ဘိုးပေါက်ဆိန်

ဘုန်းဘုရားကြီး ဘိုးပေါက်ဆိန် (ခေါ်) ဦးဝိဇ္ဇာဓရ သည် ထင်ရှားသော ပဌမံ ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာဓိုရ် ကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဘွဲ့အမည်မှာ ဦးဝိဇ္ဇာဓရ သောဘိတ ဖြစ်ပြီး “ဘုန်းဘုရားကြီး” ဟုလည်းကောင်း၊ “ဘိုးပေါက်ဆိန်” ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။  

 ဘိုးပေါက်ဆိန်ဟု အမည်တွင်ပုံ 
ဘိုးပေါက်ဆိန်သည် ရန်ကုန်သို့ မကြွမှီ ဧရာ၀တီတိုင်း၊ ဟင်္သာတမြို့အနီးက မရမ်းရွာတွင် တစ်ပါးတည်း သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ဖြစ်သလို နေထိုင်ပြီးတရားကိုသာ ဂရုစိုက်ကျင့်ကြံနေသဖြင့် အချို့က ဘုန်းကြီးရဟန်းဟုပင် မထင်ဘဲ ပြစ်မှားစော်ကားခြင်းများ ရှိကြသည်။ ဟင်္သာတမြို့ ဝန်းကျင်တွင် ပြည်တွင်းအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ရှိနေသည်။ တစ်နေ့တွင် မသမာသူလူတစ်စုသည် တောထဲတွင်တရားကျင့်နေသော ဘုန်းဘုရားကြီးကို ရဟန်းသံဃာဟုမထင်ဘဲ ထောက်လှမ်းရေးဟု သံသယဖြစ်ပြီး နှိပ်စက်စစ်ဆေးပါသည်။ ရိုက်နှက် နှိပ်စက်ရာတွင် ပေါက်ဆိန်ကြီးနှင့်ပေါက်ခဲ့ပါသည်။ ဘုန်းဘုရားသည် ကြောက်လန့်ခြင်းမရှိပဲ “ထပ်လုပ်ကွာ၊ လုပ်စမ်းကွာ”ဟု ပြောသဖြင့် လူမိုက်မှ သေနတ်ဖြင့်ပစ်သည်။ သို့သော်လဲ ကျည်ဆန်ကမထွက်ပေ။ ဘေးဘက်ကိုလွှဲ၍ပစ်ကြည့်တော့မှ ကျည်ဆန်ထွက်သည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးကို ချိန်၍ထပ်ပစ်သည်။ ကျည်ဆန်ကထွက်မလာ။ အဲဒီအခါ ဘုန်းဘုရားကြီးက “ဟေ့လူတွေ လုပ်ကြလေကွာ။ မင်းတို့အလှည့်ပြီးပြီလားကွ၊ ကဲ…မင်းတို့အလှည့်ပြီးရင် ငါ့အလှည့်ကွ” ဟုပြောဆိုပြီး ပုဆိန်ကို ထဆွဲပြီး ထိုလူရမ်းကားတို့ကို လိုက်ပေါက်လေတော့သည်။ လက်နက်ကိုင်လူတစုလည်း ကြောက်ကြောက်လန့်လန့်နှင့် ခြေဦးတည်ရာထွက်ပြေးကြလေတော့သည်။ ထိုကြောင့် “ပေါက်ဆိန်ကိုယ်တော်” “ဘိုးပေါက်ဆိန်ဆရာတော်” “ဘုန်းဘုရားကြီး ဘိုးပေါက်ဆိန်” ဟု အများက ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီး၏ တပည့်များကမူ ဘုန်းဘုရားကြီးသည် အလွန်ထက်မြက် ထူးခြားလှသော ပါရမီရှင် သာသနာပြုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် " သူရဲ့ ထူးချွန်ထက်မြက်တဲ့ ဥာဏ်ပညာကိုအလွန်ထက်မြက်လှတဲ “ပေါက်ဆိန်”  လို့ တင်စားပြောဆိုကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။  စကားပြောရာမှာလည်း တပည့် ဒကာ ဒကာမတွေရဲ့ အလိုကို မလိုက်ဘဲ ပြောစရာရှိပြီဆိုရင် မညှာမတာ၊ ရက်ရက်စက်စက် ပေါက်ဆိန်နဲ့ ပေါက်သလို ပြောတတ်လို့ ဘုန်းကြီးဦးပေါက်ဆိန်၊ ဘိုးပေါက်ဆိန်ဟု ခေါ်ကြကြောင်းပြောဆိုကြသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီး၏ အမှတ်တံဆိပ် သည်လည်း “ပေါက်ဆိန် နှစ်လက်” ဖြစ်သည်။ဦး၀ိဇ္ဇာဓရ၏ သာသနာခရီးနှင့် သူတို့အမြင် (1st ed.). (2002). စစ်သည်တော်စာပေ. https://www.myanmaronlinesales.com/MyanmarBooks/BookDetails/10784

 ဘုန်းဘုရားကြီး၏ မျိုးရိုး၊ မွေးသက္ကရာဇ်နှင့် မွေးဖွားရာဇာတိ 

 မွေးဖွားရာဇာတိ 
ဘုန်းဘုရားကြီးဘိုးပေါက်ဆိန်၏ မွေးဖွားရာဇာတိ၊ မိဘအမည်များနှင့် မွေးသက္ကရာဇ်တို့ကို မည်သူမှ တိကျစွာ မသိရှိထားပေ။ လူအများက သူသည် ပုဂံခေတ်မှ ထွက်ရပ်ပေါက်ခဲ့သော ရှင်အဇ္ဇဂေါဏ (ရှင်မထီး) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သူ၏ မွေးရပ်ဇာတိနှင့် ပတ်သက်၍ မတူညီသော ဒေသများမှ ဒကာများက အသီးသီး ပြောဖော်ပြထားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဘားအံမှ အသက် ၈၀ အရွယ် ဒကာမကြီးတစ်ဦးက ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ဘားအံဇာတိဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ ရွှေဟင်္သာဘန်ကောက်လုံချည်စက်သူဌေး ဦးဘသန်းကမူ ရှမ်းလူမျိုးဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်ဇာတိဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အတူ မြောင်းမြမှ ဒကာများက မြောင်းမြဇာတိဖြစ်သည်ဟုလည်းကောင်း၊ မုံရွာမှ ဒကာများက မုံရွာဇာတိဖြစ်ပြီး မုံရွာတွင်ပင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်ဟုလည်းကောင်း ဆိုကြသည်။ ပဌမံ၀ိဇ္ဇာမဟိဒ္ဓိ ညွှန့်ပေါင်းကျမ်း: အတွဲ (၃) (1st ed.). (2020). မိုးကျော်စာပေ. https://www.myanmarbookshop.com/MyanmarBooks/BookDetails/53570 

