ဩဇာ

ဩဇာ (ထီ၊ ပု) [ဥ+န+ကွိ။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊၂၊၁၄၁။ အတ္တနော ဥဒယာနန္တရံ ရူပံ ဇနေတီတိ ဩဇာ၊ ဥပုဗ္ဗ ဇန-ဇနေနေ။ အဋ္ဌသာလိနီ၊ ယော။ ၁၉၀။ ဩဇ+အ။ ဓာတွတ္ထ။ ၃၆။ ဩဇေတိ တံ သမင်္ဂိန သတ္တေ သင်္ခါရေ စ သမုပတ္ထမ္ဘတိ သမုတ္တေဇေတီတိ ဝါ ဩဇာ။ နိရုတ္တိ။ ၅၅၆။ ဩဇော။ နိရုတ္တိ။ ၇၉။ ဥဇု+ဏ။ နီတိ၊ဓာ၊၄၇။ ဥဒ+ဏ။ အဝဓာတ်+ဇန ဓာတ်+ကွိ။ အဝ+ဇန+ကွိ။ ဥဒယတိ ပသဝတီတိ ဩဇာ။ အဒ္ဒေါ ဝါ ရုက္ခဏေ၊ ...အဝတိ ဇနေတိ စာတိ ဩဇာ။ ပရမတ္ထဒီပနီ၊၂၈၀။ အဝဇနေတီတိ ဩဇာ။ အနုဒီပနီ။ ၂၀၁။ ဩဇသ် (သံ)] (၁) ဩဇာ (ထီ၊ ပု) (က) (ကိုယ်ခန္ဓာ) မျှတခြင်းကို ပြုတတ်သော၊ မျှတကြောင်းဖြစ်သော-(ကဗဠီကာရာဟာရ၏) အရသာ အဆီအနှစ်၊ ဩဇာရုပ်။တဿ တေ မယံ ဒိဗ္ဗံ ဩဇံ လောမကူပေဟိ အဇ္ဈောဟာရေဿာမ။ မ၊၁၊၃၁၂။ မ၊၃၊၂၈၈။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၃၄။
ယာယ ဩဇာယ သတ္တာ ယာပန္တိ။ အဘိ၊ဓ၊၁၆၉၊ ၁၇၉၊ ၁၉၁။
ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗေန ဩဇေန တေမယိတွာ။ မိလိန္ဒ၊၂၂၆။
သော စ ရူပါဟရဏသဘာဝေါ ဥပတ္ထမ္ဘနဗလကရော အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရီရသာဟရဏဘူတော ဘူတနိဿိတော ဧကော ဝိသေသော။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊၂၊၁၄၁။ ဇာ၊၂၊၂၆၇။
ယာယ ဩဇာယာ (အဘိ၊ဝတာရ၊ ဂါထာ။ ၆၇၅)တိ အတ္တနော ဥဒယာနန္တရံ ရူပဇနနတော ဩဇာသင်္ခါတာယ ဩဒနကုမ္မာသာဒိဝတ္ထုဂတာယ ယာယ ဖရဏဩဇာယ၊ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊၂၊၁၄၁။
နိရောဇ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၁။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၄၀)လည်း ကြည့်။

ဩဇာရုပ်၏ သဘာဝနှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာ

ဩဇာသည် ထမင်း၊ မုယော၊ ထောပတ်၊ တင်လဲ၊ သစ်ရွက်၊ သစ်ဥ စသော စားအပ်၊ မျိုအပ်၊ သောက်သုံးအပ်သော အစာအာဟာရတို့၌ ပျံ့နှံ့တည်နေသည်။ ထိုစားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရတို့၏ အဆီအစေးသည်သာ “ဩဇာ” မည်သည်။ ထိုဩဇာဖြင့် သတ္တဝါတို့သည် မျှတလျက် အသက်ရှင် တည်နေကြရသည်။

