အနောက်အာဖရိက

အနောက်အာဖရိက (အင်္ဂလိပ်: West Africa) သည် အာဖရိကတိုက်၏ အနောက်ဘက်အကျယ်ဆုံးဒေသဖြစ်ပြီး၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နှင့် ခေတ်ပြိုင်အရေးပါမှုများဖြင့် ထူးခြားသည်။ အနောက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ကျယ်ပြန့်သော အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် ထိစပ်နေပြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆာဟာရ သဲကန္တာရနှင့် ဆက်စပ်နေသော အကူးအပြောင်းဇုန်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ဤဒေသသည် ထောင်စုနှစ်များစွာကတည်းက လူသားအပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှု၊ ကုန်သွယ်မှု နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့၏ အဓိကဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆာဟာရဖြတ်ကျော် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သော အင်အားကြီးအင်ပါယာများ၏ ထွန်းကားမှုနှင့် ကျဆုံးမှု၊ အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုတွင် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍ၊ နှင့် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများအဖြစ် ဆက်လက်ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်နေမှုတို့ကြောင့် အနောက်အာဖရိကသည် လူသားများ၏ ခံနိုင်ရည်နှင့် လိုက်လျောညီထွေမှုကို လေ့လာရန် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

 အနောက်အာဖရိကကို သတ်မှတ်ခြင်း 

အနောက်အာဖရိကကို အများဆုံးလက်ခံထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို ကုလသမဂ္ဂက ပေးထားပြီး၊ ၎င်းတွင် ဘီနင်၊ ဘာကီနာ ဖာဆို၊ ကိပ်ဗာဒီ၊ ဂမ်ဘီယာ၊ ဂါနာ၊ ဂီနီ၊ ဂီနီ-ဘစ်ဆော၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ လိုက်ဘေးရီးယား၊ မာလီ၊ မော်ရီတေးနီးယား၊ နိုင်ဂျာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဆီနီဂေါ၊ ဆီယာရာ လီယွန်း နှင့် တိုဂိုဟူ၍ နိုင်ငံ ၁၆ နိုင်ငံပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ ပြည်ပနယ်မြေအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသော စိန့်ဟယ်လီနာ၊ အက်ဆန်းရှင်း နှင့် ထရစ္စတန် ဒါ ကွန်ဟာတို့လည်း ပါဝင်သည်။ ဤ ၁၆ နိုင်ငံစာရင်းသည် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများတွင် ဒေသ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော်လည်း၊ အချို့ရင်းမြစ်များက အနောက်အာဖရိက၏ တိကျသော နယ်နိမိတ်များအပေါ် အနည်းငယ်ကွဲပြားသော အမြင်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ အချို့အမျိုးအစားခွဲများတွင် နိုင်ငံ ၁၇ နိုင်ငံ ပါဝင်နိုင်သည်။ ထို့ပြင်၊ အင်ဆိုက်ကလိုပီးဒီးယား ဘရီတားနီကာကဲ့သို့သော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပထဝီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များတွင် ကင်မရွန်း၊ ချဒ်၊ အီကွေတိုရီယယ် ဂီနီ၊ မာလီ၊ မော်ရီတေးနီးယား နှင့် နိုင်ဂျာ၏ ဆာဟာရအစိတ်အပိုင်းများကိုပါ ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များအတွက်၊ ဤနောက်ဆုံးဖော်ပြထားသော နယ်မြေများကို အနောက်အာဖရိက၏ သမားရိုးကျ နားလည်မှုမှ ဖယ်ထုတ်လေ့ရှိသည်။

အနောက်အာဖရိကသည် အကြမ်းဖျင်း ၅.၁ သန်း စတုရန်းကီလိုမီတာ ဧရိယာကို လွှမ်းခြုံထားပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၄၆၃ သန်းကျော်နှင့်အတူ နေထိုင်သည်။ ဤဒေသသည် အာဖရိကတိုက်ပေါ်တွင် လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးနှင့် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာသော ဒေသများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လူဦးရေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းများအရ လူငယ်လူဦးရေများပြားပြီး ပျမ်းမျှအသက် ၁၈ နှစ်ခန့်ရှိကာ၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းသည် မြို့ပြဧရိယာများတွင် နေထိုင်ကြသည်။

 အနောက်အာဖရိက၏ သမိုင်း 

အနောက်အာဖရိက၏ သမိုင်းသည် လူသားဖြစ်တည်မှု၏ အစောဆုံးကာလများအထိ ပြန်လည်ခြေရာခံနိုင်ပြီး၊ ဘီစီ ၇၈၀,၀၀၀ မှ ၁၂၆,၀၀၀ အထိ အာချူလီယန် ကိရိယာအသုံးပြုသည့် ရှေးဟောင်းလူသားများ ရှိနေခဲ့ကြောင်း သက်သေများက ဖော်ပြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးအမျိုးမျိုးတို့က ဤဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ရာသီဥတုပိုမိုစိုစွတ်လာသည်နှင့်အမျှ ကျောက်ခေတ်နှောင်း လူဦးရေများက အနောက်အာဖရိကသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည်။ ထူးခြားစွာဖြင့်၊ ဟိုလိုဆင်းခေတ်ကာလတွင် မာလီနိုင်ငံ၊ အိုအန်ဂျူဂူရှိ နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို ဘာသာစကားပြောသူများသည် အနည်းဆုံး ဘီစီ ၉၄၀၀ တွင် အာဖရိကတွင် အစောဆုံး သိရှိခဲ့သော အိုးခွက်ပစ္စည်းများကို သီးခြားဖန်တီးခဲ့ကြသည်။