 သက်တော် 
ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ဘုရင့်နောင်၊ အလောင်းဘုရား၊ ဘိုးတော်ဘုရား၊ မင်းတုန်းမင်း၊ သီပေါမင်း လက်ထက်က ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော ကိုယ်တွေ့အဖြစ်အပျက်များကို ပြောပြလေ့ရှိသည်။ ပဌမံ ဘိုးဘိုးအောင် ကို “မောင်ရွှေအောင်” ဟုလည်းကောင်း၊ အဘ ဘိုးမင်းခေါင် ကို “မောင်မင်းခေါင်ကြီး” ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ပဌမံဘိုးဘိုးအောင်နှင့် အဘဘိုးမင်းခေါင်တို့ထက် အသက်ပိုကြီးမည်ဟု ယူဆကြသည်။ အသက် ၈၀ အရွယ် အဖိုးအိုတစ်ဦးကလည်း ငယ်စဉ်က “ဘိုးပေါက်ဆိန်ဆိုတဲ့ ဘုန်းကြီးကို ဖူးဖြစ်အောင်ဖူး” ဟူသော ဖခင်ဖြစ်သူ၏ မှာကြားချက်အရ လာရောက်ဖူးမျှော်ခဲ့ဖူးသည်။ ဤအချက်များအရ ဘုန်းဘုရားကြီး၏ သက်တော်ကို ခန့်မှန်းရန် အလွန်ခက်ခဲလှသည်။ ဦးလှရွှေ (တောင်ဥက္ကလာပ) က ဘုန်းဘုရားကြီး၏ မွေးနှစ်သက္ကရာဇ်၊ မိဘများနှင့် မွေးရပ်ဇာတိတို့ကို မေးမြန်းခဲ့သော်လည်း ဘုန်းဘုရားကြီးက ဖြေကြားခြင်းမပြုခဲ့ပေ။ တစ်ခါတစ်ရံ တပည့်များက ထိုအကြောင်းကို မေးမြန်းလျှင် “ဒါတွေသိလဲ အပိုပါဘဲကွာ။ အပိုတွေ အကျိုးမရှိတာတွေ မလုပ်နဲ့၊ မကြံနဲ့၊ မပြောနဲ့” ဟု ဆုံးမစကားပြောကြားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဘုန်းဘုရားကြီး၏ တပည့်တစ်ဦးဖြစ်သူ ပန်းချီဆရာ ဦးဘရီ၏ မှတ်တမ်းအရ ဘုန်းဘုရားကြီး၏ မွေးနေ့မှာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၅ ခုနှစ် တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၉ ရက်နေ့ (ခရစ်နှစ် ၁၉၆၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၃၀) ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထိုနေ့တွင် နာဂလှိုင်ဂူ သစ္စာဝါဒီ ဘိုးရသေ့ကျောင်းကြီး၌ ဘုန်းဘုရားကြီးအား ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း၊ မုန့်ဟင်းခါးကျွေးခြင်းနှင့် သစ္စာဝါဒီ ဘိုးရသေ့ကျောင်းသို့ “ဟင်းလေးအိုး” ပေးပို့လှူဒါန်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

 ဒေသအသီးသီးတွင် သီတင်းသုံးခဲ့ဖူးခြင်း 
အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ လာရောက်ဖူးမျှော်သူများ၏ ပြောကြားချက်များအရ ဘုန်းဘုရားကြီးဘိုးပေါက်ဆိန်သည် ရွှေကြေးမုံ၊ ချောင်းဦး၊ ရွှေဘို၊ ပြည်၊ တိုက်ကြီး၊ မအူပင်၊ ဖျာပုံ၊ ဝါးခယ်မ၊ ဒေးဒရဲ၊ ညောင်းတုန်း၊ ဟင်္သာတ၊ ဘားအံ၊ ရှမ်းပြည်၊ မြောင်းမြ၊ မုံရွာ၊ မြစ်သား၊ ကချင်ပြည်နယ် စသည့် ဒေသများတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ သီတင်းသုံးနေထိုင်ခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီ နှစ်ပေါင်း ၂၀ ခန့်က မအူပင်မြို့တွင် တရုတ်လူမျိုး “တတ” ဆိုသူနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ဖူးပြီး၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ “တတ” နှင့် ပြန်လည်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုအခါ “တတ” မှာ ဆံဖြူ၊ နားထိုင်း၊ ခါးကိုင်းနေပြီဖြစ်သော်လည်း ဘုန်းဘုရားကြီးမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာက တွေ့ဆုံခဲ့စဉ်ကအတိုင်း ငယ်ရွယ်နုပျိုနေဆဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။  

 ‌ဘုန်းဘုရားကြီး၏ ထူးခြားသော သွင်ပြင်လက္ခဏာများ 
ဘုန်းဘုရားကြီးဘိုးပေါက်ဆိန်သည် မျက်မှန်အနက်ကြီးကို အချိန်ပြည့် တပ်ဆင်ထားခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသည်။ သူ၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် ရေချိုးခြင်းမရှိသော်လည်း နံစော်ခြင်းမရှိ။ ညဘက်တွင် ဆွယ်တာလက်ရှည် အ၀ါရောင်ကို ၀တ်ဆင်ပြီး အိပ်စက်ခြင်းမပြုဘဲ အခန်းအတွင်း၌ ဖိုထိုးခြင်း၊ အင်းစီရင်ခြင်း စသဖြင့် အလုပ်များကို ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ သူ၏ မျက်လုံးများသည် တစ်ဖက်တွင် ကျဥ်းကျဥ်းသေးသေး၊ တစ်ဖက်တွင် ပြူးပြူးကျယ်ကျယ်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ပုဂံခေတ်မှ ရှင်အဇ္ဇဂေါဏ (ရှင်မထီး)ဟု ယူဆကြသည်။ 

ဘုန်းဘုရားကြီးသည် အနေအထိုင်ရိုးသားပြီး ကျစ်လစ်သိုသိပ်ကာ ဝါကြွားခြင်းမရှိဘဲ နေထိုင်သည်။ သူ၏ ထက်မြက်မှုသည် ထင်ရှားပြီး “သိဒ္ဓိပေါက်နေသည်” နှင့် “အရာရာကြိုသိနေသည်” ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် သူနှင့် တွေ့ဆုံဖူးသူများက ချီးမွမ်းလေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်သို့ ကြွရောက်ရှိလာသောအခါ ထူးဆန်းသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် အများမှ လာရောက်ဖူးမျှော်ကြသည်။ လောကီဝိဇ္ဇာ ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာများ၊ စာပေပရိယတ္တိ ကိစ္စရပ်များတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်သာမက ရဟန်းများပါ သူ့ထံ အားကိုးကာ မေးမြန်းလေ့ရှိပြီး မေးခွန်းများကို ဂဃဏနဖြင့် ဖြေဆိုပေးနိုင်သည်။ အလွန်နက်နဲသော ပုစ္ဆာများကိုပင် ဖြေဆိုနိုင်စွမ်းရှိပြီး အဂ္ဂရတ်ဆိုင်ရာ မေးခွန်းများကိုလည်း စိတ်ရှည်လက်ရှည်ဖြင့် ဖြေကြားသည်။ 

ပယောဂကုနှင့် ဆေးဝါးကုသမှုပိုင်းတွင် ဘိုးပေါက်ဆိန်သည် ကျွမ်းကျင်သည်။ သို့သော် ကိုယ်တိုင်ကုသခြင်းမပြုဘဲ ဆေးဝိဇ္ဇာဆရာတော် ဦးစိန္တာ (သဘာဝဓမ္မ ကြည်မြင့်တိုင်) အား လွှဲပြောင်းကုသစေသည်။  အင်း၊ လက်ဖွဲ့၊ ဂါထာ၊ မန္တာန်စသဖြင့် မေးမြန်းလာသည်ကိုလည်း မဆိုင်းမတွဖြင့် ဖြေကြားနိုင်ပြီး တရားဓမ္မဝိနည်းဆိုင်ရာ မေးခွန်းများကိုလည်း ဖြေရှင်းပေးနိုင်သည်။ အများသူငှာ နားမလည်သော ဘာသာစကားများကို နားလည်ပြီး အင်္ဂလိပ်၊ ဂျာမဏီ စသဖြင့် နိုင်ငံခြားဘာသာစကားများကိုလည်း ကျွမ်းကျင်တတ်ကျွမ်းသည်။ 

