عباسیون

عباسیون اتا اىسلامی حکومت بینه که وشون حاکمون ره خلیفه گتنه و شه ره پیغمبر جانشین دونستنه. عباسیون دوره گردِ خلافتون تون ویشته طول بکشی‌یه و اىسلامی کشورون ره اتا مهم تاریخی دوره حىساب إنه.

 خلافت بساتن 
خلفای راشدین په، امویون حکومت هکردنه و بعد ِات‌کم ضعیف بَینه و حکومت به عباسیون که از نوادگون عباس بن عبدالمطلب، محمد عامی، و از بنی هاشم بینِه بَرسی‌یه. عباسیون ابومسلم (بهزادان) کومک جه و ونه کایرون (سیو جمه‌ئون) جه، خلافت ره بدست بیاردنه اما شه ای ابومسلم ره بکاشتنه. 

 تبرستون سر
تبرستون ره اسپهبد خورشید  گدر، عباسیون حمله هاکردنه و منصور عباسی  اولین‌کش ساری، آمل و گت‌گت شهر ره بیته. ولی کوه‌کوه تک باوندیون، کارنوندیون و پادوسبانیون دئینه و تبرستون شورش ره راه دمبدانه که تا هارون الرشید گدر دنباله داشته و أی چن سال په مأمون خلافت گدر، مازیار مازرون دله شورش هرستنی‌یه. مازیار ره بکوشتنه په، تبرستون علویون حکومت ونه جاسر بمو و خلاصه مازرون و گیلان مردم ره نتونستنه شه بیرق بن گرد هاکنن.

خلافت آسنی
عباسیون خلافت اسلامی مناطق سامون ولار هایته و اسلام طلایی دوره پیش هکته که خله عالمون و دانشمندون امت دله کىتاب نوىشتنه. خلیفه مقومی بی‌یه که هم سیاست و هم مذهب دله بالاترین جاجیگاه ره داشته ولی کم‌کم شه سیاسی مقوم ره امیرون و سلاطین ره هدا‌. آل بویه  گدر دیگه اون امیرون موفق بئینه تا خدی بغداد ره بیرن. ولی آل بویه که شیعه بینه، نخاستنه سنی‌ها ره گرد کورکاشم هاکنن و همین‌سه خلافت ره تشریفاتی شه ور داشتنه. تؤرکِ سلاطین که آل بویه ره کنار دینگونه هم همین رسم سر بموندستنه و نظام‌الملک سرآدم این شیوه ره دائمی هاکردنه. عباسیون انده عراق دله دئینه تا هولاکوخان مغول بمو و خلیفه ره اسب بن لینگ‌لو هایته. این گدر خلافت دستگاه دکش بیه و خلیفه جانشین ره بیتنه - بوردنه مصر. مصر خلفا هم نمایشی بینه.

 خلیفه‌ئون لیست (اونانی که بغداد و سامرا دله دَینه) 
    خلیفه  زندگی (تاریخ میلادی)  خلافت (تاریخ میلادی) ۱ سفاح ۷۲۷-۷۵۴    ۷۵۰-۷۵۴  ۲ منصور عباسی ۷۱۴-۷۷۵    ۷۵۴-۷۷۵  ۳ مهدی عباسی ۷۴۶-۸۱۲    ۷۷۵-۷۸۶  ۴ هادی عباسی ۷۶۶-۷۸۷    ۷۸۶-۷۸۷  ۵ ابوجعفر هارون الرشید ۷۶۶-۸۰۹    ۷۸۷-۸۰۹  ۶ ابوعبدالله محمد الامین ۷۸۷-۸۱۴    ۸۰۹-۸۱۴  ۷ مأمون ۷۸۷-۸۳۳    ۸۱۴-۸۳۳  ۸ ابواسحاق محمد المعتصم بالله ۷۹۷-۸۴۲    ۸۳۳-۸۴۲  ۹ واثق ۸۱۲-۸۴۷    ۸۴۲-۸۴۷  ۱۰ ابوالفضل جعفر المتوکل علی الله ۸۲۱-۸۶۲    ۸۴۷-۸۶۲  ۱۱ ابوجعفر محمد المنتصر بالله ۸۳۷-۸۶۲    ۸۶۲-۸۶۲  ۱۲ ابوالعباس احمد المستعین بالله ۸۳۶-۸۶۶    ۸۶۲-۸۶۶  ۱۳ ابوعبد الله محمد المعتز بالله ۸۴۷-۸۶۹    ۸۶۶-۸۶۹  ۱۴ ابواسحاق محمد المهتدی بالله ....-۸۷۰    ۸۶۹-۸۷۰  ۱۵ ابوالعباس احمد المعتمد علی الله ۸۴۴-۸۹۳    ۸۷۰-۸۹۳  ۱۶ ابوالعباس احمد المعتضد بالله ۸۵۷-۹۰۲    ۸۹۳-۹۰۲  ۱۷ ابواحمد علی المکتفی بالله ۸۷۸-۹۰۸    ۹۰۲-۹۰۸  ۱۸ ابوالفضل جعفر المقتدر بالله ۸۹۵-۹۳۱ 		 ۹۰۸-۹۳۱  ۱۹ ابومنصور محمد القاهر بالله ۸۹۹-۹۵۱ 		 ۹۳۱-۹۳۴  ۲۰ ابوالعباس محمد الراضی بالله ۹۱۰-۹۴۱    ۹۳۴-۹۸۰  ۲۱ ابواسحاق ابراهیم المتقی لله ۹۰۸-۹۶۸    ۹۴۱-۹۴۳  ۲۲ ابوالقاسم عبدالله المستکفی بالله ۹۰۵-۹۵۰    ۹۴۵-۹۴۶  ۲۳ ابوالقاسم الفضل المطیع لله ۹۱۴-۹۷۵    ۹۴۶-۹۷۴  ۲۴ ابوبکر عبدالکریم الطائع بالله ۹۳۲-۱۰۰۳    ۹۷۴-۹۹۱  ۲۵ ابوالعباس احمد القادر بالله ۹۴۸-۱۰۳۱    ۹۹۱-۱۰۳۱  ۲۶ ابوجعفر عبدالله القائم بامر الله ۱۰۰۱-۱۰۷۵    ۱۰۳۱-۱۰۷۵  ۲۷ ابوالقاسم عبدالله المقتدی بامر الله ۱۰۵۶-۱۰۹۴ 		 ۱۰۷۵-۱۰۹۴  ۲۸ ابوالعباس احمد المستظهر بالله ۱۰۷۸-۱۱۱۸ 		 ۱۰۹۴-۱۱۱۸  ۲۹ ابوالمنصور الفضل المسترشد بالله ۱۰۹۲-۱۱۳۵ 		 ۱۱۱۸-۱۱۳۵  ۳۰ ابوجعفر منصور الراشد بالله ۱۱۰۹-۱۱۳۸    ۱۱۳۵-۱۱۳۶  ۳۱ ابوعبدالله محمد المقتفی لامر الله ۱۰۹۶-۱۱۶۰    ۱۱۳۶-۱۱۶۰  ۳۲ ابوالمظفر یوسف المستنجد بالله ۱۱۲۴-۱۱۷۱    ۱۱۶۰-۱۱۷۱  ۳۳ ابومحمد الحسن المستضئ بامر الله ۱۱۴۲-۱۱۸۰    ۱۱۷۱-۱۱۸۰  ۳۴ ابوالعباس احمد الناصر لدین الله ۱۱۵۸-۱۲۲۵    ۱۱۸۰-۱۲۲۵  ۳۵ ابوالنصر محمد الظاهر بامر الله ۱۱۷۶-۱۲۲۶    ۱۲۲۵-۱۲۲۶  ۳۶ ابوجعفر منصور المسنتصر بالله ۱۱۹۲-۱۲۴۳    ۱۲۲۶-۱۲۴۳  ۳۷ ابواحمد عبد الله المستعصم بالله ۱۲۱۳-۱۲۵۸    ۱۲۴۳-۱۲۵۸ 