ဘီစီ ၂၆၃၁ ခန့်တွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် သံထည်ပညာကို ကျွမ်းကျင်စွာ သင်ယူခြင်းသည် ပိုမိုဗဟိုချက်ပြုသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အေဒီ အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင်၊ ဒေသတွင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံများ ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး၊ အာဖရိကအတွင်းနှင့် ပြင်ပကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်များကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ဤသံခေတ်အင်ပါယာများသည် ဆာဟာရဖြတ်ကျော် မြောက်အာဖရိကနှင့် ကုန်သွယ်မှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ရွှေ၊ အဆင့်မြင့်သံထည်ပစ္စည်းများ၊ ဆင်စွယ်တို့ကို ကြေးနီ၊ မြင်းများ၊ ဆား နှင့် အထည်အလိပ်များဖြင့် လဲလှယ်ခဲ့ကြသည်။

အထင်ရှားဆုံး အင်ပါယာများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

 အင်ပါယာ ခန့်မှန်းကာလ အဓိကလက္ခဏာများ ဂါနာအင်ပါယာ အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုခန့် ဆာဟာရဖြတ်ကျော် ရွှေနှင့် ဆားကုန်သွယ်မှုကို ထိန်းချုပ်၊ ယခု မော်ရီတေးနီးယားနှင့် မာလီတွင် တည်ရှိ မာလီအင်ပါယာ ၁၃ ရာစုမှ ၁၇ ရာစု ဂါနာ၏ ဆက်ခံသူ၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ အစ္စလာမ်ပညာရေး၊ မန်ဆာ မူဆာကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်သူများကြောင့် ထင်ရှားသည် ဆွန်ဂိုင်းအင်ပါယာ ၁၅ ရာစုမှ ၁၆ ရာစု ဂေါမြို့တွင် အခြေစိုက်၊ မာလီအင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်၊ မော်ရိုကိုကျူးကျော်မှုကြောင့် ကျဆုံးခဲ့ အင်ရီနိုင်ငံတော် ၁၀ ရာစုမှစတင် ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားရှိ အစ်ဂဘိုနိုင်ငံတော်၊ စစ်အင်အားမပါဘဲ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဩဇာကြောင့် ထင်ရှား အိုယိုအင်ပါယာ ၁၄ ရာစုမှစတင် ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဘီနင်ရှိ ယိုရူဘာနိုင်ငံတော် ဘီနင်အင်ပါယာ ၁၅ ရာစုမှစတင် အနုပညာနှင့် ချဲ့ထွင်မှုကြောင့် ထင်ရှား၊ ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားတွင် တည်ရှိ အာရှန်တီအင်ပါယာ ၁၇ ရာစုမှ ၂၀ ရာစု ယခု ဂါနာရှိ အာကန်ပြည်နယ်များကို ပေါင်းစည်း၊ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဖြစ်မှုကို တွန်းလှန် ဆိုကိုတို ကာလီဖိတ် ၁၉ ရာစု နိုင်ဂျီးရီးယားမြောက်ပိုင်းရှိ ကြီးမားသော အစ္စလာမ်အင်ပါယာ၊ အုစမန် ဒန် ဖိုဒီယို တည်ထောင်

ဤအင်ပါယာများနှင့် အင်ရီနိုင်ငံတော်၊ အိုယိုအင်ပါယာ၊ ဘီနင်အင်ပါယာကဲ့သို့သော အခြားထင်ရှားသော နိုင်ငံတော်များနှင့် မြို့ပြပြည်နယ်များသည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖော်ပြမှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောစနစ်များကို ပြသခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် အရင်းအမြစ်များနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပြီး၊ မြို့ပြဖြစ်မှုနှင့် ရှုပ်ထွေးသော လူမှုဖွဲ့စည်းပုံများ၏ ကြီးထွားမှုကို အားပေးခဲ့သည်။

၁၅ ရာစုတွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ ဥရောပသားများ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် အနောက်အာဖရိကသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် ရွှေ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ အမေရိကတိုက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး ကမ္ဘာသစ်တွင် လုပ်သားလိုအပ်ချက် ကြီးမားလာသည်နှင့်အမျှ ဥရောပသားများ၏ စိတ်ဝင်စားမှု သိသာစွာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ အာဖရိကအတွင်းရှိ ကျွန်စနစ်များကို အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ခဲ့သော အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုသည် အနောက်အာဖရိကသားများသန်းပေါင်းများစွာကို အတင်းအကျပ် ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့ပြီး၊ ဒေသ၏ လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံ၊ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် စီးပွားရေးလမ်းကြောင်းများကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ဤရက်စက်သော ကုန်သွယ်မှုသည် ၁၈ ရာစုတွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်း၏ အတွင်းပိုင်းမှ အာဖရိကသား ၁၀ သန်းကျော်ကို ဖမ်းဆီးပို့ဆောင်ခဲ့သည်။

၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကျွန်ကုန်သွယ်မှု ဖျက်သိမ်းပြီးနောက်၊ ဥရောပနိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိန်တို့က အနောက်အာဖရိကနှင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ပါဝင်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ကိုလိုနီခေတ်သို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်။ ၁၈၈၄-၈၅ ဘာလင်ညီလာခံတွင် တရားဝင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော “အာဖရိကအတွက် အပြိုင်အဆိုင်” သည် အနောက်အာဖရိကကို ဥရောပအင်အားကြီးနိုင်ငံများကြား ခွဲဝေပိုင်ဆိုင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့က အထင်ရှားဆုံး ကိုလိုနီပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဤကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများသည် မတူညီသော အုပ်ချုပ်ရေးမူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှတို့က ဒေသခံအာဏာပိုင်များမှတစ်ဆင့် “သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်မှု” ကို မကြာခဏအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ပြင်သစ်တို့က အာဖရိကသားများကို ပြင်သစ်ယဉ်ကျေးမှုထဲသို့ ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်သော ပေါင်းစည်းမှုနှင့် ဆက်နွှယ်မှုမူဝါဒများကို လိုက်စားခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားအုပ်ချုပ်မှု ချမှတ်ခံရသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသားများသည် သံတမန်ရေးရာကြိုးပမ်းမှုများမှ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများအထိ လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တွန်းလှန်ခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း၊ အနောက်အာဖရိက၏ အရင်းအမြစ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနှင့် ကော်ဖီတို့ကဲ့သို့သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ၊ သစ်သား၊ ရွှေကဲ့သို့သော သတ္တုဓာတ်များကို အတင်းအဓမ္မလုပ်အားဖြင့် ခေါင်းပုံဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။

၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရလိုသော ဆန္ဒများ တိုးပွားလာမှုကြောင့် အနောက်အာဖရိကတစ်လျှောက် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများ အားကောင်းလာခဲ့သည်။ ဂါနာမှ ခွမ်း နခွမါကဲ့သို့သော ခေါင်းဆောင်များက ဤလှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ လွတ်လပ်ရေးကြေညာချက်များ၏ လှိုင်းလုံးကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဆာဟာရအောက်ပိုင်း အာဖရိကရှိ ပထမဆုံး လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သော ကိုလိုနီနိုင်ငံအဖြစ် ဂါနာဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၀ တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နောက်ဆက်တွဲဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အခြားနိုင်ငံများက လိုက်လျှောက်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီလွန်ခေတ်တွင် နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေး၏ စိန်ခေါ်မှုများဖြစ်သည့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု နှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဒေသတွင် နိုင်ဂျီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ်၊ လိုက်ဘေးရီးယားနှင့် ဆီယာရာ လီယွန်းရှိ ပြည်တွင်းစစ်များကဲ့သို့သော သိသာထင်ရှားသော ပဋိပက္ခများစွာကိုလည်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင်၊ နီယိုကိုလိုနီဝါဒသဘောတရားသည် ယခင်ကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဒေသတွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သရုပ်ဆောင်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာမှုကို မီးမောင်းထိုးပြသည်။ မကြာသေးမီက၊ အနောက်အာဖရိကတွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီစုစည်းမှု အားနည်းမှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။

 ပထဝီဝင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် 

အနောက်အာဖရိကသည် ၎င်း၏ လတ္တီတွဒ်အကျယ်အဝန်းနှင့် ကုန်းမြေနှင့် သမုဒ္ဒရာအကျိုးသက်ရောက်မှုများ၏ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုကြောင့် ထူးခြားသော ရှုခင်းများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သည်။ ဤဒေသအား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဇုန်များအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ခွဲခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ ချဒ်ရေကန်အထိ အရှေ့ဘက်သို့ ဆန့်တန်သော အနောက်ဆူဒန်ဟုခေါ်သော ကျယ်ပြန့်သော တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့သော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဤဧရိယာသည် မြောက်ဘက်တွင် ဆာဟာရသဲကန္တာရနှင့် တောင်ဘက်တွင် စိုစွတ်သော ဂီနီကမ်းရိုးတန်းသစ်တောများနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော အမြင့်ပြီးမြေပြန့်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အနောက်ဆူဒန်၏ တောင်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ရှင်သန်ကြီးထွားပြီး ကုန်းတွင်းသို့ ၁၆၀ မှ ၂၄၀ ကီလိုမီတာခန့် တိုးဝင်နေသော ဂီနီကမ်းရိုးတန်း အီကွေတာသစ်တောများ ရှိသည်။ ဤဇုန်များကြားတွင် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုနှင့် ချုံပုတ်များဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သော ဆာဟယ်လ်ဟုခေါ်သော အကူးအပြောင်းခါးပတ်တစ်ခု တည်ရှိသည်။

ဤကွဲပြားသော ရှုခင်းတွင် အဓိက ပထဝီဝင်အင်္ဂါရပ်များလည်း ပါဝင်သည်။ အာဖရိက၏ အဓိကမြစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော နိုင်ဂျာမြစ်သည် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး၊ ရေနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါသော အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသိသာထင်ရှားသော မြစ်များမှာ ဗိုလ်တာ၊ ဆီနီဂေါ နှင့် ဂမ်ဘီယာတို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း (တစ်ခါတစ်ရံ အလယ်အာဖရိက၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) တွင်ရှိသော ချဒ်ရေကန်သည် ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုကို ထမ်းဆောင်သည်။ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ကင်မရွန်းကြားရှိ အရှေ့ဘက်နယ်နိမိတ်တွင် ကင်မရွန်း ကုန်းမြင့်များ တည်ရှိသည်။ ဘီနင်နှင့် ဂါနာ၏ ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်များမှ ဘာကီနာ ဖာဆို၏ မြေပြန့်မြင့်များ၊ ကိပ်ဗာဒီ၏ မီးတောင်ကျွန်းများအထိ ကွဲပြားသော ရှုခင်းများသည် တစ်ဦးချင်းနိုင်ငံများအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။ ဂီနီနှင့် နိုင်ဂျာတွင် တောင်တန်းဒေသများ၊ ဆီနီဂေါနှင့် ဂါနာတွင် မြစ်လွင်တောင်ကြားများ ရှိပြီး၊ ဒေသ၏ ပထဝီဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုကို ထပ်လောင်းဖော်ပြသည်။

