အနုဗောဓဉာဏ်

“အနုဗောဓဉာဏ်” သည် ပါဠိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းမှုမှာ အနုဗောဓ + ဉာဏ ဖြစ်သည်။ “အနု” ဆိုသည်မှာ အဖန်ဖန် သို့မဟုတ် အစဉ်လျှောက်၊ “ဗောဓ” ဆိုသည်မှာ သိခြင်း၊ “ဉာဏ” ဆိုသည်မှာ ပညာ သို့မဟုတ် ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “အနုဗောဓဉာဏ်” ဟူသည် အဖန်ဖန်သိခြင်းဉာဏ် သို့မဟုတ် အစဉ်လျှောက် မှန်းဆ၍ သိခြင်းဉာဏ် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၏

သစ္စာဉာဏ် နှစ်မျိုး
သစ္စဉာဏ် (သစ္စာတရားကို သိသော ဉာဏ်ပညာ) အမျိုးအစား နှစ်မျိုးကို ဖော်ပြထားပါသည်။ ယင်းတို့မှာ -

 လောကီသစ္စဉာဏ် (လောကီရေးရာနှင့် သက်ဆိုင်သော သစ္စဉာဏ်)
 လောကုတ္တရာသစ္စဉာဏ် (လောကကို လွန်မြောက်သော နိဗ္ဗာန်နှင့် သက်ဆိုင်သော သစ္စဉာဏ်)

လောကီသစ္စဉာဏ် ကိုလည်း နှစ်မျိုးခွဲခြားထားပါသည်။

 အနုဗောဓဉာဏ် (အဖန်ဖန် သိခြင်းဉာဏ်)
 ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ် (ပြန်လည် ဆင်ခြင်ခြင်းဉာဏ်)

အနုဗောဓဉာဏ် သည် ရှေးဦးစွာ တရားအားထုတ်စ ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် အဓိက ဖြစ်ပါသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များသည် နိရောဓသစ္စာ (ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်) နှင့် မဂ္ဂသစ္စာ (နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး) တို့ကို တိုက်ရိုက် မသိနိုင်သေးပါ။ ထို့ကြောင့် ကြားနာရသော တရားတော်များ၊ ဆရာသမားများ၏ အဆုံးအမများ၊ မှန်းဆမှု၊ ဆင်ခြင်သုံးသပ်မှုများဖြင့် နားလည်အောင် ကြိုးစားရပါသည်။ ထိုသို့ ကြိုးစားအားထုတ်မှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ကို အနုဗောဓဉာဏ် ဟု ခေါ်ပါသည်။

အနုဗောဓဉာဏ်သည် ဒုက္ခသစ္စာ (ဆင်းရဲခြင်းသစ္စာ) နှင့် သမုဒယသစ္စာ (ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းသစ္စာ) တို့ကိုလည်း အာရမ္မဏကရဏဝသေန (အာရုံပြုခြင်းအားဖြင့်) သိမြင်နိုင်ပါသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဒုက္ခနှင့် သမုဒယတို့ကို အာရုံပြု၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်းဖြင့်လည်း အနုဗောဓဉာဏ်ကို ရရှိနိုင်ပါသည်။

ပဋိဝေဓဉာဏ်သည် လောကုတ္တရာသစ္စဉာဏ် (မဂ်ဉာဏ်)ဖြစ်ပါသည်။ အနုဗောဓဉာဏ်သည်  ပဋိဝေဓဉာဏ်ကဲ့သို့ တစ်ကြိမ်တည်းဖြင့် သိခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အဖန်ဖန် သိမြင်လာမှုမှ ရရှိသောဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ဒုဝိဓဥှိ သစ္စဉာဏံ အနုဗောဓဉာဏဉ္စ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ။ တတ္ထ အနုဗောဓဉာဏံ လောကိယံ အနုဿဝါဒိဝသေန နိရောဓေ မဂ္ဂေ စ ပဝတ္တတိ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၂။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၄၂။ န ပဋိဝေဓဉာဏံ ဝိယ သကိံဒေဝ ဗုဇ္ဈတိ၊ အထ ခေါ (ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတာ အနု အနုဗောဓော၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ) အနု အနု ဗုဇ္ဈနတော အနုဗောဓော၊ အနုဿဝါကာရပရိဝိတက္ကဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဈာနက္ခန္တိအနုဂတော ဝါ ဗောဓော အနု ဗောဓော။ (တဒေဝ ဉာဏန္တိ အနုဗောဓဉာဏံ၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ) န ဟိ သော (တံ) ပစ္စက္ခတော ဗုဒ္ဓတိ၊ အနုဿဝါဒိဝသေန ပန ကပ္ပတ္တာ ဂဏှာတိ (ကပ္ပနမုခေန ဗုဇ္ဈတိ၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ)။ မူလဋီ၊၂၊၅၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၁၆။ ဒုဝိဓံ ဟိ သစ္စဉာဏံ လောကိယံ လောကုတ္တရဉ္စ။ လောကိယံ ဒုဝိဓံ အနုဗောဓဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဉ္စ။ အနုဗောဓဉာဏံ အာဒိကမ္မိကဿ အနုဿဝါဒိဝသေန နိရောဓေ မဂ္ဂေ စ ပဝတ္တတိ။ ဒုက္ခေ သမုဒယေ စ အာရမ္မဏကရဏဝသေန။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၂။

