ဇော

ဇောသည် စိတ်အစဉ် (ဝီထိ) တွင် အာရုံ၏အရသာကို အထူးခံစား၍ ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံတို့ကို ပြုလုပ်သော စိတ်အဆင့်ဖြစ်ပါသည်။ ဇောစိတ်တို့သည် အများအားဖြင့် (၇) ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး အလွန်အလျင်အမြန် အာရုံကို စောလျက်၊ ကံ၏အစွမ်းသတ္တိကို ဖြစ်စေပါသည်။ ဇော၏ အဓိက အမျိုးအစားများမှာ ကုသိုလ်ဇော, အကုသိုလ်ဇောနှင့် ကြိယာဇောတို့ ဖြစ်ကြသည်။

ကုသိုလ်ဇော

ကုသိုလ်ဇောဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်ဖြစ်သောစိတ်များ အစဉ်အတန်း စောခြင်းဖြစ်သည်။ "ကုသိုလ်" ၏ သဘောသဘာဝကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-

ကုသိုလ်၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်

အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၅) ၌ (၂) နည်းဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားသည်-

 ပထမနည်း:
 လက္ခဏာ: အပြစ်မရှိခြင်း၊ ကောင်းသောအကျိုးကို ပေးခြင်းသဘော။
 ရသ: အကုသိုလ်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း (ကိစ္စ)။
 ပစ္စုပဋ္ဌာန်: ဖြူစင်သော သဘောတရား။
 ပဒဋ္ဌာန်: ယောနိသောမနသိကာရ (အကြောင်းမှန်၊ အကျိုးမှန်ကို နှလုံးသွင်းခြင်း)။၁။ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏံ ကုသလံ၊

၂။ အကုသလဝိဒ္ဓံသနရသံ၊

၃။ ဝေါဒါနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊

၄။ ယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနံ။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၅။)

 ဒုတိယနည်း (တစ်နည်း): (သာဝဇ္ဇ = အပြစ်နှင့်တကွဖြစ်သော အကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောကြောင့်)
 လက္ခဏာ: အပြစ်မရှိခြင်းသာလျှင် ဖြစ်သောသဘော။
 ရသ: ဖြူစင်ခြင်း (သမ္ပတ္တိ)။
 ပစ္စုပဋ္ဌာန်: ကောင်းမြတ်သော ဣဋ္ဌဝိပါကအကျိုးတရားရှိမှု (ဖလ)။
 ပဒဋ္ဌာန်: ယောနိသောမနသိကာရ။၁။ အဝဇ္ဇပဋိပက္ခတ္တာ ဝါ အနဝဇ္ဇလက္ခဏမေဝ ကုသလံ၊

၂။ ဝေါဒါနဘာဝရသံ၊

၃။ ဣဋ္ဌဝိပါကပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊

၄။ ယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနံ။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၅။)

ကုသိုလ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ
 ယုတ်မာစက်ဆုပ်ဖွယ် အကုသိုလ်တရားတို့ကို တဒင်္ဂပဟာန်၊ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်၊ သမုစ္ဆေဒပဟာန်တို့ဖြင့် လှုပ်ရှားစေတတ်၊ ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် ကုသိုလ်မည်၏။ (ဝိပဿနာကုသိုလ်သည် တဒင်္ဂ၊ မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ်သည် ဝိက္ခမ္ဘန၊ လောကုတ္တရာမဂ်ကုသိုလ်သည် သမုစ္ဆေဒအားဖြင့် ပယ်သည်။)
 "ကုသ" (စက်ဆုပ်ဖွယ်အကုသိုလ်) တို့ကို ဖြတ်တတ်သောကြောင့် ကုသိုလ်မည်၏။
 "ကုသ" (ဉာဏ်ပညာ) ကို ဖြစ်စေတတ်၊ ရယူစေတတ်သောကြောင့် ကုသိုလ်မည်၏။ (ဤ၌ ဉာဏ်သည် ဉာဏသမ္ပယုတ်ကုသိုလ်ကို သဟဇာတ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ်ကုသိုလ်ကို ပကတူပနိဿယဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။)
 သမန်းမြက်ကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး/မဖြစ်သေးသော ကိလေသာအသင်းအပင်းကို ဖြတ်တတ်သောကြောင့် ကုသိုလ်မည်၏။ (သမ္မပ္ပဓာန်တရားနှင့် ဆက်စပ်ရှင်းပြသည်)။

