မဟန္တာရုံဝီထိ

မဟန္တာရုံ ဝီထိ - အာရုံ အားအသင့်အတင့်ရှိသော ဝီထိကို ခေါ်သည်။

မဟန္တာရုံ အဓိပ္ပာယ်

 မဟန္တာရုံ ဆိုသည်မှာ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့ ဟူသော ပဉ္စာရုံ (အာရုံငါးပါး) တို့တွင် အာရုံတစ်ခုခုသည် ၎င်း၏ သက်ဆိုင်ရာ ဒွါရ (ဥပမာ - အဆင်းရူပါရုံအတွက် စက္ခုဒွါရ) နှင့် မနောဒွါရတို့၌ ၎င်းအာရုံ ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် (ဥပါဒ်ပြီးနောက်) ချက်ချင်းမထင်ဘဲ၊ စိတ်ဖြစ်ပျက်ချိန် အလွန်တိုတောင်းသော စိတ်တစ်ခဏ နှစ်ချက် သို့မဟုတ် သုံးချက်ခန့် ကြာမှ ထင်ရှားလာသော အာရုံမျိုးကို ခေါ်ဆိုပါသည်။
 ၎င်းသည် အတိမဟန္တာရုံ (အာရုံ အားအလွန်ကြီးသော) ထက် အားနည်းပါသည်။ အတိမဟန္တာရုံသည် ဥပါဒ်ပြီးနောက် တစ်ခဏ သို့မဟုတ် ချက်ချင်း ဒွါရများ၌ ထင်ပါသည်။

ဒွါရ၌ နောက်ကျမှ ထင်ရသည့် အကြောင်းရင်း

အာရုံတစ်ခုသည် ဥပါဒ်ပြီး ချက်ချင်းမထင်ဘဲ စိတ် (၂) ခဏ၊ (၃) ခဏ ကြာမှ ဒွါရ၌ ထင်ရခြင်းမှာ အောက်ပါ အကြောင်းတရားများ အတိမဟန္တာရုံ ဖြစ်စေသော အခြေအနေလောက် အားမကောင်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်-
 အာရုံ : ထင်လာသော အာရုံကိုယ်တိုင်၏ အားနည်းမှု။
 ပသာဒ : အာရုံကို လက်ခံသော အကြည်ဓာတ် (ဥပမာ - စက္ခုပသာဒ) ၏ အားနည်းမှု။
 အခြံအရံ အကြောင်း (ဥပမာ - အလင်းရောင်): အာရုံထင်ရှားရန် အထောက်အကူပြုသော အလင်းရောင် စသည့် အကြောင်းတရားများ အားနည်းမှု။
 ဤအကြောင်းတရားများ၏ အားအနည်းအများအလိုက်၊ အားအသင့်အတင့် ရှိလျှင် စိတ် (၂) ခဏ လွန်ပြီးနောက် ထင်လာနိုင်ပြီး၊ ထိုထက် အားနည်းလျှင် စိတ် (၃) ခဏ လွန်ပြီးနောက်မှ ထင်လာနိုင်ပါသည်။ ဤသည်မှာ အခြားသော အသံ၊ အနံ့ စသည့် အာရုံများအတွက်လည်း အလားတူပင် ဖြစ်သည်။

မဟန္တာရုံ ဝီထိ ဖြစ်စဉ်

အာရုံသည် ဒွါရ၌ နောက်ကျမှ (စိတ် ၂-၃ ခဏကြာမှ) ထင်သောကြောင့်၊ ၎င်းအာရုံ၏ သက်တမ်း (ရုပ်အာရုံဖြစ်လျှင် စိတ် ၁၇ ခဏ) သည် ဝီထိစိတ် အစဉ် လည်ပတ်နေစဉ်အတွင်းမှာပင် ကုန်ဆုံးသွားတတ်သည်။
 ဝီထိဖြစ်စဉ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-
 ဘဝင်္ဂစလန၊ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ (ဘဝင်စိတ်များ လှုပ်ရှား၊ ပြတ်တောက်ခြင်း)
 ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း (ဒွါရကို ဆင်ခြင်သည့်စိတ်)
 ပဉ္စဝိညာဏ် (ဥပမာ - စက္ခုဝိညာဏ် - မြင်သိစိတ်)
 သမ္ပဋိစ္ဆာန်း (အာရုံကို လက်ခံသည့်စိတ်)
 သန္တီရဏ (အာရုံကို စုံစမ်းသည့်စိတ်)
 ဝုဋ္ဌော (အာရုံကို ဆုံးဖြတ်သည့်စိတ်)
 ဇော (၇) ကြိမ် (ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စေတနာ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖြစ်သော စိတ်များ)
 ဇော (၇) ကြိမ် ဖြစ်ပြီးသောအခါ၊ ဒွါရ၌ ထင်သော မူလအာရုံ၏ သက်တမ်း (၁၇) ခဏသည် စေ့သွားပြီ ဖြစ်သောကြောင့် တဒါရုံ ခေါ်သော ဇော၏ အာရုံကို ဆက်လက် မှတ်သားသည့် စိတ်များ ဆက်လက် မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့ပါ။
 ထို့ကြောင့် ဇော၏ အဆုံး၌ ဝီထိစိတ်အစဉ်သည် ချက်ချင်းရပ်တန့်ကာ ဘဝင်စိတ်  သို့ ပြန်ကျသွားပါသည်။

ဝီထိ၏ အမည်များ

ဤသို့ ဇောအဆုံး၌ ဘဝင်ပြန်ကျသော မဟန္တာရုံဝီထိကို ကျမ်းဂန်များ၌ အမည်နှစ်မျိုးဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်-

 ဇဝနဝါရ: အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းက ဤဝီထိသည် ဇောစိတ်တွင် အဆုံးသတ်သောကြောင့် "ဇော၌ အဆုံးသတ်သော အလှည့်/ဝါရ" ဟု အမည်ပေးသည်။
 တတိယ မောဃဝါရ: အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာက ဤဝီထိကို "တတိယမြောက် အချည်းနှီးဖြစ်သော အလှည့်/ဝါရ" ဟု အမည်ပေးသည်။ "မောဃ" (အချည်းနှီး) ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ တဒါရုံစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှ ကင်းဆိတ်သောကြောင့် (တဒါရုံ မပါဝင်သောကြောင့်) ဖြစ်သည်။ ဤသို့ တဒါရုံ မဖြစ်ရခြင်းမှာ အာရုံ၏ အားနည်းမှု (အာရမ္မဏဒုဗ္ဗလတာ) ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာက ရှင်းပြသည်။ (ပထမ နှင့် ဒုတိယ မောဃဝါရတို့သည် ပရိတ္တာရုံ ဝီထိများနှင့် သက်ဆိုင်သည်)။

အချုပ်

မဟန္တာရုံ ဝီထိ ဆိုသည်မှာ အာရုံ သို့မဟုတ် ပသာဒ စသည့် အကြောင်းတရားတို့ အားအသင့်အတင့်သာ ရှိသောကြောင့် အာရုံသည် ဒွါရ၌ စိတ် ၂-၃ ခဏခန့် နောက်ကျမှ ထင်လာပြီး၊ ထိုသို့ နောက်ကျမှ ထင်သည့်အတွက် အာရုံ၏ သက်တမ်းကုန်ဆုံးမှုကြောင့် တဒါရုံစိတ်များ ဆက်မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ ဇောစိတ် အဆုံး၌ ဘဝင်သို့ ပြန်ကျသွားသော ဝီထိစိတ်အစဉ် ဖြစ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 မဟန္တာရုံ ဝီထိ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