 خلیفگون لیست (مصر دله) 

    خلیفه  زندگی  خلافت  ۱ أبو القاسم أحمد المستنصر بالله  ....-۱۲۶۲   ۱۲۶۱-۱۲۶۲  ۲ أبو العباس أحمد الحاکم بأمر الله  ....-۱۳۰۲   ۱۲۶۸-۱۳۰۲  ۳ أبو الربیع سلیمان المستکفی بالله   ۱۲۸۵-۱۳۴۰   ۱۳۰۲-۱۳۴۰  ۴ أبو إسحاق إبراهیم الواثق  ....-....   ۱۳۴۰-۱۳۴۲  ۵ أبو العباس أحمد الحاکم بأمر الله  ....-۱۳۵۲   ۱۳۴۲-۱۳۵۲  ۶ أبو الفتح أبو بکر المعتضد بالله  ....-۱۳۶۲   ۱۳۵۲-۱۳۶۲  ۷ أبو عبد الله محمد المتوکل علی الله  ....-۱۴۰۶   ۱۳۶۲-۱۳۷۷  ۸ أبو یحی زکریاء المستعصم بالله  ....-....   ۱۳۷۷-۱۳۷۷  ۷-۲ أبو عبد الله محمد المتوکل علی الله  ....-....   ۱۳۷۷-۱۳۸۳  ۹ أبو حفص عمر الواثق بالله  ....-۱۳۸۶   ۱۳۸۳-۱۳۸۶  ۸-۲ أبو یحی زکریاء المستعصم بالله  ....-....   ۱۳۸۶-۱۳۸۹  ۷-۳ أبو عبد الله محمد المتوکل علی الله  ....-....   ۱۳۸۹-۱۴۰۶  ۱۰ أبو الفضل العباس المستعین بالله  ....-۱۴۳۰   ۱۴۰۶-۱۴۱۲  ۱۱ أبو الفتح داود المعتضد بالله  ۱۳۸۰-۱۴۴۱   ۱۴۱۲-۱۴۴۱  ۱۲ أبو الربیع سلیمان المستکفی بالله  ....-۱۴۵۰   ۱۴۴۱-۱۴۵۰  ۱۳ أبو البقاء حمزة القائم بأمر الله  ....-۱۴۵۹   ۱۴۵۰-۱۴۵۵  ۱۴ أبو المحاسن یوسف المستنجد بالله  ....-۱۴۷۹   ۱۴۵۵-۱۴۷۹  ۱۵ أبو العز عبد العزیز المتوکل علی
الله  ۱۴۱۶-۱۴۹۸   ۱۴۷۹-۱۴۹۸  ۱۶ أبو الصبر یعقوب المستمسک بالله  ....-۱۵۲۱   ۱۴۹۸-۱۵۰۹  ۱۷ محمد المتوکل علی الله  ....-۱۵۴۳   ۱۵۰۹-۱۵۱۶  ۱۶-۲ أبو الصبر یعقوب المستمسک بالله  ....-۱۵۲۱   ۱۵۱۶-۱۵۱۷ 

 منبع 
 الخضری، بیک ، الشیخ محمد، “ (تاریخ الأمم الإسلامیة) “،«الدولة العَباسیَة»، چاپ: دارالمعرفة ، بیروت. لوبنان. ۱۹۸۹ میلادی.

رج:عراق تاریخ
رج:ایران تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون