کیوس گوران

کیوس گوران اوریمی که کیوس یا کیوز نوم جه هم معروف بیّه (بزائه ۷ خرداد ۱۳۱۷ هجری خورشیدی برابر ۲۸ می ۱۹۳۸ میلادی جه - سوادکوه اوریم، مازرون دله) اتا مازرونی شاعر، خونش‌کَر، نویسنده و روزنومه‌نویس هسته. وه مازرونی اجتماعی و انتقادی شعر ِپایه‌گذار، اَمه عصرِ دله هسه.  کیوس اتا خانواده‌ی دله دنیا بمو که ونه پی‌یر نوممیرزداش بی‌یه و پهلوی حکومت مخالفون جه بی‌یه که اون گادر مازرون دله دَیینه و کیوس گوران وَچه‌گی گادِر، ونه پی‌یر سیاسی زندونی بیّه.

وه راهنمایی و دبیرستون ِاولیه تحصیلات ره مازرون دله بگذرنی‌یه و بعد بورده تهرون و پزشکی مدرک بَیتن وسّه تبریز دله امتحان هدائه که مردود اعلام بیّه. اَی شه درس ره دمباله هدائه که تحصیل دَم ره ونه وسّه بَییتنه و بائوتنه که ۱۰سال نَنشنه که ایران دله درس بخونده. همین وسه هلند راه ره پیش بَییته ولی اتی توم بئی په اعلام بیّه که علومِ وزارت اون هلندی دانشگاهِ مدرک ره هم قبول نکانده. کیوس گوران هم وردگردسته ایران.

مطبوعاتی کار ره بورسِ اقتصادی روزنومه جه، تهران دله شروع هاکرده و بعد تهرون جورنالِ روزنومه، که اطلاعاتِ موسسه‌یِ انگلیسی روزنومه بی‌یه، دله بورده.  اتی توم بئی په محرمعلی خان (پهلوی دوم گدر خـَوِرون ِسانسورچی) ونه بنویشته‌ئونِ انتشار جلو ره بَئیته، وه اِت گادر مجبور بَئی‌یه ترک تحصیل هاکنه و ونه کار باعث بیّه که کشورِ جنوبی مناطق دله دَواشه.

وه اسا مازرونی و فارسی زوونون ره شعر گانه و شه گلکی شعرون ره دکلمه کانده. تا اسا آلبوم‌های «مازرون»، «مازرون۲»، «چل سال عاشقی»، «پس ته کویی؟»  و «یاد اون روزا بخیر» ره بازار دله تَنِک هاکرده. ونه آثار بعضی آلبوم‌های دیگه دله هم دَیی‌یه؛ سوزگلام و شبی به نغمه و نوا واری.

کیوس گوران شعر بائوتِن همراه، مطبوعاتی همکاری ره جدی‌تر تبرستون محلی نشریات جه ادامه هدائه و اتی هفته‌نومه‌ئون سرمقاله ره نوشته. وه گوش-مغزی بیماری بَئیته و همین وسه غول بیّه و اسا بفره-اشاره (=لبخوونی) کومک جه بقیه جه ارتباط دانّه. 

 زندگی 
 وچه‌گی و تحصیلات 
کیوس گوران اوریمی روز ۷ خرداد ۱۳۱۷ شمسی هجری برابر ۲۸ می ۱۹۳۸ میلادی سوادکوهِ اوریم دله دنیا بموئه. ونه نوم، کیوس، اتا تبری نوم هسته که قباد ِریکا، ساسانی‌شاه، نوم جه بَئیته بیّه که تبرستون ِباوندیون سرسلسله هسته.  گوران (ونه فامیلی) هم گبران کلمه جه بَیته بیّه که زمون ِبگذشتی په گوران جه تغییر پیدا هاکرده. گبران ِمعنی زرتشتیون هسته. گوران ِمردِم زرتشتیونی هستنه که ایران ِمردم ِدین تغییر هاکرده په، هنتا تغییر دین ندانه و اسلام ره قبول نَکاردنه.

