عمر مختار

عمر المختار ابن فرحات المنفی، بزاروج ۱۸۵۸ میلادی دله، ونه لقب بیاوون شئر بی‌یه، ایتالیائیون وه ره ماتاری مِنفیانه اَل (Matari of the Mnifa) لقب هادائنه. وه انقلوبی،جنگی مردی و اته لیبی توار امام سنوسیئون وسه بی‌یه. وه بتونستنه ۲۰ سول وسه لیبیائی امت ره ایتالیائیون ضد تش راس هکاردنه.  وه اته مولا بی‌یه و دمالتر اته ارجدار آدم سنوسی تکوم وسه بهییه. وه همتی سور هرسائن اِلامت عرب دنیا وسه هسه. ۱۹۱۱ میلادی دمدما وه لیبی سخت سری تکوم ره سر بهیتنه. سامون بریم وه چاد دله فرانسه استعمار ضد جنگسنه. ایتالیا قاشون خل بتئه تا المختار زمی‌سر ره بهیره، عمر مختار ضرب بخرد بی‌یه گس ول نکاردنه و سراخر دسبن بهییه. ایتالیا دولت ونه قیام مو هکاردن وسه عمر مختار ره دار بزوئه.
بندانگشتی|عمرالمختار

 ونه دنیا دویین 
عمرالمختار ۱۸۵۸.م دله زنزور شهر دله طبرق شهر یر بطنان اوستان دله دنیا بیمویه، اونگادر لیبی عثمانیون سامون دییه. عمر مختار منفیا توار وسه بی‌یه؛ منفیا توار سنوسی توارون حساب بونه.(وشون اشرف توارون دسه درنه، امیر ادریس سنوسی هم اشرف توارون جا بی‌یه.) عمره پییر ونه خورد بی‌یی بمردنه و عمر نداری زمونه دله گت بهییه، اته شخ عمرمختار سرارم بهییه و عمر شریف القریانی و حسین القریانی جا دوس بهییه. وه شه مَلی مچد و دمالتر ۸ سول سنوسی دونشسر دله  تحصیل هکاردنه و قرآن مفسر بهییه. ۱۸۹۵.م دله المهدی سنوسی و عمرالمختار هدی جا کوچ هکاردنه کفرا ولات و دمالتر بوهاردنه کارو ولات چاد سامون دله و هوجه مختار المهدی جا شخ مقوم ره بهیتنه. ۱۸۹۹ دله فرانسه قاشون چاد زمی‌سر ره وره هکاردنه. عمر سنوسی جنگیون همپا بهییه و چاد وسه سور هرسائنه. المهدی سنوسی بمردپه عمر دگرسه لیبی و هوجه شخ بهییه. 

 ایتالیائیون وره: 
بندانگشتی|ایتالیا قاشون کشی نخشو
اکتبر ۱۹۱۱ دله ایتالیا و عثمانی دس براس بهینه؛ هنه‌سر ایتالیا سلطنتی دیرایی قاشون لویی‌جی فاراولی سری‌سره لیبی کنارون ره وره بیاردنه و عثمانی دس تپ بزوئه. دیراسلر لویی‌جی اگرو بکشیه یا عثمانیون گس ول کانه یا طرابلس و بنغازی شهرون ره بمبوارون کانه. عثمانیون و وشونه لیبیائی هواخائون گس ول نکاردنه و وَروَتو پس بکشینه؛ ایتالیائیون ده شهر ره سه روج تمم بمبوارون هکاردنه و دمالتر وشون جار بزوئنه «طرابلس سامون و ونه امت اینسفه په ایتالیا  وسه هسنه». اینتا مَوَدی لیبی و ایتالیا دکش بکش ره را دنگائه. 

