ကမ ၅-မျိုး

ကမ ၅-မျိုး ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပိဋကတ်တော်နှင့် အဋ္ဌကထာတို့၌ တရားတော်များကို ရှင်းလင်းတင်ပြရာတွင် အသုံးပြုသော အစဉ်လိုက် တင်ပြပုံ ငါးမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ပဋိသံဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ၊ ဒုတိယအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၃၀။ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဒုတိယအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၁၀၇။အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီအဋ္ဌကထာ၊ စာမျက်နှာ ၂၈။ ဤ "ကမ" သည် "ကမ္မ" (ပြုလုပ်မှု၊ ကံ) နှင့် မတူဘဲ ပါဠိဘာသာ "က္ကမ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "အစဉ်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ဤကမ ငါးမျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ကမ ၅-မျိုး
ပဋိသံ-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၀။ ။ ကမာဝိနိစ္ဆယကထာ၊ ဝိသုဒ္ဓိ-ဒု-အုပ်-၁၀၇။ အဘိ-၂-ဋ္ဌ-၂၈၊ (ဥပတ္တိက္ကမ ပဟာနက္ကမ ပဋိပတ္တိက္ကမ ဘူမိက္ကမ ဒေသနာက္ကမ)။ ။ တနည်းသုံးမျိုး၊ ဝိသုဒ္ဓိ-ဒု-အုပ်-၂၀၄။ ။ အဘိ-၂-ဋ္ဌ-၁၇၃။ ܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[01/259]܀

 ဥပ္ပတ္တိက္ကမ - ဖြစ်ပေါ်လာမှု အစဉ်
 ပဟာနက္ကမ - ပယ်ရှားမှု အစဉ်
 ပဋိပတ္တိက္ကမ- ကျင့်ကြံမှု အစဉ်
 ဘူမိက္ကမ - ဘုံ အစဉ်
 ဒေသနာက္ကမ - ဟောကြားတော်မူမှု အစဉ် 

ဥပ္ပတ္တိက္ကမ - ဖြစ်စဉ်

ဥပ္ပတ္တိက္ကမ ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိလာပုံ သို့မဟုတ် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲလာပုံ အဆင့်ဆင့်ကို အစဉ်အတိုင်းပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် သတ္တဝါတို့ သန္ဓေတည်စအချိန်မှစ၍ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာပုံကို ဟောကြားတော်မူသော ဒေသနာသည် ဥပ္ပတ္တိက္ကမ ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် -

 "ပဌမံ ကလလံ ဟောတိ၊ ကလလာ ဟောတိ အဗ္ဗုဒံ။
 အဗ္ဗုဒါ ဇာယတေ ပေသိ၊ ပေသိယာ နိဗ္ဗတ္တတီ ဃနော။"

အဓိပ္ပာယ်မှာ -

 ပထမဦးစွာ ကလလရေကြည် ဖြစ်၏။
 ကလလရေကြည်မှ အဗ္ဗုဒ (အမြှုပ်) ဖြစ်၏။
 အဗ္ဗုဒမှ ပေသိ (သွေးခဲ) ဖြစ်၏။
 ပေသိမှ ဃန (အခဲတုံး) ဖြစ်လာ၏။

ဤကဲ့သို့သော သန္ဓေသား၏ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုကို ပြဆိုသော အစဉ်သည် ဥပ္ပတ္တိက္ကမ မည်၏။သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ယက္ခသံယုတ်ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာ။

ပဟာနက္ကမ - ပယ်စဉ်

ပဟာနက္ကမ ဆိုသည်မှာ ကိလေသာများကို အဆင့်ဆင့် ပယ်ရှားသွားပုံကို အစဉ်အတိုင်း ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ အရိယမဂ်ဉာဏ်အသီးသီးတို့ဖြင့် ပယ်ရှားရမည့် ကိလေသာများကို အစဉ်လိုက်ပြဆိုခြင်းသည် ပဟာနက္ကမ ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် -

 ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ - သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ် (ဒဿန) ဖြင့် ပယ်ရမည့်တရားများ (ဥပမာ- သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ)။
 ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ - အထက်မဂ်ဉာဏ်များ (ဘာဝနာ) ဖြင့် အဆင့်ဆင့် ပယ်ရမည့်တရားများ (ဥပမာ- ကာမရာဂ၊ ဗျာပါဒ စသည်)။

ဤသို့ ကိလေသာတို့ကို မဂ်ဉာဏ်အလိုက် အစဉ်အတိုင်း ပယ်ပုံကို ပြဆိုခြင်းသည် ပဟာနက္ကမ မည်၏။အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်။