အခြားအဓိပ္ပာယ်များ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၅)
 အာရောဂျဋ္ဌ: ကိလေသာတည်းဟူသော စိတ်၏အနာရောဂါကင်းခြင်း။
 အနဝဇ္ဇဋ္ဌ: ကိလေသာတည်းဟူသော အပြစ်အညစ်အကြေးကင်းခြင်း။
 ကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌ: ကောသလ္လ (ကျွမ်းကျင်မှု၊ ပညာဉာဏ်) ကြောင့် ဖြစ်ခြင်း။ (ဉာဏသမ္ပယုတ်ကုသိုလ်အတွက်)။ ဉာဏဝိပ္ပယုတ်ကုသိုလ်သည် တူသောသဘောရှိ၍ ဥပမာအားဖြင့် ကုသိုလ်မည်သည်။
 ဉာဏသမ္ပယုတ်ကုသိုလ်သည် အနက်သုံးမျိုးလုံးနှင့်ဆိုင်ပြီး၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ်ကုသိုလ်သည် အာရောဂျဋ္ဌ၊ အနဝဇ္ဇဋ္ဌ နှစ်မျိုးနှင့်သာ ဆိုင်သည်။

အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏာ အကျယ်
 "အနဝဇ္ဇ" ပုဒ်သည် ကုသိုလ်၏ ကိလေသာအပြစ်ကင်းစင်မှု (အတ္တသုဒ္ဓိ) နှင့် ပဝတ္တိသုခ (ဖြစ်ဆဲအခိုက်ချမ်းသာမှု) ကို ပြသည်။ ၎င်းက ကုသိုလ်ကို အကုသိုလ်မှ ခွဲခြားသည်။
 "သုခဝိပါက" ပုဒ်သည် ကုသိုလ်၏ ကောင်းမြတ်သောအကျိုး (ဣဋ္ဌဝိပါက) ကို ပေးစွမ်းနိုင်မှု (ကမ္မသတ္တိ) နှင့် ဝိပါကသုခ (အကျိုးပေးသောအခါ ချမ်းသာမှု) ကို ပြသည်။ ၎င်းက ကုသိုလ်ကို အကျိုးမပေးသော (သို့မဟုတ် အကျိုးသက်သက်ဖြစ်သော) အဗျာကတတရားတို့မှ ခွဲခြားသည်။

အကုသိုလ်ဇော

အကုသိုလ်ဇောဆိုသည်မှာ အကုသိုလ်ဖြစ်သောစိတ်များ အစဉ်အတန်း စောခြင်းဖြစ်သည်။ "အကုသိုလ်" ၏ သဘောသဘာဝကို ကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-

အကုသိုလ်၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်

 ပထမနည်း:
 လက္ခဏာ: အပြစ်နှင့်တကွဖြစ်ခြင်း၊ မကောင်းသောဆင်းရဲအကျိုးကို ပေးခြင်းသဘော။
 ရသ: အကျိုးမဲ့ကို ဖြစ်စေခြင်း (ကိစ္စ)။
 ပစ္စုပဋ္ဌာန်: စိတ်အစဉ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သော သဘောတရား (ဥပဋ္ဌာနာကာရ)။
 ပဒဋ္ဌာန်: အယောနိသောမနသိကာရ (အကြောင်းအကျိုးကို မှားယွင်းစွာနှလုံးသွင်းခြင်း)။၁။ သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကလက္ခဏံ အကုသလံ၊