အနောက်အာဖရိက၏ ရာသီဥတုသည် မြောက်ဘက်ရှိ ခြောက်သွေ့သော ဆာဟာရနှင့် တောင်ဘက်ရှိ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံရသည်။ ဤအပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီများကို ထင်ရှားစွာ ခွဲခြားပေးသည်။ အေးသောလများ (နိုဝင်ဘာမှ ဖေဖော်ဝါရီအထိ) အတွင်း၊ ဆာဟာရမှ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော အပူပိုင်းကုန်းတွင်းလေထုသည် ဟာမတ္တန် လေတိုက်ခတ်မှုကို ယူဆောင်လာပြီး၊ ဒေသတစ်လျှောက် ခြောက်သွေ့ပြီး ဖုန်ထူသော အခြေအနေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်၊ ပူနွေးသောလများအတွင်း၊ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် ရာသီဥတုမိုးများကို ယူဆောင်လာပြီး၊ မိုးရေချိန် ပိုမိုမြင့်မားလာစေသည်။ ဤလေထုများ၏ တွေ့ဆုံမှတ်ဖြစ်သော အပြန်အလှန်အပူပိုင်းအနိမ့်ပိုင်းဇုန် (ITCZ) သည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ၏ အချိန်နှင့် ပြင်းထန်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။

လတ္တီတွဒ်နှင့် မိုးရေချိန်ပုံစံများအပေါ် အခြေခံ၍၊ အနောက်အာဖရိကကို အဓိကရာသီဥတုဇုန် သုံးခုအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲနိုင်သည်။ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိသော ဂီနီဇုန်သည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ ထင်ရှားစွာကွဲပြားပြီး နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်မြင့်မားသော စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံစားရသည်။ မြောက်ဘက်သို့ ပိုမိုတည်ရှိသော ဆာဟယ်လ်ဇုန်သည် မိုးရာသီတိုတောင်းပြီး ဆာဟာရသဲကန္တာရနှင့် ဆင်တူသော တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့ရာသီဥတုဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သည်။ ဂီနီနှင့် ဆာဟယ်လ်ဇုန်များကြားတွင် ရှိသော ဆာဗားနားဇုန်သည် တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့သော အခြေအနေများနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ၏ ကွဲပြားသော ကြာချိန်များနှင့်အတူ စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ပြသသည်။ ဒေသတစ်လျှောက် မိုးရေချိန်ပုံစံများသည် မြောက်ဘက်ရှိ သဲကန္တာရချုံပုတ်များမှ တောင်ဘက်ရှိ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများသို့ မြောက်မှ တောင်သို့ မျဉ်းပြိုင်ဖြစ်သော သစ်ပင်ပန်းမန်ဇုန်များကို သိသာစွာ လွှမ်းမိုးသည်။

အနောက်အာဖရိကသည် သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ သတ္တုဓာတ်အရင်းအမြစ်များတွင် ဂါနာနှင့် မာလီတို့တွင် အထူးသဖြင့် ရွှေသိုက်များ၊ ဆီယာရာ လီယွန်းကဲ့သို့သော နိုင်ငံများရှိ စိန်များ ပါဝင်သည်။ အခြားအရေးပါသော သတ္တုဓာတ်များမှာ သံရိုင်း၊ ဘောက်ဆိုက်၊ ယူရေနီယမ်၊ ရေနံ နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့ ဖြစ်သည်။ စိုက်ပျိုးရေးအရ၊ အနောက်အာဖရိကသည် ကိုကိုး၊ ကော်ဖီ၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ သစ်သား၊ ဆန် နှင့် ငါးတို့၏ အဓိကထုတ်လုပ်သူဖြစ်သည်။ သမိုင်းအရ၊ ရွှေ၊ သံ နှင့် ဆင်စွယ်တို့သည် ဒေသ၏ ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်များတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။

သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ပေါကြွယ်ဝသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးမှုမှာ သစ်ထုတ်လုပ်မှု၊ စိုက်ပျိုးရေးချဲ့ထွင်မှု နှင့် မီးဖိုချောင်သုံးထင်းစုဆောင်းမှုတို့ကြောင့် အဓိကစိုးရိမ်စရာဖြစ်နေသည်။ ရေရှည်မတည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးအလေ့အကျင့်များနှင့် ညစ်ညမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော မြေဆီလွှာပျက်စီးမှုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ပြဿနာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်။ လေထုနှင့် ရေထု ညစ်ညမ်းမှု၊ အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယား၏ နိုင်ဂျာမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ရေနံယိုဖိတ်မှု၏ ပျက်စီးစေသော သက်ရောက်မှုများသည် လူ့ကျန်းမာရေးနှင့် ဂေဟစနစ်များအပေါ် အန္တရာယ်များဖြစ်စေသည်။ ကမ်းရိုးတန်းတိုက်စားမှုသည်လည်း အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြဿနာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင်၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ဒေသအပေါ် ပြင်းထန်သော သက်ရောက်မှုများ ရှိနေပြီး၊ အပူချိန်မြင့်တက်မှု၊ ပိုမိုမကြာခဏဖြစ်ပေါ်ပြီး ပြင်းထန်သော မိုးခေါင်မှုနှင့် ရေကြီးမှုများ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်မှုတို့က အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ခြိမ်းခြောက်နေသည်။ ဤပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများသည် ဒေသ၏ ထူးခြားသော သစ်ပင်ပန်းမန်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၊ အထူးသဖြင့် မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်များအပါအဝင် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲမှုဆုံးရှုံးမှုကို အထောက်အကူဖြစ်စေသည်။

 လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု 

အနောက်အာဖရိကသည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ကွဲပြားသော လူဦးရေကို လက်ခံထားသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လအထိ၊ ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၄၆၃ သန်းကျော်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်က ၇၀ သန်းခန့်မှ သိသာစွာ တိုးတက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေသတွင် နှစ်စဉ်လူဦးရေ တိုးတက်မှုနှုန်း မြင့်မားပြီး၊ ပျမ်းမျှအသက် ၁၈ နှစ်ခန့်ရှိသော လူငယ်လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းမှုသည် ဒေသတစ်လျှောက် ကွဲပြားသော်လည်း၊ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် လူဦးရေထူထပ်မှု သိသာထင်ရှားသည်။ မြို့ပြဖြစ်မှုသည်လည်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်နေပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော ရာခိုင်နှုန်းသည် ယခုအခါ မြို့များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုသည် ပဋိပက္ခများ၊ စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုများကဲ့သို့သော အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သိသာထင်ရှားသော လူဦးရေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

အနောက်အာဖရိက၏ ယဉ်ကျေးမှုရှုခင်းသည် ထူးခြားစွာ ကြွယ်ဝပြီး ကွဲပြားသည်။ ၎င်းသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်း၊ ဘာသာစကား၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် အစဉ်အလာများဖြင့် ကွဲပြားသော လူမျိုးစုပေါင်းများစွာရှိမှုကြောင့် ပုံဖော်ထားသည်။ အဓိကလူမျိုးစုများတွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နိုင်ဂျာတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဟောက်ဆာနှင့် ဖူလာနီ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဘီနင်တွင် သိသာထင်ရှားသော လူဦးရေရှိသည့် ယိုရူဘာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် စုစည်းနေထိုင်သော အစ်ဂဘို၊ ဂါနာနှင့် အိုင်ဗရီကို့စ်တွင် အဓိကနေထိုင်သော အာကန်၊ ဆီနီဂေါနှင့် မာလီတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေသော မန်ဒီလူမျိုးများ၊ ဆာဟယ်လ်တစ်လျှောက် ရှိသော သိုးထိန်းလူမျိုးစု ဖူလာနီ၊ နှင့် ဆာဟာရအနားသတ်တွင် နေထိုင်သော တူအာရက်တို့ ပါဝင်သည်။ ဤကွဲပြားသော လူမျိုးစုများအကြား ဆက်ဆံရေးနှင့် အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုများသည် ဒေသ၏ သမိုင်းကို ပုံဖော်ခဲ့ပြီး ယခုအခါလည်း ၎င်း၏ လူမှုနှင့် နိုင်ငံရေးဒိုင်းနမစ်များကို ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေသည်။

ဤလူမျိုးစုကွဲပြားမှုသည် အနောက်အာဖရိက၏ ဘာသာစကားရှုခင်းတွင် ထင်ဟပ်နေပြီး၊ ၎င်းတွင် အာဖရိကဘာသာစကားမိသားစု သုံးမျိုးဖြစ်သည့် နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို၊ အာဖရို-အာရှီယတ် နှင့် နိုင်လို-ဆာဟာရန်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘာသာစကား ရာပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်။ အများဆုံးပြောဆိုသော ဘာသာစကားများတွင် ဒေသ၏ ကိုလိုနီသမိုင်းကြောင့် နိုင်ငံများစွာ၏ တရားဝင်ဘာသာစကားအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ ပါဝင်သည်။ အခြားထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဘီနင် နှင့် တိုဂိုတို့တွင် လူဦးရေများစွာပြောဆိုသော ယိုရူဘာ၊ မော်ရီတေးနီးယား၊ မာလီ နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် ပျံ့နှံ့သော အာရဗီ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နိုင်ဂျာတွင် အများဆုံးပြောဆိုသော ဟောက်ဆာ၊ နှင့် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံအသီးသီးတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြောဆိုသူများရှိသည့် ဖူလူလဒီ/ပူလာ၊ အာကန် နှင့် ဝူလော့ဖ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဌာနေဘာသာစကားများစွာသည် အဓိကအားဖြင့် ပါးစပ်ဖြင့်သာ ပြောဆိုသော်လည်း၊ မန်ဒီဘာသာစကားများအတွက် အင်ကိုစာလုံးများနှင့် လိုက်ဘေးရီးယားရှိ ဗိုင်းစာလုံးများကဲ့သို့သော အချို့ဘာသာစကားများတွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေးသားမှုစနစ်များ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ဘာသာစကားကွဲပြားမှုသည် ဒေသအတွင်း ရှုပ်ထွေးသော သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုများကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

ဘာသာတရားသည် အနောက်အာဖရိကသားများ၏ ဘဝတွင် အခြေခံကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ အဓိကဘာသာတရား နှစ်ခုမှာ အစ္စလာမ်နှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် ဤဘာသာတရားတစ်ခုခုကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ၉ ရာစုနှင့် ၁၀ ရာစုခန့်က ကုန်သွယ်မှုနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် အနောက်အာဖရိကသို့ ပထမဆုံးပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး၊ ဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် နိုင်ငံရေးစနစ်များထဲသို့ နက်ရှိုင်းစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဥရောပစူးစမ်းရှာဖွေမှုနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း နောက်ပိုင်းတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာတွင် သိသာထင်ရှားသော နောက်လိုက်များရရှိခဲ့သည်။ ဤအေဗရာဟမ်ဘာသာများနှင့်အတူ၊ ထူးခြားသော ယုံကြည်ချက်များနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများပါဝင်သည့် ဌာနေဘာသာတရားအမျိုးမျိုးကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးနေကြသည်။ ရိုးရာယုံကြည်ချက်များကို အစ္စလာမ် သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ရောနှောကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်သည့် ဘာသာရောစပ်မှုသည်လည်း ဒေသတစ်လျှောက် အဖြစ်များသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာတရားသည် လူမှုစံနှုန်းများ၊ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများ နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ နိုင်ငံရေးဒိုင်းနမစ်များကို နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးသည်။

