آرجونتین

آرجونتین یا آرجانتین اتا کشور جنوبی آمریکای ِجنوبی مناطق دله هسته. این کشور ِنیشتنگا نوم بوینس آیرس هسته. آرژانتین ِجمعیت ۴۱ میلیون نفر هسته و برزیل ِپه دومین گت ِکشور جنوبی آمریکا دله حیساب وانه. این کشور ِاقتصاد نسبتاً لاتین ِامریکا دله خاره. 

 نوم 
ایسپانیاییون سال ۱۵۱۶ میلادی بمونه آرژانتین دله. وشون بِشناست‌بینه که این منطقه دله «نقره کوه» پیدا وانه و این نوم که لاتین ِریشه دانّه (argentum)، آرژانتین ِسَر بَموندِسته.

این کشور ِرسمی نوم آرژانتین  جمهوری هسته . ولی بعضی جائون وه ره Nación Argentina (آرژانتین ِکشور) هم گانّه. مازرونی زوون دله آرژانتین ره آرجانتین هم گانّه.

 تاریخ 
آرژانتین قبلاً ایسپانیای ِامپراتوری ِمستعمرات جه بی‌یه و وه ره ریو دلا پلاتا ِفرمانداری گاتِنه. سال ۱۳۲۳ ِمازرونی تقویم این کشور مستقل بیّه. اون گادِر که آرژانتین ایسپانیا جه سیوا بیّه، دله‌یی (=داخلی) جنگون شروع بَیینه که قرن نوزهم دله این کشور ره ضعیف هاکردنه همینسه قرن بیستم دله اتخله کودتا و سیاسی ِبی‌ثباتی و اقتصادی بحران پیش بِمونه.

جهونی جنگ دوم دله آرجانتین شرکت نکرده و خله نازی‌ها وقتی آلمان شکست بخرده، فرار هاکردنه آرجانتین. اونجه ملی‌گرایی هم رُش هکته و پرون جنبش ات‌گال قدرت بیته و هنتا هم طرفدارونی دارنه. 

بچا جنگ گدر، وشون ارتش اتا نظامی دیکتاتوری بساته که وه ره خونتا گاتنه. خونتا کمونیست‌های سرکوب اسم جه، خله جوون‌ها و مردم ره شکنجه هدا و جنایت هاکرده و بکوشته. خله مردمون ره این گدر سربه‌نیست هاکردنه و اقیانوس دله دمبدانه. این دوره ره لچر جنگ (dirty war) نوم اشناسنه. بریتانیکای آرجانتین مدخل. 

 فالکلند جنگ 

فالکلند اتا جزیروئه که آرژانتین ِفلات دله قرار دانه ولی بریتانیا وه ره صاحاب بَیی‌یه. این جزایر باعث بَیینه که این دِتا کشور جنگ دَکفِن. آرژانتین ِارتش ۲ آوریل سال ۱۹۸۲ فالکلند ره تصرف هاکرده، اما بریتانیایی نیروها موفق بَیینه که ۲۰ مه همون سال دِباره فالکلند ره بَییرِن. این جنگ دله ۲۵۰تا بریتانیایی سرباز و ۶۵۰تا آرژانتینی سرباز بمردنه.دویچه‌وله فارسی: یادبود قربانیان جنگ فالکند پس از ۳۰ سال. بازدید: آوریل ۲۰۱۳.

 مردمون 
انگشتدان|200px|راست| پاپ فرانسیس وقتی که رسماً پاپ بیّه، اولین جایی که بورده شه وطن بی‌یه.
۹۷ درصد آرژانتین دله اروپایی‌تبار هستنه که ویشترشون ایتالیایی و ایسپانیایی ِنژاد دارنه. ۹۲ درصد مردمون مسیحیت په‌روو هستنه و ۱٫۹ درصد مسلمون هم دارنه. ویشترین یهودیون هم این قاره دله آرژانتین دله دَرنه.کارلوس منم متهم به پنهان کردن شواهد بمبگذاری سال ۱۹۹۴, بی‌بی‌سی فارسی پاپ فرانسیس این کشور ِاولین آدِم هسته که اتا پاپ ِمقوم جه بَرسی‌یه.

لاتین آمریکای ِدله آرژانتین همه جه ویشته مهاجرپذیر هسته و قرن بیستم دله ویشترین مهاجر ره بَدی‌یه. سال ۲۰۰۱ آرژانتین ۱ میلیون مهاجر لاتینِ آمریکا جه داشته که ۳۲ درصد پاراگوئه جه بینه.An atlas and survey of Latin American history / Michael J. Larosa and Germán R. Mejía،
Armonk, NY، ۲۰۰۷. p. ۱۲۸

 سیاست 
نظامی دیکتاتورها میون سال‌های ۱۹۷۶-۱۹۸۳ سیاسی قتل‌های زیادی داشتنه.شهلا، رستمی: آرژانتین در عزای «نستور کرشنر». در: رادیو فرانسه. ۲۸ اکتبر ۲۰۱۰. خورخه ویدلا میون سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۱ اتا دیکتاتوری ره کنترل کارده و وه ره متهم کانّه که جنگون و قتل‌عامون ره باعث بی‌یه. وه ره اسا حبس ابد هِدانه. بیش از سی هزار نفر که سوسیالیستی تفکرات داشتنه لچر جنگ دله بمردنه یا غیب بَیینه. اوا پرون اتا محبوب و مردمی رهبر بی‌یه که فقیرون ره توجه هاکرده. بی‌بی‌سی فارسی، بازدید: آوریل ۲۰۱۳.

