اکراین

اکراین یا اوکراین (شه نویسنّه: Україна) اتا شرقی اوروپا قارهیِ کشورون جا هسته. اکراین انده گتِ سامون دارنه که اروپا دله، روسیه په، دومین گتی ره دارنه. این کشور همساینون بلاروس، لهستون، اسلواکی، مجارستون، رومانی، مولداوی و روسیه هستنه و جنوب وری جا آزوف و سیو دریا ره هم ور-خانّه. ونه گتی ۶۰۳۶۲۸ کیلومترمربع و ونه جمیعت ۴۳٫۶ میلیون نفر هسته. اکراین اروپایِ هشتمین جمیعت ره دارنه. وشونِ گتترین شهر و نیشتنگا نوم کییف هسته.

اینجه که اسا اکراین سامون قرار بیته، ۳۰هزار سال پیش‌از میلاد جه آدم دیینه. زمونی که ووسطا قورون بی‌یه، شرقی اسلاو ِمردم اینجه هنیشنه و روس‌ها جه پشو-پشو بخاردنه و اتی نژاد ره بساتنه که وشون ره «کی‌یفی روس» گاتنه؛ اینان پئی‌ته اکراینی مردم ره تبدیل بینه. قرن سیزهم موغول‌ها تا اکراین ره لشکر بکشینه و همه جا ره رقد بدانه و غارت هاکردنه. اکراینِ اتحاد این گدر از بین بورده و این کشور دکته لهستون-لیتوانی مشترک‌المنافع، اتریش-مجارستون، عثمانی و روسیه تزاری دست. این دوره دله اتا قوم که وشون ره «کازاک» گاتنه سر دربیاردنه و لهستون-لیتوانی و روسیه امپراتوری وسط تنک-تِرو بینه. زمونی که روسیه انقلاب شروع بیّه، این کازاک‌ها خله مهم بَینه و اتی شوروی ِبساتن سر نقش داشتنه. اینتی بیّه که اکراینِ مردمی جمهوری رسماً ۲۳ ژوئن ۱۹۱۷ شه ره اعلان هاکرده و بعدته، سال ۱۹۲۲ شورویِ جماهیر درون عضو بیّه. وشون زمونی که شوروی رقد بورده، سال ۱۹۹۱ دله، مستقل بَینه و اتا جمهوری بساتنه.

اکراینِ جدیدِ کشور شه ره بی‌طرف خوندسته. وشونان مستقل مشترک‌المنافع کشورون دله عضو بینه و سال ۱۹۹۴ باتنه که ناتو جه کایری کانّه. سال ۲۰۱۳, اتا مردی ویکتور یانوکویچ نوم، رئیس‌جمهور بیّه که بائوته خانه کشورِ خارجی امور دله، روسیه جا نزدیک‌ته بوو و روسی‌شون جه تجاری و اقتصادی رابطه داره و همینسه اروپای اتحادیه جه فاصله گیرنه. مردم این تصمیم ره واکنش سِراق هدانه و شهرِ اصلی میدون دله گرد بینه و انده شه حرف سر هرستانه تا اکراین انقلاب سال ۲۰۱۴ موفق بیّه. روسی‌مردم که اکراین دله اقلیت هستنه، این اوضاع جه موافق نینه و همینسه وشونِ مناطق دله مخالفت شروع بیّه. مارس ۲۰۱۴ دله کریمه ِجزیره‌مونا شه ره سیوا هاکرده و اتا رفراندوم په، باته که روسیه سامون دله قرار گیرنه. تا سال ۲۰۲۲ اختلاف دمباله داشته و این گادِر روسیه لشکر بکشی‌یه و روسیه-اکراین جنگ ره شروع هاکرده.

 جوغرافی 
این کشور شرق‌وَری جه روسیه جا؛ شومال‌وَری جه بلاروس جا؛ غرب جه لهستون، اسلواکی و مجارستون جا؛ جنوب‌شرقی سو جه رومانی و مولداوی جا هم‌سامون هسته و جنوب جه ونه سامون سیو دریا و آزوف دریا جه خانّه و ونه نیشتنگاء کی‌یف شهر و ونه رسمی زوون اکراینی هسته.

 تقسیمات 
اکراین ِکشور ره ۲۴تا استان تشکیل هدانه که هرکامین ره «اوبلاست» گانّه. علاوه برین، اتا جزیره‌مونا هم دره که کریمه نوم دارنه و اکراین این منطقه ره شه سامون دونده ولی روسیه وه ره بیته و اداره کانده. کریمه پیش از این، شه اتا شه‌گردون دولت داشته که اکراین ِنظر په کار کارده و اسا روسیه پرچم بن دره.

 استان گتی (in km2) جمیعت (2010 آمار) جمیعت (2021 آمار)Populations as at 1 Jan 2021 as estimated by State Statistics Committee of Ukraine. جمیعت انبسی (2021)  مرکز شهرستون‌ها20,891.01,291,1351,178,26656.40چرکاسی431,851.31,104,241976,70130.66چرنیهیف58,093.6903,782896,566110.77چرنیوتسی331,900.53,344,0733,142,03598.49دنیپرو726,505.74,448,0314,100,280154.69دونتسک813,894.01,380,7701,361,10997.96ایوانو-فرانکیفسک631,401.62,755,1772,633,83483.88خارکف728,449.01,091,1511,016,70735.74خرسون520,636.21,331,5341,243,78760.27خملنیتسکیی، اوکراین328,118.91,719,6021,788,53063.61کییف724,577.51,014,809920,12837.44کروپیونیسکی426,672.52,300,4122,121,32279.53لوهانسک821,823.72,545,6342,497,750114.45لویو724,587.41,186,4521,108,39445.08میکولائیف433,295.92,387,6362,368,10771.12اودسا728,735.81,493,6681,371,52947.73پولتاوا420,038.51,152,5761,148,45657.31ریونه423,823.91,166,7651,053,45244.22سومی513,817.11,086,6941,030,56274.59ترنوپیل326,501.61,646,2501,529,12357.70وینیتسا6 20,135.31,038,2231,027,39751.02لوتسک4 12,771.51,246,3231,250,12997.88اوژهورود627,168.51,805,4311,666,51561.34زاپروژیا629,819.21,283,2011,195,49540.09ژیتومیر4

 یادداشت 

 بن بنویشت 


رج:اروپا کشورون
رج:روسی‌زوون کشورون
رج:اسلاوی کشورون
رج:شوروی سابق کشورون