 ‌ဘုန်းဘုရားကြီး ရန်ကုန်သို့ ကြွလာခြင်း 
ဘုန်းဘုရားကြီး ဘိုးပေါက်ဆိန် သည် ဂျပန်ခေတ်အတွင်း ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဟင်္သာတမြို့အနီး မရမ်းရွာ၌ တစ်ပါးတည်း သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုများကြောင့် ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ (မြန်မာနှစ် ၁၃၁၂) တွင် မရမ်းရွာ၌ ဆက်လက်သီတင်းမသုံးတော့ဘဲ ရန်ကုန်မြို့သို့ ကြွလာခဲ့သည်။ ထိုခရီးတွင် ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ပေါက်စေတီပထမဆရာတော် ဦးရေဝတနှင့် ပေါက်စေတီဆရာတော် ဦးသုမိတ္တာတို့နှင့်အတူ ကြွခဲ့သည်။ ဟင်္သာတမြို့ ရေလဲကျေးရွာအနီး ကိုင်းတောထဲမှ အလံရိုက်အချက်ပြ၍ ဧရာ၀တီသင်္ဘောအား ဆိုက်ကပ်စေခဲ့သည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးသည် မိမိ၏ လွယ်အိတ်ကို ကိုယ်တိုင်မသယ်ဘဲ၊ ဦးရေဝတအား လွယ်အိတ်ကို သယ်စေခဲ့သည်။ ထိုအိတ်ထဲတွင် ဆေးပြင်းလိပ်တစ်မျိုးသာရှိပြီး သင်္ဘောလက်မှတ်နှင့် ငွေကြေးတို့ မပါဝင်သဖြင့် ဦးရေဝတအနေဖြင့် ပူပန်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဘုန်းဘုရားကြီးကတော့ တည်ငြိမ်အေးဆေးစွာ ခရီးဆက်ခဲ့သည်။ သင်္ဘောပေါ်ရောက်လာသည့်အခါ၊ ဒကာ ဒကာမ အလှူရှင်များက သဒ္ဓါတရားအပြည့်အဝဖြင့် လက်မှတ်လှူဒါန်းခြင်း၊ အရုဏ်ဆွမ်းနှင့် နေ့ဆွမ်းများကိုလည်း ပြည့်စုံအောင် ဆက်ကပ်ခြင်းပြုကြသည်။ ဤသို့လှူဒါန်းမှုများကြောင့် ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ငွေကြေးမရှိသော်လည်း ခက်ခဲမှုမရှိဘဲ ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိလာနိုင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဘုန်းဘုရားကြီးနှင့် ကြိုတင်ချိန်းဆိုထားခြင်းမရှိဘဲ ကမာရွတ်မြို့နယ်မှ ရဲမင်းကြီး ဦးဘသွန်း (ဒေါ်မမကြီး၏ဖခင်) က လာရောက်ကြိုဆိုခဲ့သည်။ ဦးဘသွန်း၏အဆိုအရ “ဘုန်းဘုရားကြီး ကြွလာပြီ၊ ညနေ ၄ နာရီ သင်္ဘောဆိပ်ရောက်မည်” ဟု အမည်မသိအမျိုးသားတစ်ဦးက သတင်းပေးခဲ့သဖြင့် ကြိုသွားရခြင်းဖြစ်သည်။ ဦးဘသွန်း၏အိမ်၌ သုံးလကြာ သီတင်းသုံးပြီးနောက်၊ စမ်းချောင်း ရှမ်းလမ်း၌ အောင်မင်္ဂလာသိဒ္ဓိကျောင်းတိုက် ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။  ဘုန်းဘုရားကြီးသည်  လောကီပညာ၊ စာပေ၊ ပရိယတ္တိသင်ကြားရေးတို့တွင် နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်ခဲ့သဖြင့် မေးခွန်းအမျိုးမျိုးကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပြည်သူများမှ “၀ိဇ္ဇာ”၊ “သိဒ္ဓိပေါက်နေသော ဘုန်းကြီး” ဟု ယူဆလာကြပြီး လာရောက်ဖူးမြော်ခဲ့ကြသည်။

 ဘုန်းဘုရားကြီးနှင့် ထူးခြားသော အဖြစ်အပျက်များ 

 ဘုန်းဘုရားကြီး သိဒ္ဓိပြခြင်း 
ဘုန်းဘုရားကြီး၏ များစွာသော တပည့်များအနက် အနီးကပ် တပည့်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဦးတင်မြင့် (ဒုတိယချွေတာစုဆောင်းရေးမင်းကြီး) ခေါ် ကိုမောင်မောင်သည် ဘုန်းဘုရားကြီး၏ သိဒ္ဓိပြမှုကို မျက်မြင်တွေ့မြင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ တစ်နေ့မှာ ကိုမောင်မောင်သည် ဘုန်းဘုရားကျောင်းသို့ သွားရာတွင် ဘုန်းဘုရားကြီးက “မောင်မောင် လာဦး” ဟုခေါ်ပြီး “ငါ့မျက်စိတွေယားလို့ မင်းမှာ ပရုပ်ဆီဘူး မပါဘူးလား” ဟု မေးမြန်းသည်။ ကိုမောင်မောင်က “တပည့်တော် အိမ်က ယူလာတဲ့ ကျားဘမ်းပရုပ်ဆီဘူး ပါပါတယ်” ဟုဖြေကာ ပေးအပ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ပရုပ်ဆီဘူးအဖုံးဖွင့်၍ ဆီတစ်ဝက်ခန့်ကို လက်ညှိုးဖြင့်ကလော်ကာ မျက်လုံးထဲသို့ မွှေနှောက်ထိုးသွင်းသည်။ မကြာခင်ပင် “အခုမှပဲ အယားပြေသွားတော့တယ်” ဟုဆိုရာတွင် ကိုမောင်မောင်မှာ ထင်မှတ်ထက်ကွဲလွဲသည့် သိဒ္ဓိပြမှုကို မျက်မြင်ဒိဌအဖြစ်မြင်တွေ့ရသဖြင့် အံ့သြမှုကြီး ခံစားခဲ့ရသည်။  

အနီးနေတပည့်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဦးမြင့်စိုးကလည်း ဘုန်းဘုရားကြီး၏ သိဒ္ဓိပြမှုကို အကြိမ်များစွာမြင်တွေ့ဖူးသည်။ တစ်ခါမှာ တပည့်တစ်ဦးက “ခုနေ လိမ္မော်သီး ချိုချိုအေးအေးလေးများ စားလိုက်ရရင် သိပ်ကောင်းမှာ” ဟု ဘုန်းဘုရားကြီးအား လျှောက်လေသည်။ ဦးမြင့်စိုးကတော့ “ဒီလိုအချိန်မှာ စျေးမှာတောင် လိမ္မော်သီး မရှိနိုင်ဘူး” ဟုတွေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှာ ဘုန်းဘုရားကြီးက အခန်းထဲသို့ ၀င်သွားကာ မကြာမှီမှာပင် ကြီးမားသော လိမ္မော်သီးများကို ရင်ဘတ်ဖြင့် ဖေးကပ်၍ ပြန်ထွက်လာသည်။ ဦးမြင့်စိုးအနေနှင့် ဘုန်းဘုရားကြီး၏အခန်းကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်သူဖြစ်သဖြင့် မူလအခန်းအတွင်း မည်သည့် အသီးအနှံမျှ မရှိကြောင်းကောင်းစွာသိလျက်ရှိသည်။