آرژانتین ِاقتصاد سال ۲۰۰۲ دَر پاشنی‌یه بی‌یه ولی نستور کیرشنر، که میون ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷ ریاست جمهوری ره بعهده داشته، موفق بیّه بدهیون ره، که ۹٫۵ میلیارد دلار بینه، پس هاده.شهلا، رستمی: آرژانتین در عزای «نستور کرشنر». در: رادیو فرانسه. ۲۸ اکتبر ۲۰۱۰.

کریستینا فرناندز د کیرشنر، نستور کیرشنر ِزنا، اولین بار سال ۲۰۰۷ میلادی ریاست‎جمهوری ِمقوم ره بَییته. سال ۲۰۱۱ هم وه اکثریت آرا جه ابقا بیّه. وه خاسته اساسی قانون ره عوض هاکنه تا سومین بار هم رییس‌جمهور بَواشه،دویچه‌وله فارسی، بازدید: آوریل ۲۰۱۳. ولی سال ۲۰۱۵ مائوریسیو ماکری ریاست جمهوریِ انتخابات ره، هشتاد درصد آراء جه، برنده بیّه. بی‌بی‌سی

 جوغرافی 
آرژانتین دله خله جورواجور زیستگائون دَره همینسه این کشور توریستون جه خله درآمد دریانّه و مکزیک ِپه دومین توریستی کشور لاتین ِآمریکا دله هسته. اتی که $4.41 بیلیون دلار سال 2013,  و $4.89 بیلیون دلار هم سال 2012 این صنعت جه دربیارده."UNWTO Tourism Highlights, 2014 Edition". World Tourism Organization (UNWTO). Retrieved 27 April 2015. حدود سه میلیون نفر توریست هر سال شونّه آرژانتین.

 اقتصاد 
آرجانتین ِکشاورزی و دامداری خله رونق دارنه. وشون کشور دله شصت میلیون دام دره و گوشتِ گتِ تولیدکَرون جه هستنه. نصف صادراتی که دارنه ولی کشاورزی جه رسنه. وشون گننم تولید سَره خله پول دریارنه. خله ماشین‌سازیِ شرکتون هم اونجه تولیدی دارنه. (پژو، فورد، کایسلر، تویتا و... واری) انرژی، توریسم، رفاهی خدمات هم چی‌ئون دیگه‌یی هستنه که آرژانتین اقتصاد سَره اهمیت دارنه.Энсиклопедияи Миллии Тоҷик

 ورزش 
آرژانتین دله پاتو ملی‌ورزش حیساب وانه. این ورزش خله چوگان ره موندِنه و اسب‌سوارون ونه توپ ره سبد دله کَپِّل هاکِنِن.  Decreto No. 17468/1953, 25 de septiembre de 1953, B.O., (17490) (in Spanish)

پرطرفدارترین ورزش هم فوتوال هسته. آرژانتین ِفوتوال دله آلفردو دی استفانو، دیگو مارادونا و لیونل مسی خله معروف هستنه و این کشور ِمعروفترین ورزشکارون حیساب وانّه.Friedman, Ian C. (2007). Latino Athletes. New York, NY, USA: Infobase Publishing. ISBN 978-1438107844. این کشور سه بار فوتوال جهونی جام دله قهرمان بیه.

 تقسیمات 

آرژانتین ۲۳ اوستاندانه (provincias) که فدرالیسم ِپه عمل کانّه و استقلال دارنه. این کشور اتا شه‌گردون شهر هم دانّه که بوینس آیرس هسته.
 بوینس آیرس ِشهری و فدرال ِمنطقه
 بوینس آیرس اوستان
 کاتامارکا
 چاکو
 چوبوت
 کوردوبا
 کورینتس
 انتره ریوز
 فرموزا
 خوخوی
 لاپامپا
 لاریوخا
 مندوزا
 میسیونز
 نئوکن
 ریونگرو
 سالتا
 سان خوآن
 سان لوئیز
 سانتا کوروز
 سانتافه
 سانتیاگو دل استرو
 تییرا دل فیوگو
 توکومان

 منابع 

 انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:جی پونزه
رج:جی بیست
رج:جنوبی آمریکا کشورون
رج:آمریکا کشورون
رج:مرکسور