ထမင်းစသော စားဖွယ်သောက်ဖွယ်တို့ကား ဩဇာ၏ တည်ရာအာဟာရ ဖြစ်သည်။ ထိုတည်ရာ အာဟာရသည် ပါစကတေဇောခေါ် ဝမ်းမီးကြောင့်ဖြစ်သော ဆာလောင်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သည်၊ ဝမ်းတွင်း၌ အစာအာဟာရ မရှိသောအခါ ဝမ်းမီးသည် စာအိမ်ဝမ်းရေကို ယူသည်၊ ဝမ်းကို ပူလောင်စေသည်၊ အစာအာဟာရ စားလိုက်သောအခါ ဝမ်းမီးသည် အစာအိမ်ဝမ်းရေကို မယူတော့ဘဲ အစာအာဟာရကို ယူသည်။ ဤသို့အားဖြင့် ဆာလောင်ခြင်းဟူသော ဘေးရန်ကို ပယ်ဖျောက်သည်။

ခန္ဓာကိုယ်ကိုကား အစာအာဟာရချည်း သက်သက်ဖြင့် မစောင့်ရှောက်နိုင်။ ဩဇာသည်ကား ဆာလောင်ခြင်းဟူသော ဘေးရန်ကို မပယ်ဖျောက်နိုင်ပါ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကိုကား စောင့်ရှောက်နိုင်သည်၊ ဤသို့ တည်ရာအစာအာဟာရနှင့် ဩဇာတို့သည် အတူတကွ ပူးပေါင်း၍ ဘေးရန်ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း, ခန္ဓာကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း ကိစ္စတို့ကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။

အစာအာဟာရအလိုက် ဩဇာပါဝင်မှု ကွာခြားပုံ

ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော ခဲဖွယ်၊ စားဖွယ်၊ သောက်ဖွယ် အစာအာဟာရတို့၌ ဩဇာ ပါဝင်မှုအားနည်းသည်၊ သိမ်မွေ့နူးညံ့သော ခဲဖွယ်၊ စားဖွယ်၊ သောက်ဖွယ် အာဟာရတို့၌ ဩဇာပါဝင်မှုအားကြီးသည်။ ယာဂု သပိတ်တစ်လုံးသောက်သော်လည်း တစ်မုဟုတ်ဖြင့်ပင် ဆာလောင်လာသည်၊ ထောပတ် တစ်လက်ဆွမ်းမျှ စားရသော်လည်း တစ်နေ့လုံး အစာမစားလိုတော့ပါ၊

မိကျောင်းတို့၏ အစာအာဟာရထက် ဥဒေါင်းတို့၏ အာဟာရက ပို၍နူးညံ့သည်။ မိကျောင်းတို့ စားမျိုလိုက်သော ကျောက်ခဲသည် ဝမ်းတွင်းသို့ ရောက်သောအခါ ကြေမွသွားသည်။ ဥဒေါင်းတို့သည် မြွေ၊ ကင်း စသည်တို့ကို စားကြသည်။ ဥဒေါင်း၏ အာဟာရထက် အောင်းသတ္တဝါတို့၏ အာဟာရက နူးညံ့သည်။ အောင်းတို့သည် သုံးနှစ်ကြာအောင် စွန့်ပစ်ထားအပ်သော ဦးချို၊ အရိုး စသည်တို့ကို စားကြသည်။ ထိုဦးချို၊ အရိုး စသည်တို့သည် အောင်းတို့၏ တံတွေးဖြင့် စိုစွတ်သွားသောအခါ ကြာစွယ် ကြာရင်းကဲ့သို့ နူးညံ့သွားသည်။ အောင်းတို့၏ အစာအာဟာရထက် ဆင်တို့၏ အစာအာဟာရက နူးညံ့သည်။ ထို့ထက် နွားနောက်၊ စိုင်၊ သမင် စသည်တို့၏ အစာအာဟာရက နူးညံ့သည်။ ထို့ထက် နွား၏ အစာအာဟာရက နူးညံ့သည်။ ဆင်သည် သစ်ခက်အမျိုးမျိုးတို့ကို စားသည်။ နွားနောက် စသည်တို့သည် အနှစ်မရှိသော သစ်ရွက်စသည်ကို စားသည်။ နွားသည် မြက်စို၊ မြက်ချောက် စသည်ကို စားသည်။ ထိုအာဟာရထက် ယုန်တို့၏ အာဟာရက နူးညံ့သည်။ ထို့ထက် ငှက်တို့၏ အာဟာရက နူးညံ့သည်။ ထို့ထက် ပစ္စန္တတိုင်း၌ နေသော လူတို့၏ အာဟာရက နူးညံ့သည်။ ထို့ထက် ရွာစား၊ အမတ်၊ မင်း၊ စကြဝတေးမင်း၊ ဘုမ္မဇိုးနတ်၊ စာတုမဟာရာဇ်နတ်၊ တာဝတိံသာနတ်၊ ယာမာနတ်၊ တုသိတာနတ်၊ နိမ္မာနရတိနတ်၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်တို့၏ အာဟာရက ပို၍ ပို၍ နူးညံ့သည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၆-၇။ ဇာ၊၂၊၁၃၅)။

