မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေး

မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်သော အမျိုးသမီးများသည် တန်းတူညီမျှမှုအတွက် အတားအဆီးများကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်ကြာ ကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်နေခဲ့ပြီးနောက်၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး အခြေအနေနှင့်ပတ်သက်သော အယူအဆမှားများသည် အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများရှိ အမျိုးသမီးများထက် ကျားမခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို လျော့နည်းစွာ ရင်ဆိုင်ရပြီး အခွင့်အရေးပိုမိုရရှိသည်ဟူသော အယူအဆအပေါ်တွင် အခြေတည်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံက နယ်နိမိတ်များ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးနောက် ကျားမခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းမှ စတင်မြင်တွေ့လာခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းအမျိုးမျိုးတို့က မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်ရန် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ခြေလှမ်းများ လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် ဤသည်မှာ အယူအဆမှားတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း လူအများအား အသိပညာပေးရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေရေးရာ မူဘောင်၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုများသည် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးများကို အကာအကွယ်ပေးထားသည်။ သို့သော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအခန်းကဏ္ဍဆိုင်ရာ အယူအဆများစွာသည် မြန်မာအမျိုးသမီးများအား တိုးတက်မှုရရှိခြင်းမှ ဆက်လက် တားဆီးလျက်ရှိသည်။ အစဉ်အလာအားဖြင့် မြန်မာအမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် မိမိမိသားစု၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာအတွက် တာဝန်ရှိပြီး၊ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အိမ်ထောင်စုအတွက် ဝင်ငွေရှာဖွေရသည်။ အမျိုးသမီးများသည် အစိုးရရာထူးများတွင် ကိုယ်စားပြုမှု နည်းပါးနေဆဲဖြစ်ပြီး၊ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်သော အမျိုးသမီးများသည် မြို့ပြဒေသများရှိ အမျိုးသမီးများထက် တိုးတက်မှုအတွက် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးစွာသာ ရင်ဆိုင်ရသည်။ ထို့အပြင် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုအုပ်စုဝင် အမျိုးသမီးများ၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မဟုတ်သူများသည် ထပ်လောင်း ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများနှင့် အခွင့်အလမ်းရရှိရေးဆိုင်ရာ အတားအဆီးများကို ရင်ဆိုင်ကြရသည်။

အမျိုးသမီးများ၏ တန်းတူညီမျှမှုအတွက် အစိုးရပိုင်းဆိုင်ရာ ခြေလှမ်းများ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများ၏ ကိုယ်စားပြုမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ဌာနဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ ထူထောင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အထွေထွေ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးနှင့် အမျိုးသမီးကိုယ်စားပြုမှုတို့ကို ဗဟိုပြုသည့် အပြောင်းအလဲများလည်း ရှိခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်လင့်ကစား ကြီးမားသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အတားအဆီးများအပြင် ကျေးလက်နေ သို့မဟုတ် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု အမျိုးသမီးများအတွက် အခွင့်အလမ်းရရှိမှု ကွာဟချက်များလည်း ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

 ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ အခွင့်အရေးများ 

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (ပုဒ်မ ၃၄၇) တွင် လူတိုင်းအတွက် တန်းတူအခွင့်အရေးနှင့် တန်းတူညီမျှသော တရားဥပဒေအရ အကာအကွယ်ပေးမှုကို အာမခံထားပြီး (ပုဒ်မ ၃၄၈) တွင် မည်သည့်မြန်မာနိုင်ငံသားကိုမျှ လိင်ကိုအခြေခံ၍ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းမပြုရဟု ပါရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (အာဆီယံ) ၏ အမျိုးသမီးရေးရာကော်မတီတွင်သာမက ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အာဆီယံ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးသူငယ်များ၏ အခွင့်အရေး ကာကွယ်မြှင့်တင်ရေး ကော်မရှင်တွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးများအား ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပပျောက်ရေးဆိုင်ရာ ကော်မတီ (CEDAW ကော်မတီ) က မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာနိုင်ငံက အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးအတွက် တက်ကြွစွာ ထောက်ခံပြောဆိုနေခြင်းသည် နိုင်ငံအတွင်း ကျားမတန်းတူညီမျှမှု ရှိနေပြီဟူသော ယုံကြည်ချက်ဆီသို့ ဘာသာပြန်ဆိုသွားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် အမျိုးသမီးများကို မိခင်အဖြစ် အဓိကရည်ညွှန်းကိုးကားထားရာ၊ ၎င်းသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်သော မိခင်နှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်သူဖြစ်သည်ဟူသော ပုံသေကားကျ အယူအဆကို အားဖြည့်ပေးနေသည်။ ပြည်တွင်းဥပဒေများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ကျားမတန်းတူညီမျှမှု ရရှိရန်အတွက် လက်ရှိတွင် တိကျသောလုပ်ဆောင်ချက်များ မရှိခြင်းသည် အမျိုးသမီးများအား ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပပျောက်ရေးဆိုင်ရာ ကော်မတီအတွက် စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်နေသည်။

 အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေးတွင် ကိုယ်စားပြုမှု 
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများသည် ရွေးကောက်ခံရာထူးများတွင် ကိုယ်စားပြုမှု အလွန်နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကိုယ်စားပြုမှု နည်းပါးခဲ့ပြီး၊ မကြာသေးမီက အမျိုးသမီးများ ရာထူးရရှိမှု အနည်းငယ် တိုးလာသော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများက အစိုးရသည် အမျိုးသမီးများ၏ ကိုယ်စားပြုမှုကို မြှင့်တင်ရန် ဆန္ဒမရှိဟု စောဒကတက်ကြသည်။

၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ၌ အမျိုးသမီးကိုယ်စားပြုမှု တိုးလာခဲ့သော်လည်း အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများစွာ မျှော်လင့်ထားသလောက် မဟုတ်ခဲ့ပေ။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်၌ အမျိုးသမီးရာခိုင်နှုန်းသည် ၁၁.၃၂% သာရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင်မူ အမတ်နေရာများ၏ ၁၆.၈၃% အထိ တိုးလာခဲ့သည်။ အမျိုးသမီးကိုယ်စားလှယ်လောင်းများအတွက် သီးသန့်လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းများ ပေးအပ်ရန် မည်သည့်အရင်းအမြစ်မှ အထောက်အပံ့ မရှိပေ။ သို့သော်လည်း အမျိုးသမီးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးပါတီများထံမှ အလုံးစုံထောက်ခံမှုကို အများဆုံး ရရှိခဲ့ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးဆိုင်ရာ ဘဏ္ဍာငွေထောက်ပံ့မှုနှင့် မဲဆန္ဒရှင်များထံ ချဉ်းကပ်စည်းရုံးရေးကဲ့သို့သော ကဏ္ဍများတွင် ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ရသည့်စနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် အမျိုးသမီးကိုယ်စားပြုမှု တိုးလာခြင်းသည် မျှော်လင့်ထားသည်ထက် နည်းပါးသည်ဟု အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများစွာက ယူဆခဲ့ပြီးနောက်၊ လှုပ်ရှားသူများသည် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်ကို ကျင့်သုံးရန် တောင်းဆိုလျက်ရှိကြသည်။

အမျိုးသမီးများသည် ဒေသန္တရအစိုးရများတွင်လည်း ကိုယ်စားပြုမှု အလွန်နည်းပါးသည်။ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီက ရပ်ကွက်/ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများတွင် အမျိုးသမီးများသည် ၁% ထက်နည်းပါးခဲ့သည်။ ရပ်ကွက်နှင့် ကျေးရွာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးများတွင် အမျိုးသမီးများ တက်ရောက်မှုအားကောင်းသော်လည်း၊ အစည်းအဝေးများ တက်ရောက်သည့်အခါတွင် အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းဆောင်မှုရာထူးရယူရန် သို့မဟုတ် ထင်မြင်ချက်ပေးရန်ပင် ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းပါးသည်။