ထို့နောက် “ဘာစားချင်ကြသေးလဲ ပြော” ဟု မေးသောအခါ တပည့်တစ်ဦးက “ဒူးရင်းသီး စားချင်တယ်” ဟု ပူဆာပြန်သည်။ ဦးမြင့်စိုးက “ဒီလူ မရှိတာကိုပူဆာပြန်ပြီ” ဟုထင်ခဲ့သော်လည်း ဘုန်းဘုရားကြီးက ကျက်သရေခန်းသို့ သွား၍ ဒကာအား ဒူးရင်းသီး ယူခိုင်းသည်။ ဒကာသည် ဒူးရင်းသီး ၃ လုံးကို ပြုံးရွှင်ကာ သယ်ယူ ထွက်လာသည့်အခါ တပည့်များအံ့အားသင့်ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အခန်းတစ်ခန်းလုံးတွင်လည်း ဒူးရင်းသီးအနံ့ မွှေးကြိုင်လာခဲ့သည်။

ထိုအပြင် သရက်သီး၊ ထောပတ်သီး၊ နာနတ်သီး စားလိုသူများအတွက်လည်း ဘုန်းဘုရားကြီးသည် သိဒ္ဓိဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့ကြောင်း အနီးကပ်တပည့်များမှ မှတ်တမ်းတင်ဖော်ပြခဲ့သည်။ 

 ဘိုးပေါက်ဆိန်နှင့် မအူပင်မှ တရုတ်လူမျိုး "တတ" 
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ နှစ် ၂၀ ခန့်က မအူပင်မြို့၊ ကမ်းနားလမ်း မြစ်ဆိပ်၌ သဗ္ဗာန်သမားများသည် သင်္ကန်းမပါဘဲ သင်းပိုင်ဖြင့် ရေထဲမျောပါလာသော ရဟန်းတစ်ပါးကို ကယ်ဆယ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ် မအူပင် သဗ္ဗာန်ဆိပ်အနီးရှိ ကုန်စုံဆိုင်ပိုင်ရှင် တရုတ်လူမျိုး “တတ” က ထိုရဟန်းကို မိမိအိမ်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ကမ်းနားကုန်းရှိ ၎င်း၏ကုန်စုံဆိုင် ဘုရားခန်းတွင် နေရာချပေးကာ ရေများသုတ်ပေးခြင်း၊ ဆွမ်းကပ်ခြင်းဖြင့် ပြုစုခဲ့သည်။ ထိုရဟန်းသည် သုံးရက်တိုင်တိုင် “တတ” ၏ ပြုစုမှုကို လက်ခံခဲ့သော်လည်း မည်သည့်စကားမျှ မပြောခဲ့ပေ။

သုံးရက်မြောက်နေ့တွင် ရဟန်းက “တတ၊ ငါသွားတော့မယ်၊ သမ္ဗာန်ဆိပ်ကို လိုက်ပို့” ဟု ပြောကြားခဲ့ရာ “တတ” သည် ရဟန်းကို ပွေ့ချီ၍ မြစ်ဆိပ်သို့ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ မြစ်ဆိပ်သို့ ရောက်သည့်အခါ ရဟန်းက “တတ ငါသွားတော့မယ်” ဟု ထပ်မံပြောကြားကာ မြစ်ထဲသို့ ခုန်ချခဲ့ရာ “တတ” မှာ အံ့အားသင့်စွာဖြင့်သာ ကြည့်နေခဲ့ရသည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် “တတ” သည် မအူပင်မှ ပြောင်းရွှေ့ကာ ရန်ကုန်မြို့၊ လမ်းမတော်၊ အိမ်အမှတ် (၁၄၃) တွင် သမီးများဖြစ်ကြသော ဒေါ်တိုင်ရီနှင့် ဒေါ်ရီငွေတို့နှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ (မြန်မာနှစ် ၁၃၁၂) ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိလာသော ဘိုးပေါက်ဆိန်သည် စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ ရှမ်းလမ်းရှိ သရက်ပင်ကြီးအောက်တွင် ခေတ္တသီတင်းသုံးနေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်သည် အောင်မင်္ဂလာသိဒ္ဓိ ကျောင်းတိုက် တည်ဆောက်နေချိန်ဖြစ်ပြီး ဘိုးပေါက်ဆိန်ထံသို့ တစ်ဆင့်စကားဖြင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သူများ တစ်ဖွဲဖွဲရောက်ရှိလာနေခဲ့သည်။

ထိုသို့ လာရောက်သူများထဲတွင် “တတ” ၏ သမီးများဖြစ်ကြသော ဒေါ်တိုင်ရီနှင့် ဒေါ်ရီငွေတို့လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ တနင်္ဂနွေ ဆွမ်းကပ်ရက်တွင် ဘိုးပေါက်ဆိန်က ဒေါ်တိုင်ရီအား “ဟဲ့ တိုင်ရီ၊ တတ ရှိသေးလား” ဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ ဒေါ်တိုင်ရီ အံ့အားသင့်နေစဉ် “နောက်တစ်ခါလာရင် တတ ကို ငါ့ဆီ ခေါ်လာခဲ့” ဟု ထပ်မံမိန့်ကြားခဲ့သည်။

“တတ” မှာ အိုမင်းမစွမ်းဖြစ်နေပြီဖြစ်၍ ဘိုးပေါက်ဆိန်ကို ရုတ်တရက် မှတ်မိခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ နောက်တစ်ပတ်အကြာတွင် “တတ” နှင့် ဒေါ်တိုင်ရီတို့သည် ဘိုးပေါက်ဆိန်ထံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ “တတ” က ဘိုးပေါက်ဆိန်အား ဦးချကာ ကြည့်ရှုနေစဉ် ဘိုးပေါက်ဆိန်က “တတ ငါ့ကို မှတ်မိလား” ဟု မေးမြန်းခဲ့သည်။ “မမှတ်မိပါဘုရား” ဟု “တတ” က ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့ရာ ဘိုးပေါက်ဆိန်က “တတ သေချာကြည့်စမ်း၊ ငါဘယ်သူလဲလို့” ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ထိုအခါမှ “တတ” သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက မအူပင်မြစ်ကမ်းတွင် မိမိကယ်ဆယ်ခဲ့သော ရဟန်းဖြစ်ကြောင်း မှတ်မိသွားခဲ့သည်။ ထူးခြားသည်မှာ ဘိုးပေါက်ဆိန်သည် ထိုစဉ်က တွေ့ဆုံခဲ့စဉ်ကအတိုင်း ငယ်ရွယ်နုပျိုလျက်ရှိသည်။  

 အင်း၀ိဇ္ဇာဓိုရ် ဘုန်းဘုရားကြီး 
ဘုန်းဘုရားကြီး ဘိုးပေါက်ဆိန်သည် အင်းအတတ်ပညာတွင် ပိုင်နိုင်ကျွမ်းကျင်ပြီး အံ့ဖွယ်ဖြစ်ရပ်များစွာကို ပြသခဲ့သူဖြစ်သည်။

 ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်မှ လေမုန်တိုင်းကို ငြိမ်သက်စေခြင်း 
ဘုန်းဘုရားကြီးသည် တပည့်များနှင့်အတူ ဘတ်စ်ကားသုံးစီးဖြင့် ပုပ္ပါးသို့ ကြွချီခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက် ရာသီဥတုသာယာခဲ့သော်လည်း ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်သို့ တက်ရန်ပြင်ဆင်ချိန်တွင် လေကြမ်းများ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ လေမုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် တပည့်ပရိတ်သတ်များက တောင်တက်မည့်အစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ် ဘုန်းဘုရားကြီးသည် တောင်ခြေရှိ သစ်ရွက်တစ်ရွက်ကို ခူးစေပြီး လက်ဝါးပေါ်တွင် လေးကွက်အင်းချကာ ပစ်လွှတ်လိုက်ရာ ပြင်းထန်စွာတိုက်ခတ်နေသော လေမုန်တိုင်းသည် ချက်ချင်းပင် လေပြေလေညှင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်ကို တပည့်များအားလုံး မျက်မြင်တွေ့ခဲ့ကြရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ဘုန်းဘုရားကြီး၏ အင်းအတတ်ပညာ ထူးခြားမှုကို ဖော်ပြနေသည်။

 ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်မှ အင်းကွက်များ ထင်ရှားခြင်း 
ဘုန်းဘုရားကြီး၏ အင်းဝိဇ္ဇာဖြစ်မှုကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုသည့် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ မီးသတ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (နောင်တွင် မီးသတ်ညွှန်ကြားရေးမှူး သရေစည်သူ) ဦးလှကျော်နှင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်မင်းခေါင်တို့ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော ဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးသည် အောင်မင်္ဂလာသိဒ္ဓိကျောင်းတိုက် တည်ဆောက်နေစဉ် သရက်ပင်ကြီးအောက်တွင် ယာယီသီတင်းသုံးလေ့ရှိပြီး မီးသတ်ဦးလှကျော်က မကြာခဏ လာရောက်ဖူးမြော်လေ့ရှိသည်။ ဦးလှကျော်နှင့် ဗိုလ်မင်းခေါင်တို့ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် ဘုန်းဘုရားကြီး၏ ဝိဇ္ဇာဖြစ်မှုကို စမ်းသပ်လိုစိတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ရေချိုးလေ့မရှိသည်ကို သိရှိရသောအခါ တစ်ရက်တွင် ဦးလှကျော်က "အရှင်ဘုရား၊ ရေမချိုးတာ ကြာပြီထင်တယ်၊ ချေးညှော်တွေနဲ့ ကြည့်မကောင်းလို့ တပည့်တော်တို့ ချိုးပေးပါရစေ" ဟု လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးက ငြင်းဆန်သော်လည်း ဦးလှကျော်က ချုပ်ပေးပြီး ဗိုလ်မင်းခေါင်က ကိုယ်ခန္ဓာကို ရေပတ်တိုက်ခဲ့သည်။ ရေပတ်တိုက်လေလေ၊ ဘုန်းဘုရားကြီး၏ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် အံ့ဩဖွယ်ရာ အင်းကွက်အနီများ ထင်ရှားစွာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုအင်းများကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးစလုံး "ဆရာတော်က အင်းဝိဇ္ဇာပဲ" ဟု တုန်လှုပ်စွာ ရေရွတ်မိပြီး ဘုန်းဘုရားကြီးထံ ဝန်ချတောင်းပန် ကန်တော့ခဲ့ကြသည်။ 

 ကျားပျံမကောက် 
ကျားပျံမကောက်သည် ဘုန်းဘုရားကြီး၏ ထင်ရှားသော တပည့်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဘုန်းဘုရားကြီး၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားစွာ ပါ၀င်ခဲ့လေသည်။  ဦးသန်းမောင်နှင့် ဒေါ်ကောက်တို့ ဇနီးမောင်နှံတို့မှာ စီးပွားရေး အဆင်မပြေ၍ ဘုန်းဘုရားကြီးထံ လာရောက် လျှောက်ထားပါသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးက ခပ်ဆိတ်ဆိတ် နေပြီး အတန်ကြာမှ “ဟဲ့ မကောက်၊ နင် စီးပွားဖြစ်ပြီး သာသနာပြုချင်လား” ဟု မေးပါသည်။ မကောက်က “တပည့်တော် စီးပွားလည်း ဖြစ်ချင်ပါတယ်၊ သာသနာလဲ ပြုချင်ပါတယ်။” ဟု ဖြေကြား လေသည်။ ထိုအခါ ဘုန်းဘုရားကြီးက “နင် တစ်သက်လုံး စီးပွားတက်ပြီး ချမ်းသာရအောင် နင့်နာမည် မကောက်ကို ကက်ကင်းရိုက် ဓာတ်ဆင်ပြီး ကျားပျံမကောက် လို့ အမည်ပေးလိုက်” ဟု ခပ်ပြတ်ပြတ် မိန့်ပါသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီး ကက်ကင်းရိုက်ပေးသည့်အတိုင်း လိုက်နာခဲ့သဖြင့် “ကျားပျံမကောက်” ဆေးပေါ့လိပ်သည် နေ့ချင်းညချင်း အကျိုးပေးလာပြီး ကြွယ်၀ချမ်းသာခဲ့လေသည်။ 

 ဆေး၀ိဇ္ဇာဓိုရ် ‌ဘုန်းဘုရားကြီး 
ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ဆေး၀ိဇ္ဇာဓိုရ်လဲ ဖြစ်ပါသည်။ ၁၃၀၁ ခုနှစ် ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ဘုန်းဘုရား သည် သင်္ကန်း (ဧကသီ)ရဲ့ ထောင့်တစ်ဖက်တွင် အိုးခြမ်းပဲ့ကို တစ်ထုပ်ထုပ်၊ အခြားတဖက်တွင် ကျောက်စရစ်များကို တစ်ထုပ်ထုပ်ပြီး ထိုသင်္ကန်းကို ပုခုံးပေါ်တင်ကာ ရေကာတာကြီး ပေါ်တွင် ခေါက်တုန့်ခေါက်ပြန်လျှောက်နေသည်။ ထိုကဲ့သို့ သွားနေစဉ် ဓနုဖြူ မြို့အနီး ညောင်ချောင်းရွာ တာကြီးနံဘေးတွင် အသုဘတလားစင်တခုကိုတွေ့ သဖြင့် ထိုအသုဘအိမ်သို့ ကြွသွားပြီး မေးမြန်းရာ ထို အိမ်မှ မိန်းကလေးသည် ပိုးထိ (မြွေကိုက်) ၍ သေဆုံးသွားသဖြင့် သဂြိုလ်ရန် အလောင်း ပြင်ထားကြောင်းပြောသည်။ ထိုအခါ ဘုန်းဘုရားက “ဟာ ဒီကလေးမလေး မသေပါဘူး၊ ဘာလို့ ဒီလိုပြင်ထားရတာလဲ၊ အကုန်ဖျက်ပစ်ကြ၊ ကလေးမကို အိမ်ပေါ်ပြန်တင်ပြီး အိပ်ယာထဲပြန်ချထားလိုက်” ဟု စေခိုင်းရာ အိမ်သားများနှင့် ရွာသားများသည်မယုံသော်လည်း ဘုန်းကြီးအမိန့်ကို မလွန်ဆန်ရဲသဖြင့် အလောင်းကို အိမ်ပေါ်ပြန်တင်ပေးလိုက်သည်။ ဘုန်းဘုရားက နွားနို့နှင့်ကြေးဖလားတခုရအောင် ရှာခိုင်းပြီး ရရှိသောအခါ ကြေးဖလားထဲသို့ နွားနို့များထည့်ကာ ကလေးမလေး၏ အနီးမှာ ချထားလိုက်သည်။ ထိုနောက်ခေါင်းရင်းတည့်တည့်မှ ထိုင်ပြီးခန္ဓပရိတ်ဂါထာတွေရွတ်ဖတ်ပေးပြီး ကြေးဖလားကို အသံမြည်အောင်ခေါက်နေသည်။ မကြာလှသော အချိန်တွင် မြွေကြီးတစ်ကောင် သည်ဒေါသတကြီးဖြင့် တရှူးရှူး အသံပေးကာ အိမ်ပေါ်သို့တက်လာသည်။ အိမ်ပေါ်ရှိအချို့ရွာသားများမှာ ကြောက်လန့်၍ဆင်းပြေးကြသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးက မြွေကြီးကို “ဟေ့ကောင်၊ မင်းမဟုတ်ဘူး၊ မင်းနဲ့မဆိုင်ဘူး။ သွား…ဝေး ဝေး သွား၊ ထွက်သွားစမ်း” ဟုနှင်လွှတ်ရာ မြွေကြီးသည် စကားကိုနားလည်သကဲ့သို့အိမ်အောက်သို့ ပြန်ဆင်းသွားလေသည်။ ဘုန်းဘုရားသည် ကြေးဖလားကို ပရိတ်ရွတ်မပျက်ဘဲ ဆက်၍ခေါက်နေသည်။ ခဏကြာသော် မြွေပွေးကြီးတစ်ကောင်သည် လေးတိလေးကန်တအိအိနှင့်တက်လာသည်။ ထိုအခါကျမှ မြွေပွေးကြီးကို “ဟေ့ကောင်၊ မင်းတော်တော် ကျေးဇူးကန်းတာဘဲ၊ သူ့အိမ်မှာလည်းနေပြီး သူကိုဒုက္ခပေးရသလား၊ မင်း အဆိပ်တွေကို ပြန်စုပ်ထုတ်လိုက်” ဟုစေခိုင်းလိုက်သည်။ မြွေပွေးကြီးသည် သွေးကိုစုပ်လိုက်။ ကြေးဖလားထဲက နွားနို့အပေါ်အန်ချလိုက်နဲ့ အကြိမ်များစွာ လုပ်နေရသည်။ စပြီးအန်ချသောသွေးများသည် သွေးနက်သွေးပုပ်များဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်သွေးကောင်းများ ထွက်လာသည်။ ယခင်က သေးဆုံးပြီဟုဆိုသော မိန်းကလေးမလေးလည်း လှုပ်ရှားလာပြီး တဖက်သို့ စောင်းပြီးအိပ်နေသည်။ အိမ်သားတွေလည်းဝမ်းသာလာကြပြီ။ အချို့က ဘုန်းဘုရားအား လက်အုပ်ချီ၍ ရှိခိုးနေကြသည်။ တစ်နာရီခန့်စုပ်လိုက် အန်ချလိုက်လုပ်ပြီးသောအခါ သွေး သည် အနီရောင်ရဲရဲဖြစ်လာသည်။ ကလေးမလေးသည်ထ၍ ထိုင်လိုက်လေပြီ။ ဘုန်းဘုရားသည် မြွေပွေးကြီး ကို ပခြုပ်ထဲထည့်၍ အဝေးသို့ သွားလွှတ်ခိုင်းလိုက်သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဓနုဖြူ မှ ဒကာ ဒကာမများကကလေးမလေးဟာ “ဘုန်းဘုန်းပေးတဲ့အသက်ဘဲရှိတယ်”ဟုဆိုကာ အရမ်းကြည်ညို ကျေးဇူးတင်ကြပြီး ကိုးကွယ်သမှုပြုခဲ့ကြကြောင်းသိရှိရလေသည်။ ယနေ့ခေတ် အချို့သော ပညာရပ်ဂိုဏ်းဆရာ များသည် ဘုန်းဘုရားဘိုးပေါက်ဆိန်ထံမှ မြွေဆိပ်နှင့်ပတ်သက်သော ဆေးပညာရပ်များ ရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ 