၂။ အနတ္ထဇနနရသံ၊

၃။ သံကိလေသပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊

၄။ အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနံ။

 ဒုတိယနည်း (တစ်နည်း): (ကဲ့ရဲ့ထိုက်သောကြောင့်)
 လက္ခဏာ: အပြစ်နှင့်တကွ ဖြစ်ခြင်းသဘော။
 ရသ: စိတ်အစဉ် ညစ်နွမ်းသည်၏အဖြစ်နှင့် ပြည့်စုံခြင်း (သမ္ပတ္တိ)။
 ပစ္စုပဋ္ဌာန်: မကောင်းသော အနိဋ္ဌဝိပါကအကျိုးရှိမှု (ဖလ)။
 ပဒဋ္ဌာန်: အယောနိသောမနသိကာရ။၁။ ဂါရယှဘာဝတော ဝါ သာဝဇ္ဇလက္ခဏံ၊

၂။ သံကိလေသဘာဝရသံ၊

၃။ အနိဋ္ဌဝိပါကပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊

၄။ အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနံ။ (အနုဋီ၊၁၊၁၂၆။)

အကုသိုလ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ
 ကိလေသာတည်းဟူသော ထိုးကျင့်ကိုက်ခဲမှု၊ အနာရောဂါရှိခြင်း (အနာရောဂျ)။
 ကိလေသာအပြစ်အနာအဆာရှိ၍ အပြစ်နှင့်တကွဖြစ်ခြင်း (သာဝဇ္ဇ)။
 မလိမ္မာသော အဝိဇ္ဇာ (အကောသလ္လ) ကြောင့် ဖြစ်ရခြင်း (အကောသလ္လသမ္ဘူတ)။

သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကလက္ခဏာ အကျယ်
ကုသိုလ်၏ "အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏာ" ဖွင့်ဆိုပုံနည်းတူ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် နားလည်ရမည်။
 "သာဝဇ္ဇ" ပုဒ်သည် အကုသိုလ်၏ ကိလေသာအပြစ်ရှိမှု (အဝိသုဒ္ဓဘာဝ) နှင့် ဖြစ်ဆဲအခိုက် ဆင်းရဲမှု (ပဝတ္တိဒုက္ခ) ကို ပြသည်။ ၎င်းက အကုသိုလ်ကို ကုသိုလ်မှ ခွဲခြားသည်။
 "ဒုက္ခဝိပါက" ပုဒ်သည် အကုသိုလ်၏ မကောင်းသောဆင်းရဲအကျိုး (အနိဋ္ဌဝိပါက) ကို ပေးစွမ်းနိုင်မှု (ကမ္မသတ္တိ) နှင့် အကျိုးပေးသောအခါ ဆင်းရဲမှု (ဝိပါကဒုက္ခ) ကို ပြသည်။ ၎င်းက အကုသိုလ်ကို အဗျာကတမှ ခွဲခြားသည်။

ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန် နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်
ကုသိုလ်၏ ဣဋ္ဌဝိပါက (ကောင်းကျိုး) နှင့် အကုသိုလ်၏ အနိဋ္ဌဝိပါက (မကောင်းကျိုး) ဟူသော ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်ကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်ရန် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် (အကြောင်းတရားတို့ကို ပိုင်းခြားသိသောဉာဏ်) တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ရရှိထားရန် လိုအပ်သည်။

ဇော၏ လုပ်ငန်းကိစ္စ (အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားခြင်း)
စိတ်အစဉ် (ဝီထိ) တွင် အာဝဇ္ဇန်း၊ ဒဿန၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော စသော စိတ်တို့သည် မိမိတို့၏ သီးခြားကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ကြပြီး၊ ဇောစိတ်သည်သာလျှင် အာရုံ၏ အရသာကို အဓိကအားဖြင့် အပြည့်အဝ ခံစားသည် (ဧကန္တေန ပန အာရမ္မဏရသံ ဇဝနမေဝ အနုဘဝတိ)။
 ဇောသည် တပ်မက်စရာအာရုံ၌ တပ်မက်ခြင်း (ရဇ္ဇန)၊ မတပ်မက်စရာအာရုံ၌ မတပ်မက်ခြင်း (ဝိရဇ္ဇန) စသည်ဖြင့် အာရုံကို ပိုင်းခြားကာ အဟုန်ပြင်းပြင်း ခံစားသည်။
 မနောဒွါရိကဇောတို့သည် ပဉ္စဒွါရိကဇောတို့ထက် အာရုံ၏အရသာကို ပိုမိုပိုင်နိုင်စွာ၊ အဟုန်ပြင်းစွာ ခံစားနိုင်သည်။ ဤသို့ အဟုန်ပြင်းစွာ အာရုံ၏အရသာကို ခံစားခြင်းကိစ္စကို "ဇဝနကိစ္စ" ဟုခေါ်သည်။