ပညာရေး


အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးများအတွက် တန်းတူညီမျှသော ပညာသင်ကြားခွင့်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက အာမခံထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်သည် ယခင်စစ်အစိုးရလက်ထက်က နှစ်ပေါင်းများစွာ ပညာရေးကို ဦးစားပေးမှု နည်းပါးခဲ့ပြီးနောက် ပညာရေးကို ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အတွင်း အစိုးရ၏ ပညာရေးမူဝါဒများကို အားပေးမှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပညာသင်ကြားသော မိန်းကလေးဦးရေ တိုးလာခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေးစနစ်တွင် အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးဦးရေ ပိုများသည် အရွယ်ရောက်ပြီး အမျိုးသမီးများ၏ စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၈၆% ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားများအတွက်မူ ၉၀% ကျော် ရှိသည်။ ပညာရေးအဆင့်အားလုံးတွင် ပူးတွဲသင်ကြားရေးစနစ်ဖြစ်သည်။ တိုးတက်မှုများရှိသော်လည်း အမျိုးသမီးများအား ၎င်းတို့၏ ပညာရေးအောင်မြင်မှုများကို အသုံးချခြင်းမှ တားဆီးထားသော ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အတားအဆီးများ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဒေသများ၏ ပညာရေးစွမ်းဆောင်ရည်အကြား အလွန်အမင်း ကွာဟချက်များ ရှိနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှမ်းပြည်နယ်ဒေသသည် အမျိုးသမီးစာတတ်မြောက်နှုန်း ၅၉.၄% ဖြင့် အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အမျိုးသမီးများ အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကြားမှု အချိုးအစား တိုးလာသော်လည်း ဤအရေအတွက်သည် အလုပ်သမားအင်အားစုတွင် အမျိုးသားများက အချိုးအစားပိုများနေသည့် အမျိုးသမီးများ၏ အနာဂတ်အလုပ်အကိုင် အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိပေ။ ထို့ထက်အမျိုးသမီးများသည် အဆင့်မြင့်ပညာတတ်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးများတွင် နေရာယူနိုင်ခြင်း မရှိကြသေးပေ။

ကျန်းမာရေး

၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအမျိုးသမီးများ၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၆၉.၉ နှစ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွေးကင်းစကလေး အရှင်မွေးဖွားမှု ၁၀၀,၀၀၀ တွင် မိခင်သေဆုံးမှု ၂၀၀ ရှိသောကြောင့် မိခင်သေဆုံးနှုန်း မြင့်မားသော်လည်း၊ ၁၉၉၀ ခုနှစ်က မွေးဖွားမှု ၁၀၀,၀၀၀ တွင် သေဆုံးမှု ၅၂၀ ရှိခဲ့ရာမှ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အစိုးရ၏ ၂၀၀၆-၂၀၁၁ ခုနှစ် အမျိုးသားကျန်းမာရေးစီမံကိန်းအရ မိခင်သေဆုံးမှု၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ မီးဖွားပြီး သွေးသွန်ခြင်း၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင် သွေးဆိပ်တက်ခြင်းနှင့် ဘေးမကင်းသော ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည်။ မိခင်သေဆုံးမှုအများစုသည် နေအိမ်တွင် ဖြစ်ပွားကြပြီး၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မီးဖွားစဉ် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရသည့် အမျိုးသမီးများအနက် ၃၈% သာ ဆေးရုံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၂၄% သာ ဆေးရုံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကျန် ၁၄% မှာ လွှဲပြောင်းပေးမှု နောက်ကျခြင်း သို့မဟုတ် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နောက်ကျခြင်းတို့ကြောင့် လမ်းခရီးတွင် သေဆုံးခဲ့ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းသည် တရားမဝင်သော်လည်း၊ မိခင်သေဆုံးမှုအားလုံး၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု အစီရင်ခံထားသည်။ အိမ်ထောင်ရှင်အမျိုးသမီးများအကြား သားဆက်ခြားနည်းလမ်း လိုအပ်သော်လည်း မရရှိမှုမှာ ၂၀% ရှိသည်။ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် လိင်ပညာပေးမှု နည်းပါးခြင်းသည် ဆယ်ကျော်သက် မျိုးအောင်နှုန်းကို ၁၆.၉% အထိ မြင့်မားစေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမျိုးသမီးများ၏ လိင်မှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ယဉ်ကျေးမှုအရ ရှောင်ကြဉ်ရသည့်အရာများ ရှိနေခြင်းသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အမျိုးသမီးများအကြား လိင်မှုဆိုင်ရာနှင့် မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးနှင့် အခွင့်အရေးများအကြောင်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုဆွေးနွေးခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အကယ်၍ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် လက်မထပ်မီ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှု ကြုံတွေ့ခဲ့ရပါက၊ လက်ထပ်ပြီးသည့်အခါတွင် အိမ်ထောင်ရေးအတွင်း လိင်ဆက်ဆံမှုအပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်ခွင့် အနည်းငယ်သာ ရှိတတ်သည်။ ထို့အပြင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုဖြစ်စဉ်များကို တိုင်ကြားခဲ့သည့် အမျိုးသမီးအများစုသည် လူမှုရေး သို့မဟုတ် စီးပွားရေးအရ အားနည်းသော အခြေအနေများအောက်တွင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ အမျိုးသားများက ၎င်းတို့၏ ဇနီးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟူသော စိတ်သဘောထားကို မီးမောင်းထိုးပြလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများအနက် ၆၉,၄၈၉ ဦးမှာ HIV ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံထားရသည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ စုစုပေါင်း HIV ကူးစက်ခံရသူများ၏ ၃၄% ဖြစ်သည်။