 ပုပ္ပါး ဝဲလောင်စေတီ ထီးတင်ပွဲ 
မြင်းခြံဆီ စက်သူဌေးကြီး ဦးကြွက်သည် ငယ်စဥ် ဆင်းရဲသားဘ၀က နွားကျောင်းခဲ့သည့်နေရာဖြစ်သော ၀ဲလောင်စာသင်တိုက်အတွင်း ဘုရားစေတီတစ်ဆူ တည်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဦးကြွက်တစ်သက် ထိုစေတီကို ထီးတင်၍ မအောင်မြင်ပေ။ ဦးကြွက်၏ သားများဖြစ်ကြသော ဦးအေးနှင့် ဦးသိန်းတို့က ဖခင်တည်ခဲ့သော စေတီကို ပြီးမြောက်အောင် ထီးတော် တင်ပေးပါရန် ဘုန်းဘုရားကြီး ထံ အပ်နှံလျှောက်ထားလေသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီး ဘိုးပေါက်ဆိန်သည် ပုပ္ပါးနှင့် မြင်းခြံအကြား၊ ဝဲလောင်ကျောက်ကာရွာရှိ စေတီတော်အား ထီးတင်ပွဲ အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ 

 ထီးတင်ပွဲ ဖြစ်မြောက်အောင်မြင်ခြင်း 
ဦးကြွက်၏သားများဖြစ်သော ဦးအေးနှင့် ဦးသိန်းတို့က ဖခင်တည်ထားခဲ့သော စေတီတော်အား ထီးတော်တင်လှူရန် ဘုန်းဘုရားကြီး ဘိုးပေါက်ဆိန်ထံ လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ဦးသုမိတ္တနှင့်အတူ ဝဲလောင်ကျောက်ကာရွာသို့ ကြွရောက်ပြီး ထီးတင်မည့်ရက်ကို ရွေးချယ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် စေတီတော်၏ မုခ်လေးမုခ်တွင် ထန်းလက်တဲမဏ္ဍပ် များကို ထိုးစေခဲ့သည်။ ဤထန်းလက်တဲများ ထိုးခြင်းသည် မြန်မာစကားပုံဖြစ်သော "မိုးကြိုးပစ် ထန်းလက်ကာ" ဆိုသည့်အတိုင်း ဓာတ်သဘောအရ ကိန်းဆင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဘုန်းဘုရားကြီးက မိန့်ကြားခဲ့သည်။

ထီးတင်ပွဲတွင် ဘုန်းဘုရားကြီးအပြင် မန္တလေး မာန်အောင်ကျောက်သင်္ဘောဆရာတော် ဦးနန္ဒိယ၊ ကြည့်မြင်တိုင် သဘာဝဓမ္မဆရာတော် ဦးစိန္ဒာ နှင့် ပထမဆေးဝင်္ကပါဆရာတော်ကြီး ဦးသူရိယ တို့လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ထီးတော်တင်ရန် အချိန်ကျသောအခါ ဘုန်းဘုရားကြီးက ဦးနန္ဒိယအား တင်စေခဲ့သည်။ ထီးတော်နှစ်ဆင့် တင်နေစဉ်တွင် ကြိုးပြတ်ကျကာ ထီးတော်သယ်ဆောင်လာသော ပန်းရထားကြီးသည် ထန်းလက်တဲပေါ်သို့ ပြုတ်ကျခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဘုန်းဘုရားကြီးက ကြိုးကိုဆက်၍ ပြန်တင်စေရာ အောင်မြင်စွာ ထီးတော်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ 

 လေနီကြမ်းတိုက်ခတ်ခြင်းနှင့် အံ့ဖွယ်ရာများ 
ထီးတင်ပြီးသည့်နေ့ ညနေ ၄ နာရီခန့်တွင် စနေထောင့်မှ လေနီကြမ်းကြီး ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ ထိုလေနီကြမ်းကြောင့် ဘုန်းဘုရားကြီးစံမြန်းရာ ထန်းလက်တဲမဏ္ဍပ်များနှင့် ဇာတ်စင်များ အားလုံး ပျက်စီးကုန်သော်လည်း စေတီတော်၏ ထီးတော်မှာမူ အနည်းငယ်မျှပင် တိမ်းစောင်းခြင်းမရှိဘဲ ခိုင်မြဲစွာ တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဦးသုမိတ္တက "ဘုန်းဘုရား၊ ဖြစ်ပါ့မလား၊ တဲတွေလဲ ပျက်ကုန်ပြီ" ဟု လျှောက်ထားသောအခါ ဘုန်းဘုရားကြီးက "ဘာမှ မပူနဲ့၊ ထီးတော်ခိုင်လား၊ မခိုင်လား စမ်းကြည့်တာ" ဟု အမိန့်ရှိခဲ့သည်။