وه شه نسب و فامیلی‌نوم خَوِری گاته که:

اوائل وچه‌گی ونه پی‌یر که «میرزداش» نوم داشته و پهلوی دوم حکومتی مخالفون جه بی‌یه، بعنوان سیاسی زندونی محبوس بیّه.

وه شه پی‌یر خَوِری هم اینتی گانه که:

وه وچگی دله حاجی‌کلا دله دَیی‌یه. این روستا که تِلار ِروخنه‌یِ غربی حاشیه دله قرار داشته، مدرسه‌دار نَیی‌یه و همینسه وه ابتدایی تحصیلات ره کفشگرکلایِ مَله دله شروع هاکرده. سال پنجم ابتدایی، درس ادامه هدائن وسّه بورده شاهی (= قائم شهر) و بتونسته شه دیپلم ره طبیعی رشته دله بَیره. وه خاسته پزشکی رشته دله درس بخونده پس بورده تهران و مقدمات ره امتحان شرکت هاکردن وسّه فراهم هاکرده. چن نفر رفیقون جا تبریز ِعازم بیّه تا این شهر پزشکی امتحان دله شرکت هاکنه. وه این امتحان دله موفق نیّه و کیوس ره درحالی‌ که قبولی نمره داشته، مردود هاکردنه. کیوس هم پیگیری هاکرده و بخاسته که وه ره قبول بَیی‌ئون ِفهرست دله بَنویسِن ولی وه ره بائوتنه که «بلشویکون وچون نَونه پزشکی بخوندن». سال ۱۳۳۹ علومِ دانشکده‌یِ رئیس جا گپ زوئه که وقتی وه ره ونگ هاکرده دانشکده‌یِ رئیس فِرار هاکرده و بعدتر وه ره بائوتنه که ده سال حق درس بخوندستن ندانّه؛ چون خاسته وه ره ترور هاکنه.

 پهلوی گادِر، تهران دله 
وه که نتونسته پزشکی رشته ره دمبال هاده، تهران ره وردگرسته و مطبوعاتی کار ره بورسِ اقتصادی روزنومه جه سال ۱۳۴۰ تهرون دله شروع هاکرده.

ات‌دَفه کیوس گوران اتا مصاحبه بَییتِن وسّه بورده «کار ِبانک» دله و اونجه، بانک عمومی روابط ِمسئولیت قاسم لاربن جا بی‌یه. لاربن وه ره بائوته که بورس روزنومه ره وِل هاکنه و بوره اطلاعات دله. وه بعدته تهرونِ جورنالِ روزنومه (اِسایی اطلاعات) دله بورده و اتی توم بخاسته که بتونه اطلاعات هفته‌نومهٔ دله هم بنویسه ولی محرمعلی خان، که اون زمون خـَوِرون ِسانسورچی بی‌یه، نی‌یشته که وه شه کار ره هاکنه. وه اواسط دهه ۱۳۴۰ه‍.ش. بعنوان ئوی منابع هیدرولوژی کارشناس لرستون دله بورده. سال ۱۳۴۱ ه‍.ش. بورده اهواز و دکتر پیراسته سفارش جا، خوزستان اوستان دله ئو-و-خاک اداره میون مشغول کار بیّه و ونه کار مطالعه، روخنه‌ئون ِرژیم سَره، بی‌یه.

وه همین ایام اتا هلند دانشگاهون دله بورده تا اونجه جه مدرک بَیره و بئه ولی مبارزاتی سابقه سر که ونه پی‌یر داشته، خارجی امور ِوزارت وه ره اعلام هاکرده که ونه مدرک، علومِ وزارت ِقبولی نوانه. این زمون دانشکده وه ره بائوته که فقط اگه قبول هاکنه تابعیت بولیوی یا مصر ره بَییره و شه زندگی ره هلند دله ادامه هاده، بتونده شه تحصیلات ره ادامه هاده. همینسه وه شه درس ره نصفه-نیمه بی‌یشته و وردگرسته ایران. 