ထိမ်းမြားခြင်းနှင့် မိသားစု

တစ်ခါတစ်ရံတွင် အောင်သွယ်ပေးသည့် ဓလေ့များနှင့် မိဘ၏ဆုံးဖြတ်ချက်တွင် ပါဝင်ပြောဆိုမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသော်လည်း၊ မြန်မာအမျိုးသမီးများသည် အများအားဖြင့် မိမိတို့၏ ခင်ပွန်းကို မိမိတို့ဘာသာ ရွေးချယ်ခွင့် လွတ်လပ်စွာ ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရားဝင် လက်ထပ်နိုင်သည့်အသက်မှာ အသက် ၂၀ နှစ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လက်ထပ်သည့် ပျမ်းမျှအသက်မှာ ၂၁.၂ နှစ်ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၂၆ နှစ်အထိ တိုးလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုများ၌ တွေ့ရသကဲ့သို့ မျိုးရိုးအမည်ရှိသည့် ဓလေ့မရှိပါ။

အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် လက်ထပ်သည်ဖြစ်စေ၊ တစ်ကိုယ်တည်းနေသည်ဖြစ်စေ တစ်သက်တာလုံး မိမိ၏ မွေးနာမည်ကိုသာ ဆက်လက်အသုံးပြုသည်။ အမျိုးသားများကို အိမ်ထောင်ဦးစီးအဖြစ် သတ်မှတ်သော်လည်း၊ အမျိုးသမီးများသည် မိမိတို့၏ အိမ်ထောင်စု အသုံးစရိတ်နှင့်ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းထံမှ ခွင့်ပြုချက်မတောင်းဘဲ ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ခွင့်ရှိသည်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် တွေ့ရသည်။ လက်ထပ်ပြီးပါက အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် ကလေးယူရန် မျှော်လင့်ခံရပြီး ကလေးမရနိုင်ခြင်းသည် ကွာရှင်းပြတ်စဲရန် အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။

