ဇိဝှါဝိညာဏ်

ဇိဝှါဝိညာဏ်ဟူသည် လျှာကိုအမှီပြု၍ အရသာအာရုံကိုသိသော ဝိညာဏ် (စိတ်) ဖြစ်သည်။ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တို့တွင် ပဉ္စဝိညာဏ်တစ်ခုချင်းစီ၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် (လက္ခဏာဒိစတုက္က) တို့ကို အကျယ်ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ ဇိဝှါဝိညာဏ်နှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်-

ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်

၁။  လက္ခဏာ: ဇိဝှါသန္နိဿိတရသဝိဇာနနလက္ခဏံ ဇိဝှါဝိညာဏံ။
 မြန်မာပြန်: ဇိဝှါဝတ္ထု (လျှာကြည်အလွှာ) ကို မှီဖြစ်၍ ရသာရုံ (အရသာ) ကို သိခြင်း၊ ရယူခြင်းသဘောသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။
 ရှင်းလင်းချက်: "ဇိဝှါသန္နိဿိတ" (ဇိဝှါဝတ္ထုကို မှီဖြစ်ခြင်း) ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ရသာရုံကိုပင် အာရုံပြုသော်လည်း ဇိဝှါဝတ္ထုကို မမှီသော အခြားဇိဝှါဒွါရဝီထိစိတ်များ (ဥပမာ - ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း စသည်) ကို ပယ်လိုက်သည်။ "ရသဝိဇာနန" (ရသာရုံကို သိခြင်း) ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ဇိဝှါဝိညာဏ်နှင့်အတူ ယှဉ်ဖက်ဖြစ်သော ဖဿစေတသိက် စသည်တို့သည် ရသာရုံကို အာရုံပြုသော်လည်း သိခြင်းလက္ခဏာမရှိဘဲ တွေ့ထိခြင်းစသော လက္ခဏာသာရှိသည်ကို ဆိုလိုသည်။

2.  ရသ: ရသမတ္တာရမ္မဏရသံ။
 မြန်မာပြန်: ရသာရုံတည်းဟူသော အရသာမျှကိုသာ သိခြင်း၊ အာရုံယူခြင်းသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ ကိစ္စ (ရသ) ဖြစ်သည်။
 ရှင်းလင်းချက်: ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် အရသာသက်သက်ကိုသာ အာရုံပြုသည်။ ထိုအရသာသည် ချိုသည်၊ ချဉ်သည်၊ ငန်သည်၊ စပ်သည်၊ ကောင်းသည်၊ မကောင်းသည် စသော အထူးဝိသေသများ၊ သို့မဟုတ် ထိုအရသာနှင့်စပ်လျဉ်းသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများကို မသိနိုင်။ အရသာ၏ ဖြစ်ရုံသက်သက်ကိုသာ သိသည်။

၃။  ပစ္စုပဋ္ဌာန်: ရသာဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ။
 မြန်မာပြန်: ရသာရုံ (အရသာ) ဘက်သို့ ရှေးရှုမျက်နှာမူသည့် သဘောတရားအဖြစ် (ယောဂီ၏ဉာဏ်၌) ရှေးရှုထင်လာခြင်းသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ဖြစ်သည်။
 ရှင်းလင်းချက်: ဇိဝှါဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် အရသာအာရုံကိုသာ တိုက်ရိုက်အာရုံပြုနေသည့် သဘောအဖြစ် ထင်ရှားစွာ သိမြင်နိုင်သည်။

၄။  ပဒဋ္ဌာန်: ရသာရမ္မဏာယ ကိရိယမနောဓာတုယာ အပဂမပဒဋ္ဌာနံ။
 မြန်မာပြန်: ရသာရုံ (အရသာ) လျှင် အာရုံရှိသော ကိရိယမနောဓာတ် (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ၏ ကင်းချုပ်ခြင်း၊ ချုပ်ပျက်သွားခြင်းသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ဖြစ်သည်။
 ရှင်းလင်းချက်: ဇိဝှါဒွါရသို့ အရသာအာရုံကျရောက်လာသောအခါ ရှေးဦးစွာ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (အာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ဖြစ်ပေါ်၍ အာရုံကို ဆင်ခြင်သည်။ ထိုအာဝဇ္ဇန်းစိတ် ချုပ်ပျောက်သွားမှသာလျှင် ဇိဝှါဝိညာဏ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၈၅။)

ဇိဝှါဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏ အကြောင်းတရား (၄) ပါး
ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် သမ္ပယုတ်တရား (ယှဉ်ဖက်စေတသိက်များ) နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာရန် အောက်ပါ အကြောင်းတရား (၄) ပါး လိုအပ်သည်-