လေနီကြမ်းကြီး တိုက်ခတ်ပြီးနောက် ဘုရားဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်တွင် အပျက်အစီးများ ရှိခဲ့သော်လည်း အသစ်တင်လှူထားသော ထီးတော်မှာ ပျက်စီးမှုမရှိဘဲ တိမ်းစောင်းခြင်းပင် မရှိခဲ့ပေ။ ဘုန်းဘုရားကြီးက ယခင်က ထီးတော်တင်၍ မအောင်မြင်ခြင်းမှာ ဘုရားအောက်တည့်တည့်တွင် ဘီလူးစောင့်ရှောက်သောနေရာ ရှိပြီး ထိုဘီလူးက ထီးတင်မရအောင် နှောင့်ယှက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးက မေတ္တာပို့၍ ထိုဘီလူးအား နေရာပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သောကြောင့် ယခုအခါ ထီးတော်တင်ခြင်း အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ 

ထိုညတွင် ဘုန်းဘုရားကြီး တည်းခိုရာသို့ အသက် ၈၀ အရွယ် အဘိုးအိုတစ်ဦး နွားလှည်းဖြင့် ရောက်ရှိလာပြီး "တပည့်တော် မောင်ဖြူပါဘုရား၊ တပည့်တော် ငယ်ငယ်က အဖေက မှာခဲ့လို့ပါ၊ ဘိုးပေါက်ဆိန်ဆိုတဲ့ ဘုန်းကြီးကို ဖူးဖြစ်အောင်ဖူး၊ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကွ လို့မှာခဲ့လို့ တပည့်တော် လာဖူးတာပါဘုရား" ဟု လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ထိုစကားကြောင့် ဘုန်းဘုရားကြီး၏ တပည့်များသည် အံ့ဩခဲ့ကြပြီး ဘုန်းဘုရားကြီး၏ သက်တော်ကို မသိရှိကြသော တပည့်အပေါင်းတို့သည်လည်း သက်တော်ကို ခန့်မှန်းရန် ပိုမိုခက်ခဲသွားခဲ့သည်။ 

 ဘုန်းဘုရားကြီးချီးမြှင့်တော်မူသည့် အစွမ်းထက် အဆောင်၊လက်ဖွဲ့များ 
ဘုန်းဘုရားကြီး ဘိုးပေါက်ဆိန် သက်ရှိထင်ရှားရှိစဥ်ကတည်းက ဒကာ၊ဒကာမ များသည် ဘုန်းဘုရားကြီးထံမှာ အစွမ်းထက်အဆောင်များ တောင်းယူလေ့ရှိကြသည်။ ဘုန်းဘုရား ချီးမြှင့်တော်မူသည်မှာ လက်ဖွဲ့၊ ဓာတ်လုံး၊ အင်း၊ ဣစ္ဆာသယဆေးလုံးနှင့် ဓာတ်ပြာ တို့ဖြစ်သည်ဟု ယေဘူယျအားဖြင့်လေးမျိုးရှိသည်ဟုသိရှိရလေသည်။ ပထမအမျိုးစားမှာ လက်မဝက်သာသာ လက်ဖွဲ့လိပ်ကလေးများဖြစ်လေသည်။ ဆေးဒါန်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည် ဟုသိရှိရလေသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးရှိစဉ်အခါက နှစ်စဉ် စာမေးပွဲဖြေ ဆိုချိန်နီးလျှင် ကျောင်းသားမိဘတို့သည် သားသမီးများ စာမေးပွဲအောင်မြင်ရန် အချို့ကလည်း သာမာန် အောင်မြင်သည်ထက် ဂုဏ်ထူးများဖြင့် ထူးထူးခြားခြားအောင်မြင်စေရန် ဘုန်းဘုရားကြီးထံ လာရောက်ကြပြီး လက်ဖွဲ့လေးများ တောင်းခံကြလေသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးမှ လက်ဖွဲ့လိပ်ကလေးများ ချီးမြှင့်ပြီး ဖွင့်မကြည်ရန် မှာကြားပြီးဖွင့်ကြည့်မိပါက အစွမ်းအာနိသင်ပျက်ပျယ်မည်ုဖြစ်ကြောင်း မှာကြားကာ ချီးမြှင့်ပေးလေသည်။ ဒုတိယအမျိုးစားမှာ ဓာတ်လုံးဖြစ်လေသည်။ အနီးနေတပည့်ဖြစ်သူများအား သင့်တော်သော ဓာတ်လုံးလေးများချီးမြှင့်ပေးလေ့ရှိသည်။ အခြားသော တပည့်အတော်များများ လည်းရရှိကြသည်။နေမကောင်းဖြစ်တော့မည် အန္တရာယ် ကြုံတွေ့တော့မည်ဆိုလျှင် ဘုန်းဘုရားကြီး ချီးမြှင့်သောရွှေရောင်ဓာတ်လုံးလေးသည် ရုတ်တရက် မည်းနက်သွားသည် ဟုသိရှိရသည်။ တတိယအမျိုးအစားမှာ အင်းဖြစ်ပြီး လိုအပ်သည့်အခြေနေအရ မီးထွန်းအင်း၊ စင်္ကြာအင်းတို့ကိုချီးမြှင့်ပေးလေသည်။ အင်းပြားပေါ်မီးထွန်းရသည်။ စတုတ္တအမျိုးစားမှာ ဣစ္ဆာသယ ‌ဆေးလုံးနှင့်ဓာတ်ပြာတို့ဖြစ်လေသည်။တပည့်ဖြစ်သူများအား ကြုံသလို ချီးမြှင့် ပေးလေ့ရှိသည်။ ကျန်းမာခြင်း အသက်ရှည်ခြင်း စသည့်အကျိုးများကိုရရှိစေသည်ဟုသိရသည်။

 ပေါက်ဆိန်အဆောင်လေးများ 
ဘုန်းဘုရားကြီး သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်က အဆောင်လက်ဖွဲ့များချီးမြှင့်ရာတွင် ပေါက်ဆိန်လေးများ ချီးမြှင့်သည် ဟု နှောင်းလူများက ထင်မှားကြလေသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးရှိစဉ်အခါက အင်း၊ ဓာတ်လုံး၊ လက်ဖွဲ့လိပ်၊ ဣစ္ဆာသယ ဆေးလုံးနှင့် ဓာတ်ပြာတို့ကိုသာချီးမြှင့်လေ့ရှိပါသည်။ ပုဆိန် လက်ဖွဲ့ ရုပ်ကလေးများကိုစတင်ချီးမြှင့်သူမှာ ဘုန်းဘုရား၏တပည့်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဘုန်းဘုရားထံမှ လောကီပညာအမွေ ဆက်ခံရရှိသွားသော “စိန်မျက်ခုံးဆရာတော်” “ရန်ကုန်ဆရာတော်”  ဟု ကျော်ကြားသည့် ဦးသီလဝံသ ပင်ဖြစ်ပေသည်။ ဦးသီလဝံသ သည် ဘုန်းဘုရားကြီး လမ်းညွှန်မှု့ဖြင့် တောင်ငူမြို့တွင် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ အဂ္ဂိရတ် ဖိုထိုးရာမှ ရရှိလာသော ဓာတ်သားကို ပုဆိန်ရုပ်လေးများပြုလုပ်ကာ နှစ်စဉ် ပြာသိုလရောက်တိုင်း ဝေပေးခဲ့လေသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးအား ကြည်ညိုကြသူများက ပုဆိန်ရုပ်ကလေး အားလည်ပင်းတွင် ဆွဲကြိုးပြုလုပ်ကာ ဆွဲကြသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီး စောင့်ရှောက်သည်ဟု ယုံကြည်ကြလေသည်။ ပုဆိန်ရုပ်တွင် အရဟံနှင့် နဘယံရေးထိုးထားလေသည်။ ဗေဒင်ကိန်းအရ “ပေါက်” သည် ကြာသပတေးနံ (၅)၊ ဂြိုလ်သက် (၁၉) ဖြစ်၍ “ဆိန်” မှာ အင်္ဂါနံ (၃)၊ ဂြိုလ်သက် (၈) ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဂြိုလ်သက် (၁၆+၈=၂၇) ဖြစ်ပြီး (၅+၄=၉) ကိုးန၀င်းကြေသောဓာတ်ဖြစ်ပါသည်။