အနောက်အာဖရိကယဉ်ကျေးမှုသည် အစဉ်အလာ၊ အနုပညာ နှင့် ဖော်ပြမှုပုံစံများတွင် ကြွယ်ဝသည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်သည် အလွန်အရေးပါသော နေရာတစ်ခုရှိပြီး၊ ဂရီယော့များသည် ပုံပြင်ပြောခြင်း၊ ဂီတ နှင့် ကဗျာများမှတစ်ဆင့် သမိုင်း၊ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် နှင့် ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများကို ထိန်းသိမ်းသူများအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ရိုးရာဂီတနှင့် အကများသည် လူမှုဘဝတွင် အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ကိုရာ၊ ဘာလာဖွန်၊ ဂျင်ဘီ နှင့် စကားပြောဒရမ်ကဲ့သို့သော တူရိယာများကို အသုံးပြုကာ၊ ဟိုင်းလိုက်၊ ဂျူဂျူ နှင့် အမ်ဘာလက်စ်ကဲ့သို့သော ပုံစံအမျိုးမျိုးကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ အမြင်အနုပညာများသည်လည်း ထင်ရှားပြီး၊ ဘီနင်၏ ရှုပ်ထွေးသော ကြေးထည်များ၊ ဂါနာမှ တက်ကြွသော ကန်တီအထည်၊ နှင့် အခမ်းအနားများနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် အသုံးပြုသော မျက်နှာဖုံးပုံစံအမျိုးမျိုး ပါဝင်သည်။ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ဈာပနအခမ်းအနားများကဲ့သို့သော ဘဝတွင် အရေးပါသော ဖြစ်ရပ်များကို အမှတ်အသားပြုသည့် ပွဲတော်များနှင့် အခမ်းအနားများသည် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်လျက်ရှိသည်။ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် စုပေါင်းသာယာဝပြောမှုကို အလေးပေးသည့် အူဘွန်တူဒဿနသည် အနောက်အာဖရိကလူ့အဖွဲ့အစည်းများစွာတွင် အဓိကတန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိက၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်သည် အမေရိကတိုက်တွင် ဂျက်ဇ်၊ ဘလူးစ် နှင့် ဟစ်ဟော့ဂီတအမျိုးအစားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် သိသာထင်ရှားသော လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။

 အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေး 

အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေးသည် ရိုးရာနှင့် ခေတ်မီဆန်သော ကဏ္ဍများ ရောနှောပါဝင်ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များအပေါ် မှီခိုမှု သိသာထင်ရှားသည်။ စိုက်ပျိုးရေးသည် လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းကို အလုပ်အကိုင်ပေးထားပြီး၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ ဂျီဒီပီတွင် များစွာပါဝင်သည်။ အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များတွင် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းထုတ်လုပ်သူများဖြစ်သည့် အိုင်ဗရီကို့စ်နှင့် ဂါနာတို့မှ ကိုကိုး၊ ကော်ဖီ၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ သစ်သား၊ ဆန် နှင့် ငါးတို့ ပါဝင်သည်။ ဒေသတွင် သတ္တုဓာတ်အရင်းအမြစ်များလည်း ကြွယ်ဝပြီး၊ ဂါနာနှင့် မာလီတို့မှ ရွှေသည် အဓိကပို့ကုန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြားအရေးပါသော သတ္တုဓာတ်များတွင် အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယားမှ ရေနံစိမ်း နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ အလူမီနီယမ်သတ္တုရိုင်း၊ သန့်စင်ထားသော ရေနံ၊ မန်းဂနိစ်၊ ဘောက်ဆိုက် နှင့် သံရိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်မှုအပြင် ရေအားလျှပ်စစ်နှင့် စိမ်းလန်းသော စွမ်းအင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အလားအလာများပါဝင်သည့် စွမ်းအင်ကဏ္ဍသည်လည်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးအတွက် အရေးပါသည်။ ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍသည် တိုးတက်လာနေပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ဘဏ္ဍာရေးတို့တွင် အခွင့်အလမ်းများ တိုးပွားလာသည်။ အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဂါနာတို့တွင် ဖင်နည်းပညာ (fintech) နှင့် အီး-ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး (e-commerce) ကဲ့သို့သော နည်းပညာနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုကဏ္ဍသည် လျင်မြန်စွာ ချဲ့ထွင်လျက်ရှိပြီး၊ ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံများတွင် အဏ္ဍဝါအရင်းအမြစ်များကို အာရုံစိုက်သော အပြာရောင်စီးပွားရေးသည် ထင်ရှားလာသည်။

