihuitl inoquipanQuihtoznequi estaciones.. Inon xiuhcahuitl ca tlamachiyotilia ic in xoxopanQuihtoznequi primavera, tiempo de verde ihuan in tonallanQuihtoznequi otoño, in tlein Alonso de Molina oquihcuiloh “eſtio quando no llueue”. itlanehnehuilizyohualQuihtoznequi equinoccio. ihuan in 
xopantlahQuihtoznequi verano, estación de lluvias. ihuan in cehuetzilizpanQuihtoznequi invierno, in tlein Karttunen oquihcuiloh en tiempo de fríos y hielos. inenquitonatiuhQuihtoznequi solsticio..

 In yōlilizololōlli 
In Tlalticpactli ca in cencatiyan ipan in Cemanahuac in tlein mocmachilih yoliliztli, inin yoliliziuhcayotl quichihuah in Yolilizolololli.

Tlalticpacmatiliztli

In Tlalticpactli itlaixpayo ahci mochi 510,000,000 km², in tlein cequi 149,000,000 ca tlalpantli ihuan 361,000,000 ca apachiuhqui. In hueyi atentli ihuitlatzticayo ahci cequi 356,000,000 km.

Ipan in Tlalticpactli onca macuilli cemantoc tlalli, tlaxelihuilli ipan 199 tlacatiyan. In cemantoc tlalli ica ocachi tlacatiyan ca Africa ica 54 tetoca ic Europa ica 50, Asia ica 43, America ica 34 huan Oceania ica 16. No iuhqui ca occequintin tlalixpololli.

 Tlachihualiztli 
In ESA quiyahualoa yohqui itepozmetz in Tlalticpactli, Nicanor tiquitta imachiyo miac tlanematcachihualli.

 Tlaixcopinalli 

 Oc no xiquitta 
 Atl
 Cuahuitl
 Ilhuicatl

 Amoxtiliztli 
Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer.

 Tlatenehualiztli 

Tlahtolcaquiliztiloni

Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli
Neneuhcāyōtl:Tlalticpactli