ဥပဒေအရ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ခင်ပွန်းနှင့်အတူ ပူးတွဲ သို့မဟုတ် သီးခြား ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည်။ ခင်ပွန်းသေဆုံးပါက အမျိုးသမီးသည် ပိုင်ဆိုင်မှုကို အမွေဆက်ခံရသည်။ ကွာရှင်းပြတ်စဲသည့်အခါတွင်မူ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တန်းတူခွဲဝေရသည်၊ သို့သော် အမျိုးသမီးသည် ခင်ပွန်းအပေါ် မှီခိုနေရပါက ယခင်က ပူးတွဲပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော ပစ္စည်း၏ သုံးပုံတစ်ပုံကိုသာ ရရှိသည်။ ကွာရှင်းရာတွင် ကလေးများရှိပါက သားယောက်ျားလေးသည် ဖခင်နှင့်အတူနေပြီး သမီးမိန်းကလေးသည် မိခင်နှင့်အတူနေလေ့ရှိသည်။

အမျိုးသမီးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု

လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုများအပြင် မြန်မာစစ်တပ်က စစ်လက်နက်တစ်ခုအဖြစ်နှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းများကို မြန်မာအမျိုးသမီးများက တိုင်ကြားခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်ဒေသများတွင် အမျိုးသမီးများကို လူကုန်ကူးခြင်း၊ အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှုနှင့် အိမ်ထောင်ရေးအတွင်း အတင်းအဓမ္မ လိင်ဆက်ဆံခြင်းတို့သည် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ပြဿနာများ ဖြစ်သည်။ မိသားစုများအတွင်း၌ပင် အမျိုးသမီးများသည် အိမ်ဖော်နှင့် ကလေးထိန်း အခန်းကဏ္ဍများမှလွဲ၍ အခွင့်အလမ်း နည်းပါးခြင်းအတွက် စိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုကြသည်။ ဥပဒေရေးရာ မူဘောင်များ ရှိသော်လည်း အမျိုးသမီးများသည် မိသားစုအတွင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်နိုင်သည့် အာဏာ ကန့်သတ်လျက်ရှိသည်။

တိုင်းရင်းသား အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေးများ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစိုးရမှ အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အကြားတွင် ကွဲပြားမှုများစွာ ရှိသောကြောင့် ယေဘုယျကောက်ချက်ချခြင်းသည် အုပ်စုတိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးအများစု ခံစားနေရသော ချိုးဖောက်မှုများတွင် တူညီသော လမ်းကြောင်းတစ်ခု ရှိနေသည်။ ကျေးလက်ဒေသများတွင် အခကြေးငွေဖြင့် လုပ်ကိုင်နိုင်သော အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်း နည်းပါးပြီး၊ အထူးသဖြင့် လူများကို အမြဲတစေ ရွှေ့ပြောင်းနေစေသည့် နေရပ်စွန့်ခွာရွှေ့ပြောင်းခြင်းများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ထို့အကျိုးဆက်အဖြစ် တောင်သူအမျိုးသမီးများသည် မိမိတို့မိသားစု၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရသည့်အပြင် မြန်မာစစ်တပ်၏ ရိက္ခာ၊ အခွန်အခနှင့် လုပ်အား တောင်းဆိုမှုများကိုပါ ဖြည့်ဆည်းပေးနေရသည်။

ဤလယ်ယာလုပ်ငန်းနှင့် အိမ်မှုကိစ္စများ၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးသည် ထိုအမျိုးသမီးများ၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေသည်။ ထို့အပြင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ရရှိနိုင်မှု နည်းပါးခြင်း၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အာဟာရချို့တဲ့ခြင်းနှင့် ဒေသန္တရရောဂါများကြောင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် မိခင်သေဆုံးနှုန်း မြင့်မားလျက်ရှိပြီး၊ အမျိုးသမီး ၁၀၀,၀၀၀ တွင် သေဆုံးသူ ၅၈၀ ဦးခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကျေးလက်ဒေသတွင် အမျိုးသမီးအများစုသည် သားဆက်ခြားနည်းလမ်း သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ သားဖွားမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် အခြားနည်းလမ်းများ မရရှိကြသောကြောင့် တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးအများစုသည် ကလေးဆယ်ဦး သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ မွေးဖွားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ကလေးများအနက် ထက်ဝက်ခန့်သာ အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်လေ့ရှိသည်။