အနောက်အာဖရိက၏ ကုန်သွယ်ရေးပုံစံများသည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးတွင် ၎င်း၏ အခန်းကဏ္ဍကို ထင်ဟပ်သည်။ အဓိကပို့ကုန်များတွင် ရွှေ၊ ရေနံစိမ်း၊ ရေနံဓာတ်ငွေ့၊ အလူမီနီယမ်သတ္တုရိုင်း၊ သန့်စင်ထားသော ရေနံ၊ ကိုကိုးစေ့ နှင့် မန်းဂနိစ်သတ္တုရိုင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဒေသ၏ အဓိကတင်သွင်းကုန်များတွင် ဘစ်သမတ်ရေနံချက်ဆီ၊ မော်တော်ယာဉ်များ၊ စက်ယန္တရားများ၊ သီးနှံများ၊ ပလတ်စတစ်များ၊ သံမဏိ၊ ဆေးဝါးများ နှင့် ဆန်တို့ ပါဝင်သည်။ ECOWAS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ အဓိကကုန်သွယ်ဖက်များမှာ ပို့ကုန်အတွက် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နှင့် အမေရိကန်၊ တင်သွင်းကုန်အတွက် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ စင်ကာပူ၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ် နှင့် နယ်သာလန်တို့ ဖြစ်သည်။ ဤကုန်သွယ်ရေးဒိုင်းနမစ်များသည် အနောက်အာဖရိကသည် ကုန်ကြမ်းများ၏ သိသာထင်ရှားသော ထောက်ပံ့သူဖြစ်ပြီး၊ ထုတ်လုပ်ထားသော ကုန်ပစ္စည်းများ၏ စားသုံးသူဖြစ်ကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြသည်။

အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုသည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း နှေးကွေးလာသော လမ်းကြောင်းကို ပြသခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှဂျီဒီပီတိုးတက်မှု ၃.၅% ရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က ၄.၀% မှ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွက် ခန့်မှန်းချက်များအရ ၃.၉% သို့ အနည်းငယ်တိုးတက်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၅-၂၆ တွင် ၄.၂% သို့ ထပ်မံအရှိန်မြှင့်လာမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ ဤတိုးတက်မှုသည် ကုန်ပစ္စည်းဈေးနှုန်းအတက်အကျ၊ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု၊ အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ပေါင်းစည်းမှု တိုးတက်မှုအပေါ် လွှမ်းမိုးခံရသည်။ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ မလုံခြုံမှုနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ကျယ်ပြန့်သော သက်ရောက်မှုများသည် စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ရေရှည်တည်တံ့စေရန် သိသာထင်ရှားသော စိန်ခေါ်မှုများဖြစ်သည်။ စီးပွားရေးကွာဟမှုများသည် ဒေသတစ်လျှောက် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများနှင့် ဒေသခွဲများသည် အခြားသူများထက် ပိုမိုအားကောင်းသော တိုးတက်မှုကို တွေ့ကြုံခံစားရသည်။

စီးပွားရေးတိုးတက်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ဆင်းရဲမွဲတေမှုအဆင့်များ မြင့်မားနေဆဲဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းသည် အလွန်ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လျှပ်စစ်မီး၊ ပညာရေး နှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုကဲ့သို့သော အခြေခံဝန်ဆောင်မှုများသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်သည် ဒေသတစ်လျှောက် မညီမျှဖြစ်နေသည်။ အခြေခံအဆောက်အအုံချို့တဲ့မှု၊ အထူးသဖြင့် အသေးစားနှင့် အလတ်စားလုပ်ငန်းများအတွက် ဘဏ္ဍာရေးရရှိမှု ကန့်သတ်ချက်၊ နှင့် အကြွေးဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများသည် ထပ်ဆောင်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အဓိကအတားအဆီးများဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် အာဖရိကဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများသည် ဒေသတွင်း ဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအမံများကို ပံ့ပိုးရန် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် နည်းပညာအကူအညီများ ပေးအပ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။

 နိုင်ငံရေးရှုခင်း 

အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးရှုခင်းသည် ကွဲပြားပြီး၊ ဒေသတစ်လျှောက် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံအမျိုးမျိုး ရှိနေသည်။ သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များသည် အများဆုံးဖြစ်သော်လည်း၊ တစ်ပိုင်းသမ္မတစနစ်နှင့် ပါလီမန်သမ္မတစနစ်များလည်း တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံများစွာသည် ဒီမိုကရေစီစနစ်များကို လက်ခံကျင့်သုံးထားသော်လည်း၊ ဒေသတွင် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုကာလများနှင့် အချို့နိုင်ငံများတွင် အာဏာရှင်သဘောထားများ ဆက်လက်တည်ရှိနေမှုကိုလည်း တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ သမိုင်းအရ၊ ဘုရင်စနစ်များသည် အနောက်အာဖရိကလူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အချို့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာအခြေအနေများတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။

အနောက်အာဖရိကရှိ အဓိကဒေသဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းမှာ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ စီးပွားရေးအသိုက်အဝန်း (ECOWAS) ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ECOWAS တွင် ဘီနင်၊ ဘာကီနာ ဖာဆို၊ ကိပ်ဗာဒီ၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ ဂမ်ဘီယာ၊ ဂါနာ၊ ဂီနီ၊ ဂီနီ-ဘစ်ဆော၊ လိုက်ဘေးရီးယား၊ မာလီ၊ နိုင်ဂျာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဆီနီဂေါ၊ ဆီယာရာ လီယွန်း နှင့် တိုဂို စသည့် နိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံ ပါဝင်သည်။ ECOWAS ၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ ဒေသတွင်း စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လုံခြုံရေး နှင့် ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများကို မြှင့်တင်ရန်ဖြစ်သည်။ ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခများကို ဖြေရှင်းရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ လိုက်ဘေးရီးယားနှင့် ဆီယာရာ လီယွန်းရှိ ပြည်တွင်းစစ်များအတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရေးတပ်ဖွဲ့များ စေလွှတ်ခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင်၊ ECOWAS သည် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဒေသတွင်း လွတ်လပ်စွာ သွားလာခွင့်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးအခွန်လျှော့ချခြင်းကဲ့သို့သော မူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။