ဇော၏ ပဒဋ္ဌာန် (အနီးကပ်ဆုံးအကြောင်း)
ဇောစိတ်သည် ကုသိုလ်ဖြစ်မည် သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ဖြစ်မည်ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသော အနီးကပ်ဆုံးအကြောင်းမှာ-
 ပဉ္စဒွါရဝီထိ၌: ဝုဋ္ဌောစိတ် (ဆုံးဖြတ်သောစိတ်) သည် အဓိကဖြစ်သည်။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည်လည်း အထောက်အပံ့ပြုသည်။ အာဝဇ္ဇန်းနှင့် ဝုဋ္ဌော နှစ်ပါးလုံး ယောနိသောမနသိကာရ (နှလုံးသွင်းမှန်ကန်မှု) ဖြစ်လျှင် ကုသိုလ်ဇော၊ အယောနိသောမနသိကာရ (နှလုံးသွင်းမှားယွင်းမှု) ဖြစ်လျှင် အကုသိုလ်ဇော ဖြစ်ပေါ်သည်။
 မနောဒွါရဝီထိ၌: မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်သည် အလားတူ အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ နှလုံးသွင်းမှန်/မှားမှုကြောင့် ကုသိုလ်/အကုသိုလ်ဇောများ ဖြစ်ပေါ်ပုံကို ဉာဏ်ဖြင့်ရှုမြင်ရမည်။

အချုပ်အားဖြင့် ဇောသည် စိတ်ဝီထိတွင် အာရုံ၏အရသာကို အဓိကခံစား၍ ကောင်းမှု(ကုသိုလ်) သို့မဟုတ် မကောင်းမှု(အကုသိုလ်) ကို တိုက်ရိုက်ပြုလုပ်သော အရေးပါသည့် စိတ်အဆင့်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ဖြစ်ပေါ်မှုသည် ရှေ့ကဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းနှင့် ဝုဋ္ဌောတို့၏ နှလုံးသွင်းမှန်ကန်မှု (ယောနိသောမနသိကာရ) သို့မဟုတ် မှားယွင်းမှု (အယောနိသောမနသိကာရ) အပေါ်၌ များစွာမူတည်နေပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်

