ئیندِک کیش

هندویِ دین یا هندوئیسم''' اتا هندستونی دین یا دارما هسته؛ ونه په‌روون که جور-وا-جور عقاید دارنه، اتا واحدِ جهونی نظم و سیستم ره در-بند هستنه. خِدی هندو واژه اتا مستعار نوم هسته، درحالی‌که هندوئیسم قدیمی‌ترین دینی هسته که حلا دنیا دله باقی دره، وه ره ساناتانا دارما (سانسکریت جه: सनातन धर्म) نومی هم إشناسنّه چون هندوها شه باور دارنه که ونه بگذشتی و تاریخ، آدمون و بنی‌بشر جه قدیم‌ته هسته و وشونِ مقدس کتابون دله اینتی گنه. وه ره اتی نوم دیگه هم إشناسنّه که وائیدیکا دارما هسه که وشونِ کتاب جه إشاره زنده.

هندوها شه خله مختلفِ فکر دارنه ولی وشون دله ات‌سری مفاهیم، خدائون، اسطوره‌ای آسنی‌ئون هم‌بازی هسه. وشونِ گت‌ترین مذهبون نوم ویشنائیسم, شیوائیسم, شاکتیسم و سمارتا سنت هستنه. وشون شیش‌تا فلسفی مکتب دارنه که وداها ره برسمیت إشناسنه: سانخیا, یوگا, نیایا, وایشیشیکا, میمامسا و ودانتا. وشون کتابون هم رَج‌وَندی دارنه و ات دسته ره سروتی ("بشنوستی") و اتی دیگر ره سمریتی ("حفظ هاکرد") گنّه. هندوهایِ گتِ کتاب نوم وداها هسته و ونه وَر اوپانیشتاد, پورانا, مهابهاراتا, رامیانا و آگاما'' هم درنه. مهمترین مفاهیمی که هندو مذاهب میون هم‌باز هستنه جه کارما هسته که گنه آدمون بدی همین دنیا دله وشون هِخ ره گیرنه.  علایده برین، وشون چارتا پوروشارتا یعنن هدف و أرمون دارنه که آدمونِ زندگی وسّه لازم دونّه: دارما (اخلاق و وظایف)، آرتا (کامیابی و کار)، کاما (امیال و احساسات) و موکشا (رهایی و سمساره جه رها بیّن).; see also . هندو دین دله عبادت شامل راز-نیاز (بهاکتی)، پرستش (پوجا، قربونی بکوشتن (یاجنا)، مراقبه (دهیانا و یوگا) وونه.

هندوهایِ ایتیهاسا-پورانا سنت و وشونِ اساطیری تقویم گنه که هندویِ دین هزارون سال قدمت دارنه؛ ولی إسا محققون گنّه که هندوئیسم دین اتا پشو-بخرد و تلفیقی آیین هسته که  براهمنی ِاورتودکس دین و هندوهایِ محلی فرهنگ جه ریشه گیرنه و نتومبی اینتا دین وسّه اتا مؤسس پیدا هاکنیم. این ادیان و فرهنگ‌های پشو بخردن حدود ۵۰۰ تا ۲۰۰ پیش از میلاد شنه که ودایی کتابون ره بنویشتنه– وشون این گدر شهرنشینی ره په گیتنه و هندوئیسم ادبیاتِ کلاسیک دوره این گدر شروع وونه که پورانا آسنی ره بنویشتنه و اولین اساطیر شکل بیته. قرون وسطا گدر که بودایی دین ضعیف بیّه، هندوئیسم جان بیته و په‌روو پیدا هاکرده. قرن نوزهم بی‌یه که غربیون وسّه هم یوگاه و مدیتیشن و کریشنایِ رِمبِش جذابیت پیدا هاکرده.

هندو دین سومین دینی هسته که دنیا دله ویشترین په‌روون ره دارنه و حدود ۱٫۲۰ میلیارد نفر هندو درنه که حول-حوش ۱۵ درصد آدمونِ جمیعت وونّه. وشون ویشته هند کشور درنه ولی نپال, موریس, و بالی (اندونزی) دله هم خله هستنه. خله از وشون هم إسا دنیا دله تنک-تِرو بینه و جنوبی آمریکا یا خاورمیونه دله درنه.

 یادداشت 

 منابع 


رج:دین