Burmo-Qiangic ဘာသာစကားများ

Burmo-Qiangic(ဗမာ-ချန်း သို့မဟုတ် ဗမာ-ချိအန်) သို့မဟုတ် အရှေ့ တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman ) ဘာသာစကားများသည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုသော တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကား မိသားစုဝင်ဘာသာစကားထဲတွင်ပါဝင်ပြီး Burmic နှင့် Qiangic ဘာသာများအကြား သဒ္ဒါ၊ အသံဗေဒနှင့် စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံ တူညီမှုများကြောင့် ဆွဲထုတ်ထားသော သီအိုရီပညာဖြစ်သည်။ တရားဝင် မိသားစုသတ်မှတ်ချက် မဟုတ်သော်လည်း၊ ဘာသာစကားဆက်စပ်ပုံနှင့် သမိုင်းလမ်းကြောင်းကိုနားလည်ရန်အရေးကြီးသည့် အတွေးအခေါ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်း တန်ဂတ်ဘာသာစကား အပါအဝင် လိုလို-ဗမာ ( Lolo-Burmese ) နှင့် Qiangic  အကိုင်းအခက်များ ပါဝင်သည်။

Burma–Qiangic သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားစု (Sino-Tibetan) ၏ Tibeto-Burman သို့မဟုတ် တိဗက်ဗမာအုပ်စုအတွင်းရှိ အကိုင်းအဆက် တစ်ခုအဖြစ် သုတေသနအချို့တွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။

ထိုအယူအဆကို ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင်များဖြစ်သည့် David Bradley, James Matisoff, နှင့် Scott DeLancey တို့က ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။

Burma–Qiangic သီအိုရီသည် Tibeto-Burman ancestral population တူညီသောမျိုးနွယ်တစ်ခုမှ နေရာခြားခြားသို့ ခွဲထွက်လာပြီး တစ်အုပ်စုသည် မြန်မာမြေသို့ , တစ်အုပ်စုသည် တရုတ်နိုင်ငံအရှေ့တောင်ပိုင်း နှင့် တိဘက် သို့သွားသော တောင်ပိုင်း Qiangic group ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်းသည်လည်း ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်စာအုပ်တွင် မြန်မာအစခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဗမာ-ချန်(ချိအန်) အဆိုအားထောက်ခံခဲ့သည်။

ပါဝင်သောဘာသာစကားအုပ်စုများ

Burma–Qiangic သည် မူလအားဖြင့် အောက်ပါ ဘာသာစကားအုပ်စု ၂ခု ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြစ်သည်။

၁။ Burmish (ဗမာအုပ်စုဝင်)

•Burmese (မြန်မာ/ဗမာစကား)

•Achang (အာချန်/မိုင်းသား)

•Hani (အာခါ)

•Loloish (ယီ)

•စသည်…

၂။ Qiangic

•Qiang (Tibetan Plateau မှ)

•Pumi

•Muya

•Ersu

•Namuyi

•Nuosu (some view it as Loloish, others Qiangic)

•Lizu (Liangshan)

 သဒ္ဒါဆိုင်ရာဆက်စပ်မှုများ 
Burma–Qiangic လျှောက်ထားမှုမှာ syntax (သဒ္ဒါ), phonology (အသံဗေဒ) နှင့် morphology (ပုံသဏ္ဌာန်ဗေဒ) အခြေခံထားသည်။ အချို့သောရုပ်သံပုံစံတူမှုများမှာ -
(၁) Verb agreement system:

 Burmese နှင့် Qiangic ဘာသာစကားအချို့တွင် verb stem alternation (e.g. volitional vs non-volitional) တွေ့ရသည်။

(၂)  Directional verb morphology:

 Lolo-Burmese, Qiangic နှစ်ဖက်လုံးတွင် directional particles (သွား၊လာ၊ဆင်း၊တက် စသည်) ကို verb နောက်တွင်တပ်ပြီး meaning ပြောင်းသည်။

(၃) SOV word order(စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံ[ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ])

(Subject–Object–Verb):

 နှစ်ဖက်လုံးတွင် SOV structure အများဆုံး တွေ့ရသည်။

(၄) Tonal systems

(နိမ့်မြင့်သံ/တက်ကျသံ):

 Burmese, Yi, Qiangic တို့တွင် tone ရှိသည်။ Tone တည်ဆောက်ပုံက မတူညီနိုင်သော်လည်း တူညီသော phonological drift (အသံသက်တမ်းတူဖွဲ့စည်းမှု) တွေ့ရသည်။

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