 အဆောက်အဦးများရှိ ပေါက်ဆိန်ပုံ ကမ္ဗည်းများ 
ဘုန်းဘုရားကြီး ဘိုးပေါက်ဆိန်ကမူ ပေါက်ဆိန်ရုပ်များသည် အဆောင်လက်ဖွဲ့များနှင့်မသက်ဆိုင်ပဲ သိမ်၊ကျောင်းကန်၊ဇရပ် စသဖြင့် အဆောက်အဦးများနှင့်သာ ပိုမိုသက်ဆိုင်ကြောင်း ဘုန်းဘုရား၏ အနီးနေတပည့်များမှဆိုကြသည်။ ဘုန်းဘုရားကြီးအနီးနေတပည့်ဖြစ်သူ ဦးစိုးမြင့်မှ ပြောပြသည်မှာ “အဆောက်အဦး တစ်ခုဆောက်ပြီးတဲ့အခါ ဘုန်းဘုရားကို ဘယ်လိုကမ္ဗည်းထိုးရမလည်း”ဟု မေးလျှောက်တော့ ဘုန်းဘုရားက “ဟ မင်းတို့ ဘာမှထိုးမနေနဲ့ ငတိငတတွေရ ပုဆိန်သာတပ်ထားလိုက်၊ ပြီးပြီကွာ” ဟုမိန့်ခဲ့လေသည်။ထို့ကြောင့် ဘုန်းဘုရားနှင့်ပတ်သက်သော အဆောက်အဦးတို့တွင် ပုဆိန်ရုပ်တွေ့ရမည်ဖြစ်လေသည်။ ဘုန်းဘုရားသည် အဆောက်အဦးတွင် ကမ္ဗည်းထိုးသည် ကိုမကြိုက်ဟုသိရှိရပြီး ပုဆိန်ရုပ်ကိုသာတပ်ခိုင်းသည်ဟု သိရှိရလေသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဘုန်းဘုရားကြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သော အောင်မင်္ဂလာသိဒ္ဓိ ကျောင်းတိုက်၊ ပေါက်စေတီ ကျောင်းတိုက်၊ ပုပ္ပါးရှိ ဇရပ်အဆောက်အအုံများ၊ မြစ်သားရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၊ မရမ်းကျေးရွာရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် ပေါက်ဆိန်နှစ်လက် ပုံများအားတွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ 

 ‌ဘုန်းဘုရားကြီး တည်ထားကိုးကွယ် လှူဒါန်းခဲ့သော ဘုရား၊ စေတီများ 
ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ပုသိမ်အရှေ့မြို့နယ်၊ ပေါက်ကုန်းရွာ တွင် သီတင်းသုံး နေထိုင်ခဲ့ဖူးပြီး ပေါက်ကုန်းကျောင်းတိုက်အတွင်းတွင် ကိုးတောင်ပြည့် မြေစိုက်တစ်ဆူ တည်ထားခဲ့သည်။ နာဂလှိုင်ဂူ ကုန်းမြေပေါ်တွင်ရှိသော သစ္စာဝါဒီဘိုးဘိုးကြီး၏ ထွက်ရပ်စခန်းတွင် မဟာမြတ်မုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး၏ ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူအား ရွှေ၊ငွေ၊ကြေး၊သွပ်၊သံ ဟူသော သတ္တု ၅ ပါးဖြင့် သွန်းလုပ်ပြီး “ပဥ္ဇလောဟာ” ဘွဲ့အမည်ဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့သည်။

 ‌ဘုန်းဘုရားကြီး ပြုပြင်ခဲ့သောဘုရား၊ စေတီများ 
၁၃၂၅ ခုနှစ်တွင် ဗိဿနိုး ပန်ထွာဘုရင်မ တည်းထားခဲ့သော ရွှေရောင်တော်စေတီကို ဘုန်းဘုရားသည် စိန်ဖူးနှင့်တကွ ထီးတော်တင်ပွဲတော်ကျင်းပပေးခဲ့သည်။ ဘုန်းဘုရားကြီး၏ အဆိုအရ ရွှေရောင်တော်ဘုရားသည် ပထမံ ဘိုးဘိုးအောင်၏ ပထမထွက်ရပ်စခန်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၃၂၆ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမြို့ရှိ ဗူးဘုရားစေတီအား ငှက်မြတ်နားတော်နှင့် ထီးတော်တင်လှူခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အာနန္ဒာဘုရားကြီး၊ မင်းမျှော်ရာဇာဘုရား ထီးတော်နှင့် စိန်ဖူးတော် တင်လှူခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဆွမ်းဦးပုညရှင်နှင့် ပတ္တမြားစေတီတို့ကို ဘုန်းဘုရားကြီးသည် ကြည်ညိုဖွယ် မွမ်းမံ ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းတောင် ဓနုဖြူချောင်မှ မုခ်ဦးပြသာဒ်၊ နန်းဦးတိုက်မှ မဟာရံတံတိုင်း တို့သည် ဘုန်းဘုရားကြီး လမ်းညွှန်မှု အဆောက်အဦးများပင်ဖြစ်လေသည်။ ပုပ္ပါးတွင် ဘုရားဖူးများလွယ်ကူစွာသွားလာနိုင်စေရန် ပုပ္ပါးမှ တောင်ကလပ်ရွှေဂူချောင်အထိ အလျှားတစ်မိုင်ခွဲ အနံ၂၅ပေ ကျယ်ဝန်းသော လမ်းသစ်ကြီးကို တပည့်ဖြစ်သူ ဦးပရမဝဏ္ဏသိဒ္ဓိ အားတာဝန်ပေးကာဖောက်လုပ်စေခဲ့သည်။ တောင်ကလပ်မှ တောင်မကြီးသို့သွားရာလမ်းရှိ မောင်တော်ငုတ်တုတ်တောင်စေတီနှင့် မှန်ပြတောင်စေတီတော်တို့ကို အသစ်ပြုပြင်မွမ်းမံတော်မူခဲ့လေသည်။ ရွှေဂူချောင်တွင် ဇရပ်၊တန်ဆောင်း၊ဂူကျောင်းပြာသာဒ်ရေကန် သိမ်တိုက် တည်ဆောက်ပြီးလျှင် သံလှေခါးအသစ်၊ရေစက် စသည်တို့တပ်ဆင်ပေးခဲ့သည်။ တန်ခိုးကြီး ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်သော ပြည် ရွှေဆံတော်ဘုရားတွင် ဓာတ်လှေခါး တပ်ဆင်စီစဉ်ခဲ့ပြီး ပွင့်လှသိမ်ကုန်းကျောင်းတိုက်တွင် ကျောင်းတိုက်တစ်ဆောင် ဓမ္မာရုံတို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ နာဂလှိုင်ဂူ ကုန်းမြေပေါ်တွင်ရှိသော သစ္စာဝါဒီဘိုးဘိုးကြီး၏ထွက်ရပ်စခန်းတွင်လည်း မဟာမြတ်မုနိ ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး၏ ကိန်းဝပ်ရာ ငါးသောင်းကျော်တန် ဂန္ဓကုဋီတိုက်ကြီး ကို ကြီးမှူး တည်ဆောက် တော်မူခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