စိန္တာမယဉာဏ်

စိန္တာမယပညာ (သို့မဟုတ်) စိန္တာမယီပညာ ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ကြံစည်မှု၊ စဉ်းစားတွေးတောမှုနှင့် ဆင်ခြင်တုံတရားတို့ကြောင့် ပြီးစီးဖြစ်ပေါ်လာသော အသိဉာဏ်ပညာ ဖြစ်ပါသည်။ စိန္တာမယ (တိ) [စိန္တာ + မယ။ ထီ၌ စိန္တာမယာ၊ စိန္တာမယီ။] ကြံစည်-စဉ်းစား-တွေးဆ-ဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့်-ကြောင့်-ပြီးစီး-ဖြစ်ပေါ်သော။ န ဟိ စိန္တာမယာ ဘောဂါ၊ ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ။ ဇာ၊၁၊၂၇၃။ ဇာ၊၂၊၁၆ဝ။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၂။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၇ဝ။ န ဟိ စိန္တာမယာ ဘောဂါတိ ဣမေသံ သတ္တာနံ ဘောဂါ စိန္တာယ အနိပ္ပဇ္ဇနတော စိန္တာမယာ နာမ န ဟောန္တိ။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၅၄။ (- အံ၊ဋီ၊၁၊၁၄၇။) စိန္တာမယာ ပညာ သုတမယာ ပညာ ဘာဝနာမယာ ပညာ။ ဒီ၊၃၊၁၈၃။ အဘိ၊ဝိ၊၃၂၅။ ပရတော အဿုတွာ ပဋိလဒ္ဓပညာ အတ္တနော စိန္တာဝသေန နိဗ္ဗတ္တာ စိန္တာမယာ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၆၉။ သုတာဒိနိရပေက္ခာယ စိန္တာယ နိဗ္ဗတ္တာ စိန္တာမယာ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၇၇။ (- အဘိ၊ဝိ၊၃၃၇။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၄။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၉၊၃၉၄။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၆၃။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၃ဝ၈။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၉ဝ။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၈ဝ။) တထာ သုတေန နိဿယေန ယာ ဝီမံသာ တုလနာ ဥပပရိက္ခာ မနသာနုပေက္ခဏာ၊ အယံ စိန္တာမယီ ပညာ။ နေတ္တိ၊၈။ စိန္တာယ ဟေတုဘူတာယ နိဗ္ဗတ္တာ စိန္တာမယီ။ နေတ္တိ၊ဋီ၊၄၆။ (-ပေဋကော၊၁၆၀။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၅၄၊၂၁၄။ နေတ္တိဝိ၊၇၂။)

စိန္တာမယပညာ၏ အဓိပ္ပာယ်
စိန္တာမယပညာသည် သူတစ်ပါးထံမှ ကြားနာရခြင်းမျိုး မရှိဘဲ (ပရတော အသုတွာ) မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်စဉ်းစားဆင်ခြင်နိုင်စွမ်းဖြင့် ရရှိသော ပညာမျိုး ဖြစ်သည်။ ဤပညာသည် မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်သော သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော နှလုံးသွင်းမှု (ယောနိသောမနသိကာရ) ကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။စိန္တာမယိပညာ (ထီ) [စိန္တာမယီ + ပညာ] ကြံစည်- စဉ်းစား- တွေးဆ–ဆင်ခြင်ခြင်း- ဖြင့်–ကြောင့်–ပြီးစီး–ဖြစ်ပေါ်သော ပညာ။ (လောကီအတတ် အမျိုးမျိုး၊ ကံ ကံ၏အကျိုး၊ လက္ခဏာရေး ၃-ပါးတို့ကို တပါးထံမှ နာခံမှတ်သားရမှုမရှိဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် ကြံစည်စဉ်းစား၍သိသော ပညာမျိုးကို “စိန္တာမယပညာ”ဟု ခေါ်သည်။ အဘိ၊ဝိ၊၃၃၇။ ဘုရားစသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ထံမှ နာခံမှတ်သားအပ်သော နည်းဥပဒေသကို အမှီပြုကာ ရုပ်နာမ်ဓမ္မတို့၏ မမြဲခြင်းစသော သဘောလက္ခဏာကို ကြံစည်စဉ်းစား၍ သိသော ပညာမျိုးကိုလည်း “စိန္တာမယပညာ” ဟု ခေါ်သည်။ နေတ္တိ၊၈။) ယထာ စ တဒါ မနသိ ကရောတီတိ ယထာ သုတဓမ္မာ စိန္တာမယိပညံ ပဋိလဘတိ။ ပေဋကော၊၃၂၂။ (-၃၃၆။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၁၅။ နေတ္တိဝိ၊၇၃။) 