ဩဇာနှင့် အာဟာရဇရုပ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

ဩဇာသည် သက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာ တည်တံ့ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်သည် (ဝိဘာဝိနီ၊၁၉၉)။

“ကဗဠီကာရအာဟာရ” အရ အပ၌ တည်သော ဗဟိဒ္ဓဩဇာကို မယူရ။ စတုသမုဋ္ဌာနရုပ်၌ ရှိသော အဇ္ဈတ္တိကဩဇာကို ယူရသည်။ ဩဇာသက်သက်ကို မစားမျိုကောင်း၊ စားမျို၍မရ။ သို့ဖြစ်၍ ထိုဩဇာသည် အလုပ်အကျွေး ပြု၍ စားမျို၊ သောက်သုံးအပ်သော အာဟာရတို့နှင့်တကွ စားမျိုအပ်သော်သာလျှင် အာဟာရကိစ္စကို ပြီးစီးစေသည်၊ ထို့ကြောင့် “အာဟာရော”ဟု ဟောတော်မမူဘဲ “ကဗဠီကာရော အာဟာရော”ဟု ဟောတော်မူသည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၄၇။ မူလဋီ၊၃၊၁၉၀။ အနုဋီ၊၃၊၂၅၈)။

ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ဖြစ်သော ဥတုဇဩဇာသည် အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ကြွင်းသော ကမ္မဇ၊ စိတ္တဇ၊ ဥတုဇရုပ်တို့ကို အထောက်အပံ့ပြုသည်၏ အစွမ်းဖြင့် အာဟာရပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၄၉)။

ဗဟိဒ္ဓအာဟာရ (စားမျိုသောက်သုံးအပ်သော အာဟာရ) အထောက်အပံ့ရမှသာလျှင် အဇ္ဈတ္တိကဩဇာသည် အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၀၄။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊၂၊၁၄၁)။