၁၉၉၈ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ချုပ် (ILO) ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင် အစီရင်ခံစာအရ အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေခြင်းကို တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုဒေသများတွင် အများဆုံးတွေ့မြင်ရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဤဒေသများတွင် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေခြင်းကို စစ်တပ်က ဒေသခံပြည်သူလူထုအပေါ် ထိန်းချုပ်မှုအားကောင်းစေရန် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ အမျိုးသားမိသားစုဝင်များက လုပ်ခလစာရသော အလုပ်အကိုင်ကို ရှာဖွေနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် အမျိုးသမီးများသည် မိသားစုတွင် အခကြေးငွေမရသော လုပ်အားပေးခြင်းကို ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ရလေ့ရှိသည်။ သို့သော် မုဆိုးမများသည် အဓမ္မလုပ်အားပေးခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရမည့် အခကြေးငွေများကို ပေးဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့် အထူးသဖြင့် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေခြင်းကို ပိုမိုခံရလွယ်သည်။

တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးများသည် ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားလွယ်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်ဒေသများတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ဤအချက်ကြောင့် အမျိုးသမီးများသည် ၎င်းတို့၏ လူမျိုးကိုအခြေခံ၍ စစ်သားများ၏ အကြမ်းဖက်မှု၊ အထူးသဖြင့် မုဒိမ်းကျင့်မှုကို စနစ်တကျ ပစ်မှတ်ထားခြင်း ခံနေရသည်။ တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးများအား အစိုးရစစ်သားများက ကိုယ်ထိလက်ရောက်နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ကြောင်း တိုင်ကြားချက်များမှာ တစိုက်မတ်မတ် ရှိနေသည်။ ဤအကြမ်းဖက်မှုများသည် ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း၊ တရားစီရင်ခြင်းမရှိဘဲ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းနှင့် အခြားသော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုပုံစံများဖြင့် ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် အစိုးရ၏ "ဗမာမှုပြုခြင်း" အစီအစဉ်ကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးများနှင့် စစ်သားများအကြား အတင်းအဓမ္မ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်းများမှာလည်း အဖြစ်များသည်။ တိုင်းရင်းသားသတို့သမီးတစ်ဦးကို လက်ထပ်ခြင်းသည် စစ်သားတစ်ဦးအတွက် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များတွင် ရာထူးတိုးစေနိုင်သည်ဟု အစီရင်ခံစာများက ဖော်ပြသည်။

မြန်မာအမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးအားလုံး ရွေးကောက်ပွဲများတွင် မဲပေးနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံသား ၁,၀၀၀,၀၀၀ သည် လုံခြုံရေးအကြောင်းပြချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ တရားဝင် မဲပေးပိုင်ခွင့် ငြင်းပယ်ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲပေးခွင့်ပိတ်ပင်ခံရသူများ၏ ထက်ဝက်မှာ မူဆလင်များ (အများစုမှာ ရိုဟင်ဂျာမူဆလင်များ) ဖြစ်ကြပြီး ကျန်ထက်ဝက်မှာ အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု အများစုနေထိုင်ရာ ဒေသများမှ မဲဆန္ဒရှင်များ ဖြစ်ကြသည်။

အဆင့်သတ်မှတ်ချက်

၀၁၃ ခုနှစ် ကျားမ မညီမျှမှု ညွှန်းကိန်းအရ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆက်လက်တည်ရှိနေသော ကျားမ မညီမျှမှုများနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၇ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၈၃ ၌ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကျားမရေးရာ ညွှန်းကိန်းတွင်မူ နိုင်ငံပေါင်း ၈၆ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၄၄ နှင့် အရှေ့အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသရှိ နိုင်ငံကိုးနိုင်ငံတွင် အဆင့် ၈ ၌ ရပ်တည်ခဲ့သည်။