 اسلامی انقلاب په و هنری فعالیت 
بندانگشتی|کیوس گوران عکس که سال ۱۳۳۸ شنه. این عکس دله، که علی رمضانی پاجی بیته، کیوس ور موسی آقا رجبی و سلیمان سلیمی ، مازرون قدیمی نوازندگون نیشتنه.
وه شه مشکلات سر، که نویسندگی و مطبوعات دله داشته، تصمیم بَیته شه شعرون ره صوتی کاست دسوری و شه صدا جه منتشر هاکنه. وه آخرسر سال ۱۳۷۸ ه‍.ش. بتونسته کاستی مازرون اسم جا مازرون فرهنگخنه‌یِ انتشاراتِ کومِک جه پخش هاکنه.   ۴سال بعد هم مازرون۲ ره تَنِک هاکرده. که زیاد ونه جا استقبال نیه.

اسفند سال ۱۳۵۶ گوش مریضی بَیته. وه ابتدا ساری دکترون ره مراجعه هاکرده. گوش-مغزی ِنادرِ بیماریِ تشخیص (انگلیسی جه: Meniere) هدائه بیّه و وه بورده تهران، اما اونجه هم بائوتنه که اینتا مریضی معالجه‌ای ندانّه. ‌ماه بعد بریتانیایِ عازم بیّه. اونجه هم ایرانی دکترون تشخصی ره تائید هاکردنه. اتا بریتانیایی دکترون جا وه ره باته که اینتا بیماری ره بنشنه تحت کنترل بَئیتن و لازم هسته که حداقل سه ماه لندن دله دَواشه. ولی وه قبول نکارده و ایران دله وردگرسته. اما تشدید وضع دَوَرانی وحشتناک سرگجه‌ئون جه منتهی بیّه، نهایتاً کیوس گوران تهران دله گوشِ جراحی ره رضایت هدائه و شه راست‌وَری گوش ره اینتی بیّه که کاملأ غول هاکرده تا نتیجتاً سرگجه‌ئون وه ره ول هاکنن. اتا سال نیّه که چپی گوش هم همین مریضی ره دچار بیّه و ونه سفر اروپا و حتا امریکا ره اتا کامل نتیجه نداشته. وه در حال خار بیّن بی‌یه که عصبی فشارون سَره، شه شنوایی ره کاملا از دست هدائه و غول بیّه. اون گادِر تاسا وه بفره-اشاره جه ارتباط برقرار کانده.  

این زمون بصورت نامرتب اتی مازرونِ محلی نشریات دله مازرونِ پیام، شمالِ نهضت و کایر و مستضعفونِ پیام و تاریخِ زنگ دسوری دله مقالاتی نویشته و اِتی گدر اشعاری ره این نشریات دله پخش کارده.  آخرسری اسفند سال ۱۳۸۸ اتا دیگه کاست چل سال عاشقی نوم جا ره، توسط مهرآوای انتشارات، پخش هاکرده. این بار سی‌دی دیسکون دله کیوس ِصدا جه شعرونِ کتابچه و فارسی ترجمه هم همراه بینه. سال ۱۳۹۱ هم اتا آلبوم ره پس ته کویی؟ عنوان جه بازار دله تَنِک هاکرده.

 کیوس گوران خانواده 
کیوس گوران سال ۱۳۳۹ اتا شه رفیقون جا ایران و آمریکایِ انجمن دله دله انگلیسی زوون مرور و مطالعه ره تَن‌هِدا و هفته‌ای ره بعنوان مهمون وشون سِره دله بموندسته، اون هفته دله اتا سیو چادری زِنا بِموئه اون سِره دله که شه مَردیِ داغ‌بَدی بی‌یه و کیوس جه بخاسته بوره وشون سره دله و ونه وچون ره انگلیسی درس هاده. وه همینتی که اونان ره انگلیسی درس دائه، اون خانواده‌یِ کیجا ره عاشق بیّه که لیلا اسم داشته و ونجه بخاسته که هِدی جه ازدواج هاکنن. دِ وَر خانواده‌ئون مخالفت کاردنه ولی اینچنینی این دِ نفر روز ۱۶اسفند ۱۳۴۲ دله ازدواج هاکردنه. اسا این زادواجِ حاصل دِتا کیجا بیّه که اِتایِ وشون اروپا دله دره. 