 ဇိဝှါပသာဒ၏ မပျက်စီးသေးခြင်း: ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ မှီရာဖြစ်သော ဇိဝှါပသာဒ (လျှာကြည်အလွှာ) သည် ကောင်းမွန်စွာ တည်ရှိနေရမည်။
 ရသာရုံတို့၏ ဇိဝှါဒွါရ၌ ရှေးရှုကျရောက်ခြင်း: အရသာအာရုံသည် လျှာသို့ တိုက်ရိုက်ကျရောက် ထိတွေ့မှု ရှိရမည်။
 အာပေါဓာတ်ကို မှီရသည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း (= အာပေါသန္နိဿိတ): အရသာကို ပျော်ဝင်စေပြီး လျှာသို့ ပျံ့နှံ့စေနိုင်သော အာပေါဓာတ် (ရေဓာတ်၊ စိုစွတ်မှု) ရှိရမည်။
 မနသိကာရလျှင် အကြောင်းရှိသည်လည်းကောင်း: မှန်ကန်သော နှလုံးသွင်းမှု (ဤ၌ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း) ရှိရမည်။

ဤအကြောင်း (၄) ပါးတွင် မနသိကာရ (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၏ ချုပ်ခြင်း) ကို ပဒဋ္ဌာန်အဖြစ် အထက်တွင် ထုတ်ပြထားသည်။

အာပေါသန္နိဿိတ (အာပေါဓာတ်ကို မှီခြင်း) အဖွင့်
အဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၂) ၌ ဤသို့ ဖွင့်ဆိုသည်- "ထို (၄)မျိုးသော အကြောင်းတရားတို့တွင် အာပေါသန္နိဿိတ = အာပေါဓာတ်ကို အမှီရသည်ဟူသည် လျှာကို စွတ်စိုစေတတ်သော ဟင်းရည် သွားရည်စသော အာပေါဓာတ် ရသရည်ကို ရရှိပါမှသာလျှင် ဇိဝှါဝိညာဏ် သည် သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထို အာပေါဓာတ် ရသဓာတ်ရည်နှင့် ကင်း၍ ဖြစ်ပေါ် မလာနိုင်။ မှန်ပေသည် ခြောက်သွေ့နေသော လျှာရှိသူတို့၏ သန္တာန်၌ ခြောက်သွေ့သော ခဲဖွယ်ကို လျှာပေါ်၌ တင်ထားအပ်ပါသော်လည်း ဇိဝှါဝိညာဏ်သည် မဖြစ်နိုင်သည်သာတည်း။"

အဓိပ္ပာယ်မှာ လျှာသည် စိုစွတ်မှု (သွားရည်၊ သို့မဟုတ် အစားအစာမှ အရည်) ရှိမှသာ အရသာကို သိနိုင်ပြီး၊ လျှာခြောက်သွေ့နေပါက ဇိဝှါဝိညာဏ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်။

အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ
စက္ခုဝိညာဏ်ကို ရှင်းလင်းတင်ပြရာ၌ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ဝိညာဏ်တစ်ခုခုကို ၎င်း၏ အာရုံဖြင့် အမည်တပ်ပါက (ဥပမာ- ရသာရုံကိုသိသောစိတ်ဟုခေါ်လျှင်) အခြားစိတ်များစွာနှင့်လည်း သက်ဆိုင်နိုင်သဖြင့် ခွဲခြားသိရန်မလွယ်ကူပေ။ ထို့ကြောင့် အခြားတရားတို့နှင့် မဆက်ဆံဘဲ ထိုဝိညာဏ်၏ တစ်ခုတည်းသော မှီရာဝတ္ထု (နိဿယအကြောင်းတရား) ဖြစ်သော ဇိဝှါပသာဒဖြင့်သာ အထူးပြု၍ "ဇိဝှါဝိညာဏ်" ဟု အမည်တပ်ခြင်းဖြစ်သည် (အသာဓာရဏနည်း)။ ထို့အပြင် ဇိဝှါပသာဒ၏ ထက်မြက်မှု၊ အားနည်းမှုအပေါ်မူတည်၍ ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ အသိအမြင် ထက်မြက်မှု၊ အားနည်းမှုတို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် ဇိဝှါပသာဒသည် ဇိဝှါဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်ရန် အခြားအကြောင်းတို့ထက် သာလွန်ထူးကဲသောအကြောင်း (အဓိကပစ္စယ) ဖြစ်သဖြင့်လည်း "ဇိဝှါဝိညာဏ်" ဟုခေါ်သည် (အဓိကနည်း)။

ဤသည်မှာ ဇိဝှါဝိညာဏ်နှင့်ပတ်သက်၍ အဘိဓမ္မာကျမ်းဂန်များတွင် ဖွင့်ဆိုထားသော အဓိကအချက်အလက်များ ဖြစ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ၈။ ဇိဝှါဝိညာဏ်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