ကျားမတန်းတူညီမျှမှုအတွက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဌာနဆိုင်ရာ မူဘောင်မျာ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျားမတန်းတူညီမျှမှုနှင့် အမျိုးသမီးများအား စွမ်းရည်မြှင့်တင်ပေးရေးအတွက် နိုင်ငံ၏ကတိကဝတ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဆောင်ရွက်နေသည့် ဌာနဆိုင်ရာ ယန္တရားများစွာ လက်ရှိတွင် ရှိနေသည်။ ၎င်းတို့တွင် လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာနတို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာအစိုးရ၏ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးအတွက် အဓိကလမ်းကြောင်းများအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးကော်မတီ 

မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးကော်မတီကို ပေကျင်း အမျိုးသမီးညီလာခံ၏ ရလဒ်အဖြစ် ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၎င်းကို လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၎င်းသည် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်းစုံပါဝင်သော မူဝါဒချမှတ်ရေးနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရေး ယန္တရားတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများ၏ တိုးတက်မှုအတွက် အဓိက အလေးထားရမည့် ကဏ္ဍရှစ်ခုအဖြစ် အမျိုးသမီးများ၏ ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေး၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ကျန်းမာရေး၊ အမျိုးသမီးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု၊ အမျိုးသမီးများနှင့် စီးပွားရေး၊ မိန်းကလေးငယ်များ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်၊ နှင့် အမျိုးသမီးများနှင့် မီဒီယာတို့ကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။

 မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာ အဖွဲ့ချုပ် 

မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာ အဖွဲ့ချုပ်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အစိုးရ မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းသည် CEDAW နှင့် ပေကျင်း ဆောင်ရွက်မှု မူဘောင်၏ ရည်မှန်းချက်များကို ထင်ဟပ်စေသော ကျားမတန်းတူညီမျှမှုနှင့် အမျိုးသမီးများအား စွမ်းရည်မြှင့်တင်ရေး အစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် အမျိုးသားကော်မတီနှင့်အတူ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ မိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရှောက်ရေးအသင်း 

၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံမိခင်နှင့်ကလေးစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းသည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ရရှိနိုင်မှုနည်းပါးသော ဝေးလံခေါင်ဖျားသည့် ကျေးရွာများကို အဓိကထား၍ မိခင်များနှင့် ကလေးသူငယ်များ၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ၎င်းကို "တစ်မျိုးသားလုံး၏ ကျန်းမာရေး၊ ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ပညာရေးစံနှုန်းများကို မြှင့်တင်ရန်" ဟူသော လူမှုရေးရည်မှန်းချက်နှင့်အညီ ကျန်းမာရေးလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ ဘဝမြှင့် တင်ရေးအသင်း 

မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ ဘဝမြှင့် တင်ရေးအသင်းကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ အရေးပေါ်အခြေအနေများနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခြင်းတို့နှင့် ပတ်သက်၍ တန်းတူအခွင့်အရေးများ မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ဖောင်ဒေးရှင်း၏ မျှော်မှန်းချက်မှာ "မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များအားလုံးအတွက် လုံခြုံသော လူမှုစီးပွားပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့သော ဘဝများ မြှင့်တင်ရန်" ဖြစ်သည်။ ဖောင်ဒေးရှင်းသည် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များအတွက် တစ်နိုင်ငံလုံးအဆင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းများကို ဆောင်ရွက်နေသည့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းက ရှုမြင်ခြင်းခံရရန် ရည်မှန်းချက်ထားရှိသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအသင်း

မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အစိုးရမဟုတ်သော၊ အကျိုးအမြတ်မယူသော၊ ပါတီစွဲမရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ မန်နေဂျာများနှင့် ပညာရေးသမားများ ပါဝင်သည်။ အသင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းချုပ်၏ အသင်းဝင်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ရည်မှန်းချက်မှာ "မြန်မာအမျိုးသမီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များကို စုစည်းရန်၊ အာရုံစိုက်လာစေရန်နှင့် ကမ္ဘာက အာရုံစိုက်လာစေရန်" ဖြစ်သည်။

 ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် 
 မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများ
 မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး

ကိုးကား