 آثار 
170px|چپ|بندانگشتی|اتا عکس کیوس گوران جه در حال بخوندستن اثر منصور هدایتی
کیوس گوران دِتا مازرونی و فارسی زوونون جه شعر گانه؛ ولی خِش نِدانّه که ونه فارسی شعرون انتشار پیدا هاکنن. ونه مازرونی شعرون تااسا چارتا آلبوم دله منتشر بَیینه. کیوس شعرون ویشته غزل، قصیده، مثنوی، نیمایی و دِبیتی قالبون درون هستنه. وه شه معروف بیّن دلیل ره شه آثار ِتنوع دونده که شعرونِ سبک دله ایجاد هاکرده. ونه اشعار خله دیگه شعرون تبری جا بانشاط‌تر هستنه چون وه تلاش هاکرده تا «شِکوه» و «ناله» بَدِل موزون و ترانه‌وار شعرون جه کار بزنه. 

 ویژگی‌ئون 
مغولون حمله نَئی په، تبری زوون ِادبیات خله پربارته بی‌یه و همینسه شعری قالبون زیادی جه استفاده بی‌یه و حتا بعضی گادِر اتی شعرا اتا جدید سبک شه شعر وسّه دِرِس کاردنه. ولی مغولون حمله تبرستون ره اتفاق دَکِته په، اسپهبدیه چله باوندیون ِخانواده جه نابود بیّه و شعرا شعر باتِن انگیزه ره از دس هدانه و اغلب کتبی که کتابخِنه‌ئون دله وجود داشته ره مغولون تَش بزونه و این ادبی پیشینه رِقِد بورده. ونه بَئی په تبرستون دله‌یی (=داخلی) جنگون شروع بیّن جا، مجالی شعر باتِن وسّه دَنیبی‌یه، البته این دوره هم بعضی خار ِشعرون ره قطب رویانی یا کیا افراسیاب چلاوی جه ویمبی. هم زمون صفویون دوره‌یِ جا دِبیتی بائوتِن تبری‌سرا شاعرون دله رواج بیته و شاعرونی امیر پازواری دسوری شروع شعر باتن این قالب دله هاکردنه  و مثنوی هم طالب آملی و سیتی نسا آملی واری آدِمون دَس رواج پیدا هاکرده. این دوره په امیر پازواری اشعار جه تقلید هاکردِن باب بیّه و عده‌ای که امیری‌خون ره معروف هسنه، شروع اشعار باتن، امیر قالب دله، هاکردنه.

کیوس گوران اَمه دوره دله دِباره مازرونی شعرون ره اتا نوع طراوت و تنوع جا مواجه هاکرده. ونه اشعار دله خله سبکون هارشی‌یه وانّه.
کیوس گوران شه انگیزه خَوِر گاته:

گوران اشعارِ قالب برخلاف دیگه مازرنی شاعرون، خله متنوع و ادبی آرایه‌ئون جا پر هسته. وه غزل، قصیده، مثنوی، نیمایی و دِ‌ بیتی قالبون ره استفاده کانده. ونه اشعار دله که اکثراً  طنز و تمثیل‌واری هستنه، بَنشنه راحت خله مضامین ره پیدا هاکردن، وه خله انتقادات ره هم همین شکل جه گانه.

ونه اشعار دله کمتر فارسی دخیل واژه‌ئون جا استفاده وانه و اغلب تبری زوون گرامر هم پایدار هسه. گذشتگون ِزندگی ِابزار و وسایل جا یا مازندرونِ طبیعت جا، استعاره بَییت وانه به اسایی جامعه‌یِ اوضاع و حکومتی سیاستون که باعث وانه ونه شعرون خله قشنگ بائِن. همینتی گورانِ بنویشته‌ئون دله اغلب طنز بَدی‌یه وانه و تقریباً این طنز ره همه‌جا بنشنه پیدا هاکردن.