ပရမတ္ထဒီပနီ၌— အဇ္ဈတ္တိကဩဇာသည် ကမ္မသမုဋ္ဌာနဩဇာ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဩဇာ၊ ဥတုသမုဋ္ဌာနဩဇာ၊ အာဟာရသမုဋ္ဌာနဩဇာဟု လေးပါးရှိသည်။ ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည် စားအပ်သော ဩဇာ၊ သောက်အပ်သော ဩဇာ၊ ခဲအပ်သော ဩဇာ၊ လျက်အပ်သော ဩဇာဟု လေးပါးရှိသည်။ ထိုဩဇာတို့သည် ရောနှောကုန်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် အထောက်အပံ့ ရကုန်သည်ရှိသော် အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသည်။ ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည်လည်း အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေကြောင်း မဇ္ဈိမအဋ္ဌကထာ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၃)တို့၌ ဆိုထားသည်။ ဆရာဓမ္မပါလထေရ်ကမူ- ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည် ရုပ်ကိုဖြစ်စေငြားအံ့၊ ဗဟိဒ္ဓဥတုသည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၊ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ဥတုဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသကဲ့သို့ ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည်လည်း ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်ရာ၏။ ဖြစ်ကား မဖြစ်စေ။ ထို့ကြောင့် ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်သို့ ရောက်သော်ငြားလည်း အာဟာရဇရုပ်ကို မဖြစ်စေနိုင်။ စင်စစ်ကား အဇ္ဈတ္တိကဩဇာသည်သာလျှင် အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသည်၊ ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည်ကား အဇ္ဈတ္တိကဩဇာ၏ အထောက်အပံ့သာ ဖြစ်သည်။ ဤသို့သော အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် “မုခေ ထပိတမတ္တော ဧဝ”ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုထားသည်၊ ထိုမျှဖြင့်ပင် အဇ္ဈတ္တိကဩဇာ၏ အထောက်အပံ့ ဖြစ်သည်သာတည်းဟု ဆိုလို၏- စသည်ဖြင့် ဆိုတော်မူ၏။ အမှန်စင်စစ်ကား ကမ္မဇ ဖြစ်သော ဥတု ဩဇာတို့မည်သည် အလွန်သိမ်မွေ့နူးညံ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်သို့ ရောက်မှသာ အဇ္ဈတ္တဥတုက ကောင်းစွာ စိုစွတ်စေသဖြင့်, အဇ္ဈတ္တဩဇာ က ကောင်းစွာ ထောက်ပံ့အပ်သဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၌ အဆီအစေး တိုးပွားစေသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ရုပ်ကိုဖြစ်စေသည် ဟူသောအယူသည်သာ သင့်လျော်သည်- စသည်ဖြင့် ဆိုတော်မူ၏ (ပရမတ္ထဒီပနီ၊၃၀၃-၄)။

ထိုဩဇာဟူသော ရုပ်တရားသည် စိတ္တက္ခဏ (၁၇) ချက် အသက်ရှိသော်လည်း ဥပါဒ်ခဏ၌ အားမကောင်း။ ဌီခဏသို့ ရောက်မှ ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း စသည်တို့က ထောက်ပံ့သဖြင့် အားကောင်းသည်။ ထို့ကြောင့် ဌီခဏသို့ ရောက်မှသာ အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသည် (ဝိဘာဝိနီ၊၂၁၀)။

ထူးခြားဖြစ်စဉ်များ၌ ဩဇာရုပ်၏ အခန်းကဏ္ဍ

မိခင်ဝမ်း၌ ကိန်းသောကလေးသည် မိခင် စားမျိုအပ်သော စားဖွယ်သောက်ဖွယ်၌ တည်သော ဩဇာဖြင့် မျှတရသည်။ သို့သော်လည်း ဩဇာသည် ကြမ်းတမ်း၏၊ ကလေးငယ်သည် နူးညံ့၏။ ထို့ကြောင့် ရက်သတ္တတစ်ပတ် နှစ်ပတ် ရှိသောအခါ၌သာ ကလေးငယ်၌ တည်သည်။ ထိုသို့ တည်သောအခါ၌သာ အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသည်။ ကလေးငယ်၏ ကိုယ်၌ တည်သော ဩဇာ၏ အကြောင်းပစ္စည်း ဖြစ်သည်၊ ထိုအကြောင်းပစ္စည်းကို ရ၍ ဩဇာက အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃။ သံ၊ဋီ၊၁၊၃၀၈။ မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၂၁၄)။