ပဋိပတ္တိက္ကမ - ကျင့်စဉ်

ပဋိပတ္တိက္ကမ ဆိုသည်မှာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်တရားများကို အစမှအဆုံး အစဉ်အတိုင်း ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာရှုပွားရာတွင် ရှေးဦးစွာ ဖြည့်ကျင့်ရမည့် အကျင့်မှစ၍ အဆင့်ဆင့်သော ဉာဏ်စဉ်များကို ပြဆိုခြင်းသည် ပဋိပတ္တိက္ကမ ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် ဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါး ကို အစဉ်အတိုင်း ပြဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

 သီလဝိသုဒ္ဓိ (အကျင့်သီလ စင်ကြယ်ခြင်း)
 စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ (စိတ်စင်ကြယ်ခြင်း)
 ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (အမြင် စင်ကြယ်ခြင်း)
 ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ (ယုံမှားခြင်းကို ကျော်လွှား၍ စင်ကြယ်ခြင်း)
 မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (မဂ်ဟုတ်-မဟုတ်ကို သိမြင်၍ စင်ကြယ်ခြင်း)
 ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (အကျင့်လမ်းစဉ်ကို သိမြင်၍ စင်ကြယ်ခြင်း)
 ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို သိမြင်၍ စင်ကြယ်ခြင်း)

ဤသို့သော အကျင့်စဉ်ကို အစမှအဆုံး ပြဆိုသော အစဉ်သည် ပဋိပတ္တိက္ကမ မည်၏။

ဘူမိက္ကမ - ဘုံစဉ်

ဘူမိက္ကမ ဆိုသည်မှာ တရားတော်များကို ဘုံ၊ ဘဝ အလိုက် ခွဲခြား၍ အစဉ်အတိုင်း ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါတို့ ကျင်လည်ရာ ဘုံအလိုက် ဖြစ်သော တရားများကို အစဉ်အတိုင်း ပြဆိုခြင်းသည် ဘူမိက္ကမ ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် -

 ကာမာဝစရဓမ္မာ - ကာမ ၁၁-ဘုံ၌ ဖြစ်သော တရားများ။
 ရူပါဝစရဓမ္မာ - ရူပ ၁၆-ဘုံ၌ ဖြစ်သော တရားများ။
 အရူပါဝစရဓမ္မာ - အရူပ ၄-ဘုံ၌ ဖြစ်သော တရားများ။
 လောကုတ္တရာဓမ္မာ - လောကုတ္တရာဘုံ၌ ဖြစ်သော တရားများ။

ဤသို့ တရားတို့ကို ဘုံအလိုက် အစဉ်ခွဲခြားပြဆိုခြင်းသည် ဘူမိက္ကမ မည်၏။

ဒေသနာက္ကမ - ဟောစဉ်

ဒေသနာက္ကမ ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က တရားနာပရိသတ်၏ အခြေအနေ၊ အလိုအစွမ်း (အဇ္ဈာသယ) ကိုလိုက်၍ အစဉ်အတိုင်း ဟောကြားတော်မူသည့်ပုံစံကို ပြခြင်း ဖြစ်သည်။

သာဓကအားဖြင့် နှစ်မျိုး တွေ့ရသည် -

၁။ တရားအစုတို့ကို အစဉ်ပြခြင်း။ ဥပမာ - သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ပါး၊ ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါး၊ ဣန္ဒြေ ၅-ပါး၊ ဗိုလ် ၅-ပါး၊ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး၊ မဂ္ဂင် ၈-ပါး ဟူ၍ အစဉ်အတိုင်း ဟောကြားတော်မူခြင်း။

၂။ အနုပုဗ္ဗိကထာ (အစဉ်အတိုင်း ဟောကြားသော တရား)။ ဥပမာ -

 ဒါနကထာ - စွန့်ကြဲပေးကမ်းခြင်း အကြောင်း၊
 သီလကထာ - သီလစောင့်ထိန်းခြင်း အကြောင်း၊
 သဂ္ဂကထာ - နတ်ပြည်ရောက်ကြောင်း တရားများ အကြောင်း၊
 ကာမာဒီနဝကထာ - ကာမဂုဏ်တို့၏ အပြစ်အကြောင်း၊
 နေက္ခမ္မာနိသံသကထာ - ကာမဂုဏ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်း (တရားရှာခြင်း) ၏ အကျိုးကျေးဇူး အကြောင်း။

ဤသို့ နာယူသူ၏ ဉာဏ်ရည်ကို အဆင့်ဆင့် မြှင့်တင်ပေးသော ဟောကြားမှုအစဉ်သည် ဒေသနာက္ကမ မည်၏။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