စိန္တာမယပညာ၏ အတိုင်းအတာနှင့် အမျိုးအစားများ
ရင်းမြစ်များအရ စိန္တာမယပညာဖြင့် အောက်ပါအတတ်ပညာနှင့် အသိတရားများကို သိရှိနိုင်သည် -
   လောကီအတတ်ပညာများ - ပညာဖြင့် စီရင်အပ်သော အမှုကိစ္စများ (ကမ္မာယတန)၊ အတတ်ပညာမျိုးစုံ (သိပ္ပါယတန) နှင့် ဝိဇ္ဇာအတတ်ရပ်များ (ဝိဇ္ဇာဌာန) ကို သူတစ်ပါးထံမှ သင်ယူခြင်း မဟုတ်ဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် ကြံစည်သိရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
   ဓမ္မဆိုင်ရာ အသိအမြင်များ - ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးကို သိမြင်ခြင်း (ကမ္မဿကတဉာဏ်)၊ သစ္စာလေးပါးနှင့် လျော်သော အသိဉာဏ်များ၊ နှင့် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့၏ မမြဲခြင်း (အနိစ္စ) စသည့် သဘောတရားများကို မိမိကိုယ်တိုင် ဆင်ခြင်၍ သိရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
   သစ္စာနှင့်လျော်သော အသိများ - ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဉ် စသည့် ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် မမြဲသော သဘောရှိသည်ဟု မိမိ၏ စူးစမ်းဆင်ခြင်မှုဉာဏ်ဖြင့် လက်ခံနိုင်ခြင်း (ခန္တိ)၊ ယူဆခြင်း (ဒိဋ္ဌိ) နှင့် နှစ်သက်ခြင်း (ရုစိ) စသည်တို့သည်လည်း စိန္တာမယပညာပင် ဖြစ်သည်။
သည်မှာလည်း ဖတ်ပါ။

ရှုထောင့်နှစ်မျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုချက်
ကျမ်းဂန်များတွင် စိန္တာမယပညာကို ရှုထောင့်နှစ်မျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားသည် -
၁။ ကိုယ်ပိုင်သက်သက် သိမြင်ခြင်း - သူတစ်ပါးထံမှ နည်းဥပဒေသ နာခံမှတ်သားရမှု မရှိဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် ကြံစည်စဉ်းစား၍ သိသော ပညာမျိုးကို ခေါ်ဆိုသည်။
၂။ ကြားနာမှုကို အခြေပြု၍ ဆင်ခြင်ခြင်း - မြတ်စွာဘုရားရှင် သို့မဟုတ် ဆရာသမားတို့ထံမှ ကြားနာအပ်သော တရားတော်များ (သုတ) ကို အခြေခံ၍ စိတ်ဖြင့် အဖန်တလဲလဲ စုံစမ်းခြင်း၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းနှင့် ကပ်၍ ဆင်ခြင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပညာကိုလည်း စိန္တာမယပညာဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။

ပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးအစားနှင့် ဆက်စပ်မှု
ပညာရှိမှုအပေါ် မူတည်၍ ပုဂ္ဂိုလ်များကို ခွဲခြားရာတွင် စိန္တာမယပညာသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည် -
   ဥဂ္ဃာဋိတညု ပုဂ္ဂိုလ် - သုတမယပညာနှင့် စိန္တာမယပညာ နှစ်ပါးလုံး ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။
   ဝိပဉ္စိတညူ ပုဂ္ဂိုလ် - သုတမယပညာသာ ရှိပြီး စိန္တာမယပညာ မရှိသေးသော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။
   နေယျ ပုဂ္ဂိုလ် - သုတမယပညာနှင့် စိန္တာမယပညာ နှစ်မျိုးလုံး မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။

ဝိပဿနာနှင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ကူးပြောင်းမှု
စိန္တာမယပညာသည် ကြားနာမှု (သုတ) နှင့် လက်တွေ့ပွားများမှု (ဘာဝနာ) ကြားတွင် ပေါင်းကူးတံတား ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သုတမယဉာဏ်ကို အမှီပြု၍ မိမိကိုယ်တိုင် စိန္တာမယဉာဏ်ဖြင့် ထပ်ဆင့် ဆင်ခြင်တွေးတောခြင်းသည် ဒဿနဘူမိ (သောတာပတ္တိမဂ်) နှင့် ဘာဝနာဘူမိ (အထက်မဂ်သုံးပါး) တို့တွင် အရိယမဂ်ဉာဏ်များ ဖြစ်ပေါ်လာရန် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေပါသည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် စိန္တာမယပညာ သည် အကြားအမြင်ဗဟုသုတကို မိမိကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်ဖြင့် ဝေဖန်ပိုင်းခြားပြီး အမှန်တရားကို ကိုယ်တိုင် လက်ခံယုံကြည်လာစေရန် ပြုလုပ်ပေးသော တွေးတောဆင်ခြင်မှုဆိုင်ရာ အသိဉာဏ် ဖြစ်ပါသည်။
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