တိပိဋကအဘိဓာန်မှ ဇဝန၏ အဓိပ္ပာယ်များ

၁။ အဟုန်ပြင်းစွာ ဖြစ်တတ်သော သဘောတရား (ဇော၊ ဇောစိတ်)
၂။ လျင်မြန်ခြင်း၊ လျင်မြန်စွာ သွားခြင်း(၂) လျင်မြန်ခြင်း၊ လျင်မြန်စွာ သွားခြင်း။ နိဝတ္တိတ္ထာတိ “နိပ္ပယောဇနမိဒံ ဇဝနန္တိ နိဝတ္တိတွာ။ သံ၊ဋီ ၂။၁၈၉။
၃။ သွားခြင်း(၃) သွားခြင်း။ ယသ္မာ ပန ယော ဥဒ္ဓံ ဇဝနတော ဥဇ္ဇဝနိကာယ နာဝါယ ကီဠတိ၊ သော “ဥဒ္ဓဂါမိနိံ အဘိရူဟတီ”တိ ဝုစ္စတိ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃။၇၄။
၄။ ဖြစ်ခြင်း(၄) ဖြစ်ခြင်း။ ရာဂဿ ဇဝနာ အဉာဏစရိယာ။ ပဋိသံ။၇၈-၉။ ရာဂဿ ဇဝနာတိ ယေဘုယျေန သတ္တက္ခတ္တုံ ရာဂဿ ပဝတ္တိ၊ ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တော ရာဂေါယေဝ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊ ၁။၂၆၆-၇။
၅။ ဇဝနမည်သောသူ (နာမ်ပုဒ်)(၅) ဇဝနမည်သောသူ။ (က) ဇဝနမည်သော ဟင်္သာ။ ဇဝနဟံသ-ကြည့်။ (ခ) ဇဝနမည်သော နတ်သား။ ဇဝနဒေဝပုတ္တ- ကြည့်။
 ဇဝနမည်သော ဟင်္သာ
 ဇဝနမည်သော နတ်သား
၆။ လျင်မြန်သော (နာမဝိသေသန)(၆) လျင်မြန်သော။ (က) လျင်မြန်စွာ သွားတတ်သော၊ သူ။ ဇဝနော ပုရိသော ပရမေန ဇဝေန သမန္နာဂတော။ သံ၊၁။၄၅၆။ (ခ) လျင်မြန်စွာ သိတတ်သော (ပညာ)။ ဇဝနပညာ-ကြည့်။ 
 လျင်မြန်စွာ သွားတတ်သောသူ
 လျင်မြန်စွာ သိတတ်သော (ပညာ)
၇။ ဖြစ်ရာ ဖြစ်သော(၇) ဖြစ်ရာဖြစ်သော။ ဇဝနဗ္ဗူမိ-ကြည့်။

ဇောစိတ် အမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ပုံ

ဇောစိတ်သည် အာရုံတစ်ခုခုကို အဟုန်ပြင်းစွာ တွေ့ထိခံစားသော သဘောတရား ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပြင်းထန်စွာ ပြေးသွားသောသူကဲ့သို့ တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ပေါ်ကာ ပြုလုပ်သော ကံ (ဥပမာ- စွန့်ကြဲလှူဒါန်းခြင်း၊ အသက်သတ်ခြင်း) ကို ပြီးမြောက်စေသည်။ (ဝိဘာဝိနီ။၁၂၅။ မဏိမဉ္ဇူ၊ ၁။၃၈၅၊၃၉ဝ)

ဇောစိတ် (၅၅) ပါးရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ-
 အကုသိုလ်စိတ် (၁၂) ပါး
 ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ် (၁) ပါး
 မဟာကုသိုလ်စိတ် (၈) ပါး
 မဟာကြိယာစိတ် (၈) ပါး
 မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ်စိတ် (၉) ပါး
 မဟဂ္ဂုတ်ကြိယာစိတ် (၉) ပါး
 လောကုတ္တရာစိတ် (၈) ပါး(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၈၉။ သင်္ဂဟ။၄၄)။ 

ဇောစိတ်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်ချိန် အကြိမ်အရေအတွက်

 ကာမဇောစိတ်များ
ပကတိ ရိုးရာအခါတွင် (၇) ကြိမ် သို့မဟုတ် (၆) ကြိမ် ဖြစ်သည်။
 အောက်ပါအခြေအနေများတွင် (၅) ကြိမ် ဖြစ်သည်-
 သေခါနီးအခါ
 ဒုက္ခဝေဒနာ နှိပ်စက်၍ တွေဝေမိန်းမောနေသောအခါ
 နှစ်သက်မှု "ပီတိ" ကြောင့် ဖြစ်စေ
 နတ်ဘီလူး ဖမ်းစားသောကြောင့် ဖြစ်စေ
 သေရည်အရက် မူးယစ်သောအခါ
 သတိလစ်၍ မေ့လျော့နေသောအခါ
 အိပ်မက်မက်သောအခါ
 အမိဝမ်းတွင်း ကိန်းအောင်းစဉ်အခါ
 အမိဝမ်းတွင်းမှ မွေးဖွားစအခါ(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၈၁-၂။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂။၁၃၃။ သင်္ဂဟ။၆၆။ ဝိဘာဝိနီ။ ၁၅၅။ ပရမတ္ထဒီပနီ။၁၈၅)

တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြသောအခါ
 ထက်မြက်သော ပညာရှိသည့် "တိတ္ထိန္ဒြိယပုဂ္ဂိုလ်" အား (၄) ကြိမ်
 နူးညံ့သော ပညာရှိသည့် "မုဒိန္ဒြိယပုဂ္ဂိုလ်" အား (၅) ကြိမ်
 ဝိဘာဝိနီကျမ်းအရ ဘုရားရှင်အား (၄) ကြိမ်၊ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တို့အား (၅) ကြိမ် ဖြစ်သည်။(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၄၉။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၇၉။ သင်္ဂဟ၊၆၆)

 အပ္ပနာဝီထိ (ဈာန်ဝင်စားခြင်းလမ်းစဉ်) ၌
 လျင်မြန်စွာ သိတတ်သော "ခိပ္ပါဘိညပုဂ္ဂိုလ်" အား (၃) ကြိမ်
 နှေးကွေးစွာ သိတတ်သော "ဒန္ဓာဘိညပုဂ္ဂိုလ်" အား (၄) ကြိမ် ဖြစ်သည်။(သင်္ဂဟ။၆၂။ ဝိဘာဝိနီ။ ၁၄၈)

 အပ္ပနာဇောတို့တွင်
 ဖိုလ်ဇောများသည် မဂ္ဂဝီထိ၌ (၂) ကြိမ် သို့မဟုတ် (၃) ကြိမ် ဖြစ်သည်။
 နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားခါနီးတွင် နေဝသညာနာသညာယတနကုသိုလ်/ကြိယာဇောတို့သည် (၁) ကြိမ် သို့မဟုတ် (၂) ကြိမ် ဖြစ်သည်။
 ဈာန်စတင်ရရှိသော အာဒိကမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်၏ ဈာနဝီထိ၌ မဟဂ္ဂုတ်ဇော၊ အဘိညာဉ်ဇော၊ မဂ်ဇော၊ နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ အနာဂါမိဖိုလ်ဇော၊ အရဟတ္တဖိုလ်ဇောတို့သည် (၁) ကြိမ်သာ ဖြစ်သည်။
 ဈာနသမာပတ္တိဝီထိ၌ မဟဂ္ဂုတ်ဇောနှင့် ဖလသမာပတ္တိဝီထိ၌ ဖိုလ်ဇောတို့သည် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်နိုင်သည်။(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၃၄-၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂။ ၃၈၊ ၃၁၅။ သာရတ္ထ၊ ၁။ ၃၈၂။ သင်္ဂဟ၆၇-၈။ ဝိဘာဝိနီ။၁၅၅-၆။ ပရမတ္ထဒီပနီ။၁၈၆-၇)

ဇောစိတ်နှင့် ဝိပါက်စိတ်တို့၏ ကွာခြားချက်

ဇောစိတ်သည် အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားခြင်းသဘောရှိသည်။(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၄။ ဝိဘာဝိနီ။၁၂၇။ မဏိမဉ္ဇူ၊ ၁။၃၉ဝ) ဝိပါက်စိတ်များ (အကျိုးပေးစိတ်များ) သည် ကံ၏စွမ်းအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အမှန်တရားကို ဖောက်ပြန်ခြင်းမရှိဘဲ အာရုံနှင့် လိုက်လျောညီထွေစွာ ဖြစ်ပေါ်သည်။

 မနှစ်မြို့ဖွယ် အာရုံ (အနိဋ္ဌာရုံ) ၌ အကုသိုလ်ဝိပါက်ဥပေက္ခာဝေဒနာ
 နှစ်သက်ဖွယ် အလယ်အလတ်အာရုံ (ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံ) ၌ ကုသိုလ်ဝိပါက်ဥပေက္ခာဝေဒနာ
 အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် အာရုံ (အတိဣဋ္ဌာရုံ) ၌ ကုသိုလ်ဝိပါက်သောမနဿဝေဒနာ

ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်ဇောစိတ်များသည် ဝိပလ္လာသ (အမှန်ကို အမှားထင်ခြင်း) မကင်းသေးသော ပုထုဇဉ်နှင့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်သောကြောင့် အာရုံ၏ အမှန်တကယ် သဘောနှင့် ကွဲလွဲစွာ ခံစားသိရှိနိုင်သည်။ ဥပမာ- မြတ်စွာဘုရားကဲ့သို့ အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် အာရုံ၌ပင် သဒ္ဓါတရားနည်းပါးသူတို့အား လျစ်လျူရှုသော "ဥပေက္ခာဇော" ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး၊ ရတနာ (၃) ပါးကို မကြည်ညိုသူတို့အား အမျက်ထွက်သော "ဒေါမနဿဇော" ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ အညစ်အကြေး၊ အကောင်ပုပ်ကဲ့သို့ မနှစ်မြို့ဖွယ်ရာ အာရုံ၌ပင် ပညာဉာဏ်နက်နဲသူတို့အား "ဥပေက္ခာဇော" ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ တိရစ္ဆာန်တို့အား "သောမနဿဇော" (ဝမ်းမြောက်မှု) ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ထို့ကြောင့် "ဝိပါက်အမှန်၊ ဇောအပြန်" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁။၁၃၉။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၇၊၃၂၇။ အဘိဋ္ဌ၊၂။၁၀။ သင်္ဂဟ။၆၄။ ဝိဘာဝိနီ။၁၅ဝ)

ကာမာဝစရကြိယာဇောများ (ဘုရား၊ ရဟန္တာတို့၌ ဖြစ်သောစိတ်) ကမူ ဝိပလ္လာသ ကင်းစင်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဝိပါက်စိတ်များကဲ့သို့ပင် အာရုံနှင့် လိုက်လျောညီထွေစွာ အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ရာ၌ "သောမနဿကြိယာဇော"၊ နှစ်သက်ဖွယ် အလယ်အလတ်အာရုံ၌ "ဥပေက္ခာကြိယာဇော" တို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် " ဝိပါက်လည်းအမှန်၊ ဇောလည်းအမှန်" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ဇော (၇) ချက်၏ အကျိုးပေးပုံ

ဇောစိတ် (၇) ချက်စီတွင် အကျိုးပေးပုံချင်း ကွဲပြားသည်။

 ပဌမဇောစေတနာ (ပထမဆုံးဖြစ်သော ဇောစိတ်) သည် ယခုဘဝတွင်သာ အကျိုးပေးနိုင်သည်။
 သတ္တမဇောစေတနာ (ခုနစ်ခုမြောက် ဇောစိတ်) သည် နောက်တစ်ဘဝတွင် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းအကျိုးနှင့် ပဝတ္တိအကျိုးတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
 အလယ်ဇော (၅) ချက် စေတနာသည် တတိယဘဝမှစ၍ နိဗ္ဗာန်ရသည့်ဘဝတိုင်အောင် ပဋိသန္ဓေနှင့် ပဝတ္တိအကျိုးတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ဇောစိတ်များ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် အကျိုးပေးခြင်းဆိုင်ရာ အသေးစိတ်အချက်အလက်များသည် အဘိဓမ္မာဒေသနာ၏ နက်နဲသော အခန်းကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည်။ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊ ၂၃၆။ ဝိဘာဝိနီ။၁၇၁)။ ဣဒံ ပန ဇဝနံ ကုသလတ္ထာယ ဝါ အကုသလတ္ထာယ ဝါ ကော နိယာမေတီတိ? အာဝဇ္ဇနဉ္စ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဉ္စ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၇။ (-မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၈။ မ၊ဋ္ဌ၊၄။၉၆။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁။၁၃၉။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၆။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂။၂၂၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃။၁၂၇။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၆။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁။၉၂။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁။၂၁၊၁၃၄။)
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ဇော
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