အဇ္ဈတ္တိကဩဇာသည်သာလျှင် အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသည်မဟုတ်ပါ။ စားမျိုအပ်သော အစာအာဟာရ၌ ပါဝင်သော ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည်လည်း ရောက်ရှိသောအခါ အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသည်၊ ထိုဩဇာသည် ခံတွင်း၌ ထားအပ်ကာမျှဖြင့်ပင် အဋ္ဌကလာပ်ရုပ်ကို ဖြစ်စေသည်၊ သွားဖြင့်ကြိတ်ချေ၍ မျိုအပ်သောအခါ၌ ထမင်းတစ်လုံးတစ်လုံးသည် အဋ္ဌကလာပ်ရုပ်တစ်ခုတစ်ခုကို ဖြစ်စေသည် (မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၂၁၅)။

ဘုရားအလောင်းတော် ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်စဉ်အခါက လျှာ၌ရှိသော ရသဟရဏီအကြောတို့သည် ဩဇာကို ဆောင်ယူသဖြင့် လျှာပေါ်သို့ တင်အပ်သော ဆန်တစ်လုံးမျှသည်လည်း တစ်ကိုယ်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့သည်၊ အခြားသူတို့အား ဤသို့သော ရသဟရဏီအကြော မရှိသောကြောင့် ဩဇာ ပျံ့နှံ့ခြင်း မရှိ၍ ရောဂါများကြသည် (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၁။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၄၀)။

အခါမဟုတ်သည်၌ စားအပ်သော အစာအာဟာရသည် ဩဇာကို မဖြစ်စေ (အံ၊၂၊၂၂၇။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၂)။ ဒုစရိုက်ပြုသူသည် စိတ်ပူပန်သဖြင့် အစာအာဟာရ စားသောက်ပါသော်လည်း ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ဩဇာမပျံ့နှံ့၊ ထို့ကြောင့် အရိုးအရေသာ ကြွင်းကျန်သူ ဖြစ်ရသည် (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၉၈)။

ဆွမ်း၊ ခဲဖွယ်၊ ဘောဇဉ် အစရှိသည်၌ တည်သော ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည် အာဟာရဇရုပ်အား ဇနကသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်- အဇ္ဈတ္တိကဩဇာသည် ဇနကသတ္တိ၊ ဥပထမ္ဘကသတ္တိတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗဟိဒ္ဓဩဇာသည်လည်း ဥပထမ္ဘကသတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း ကျေးဇူးပြုသည် (အကျယ်ကို ဝီထိနှင့် သုံးချက်စု ဘာသာဋီကာ။ ၂၃၁-၂၃၃-ကြည့်)။

ရုက္ခစိုးနတ်သည် လူတို့ ပူဇော်တင်မြှောက်အပ်သော မုန့်ခဲဖွယ်၌ တည်သော ဩဇာကို စားသုံးသည် (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၄၈)။ မုသားပြောသော မင်းတို့၏ နိုင်ငံ၌ မြေဆီသည် ထွန်ယက်ရာဌာနမှ အောက်သို့ (၇)တောင်မျှ လျောကျသည်၊ ထို့ကြောင့် အာဟာရ၌လည်းကောင်း၊ ဆီ၊ ပျားရည်၊ တင်လဲ စသော ဆေးတို့၌လည်းကောင်း ဩဇာမရှိဖြစ်ရသည်၊ ဩဇာမရှိသော အာဟာရကို စားသုံးရသဖြင့် လူတို့ ရောဂါဖျားနာ များကြရသည် (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၁၁၈၊ ၂၅၈)။ မိုးသောက်အခါ၌ စားအပ်သော အစာအာဟာရသည် ပစ္ဆိမယံ၌ ကျေညက်၍ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ဩဇာတည်လာသည် (သာရတ္ထ၊၂၊၃၀၃)။

ဩဇာသက်သက်ကို စားမျို၍ မရနိုင် (အနုဋီ၊၃။ ၂၅၈)။ ထိုဩဇာကို လောက၌ “ရသဓာတ်”ဟု ခေါ်သည် (အနုဋီ၊၁၊၁၆၆)။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ၁၈။ ကဗဠီကာရ အာဟာရ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