အနောက်အာဖရိကသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များ၊ နှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများသည် ဒေသ၏ နိုင်ငံရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေခဲ့သည်။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း၊ မာလီ (၂၀၂၀၊ ၂၀၂၁)၊ ဂီနီ (၂၀၂၁)၊ ဘာကီနာ ဖာဆို (၂၀၂၂)၊ နှင့် နိုင်ဂျာ (၂၀၂၃) တို့တွ Roleစစ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှု၏ အားနည်းချက်များကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်များသည် ECOWAS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား တင်းမာမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများကို အဖွဲ့အစည်းမှ ဆိုင်းငံ့ခံရခြင်းနှင့် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခံရခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင်၊ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် စစ်ရေးအရ ပြိုကွဲနေမှုများသည် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုကို ထိခိုက်စေသော နောက်ထပ်စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။

နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများရှိသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကရှိ နိုင်ငံများစွာသည် ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှုကို အားဖြည့်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ဂါနာ၊ ဆီနီဂေါ နှင့် ကိပ်ဗာဒီတို့သည် ဒီမိုကရေစီအောင်မြင်မှု၏ ဥပမာများအဖြစ် မကြာခဏ ကိုးကားခံရပြီး၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲများ၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှု ငြိမ်းချမ်းစွာဖြစ်ပေါ်မှု နှင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒအပေါ် အခြေခံသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များကို ပြသခဲ့သည်။ သို့သော်၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ မဲဆန္ဒရှင်များကို ဖိနှိပ်မှု၊ နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအားနည်းချက်များသည် နိုင်ငံများစွာတွင် ဒီမိုကရေစီကို ဆက်လက်စိန်ခေါ်နေသည်။ ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးသည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် ယခင်ကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများဖြစ်သော ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိန်၊ နှင့် တရုတ်ကဲ့သို့သော ပေါ်ထွက်လာသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကိုလည်း ခံရသည်။

 မကြာသေးမီက ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများ 

မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များနှင့် တိုးတက်မှုများကို တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ အကြမ်းဖက်မှုများ မြင့်တက်လာမှုသည် ဒေသတွင်း လုံခြုံရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး၊ ဘိုကိုဟာရမ်နှင့် အစ္စလာမ်နိုင်ငံအဖွဲ့ (ISWAP) ကဲ့သို့သော အကြမ်းဖက်အဖွဲ့များသည် နိုင်ဂျီးရီးယား၊ မာလီ၊ ဘာကီနာ ဖာဆို နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် လှုပ်ရှားမှုများ တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ ဤအကြမ်းဖက်မှုများသည် လူသန်းပေါင်းများစွာကို အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ ဒေသတွင်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ECOWAS နှင့် ပြင်သစ်ဦးဆောင်သော ဘက်စုံစစ်ဆင်ရေးများသည် ဤအကြမ်းဖက်မှုများကို တိုက်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ ရေရှည်အောင်မြင်မှုမှာ အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၏ လှိုင်းလုံးသည် အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစတင်၍ မာလီ၊ ဂီနီ၊ ဘာကီနာ ဖာဆို နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဤဖြစ်ရပ်များသည် စီးပွားရေးမကျေနပ်မှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု နှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အစိုးရများ မအောင်မြင်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအာဏာသိမ်းမှုများသည် ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများ ဆုတ်ယုတ်မှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားလာစေခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများအကြား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ထောက်ခံမှု တိုးလာသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင်၊ အာဏာသိမ်းထားသော နိုင်ငံများသည် ပြင်သစ်နှင့် အနောက်တိုင်းဩဇာကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ ရုရှားနှင့် တရုတ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အားကောင်းလာစေခဲ့သည်။

စီးပွားရေးအရ၊ အနောက်အာဖရိကသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာနှင့် စိမ်းလန်းသော စွမ်းအင်ကဏ္ဍများတွင် တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဂါနာတို့သည် ဖင်နည်းပညာ (fintech) နှင့် စတင်လုပ်ငန်းများ (startups) အတွက် အချက်အချာနေရာများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ လူငယ်လူဦးရေကို စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအတွက် အသုံးချနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တုံ့ပြန်ရာတွင်၊ နိုင်ငံများစွာသည် နေစွမ်းအင်နှင့် ရေအားလျှပ်စစ်ကဲ့သို့သော ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်ရင်းမြစ်များကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလျက်ရှိပြီး၊ ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည်။ သို့သော်၊ ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ၊ အထူးသဖြင့် ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ မိုးခေါင်မှုနှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ ရေကြီးမှုများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် လူနေထိုင်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိနေသည်။

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကပ်ဘေးကြီးဖြစ်သည့် COVID-19 ၏ သက်ရောက်မှုသည် အနောက်အာဖရိက၏ ကျန်းမာရေးစနစ်များ၊ စီးပွားရေးများ နှင့် လူမှုဘဝများကို ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစ၍ ဆက်လက်ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ကပ်ရောဂါကြောင့် စီးပွားရေးကျဆင်းမှုနှင့် အလုပ်လက်မဲ့မှု တိုးလာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဒေသတွင်း နိုင်ငံများသည် ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံမှု အစီအစဉ်များနှင့် စီးပွားရေးပြန်လည်ထူထောင်ရေး အစီအမံများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိကသည် အာဖရိကတိုက်လွှမ်းခြုံသော ကုန်သွယ်ရေးဧရိယာ (AfCFTA) တွင် ပါဝင်လျက်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှုကို မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။

 ကိုးကား 

 ပြင်ပလင့်များ 
 ECOWAS တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုက်
 ကမ္ဘာ့ဘဏ် - အနောက်အာဖရိက


ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်၏ ဒေသများ