زازایی

زازایی یا دِمَلی (زازایی جه :Zazaki, Dımli) اتا ایرانیج زوون هسه که زازاستون دله گنش بونه. اینتا زوون خله مازرونی و گیلکی و تالشی ره مونه. زازایی اتا ایرانیج غربی‌شمالی زوون هسه. زازکی زوون دیگه نوم دیملی هسه که دیلمی واژه دگر بئی هسه. زازائون اول گیلون و مازرون جنوب‌ور دَیینه و بعدن کوچ هکردنه بوردنه آناتولی سامون (اسا ترکیه کشور) دله. زازستون که زازئون زیست جا هسه ترکیه دله، شمالی کوردستون و اینتا کشور ره ترک‌نشین منطقه میون دره. زازکی زوون ره لاتین ِخط جا نویسنّه.  زازایی زوون   در حال نابودی  با کردی هسته و کورد ها خله سعی کننه وره کوردی نوم بزنن و وره کوردی بکنن، زازایی و گورانی دو تا زوون هستنه که کوردی نیستنه و خله سعی کننه کوردون  وره کوردی هاکنن ، این دو زوون با کوردی درحال نابودی سریعی هستنه. 

زازایی یا دیملی اتا از زوونون ایرانی شومال غربی هسته که شرق ترکیه گپ بزه ونه. شومار مردمون زازایی ره حدود ۳ تا ۴ میلیون نفر حدس زنّه. زازایی ره اورامانی و باجلانی زوونون واری هم دونه و اینتا وسّه زوونشناسون این ۳ تا زوون ره درون خونواده‌ئی به ایسم زازا-گورانی جا دنّه و زازا-گورانی ره شاخه‌ئی سِوا از دسته‌زوون‌ئون ایرانی شومال غربی اشمارنّه.

ترکیه کوردئون و بخشی از زازایئون و زوون‌شناسون فکر کانّه که زازائون اتا مستقل چلّه هستنه که وشون نوم دیملی عوض بیی دیلمی هسته و وشون جا اول جه دیلمستون بی‌یه. جالبه که بدونین مردمونی که مازرونی یا گِلکی یا دیلمی بلد بائن راحت تونّه وشون زوون جه گپ بزنن.

جائی دیلمیون ونه گت شهرون نوم درسیم، الازیغ، ارزنجان و دیاربکر هسته که البته خله کرمانج‌ئون مناطق جه مشترکی هسته (دیاربکر واری). ویشته ره دیملی‌ئون ره کرمونجی ونگ کانّه.

زازایی زوون ِمعاصر شاعرون جه بنشنه روشان لزگین جه اسم بَوِردِن.

 مازرونی و زازایی و چنتا هیندو-اروپایی زوون ِمقایسه هاکردن 

فارسیزازاییسمنانیمازندرانیگیلکیتاتیتالشیمیرو-شن-شن-شون-شون-شند-شد-میآ-یَن-آن-اِن-آن-آمند-آمد-میگوی-وان-وان-گِن-گون-آتن-وتد-میبی-وین-?-وین-ین-وین-وین-مینکن-کن-کن-کِن-کون-کند-کردد-می‌روماز شناا شنیمن شومبهمن شونممن شندن​/از مشماز شدام

 عددون 
تبری/مازرونی  زازایی  فارسی  روسی  یونانی   ایتالیایی  ایسپانیولی  آلمانی   فرانسوی  انگلیسی yakیک   ju/yew  yek  odin  ena  uno  uno  eins  un  one duدِ   dı  do  dva  dyo  due  dos  zwei  deux  two  seسه   hirê  se  tri  tria  tre  tres  drei  trois  three  çaharچار   çehar  çahar  çetyre  tesera  quattro  cuatro  vier  quatre  four  pancپنج   panc  penc  pyatʹ  pende  cinque  cinco  fünf  cinq  five  şişشیش şeş  şiş  shestʹ  eksi  sei  seis  sechs  six  six  haftهف  hewt heft  semʹ  epta  sette  siete  sieben  sept  seven  haştهش  heşt  heşt  vosemʹ  okto  otto  ocho  acht  huit  eight  nahنه   new  noh  devyat  ennia  nove  nuevo  neun  neuf  nine  dahدَ  des  deh  desyatʹ  dheka  dieci  diez  zehn  dix  ten  bisبیس  vist  bis  dvadtsatʹ  eíkosi  venti  veinte  zwanzig  vingt  twenty