وه گانه که هیچ گادِر نخاسته اتی شعر باوّه که گت-گتون ره خِش بئه ولی انقلاب بئی په باور نکارده اَی همون آش هسته و همون کاسه و نتونده شه گپ ره بدون ممیزی بزنه ولی چاره‌ای نداشته که شه آثار ره اتی گلچین هاکنه که وه ره مجوز هادن. وه گانه مجبور بی‌یه اتی انتشارات پیدا هاکنه که ونه شعرون ره تنک هاکنن و همینسه مازرون فرهنگخنه ره رو هاکرده و وقتی بدی‌یه مردم استقبال هاکردنه، تصمیم بَییته همون چارچوب و ممیزی جه کنار بئه و این گدر مهرآوایِ انتشارات جه کار هاکرده. 

 آلبوم‌ها 
کیوس گوران تا اسا شه شعرون ره مازرونی زوون ره چارتا مجموعه دله منتشر هاکرده. این چارتا مجموعه بترتیب «مازرون۱»، «مازرون۲»، «چل سال عاشقی»، «پس ته کویی؟» و «یاد اون روزا بخیر» نوم جا پخش بینه.   ونه اولین اثر مازرون نوم داشته و موجب بیّه تا کیوس ونه پـِشتی جا، شه دومین کاست ره مازرون۲ نوم جا منتشر هاکنه؛ ولی این مجموعه استقبال جا روبرو نیّه و انتخابی موسیقی و شعر باهم سازگار نَینه و تنظیون شعرون ره نخاردنه. کیوس ِسومین آلبوم چن ساله تأخیر په بازار دله بمو و اینتا هم با استقبال مواجه بیّه.

چل سال عاشقی بر خلاف دِتا آلبوم اول، که مازرون ِفرنگخنه پخش کارده، مهرآوایِ انتشارات جه منتشر بیّه. مهرآوا مجموعه‌یِ همراهی، اتا کتابچه هم پخش هاکرده که ترانه‌ئون و فارسی دِگاردسته‌ئون ِمتن وشون دله دَیی‌یه. کیوس آخرین آلبوم هم «پس ته کویی؟» هسته که آخرهایِ شهریور سال ۱۳۹۱ پخش بگردسته. پیش از اونکه اینتا آلبوم ره پخش هاکنن اتا کنسرت دله این محصول ره معرفی هاکردنه و ونه درآمد ره هدانه «ماهک» ره، که اتا خیریه بنیاد، مریض بَیی وچونِ وسّه هسته. یاد اون روزها بخیر ره هم سال ۱۳۹۴ مهرآوا تنک هاکرده و کیوس گوران ونه درآمد ره هم کامل وقف هاکرده. مهرآوا سال ۱۳۹۴ مازرون یک و دو ره سی‌دی دله دِباره منتشر هاکرده. 