 چریکی نورد 
بندانگشتی|عمرمختار و سنوسی مجاهدین
عمر قرآن ملا بی‌یه همتی بیاوون جنگی تاکتیکون ره خارخار اشناسینه. ونه دونش وه ره دس هدائه ایتالیا قاشون ضد بجنگه. مختار تاکتیک اتی بی‌یه هرکش ایتالیایی قووه ئون ره وره کاردنه سرزرب شینه بیاوون همیسه ایتالیائیون نتونسنه وه ره دس‌بن هکانن. مختار شه اِجمائه جا ایتالیا پادگانون ره وره کاردننه، گزک نیشننه و ایتالیا قاشون ساج و ولگ ره مو کردنه و خله وشون ره ضرب بزوئنه. ونه ماله ایتالیا قاشون چو نتنسنه مختار ره بهیره  عرقدار بهییه. ۱۹۲۴.م دله ارنستو بامبلی ایتالیایی فرمندار اته ضدچریک اجاء بساتنه و را دکته جبل اخضر(سوز سی‌سن) عمر مختار مکم. ونه وره ئون مختار ره سیب بیاردنه تا شه تاکتیکون ره دگش هکانه. وه شه ساج و ولگ ره مصر وری بهیتنه و بتونسه بامبلی وره ئون ره  بدر هکانه. اکتبر ۱۹۲۹ دله لیبی فرمندار مارشال پیئترو بدوگلیو لمباره تکشماره و باهوو بشنوئون په بتونسه اته مصالحه مختار جا دونه. ایتالیا دولت خور هکاردنه عمرالمختار گس ول هکاردنه. اکتبر ۱۹۲۹ مختار کا بدییه ایتالیائیون پس نکشیننه مصالحه ره بد بدیه و اونسفه اجماء کشی هکاردنه و اَی ایتالیائیون ره وره هکاردنه.  دولت روم لیبی فرمندار آنتونیو تروزی ره پس بزوئه و ژنرال ردلف گراتزیانی ونه فرمنداری ره بهیتنه. مارچ ۱۹۳۰ ژنرال گراتزیانی برسیه لیبی؛ وه همو دمدما بتئه عمرالمختار ره بهیره ولی پلی بهیتنه، گراتزیانی ور نزوئه و یک تیش بوهاردنه روم و اته نخشه بکشیه تا لیبیائی مجاهدین ره جغ هاده. ونه نخشه اتی بی‌یه؛۱۰۰۰۰۰ لیبیایی جبل اخضره اَل ره رائی هکانه زورکاری اردو. همتی مصر و لیبی سامون منا ره تلی تلاس سیم جا مک چپر هکانه تا مجاهدین نتونن مصر وری ساج و ولگ بهیرن. همتی لیبیایئی امت ره زورکاری اردو دله زنونی هکانه تا عمرالمختار ره دس ندن.
بندانگشتی|عمر مختار دسبن بهییه
گراتزیانی نخشه را دکته و سنوسی مجاهدین ره خله قئرس جغ هادائه. مجاهدین پروبال بسوتنه و وشون نتونسنه شه وسه ساج و ولگ پیدا هکانن. همی‌گادر گراتزیانی نخشه بکشیه جبل اخضر ره وره هکانه و مختار ره بهیره.
 دار بزوئن 
بندانگشتی|عمر مختار دار بزوئن عکس
مختار بیست سول ایتالیائه هداری سور هرسائه. ونه سخته کشی ۱۱ سپتامبر ۱۹۳۱دله  تمم بهییه. گراتزیانی وره هکاردنه مختار اته نورد دله اسلونتایه یر ضرب بخردنه و خستنه. سراخر ایتالیائیون وه ره بهیتنه و دسبن هکاردنه. ۱۶ سپتامبر ۱۹۳۱ ایتالیا دولت دسور هادائه عمرالمختار ره دار بزنن تا ونه قیام دکوش باوه. عمر ره همو روج سلوق اردو دله دار بزوئنه. 

ژنرال گراتزیانی شه عمر مختار ره اتی توصیف هکاردنه:وه اته ممولی قد داینه و ونه می و ریش هما اسپه هسه. عمر دس و پر دارنه و شه مذهب ره خار اشناسنه. وه قرق،زله دار و جانباز هسه و هچگادر زوندی نزوئنه. وه سنوسی تکوم سر هسه ولی ونه زندگونی سادو هسه.

رج:لیبی گت آدمون
رج:لیبی تاریخ