 کلمات

مازرونی  فارسی  زازایی  فارسی  روسی  یونانی   ایتالیایی  ایسپانیولی  آلمانی   فرانسوی  انگلیسی پییر/پـِر پدر Pi/Pêr  Pidar  Otets  Pateras  Padro  Padre  Pére  Vater  Father مار مادر May/Mae  Mader  Mat  Mitera  Madre  Madre  Mére  Mutter  Mother  برار/گگ برادر Bra  Brader  Brat  Adelfos  Fratello  Hermano   Frére  Bruder  Brother  نوم نام Nome  Nam  İmya  Onoma  Nome  Nombre  Non  Name  Name  لو لب Lew  Leb  Guba  Cheíli  Labbro  Labio  Lévre  Lippe  Lip مِن مَن  Ez  Men  Ya  Ego  Io  Estoy  Je  Ich  I  ته تو Ti/To/Tu  To  Ti  Eseis  Ti/Te  Te/Ti/Tu  Tu/Toi  Du  You  اِما ما Ma  Ma  My  Emais  Nois  Nosotros  Nous  Wir  We  مه مال من Mı  Men  Moĭ  Mou  Mio  Mi  Mon  Mein  My اَره آری Ya  Beli  Da  Nai  Si  Si  Vui  Ja  Yes نا نه Nê  Ne  Ne  Ochi  No  No  Non  Nein  No دله در  Dı  Der  -  -  Di  De  De  At  Bei شوکا غزال/آهو  Ğezale  Gazal  Gazel  Kazélla  Gazzella  Gacela  Gazelle  Gazelle  Gazelle لوش در  Der  Der  Dvar  Pórta  Porta  Puerta  Portre  Tor  Door  لینگ/چَک پا  Pa/Lıng  Pa  Podnozhie  Pódi  Piede  Pata  Pied  Fuß  Foot/Leg  بِنه زمین Erd  Eradi  -  -  -  -  -  Erde  Earth  اساره ستاره Astare  Sitare  -  Astéri  Astro  Estrella  Astre  Stern  Star  ترنه/نو نو/جدید Newe  Nev  Novyi  Néos  Nuovo  Nuevo  Nouveau  Neu  New  پُر پُر Pır/Pur  Pur  Polnyi  Pliri  Pieno  Pleno  Plein  Prall  Full گَت بزرگ  Gırd  Bozorg  Gromnyi  Megálos  Grande  Gran  Grande  Groß  Great  نوقره نقره Sêm  Sim  Serebro  Asimi  Argento  Suelto  Argent  Silber  Silver بامشی گربه  Kitik  Gerbe  Kot  Gata  Gatto  Gato  Cat  Kitty  Kätzchen  وِرگ گرگ  Verg  -  Volk  -  -  -  -  Wolf  Wolf  کِرگ مرغ  Kerge  -  Kuritsa  Kotópoulo  -  -  -  Küken  Chicken  ملیجه مورچه  Murcele  Meverçe  Muravyei  -  -  -  Amerse  - شادی میمون  Meymun  Meymun  Maimou  -  Scimmia  Mono  -  Monkey سِره/خِنه خانه  Bon  Bina  -  -  -  -  Bâtiment  Baun  Build ونگ آوا  Veng  Ava  -  -  Voce  Vaz  Voix  -  Voice  بمردِن مرگ  Merd  Mord  Mertvyi  -  Morto  Muerto  Mort  Mord  Murder گَل موش  Mere  Mosh  Mysh  -  Mouse  -  -  Maus  Mouse تنِک پراکنده  Tenik  Tenek  Tonki  -  -  -  -  Dünn  Thin لمون لیمو  Limon  Limun  Limon  Lemoni  Limone  Limón  -  -  Lemon باکّله باقالا Bagile  Baghla  Bob  -  -  Haba  -  Bohne  Bean  ئو آب Aw  Ab  -  -  Acqua  Agua  Aqua/Eau  Aqua/Water  - وَر پیش  Ver Ber  Vront/Pered  Pro  Fronte  Frente  Ventral/Avant  Vor  Front/Pre صفحه صفحه  Pel/Pelga  Safiha  Pazh  -  Pagino  Página  Page  Page/Seite  Page خار خوب  Weş  Aveh  Vpolne  -  -  -  -  Wohl  Well

 زازایی الفبا 
 زازاکی الفبا
زازایی خط لاتین جه بییته بیّه و همینسه 30تا حرف دانّه:

A, B, C, Ç, D, E, Ê, F, G, Ğ, H, I, İ, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, Ş, T, U, Ü, V, W, X, Y, Z.

 زازایی و تبری ِفرق 
 مازنی/تبری  زازایی چی/چچی  çıçi, çı چتی  Senên, senê, çıturته نوم چچی‌یه؟ ?Namê to çıçiyoشمه نوم چچی‌یه؟  ?Namê şıma çıçiyo ته چن سالویی؟   Tı çend serriyi/serriya  ته حال چتی‌ئه؟ ?خاری؟(زنان سه)  ?Senina?,weşa / Tı senina? hewla ته حال چتی‌ئه؟ ?خاری؟(مردون سه)  ?Seninê?,weşê / Tı seninê? hewlê خنابدون  Tı weş be شمجه تشکر کمبه  Berxudar be/Teşekur keno  خِدابیامرزه  Homa to ra razi bo اینتا چچی‌یه؟  ?Eno çınawo/No çıçıyo  چی کار کانّی؟ (زنان سه) Tı se kena چی کار کانّی؟ (مردون سه)  Tı se kenê خِش بمونی  Şıma xeyr amey دَره (مردون سه) Esto دَره (زنان سه)  Esta کَته(بی‌جونون سه)  Estê دنی‌یه/نَکَته  Çıniyo/niesto اَره Ya  نا Nê بوردِن  !Şo اِنّه  Bê شِما ره چچی باتنه؟  ?Tı se vat شما ره چچی گانّه؟  Tı se vana/Tı se vanêسِره/خِنه  Key/Bon مه رفخ/ مه همباز(مردون سه)  Embazê mı مه رفخ/ مه همباز(زنان سه)  Embaza mı مه ریکا ونه ریکا ره گانه  Lacê mı lacê to rê vano
 منابع 

 فارسی ویکی‌پدیا 
 آلمانی ویکی‌پدیا
 زازایی ویکی‌پدیا

رج:ایرانیج زوون