جلدآلبومشعرویژگیوندله دَکِته ترانهزمونتوضیحات 150px|هیچ مازرون۱مازرونوصفشواش گروه آهنگون ۴:۳۹ آق مدیرداستان تمثیلی  ۱۵:۱۵ اتا مدیر ِداستان که آموزش ِسیستم ره عوض هاکردنه په، مله جه وه ره ورنه شهر.دادخواهیوصف و نقد ۹:۱۳ دشمن دانا…طنز ۴:۲۵ نقدی بر سعدیتوانا بود…طنز ۲:۱۷تعزیهداستان تمثیلی ۲۰:۱۹ اتا مردی داستان که تعزیه دله ایمام حوسِن نقش ره داشته و راست-راستی شمر ره تج کارد جه کشانه. 150px|هیچ مازرون۲مرد نکونامتمثیلی ۴:۵۸ مه تجنوصف ۵:۱۳ پییزوصف/تمثیلی ۳:۳۵ ته صداتمثیلی۴:۳۹ داغ ویشهتمثیلی ۳:۳۶ نواجشغمناک۷:۵۶بهاروصف۴:۲۴ترک مشق و دفترداستان۲:۵۰ در سوگ آق مدیرتمثیلی۶:۵۶ادامهٔ داستان زندگی آق مدیر آلبوم مازرون۱شعر عاشقانهرمانتیک۱۳:۴۶ 150px|هیچ چل سال عاشقیچل سال عاشقیوصفورف سما و نجما۱۳:۰۰مشتی برارجانداستان تمثیلیصبح بهار۲۰:۵۶کیوس گوران این شعر ره شه اتا رفق سه باته که پس از بازنشستگی به اروپا بورده تا شه وچه پلی بمونده.برمه بکنانتقادیهمدم جان۷:۲۰من و مه دلنقد سیاسیلالایی۷:۱۵مازرونوصفوطن۸:۳۰ 150px|هیچ پس ته کویی؟جینگا داستان  پرویز دشتی بخوندست ۴۲:۵۰این شعر دله کیوس شه وچگی خَوِری و شه پییر سرگذشت خَوِری گانه.درک نمو  ابوالحسن خشرو بخوندست ۰۷:۳۸پس ته کویی عاشقونه  ابوالحسن خشرو بخوندست  ۰۴:۵۳مازرون توصیف  پرویز دشتی بخوندست ۰۸:۳۹یاد جوونی وصف  پرویز دشتی بخوندست ۱۵:۱۲توتندی نقد ابوالحسن خشرو بخوندست ۱۹:۰۶مه ره خجالت اِنه ابوالحسن خشرو بخوندست ۰۵:۳۸150px|هیچ یاد اون روزا بخیرمن و مش جان برار و وچه‌زا محمود رمضانی و سیاوش طالبی آثار۳۲:۵۵خاسّگاری ۲۵:۰۶

 کایری‌ئون 
نمونه: زوون درازی ِشعر:
وقتی خامبه حرف دل بزنم نیمه مجاز
وختی که شونی زمر تا بییرم زوون ره گاز...
مر کلاغ چینده ممیز،انه خط زنده مه شعر
چنده اینجه بکشم مميز وشیل ناز؟!
اینجه هرکس سراده شسه کیجاجان راحته
د کرور چاپ بونه شعر بی‌جواز و باجواز...
کیوس دیگر خونش‌کرونی که مهرآوایِ انتشارات جه کار کانّه جه هم بعضی آثار دله کایری هاکرده و اتا-دِتا آهنگِ شعر ره بنویشته. بعضی‌شون اینجه بمونه:
 آهنگ نوم  آلبوم نوم  خونش‌کر(ون)  کتولی  ترنه وا  اسماعیل عبدی  صبا رمضانی دف و دایره جه همین تر گل بباره  تتی وا  محمد ابراهیم عالمی  علی اصغر مهجوریان نماری همراهی این شعر ره باته. عیدی پیشی  ته خاطری  اکبر رستگار  وارش گروه موسیقی جه  پییز  شبی به نغمه و نوا  شه  تکراری کار بی‌یه و مازرون دو آلبوم دله دیّه پییز  سوز گلام  شه  تکراری کار بی‌یه و مازرون دو آلبوم دله دیّه

 جوایز 
کیوس گوران اولین شاعری هسته که تبرستون ِصدا و سیما ونجه اولین «همایش تجلیل از مشاهیر و نخبگان» دله قدردانی هاکرده.  
تا اسا خله مراسم دله کیوس گوران جه تجلیل بیّه که بعضی وشون دله جه عبارت هسنه:
 برگزیده تبرستون صداوسیمای اولین همایش مازرون مشاهیر انتخاب دله
 مازرون ادبی انجمن
 تلارپه فرهنگی انجمن
 مازرون فرهنگخنه
پارپیرار فرهنگی-هنری مرکز (دِ سال پیاپی)
 هلی تی‌تی جشنوراه
 بابل شلاب فرهنگی انجمن  

 منابع 
 کتابچهٔ چل سال عاشقی؛ نویسنده: کیوس گوران، نشریه مهرآوا.






 بن بنویشت 


گوران، کیوس
رج:سوادکوه گت آدمون
گوران، کیوس