အနုဗောဓဉာဏ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ဉာဏ်နှစ်မျိုး
အနုဗောဓဉာဏ်နှင့် သက်ဆိုင်သော အဓိက ဉာဏ်ပညာ (၂) မျိုးရှိပါသည်။ ယင်းတို့မှာ -
 နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိရမည့် ရုပ်တရား နာမ်တရား၊  
 ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိရမည့် အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ကြောင်း-ကျိုး-ဆက်နွယ်ပုံ သဘောတရား - တို့ဖြစ်ကြသည်။

အနုဗောဓသိ = ဉာတပရိညာသိ
ဤသဘောတရား နှစ်မျိုးတို့ကား အနု အနု ဗုဇ္ဈနေန (= ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန) အနုဗောဓော - ဟူသော သုတ်မဟာဝါဋီကာအနနုဗောဓာတိ ဉာတပရိညာဝသေန အနနုဗုဇ္ဈနာ။ အပ္ပဋိဝေဓာတိ တီရဏပ္ပဟာနပရိညာဝသေန အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနာ။ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၅၊၊) နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ, တဿ စ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော န ပဌမာဘိနိဝေသမတ္တေန ဟောတိ၊ အထ ခေါ တတ္ထ အပရာပရံ ဉာဏုပ္ပတ္တိသညိတေန အနု အနု ဗုဇ္ဈနေန၊ တဒုဘယာဘာဝံ ပန ဒေဿန္တော ဉာတပရိညာဝသေန အနနုဗုဇ္ဈနာတိ အာဟ။ နိစ္စသညာဒီနံ ပဇဟနဝသေန ဝတ္တမာနာ ဝိပဿနာ ဓမ္မေ စ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီ ဧဝ နာမ ဟောတိ ပဋိပက္ခဝိက္ခမ္ဘနေန တိက္ခဝိသဒဘာဝါပတ္တိတော၊ တဒဓိဋ္ဌာနဘူတာ စ တီရဏပရိညာ၊ အရိယမဂ္ဂေါ စ ပရိညာပဟာနာဘိသမယဝသေန ပဝတ္တိယာ တီရဏပဟာနပရိညာသင်္ဂဟော စာတိ တဒုဘယပဋိဝေဓာဘာဝံ ဒေဿန္တော တီရဏ။ ပ။ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနာတိ အာဟ။ (ဒီ၊ဋီ၊၂၊၈၉-၉၀။)၏ ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုသည့်အတိုင်း တစ်ကြိမ်တစ်ခါ သိရုံမျှဖြင့် လိုရင်းကိစ္စ မပြီးနိုင်ဘဲ ကြိမ်ဖန်များစွာ ထပ်ခါထပ်ခါ သိပါမှ လိုရင်းကိစ္စ ပြီးစီးနိုင်သော ကြောင့် ယင်းနာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် နှစ်ပါးကို အနုဗောဓဉာဏ်ဟု ခေါ်ဆို၏၊ ယင်းအနုဗောဓ ဉာဏ်ဖြင့် သိမှုကို အနုဗောဓသိဟု ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဉာတပရိညာသိတည်း။
ပဋိဝေဓဉာဏ်လည်း ကြည့်ပါ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 အနုဗောဓဉာဏ်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