ဘုရားအလောင်း

ဗောဓိသတ္တ (ပု) [ဗောဓိ+သတ္တ] ဆိုသည်မှာ ဘုရားအလောင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဒီ၊၂၊၁၀။ (မ၊၁၊၂၀။ သံ၊၁၊၂၄၆။ အံ၊၁၊၂၆၁၊ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀။ ဗောဓိသတ္တောတိ ပဏ္ဍိတသတ္တော ဗုဇ္ဈနကသတ္တော။ ဗောဓိသင်္ခါတေသု ဝါ စတူသု မဂ္ဂေသု သတ္တော အာသတ္တော လဂ္ဂမာနသောတိ ဗောဓိသတ္တော။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁။ (—မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၇။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၀။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၉၊ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၃။) ဗောဓိဉာဏ်၌ လိုလားတောင့်တသော ကုသလစ္ဆန္ဒအားကြီး ပြင်းထန်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်များကို "ဗောဓိသတ္တ = ဘုရားအလောင်းအလျာ"ဟု ခေါ်သည်။

ဗောဓိအလောင်း အမျိုးအစားများ

 သာဝကဗောဓိဉာဏ် (= ဆရာရှိမှသစ္စာလေးပါးကို သိသော မဂ်ဉာဏ်လေးပါး)၌ လိုလားတောင့်တသည့် ကုသလစ္ဆန္ဒပြင်းထန်လှသူကို "သာဝကဗောဓိသတ္တ = တပည့်သာဝကအလောင်း"ဟု ခေါ်သည်။
 ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ် (= ဆရာမကူပဲ မိမိကိုယ်တိုင်သစ္စာလေးပါးကို သိသော မဂ်ဉာဏ်လေးပါး)၌ လိုလားတောင့်တသည့် ကုသလစ္ဆန္ဒအားကြီး ပြင်းထန်လှသူကို "ပစ္စေကဗောဓိသတ္တ = ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအလောင်း"ဟု ခေါ်သည်။ အံ၊ဋီ၊၁၊၂၂၇
 သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ် (= ဆရာမကူပဲ မိမိကိုယ်တိုင် သစ္စာလေးပါးကိုသိ၍ ဝါသနာနှင့်တကွ ကိလေသာတို့ကို ပယ်စွန့်နိုင်သည့် သတ္တိထူးရှိသော မဂ်ဉာဏ်လေးပါး၊ ခပ်သိမ်းသော တရားတို့ကို အကြွင်းမရှိ သိမြင်နိုင်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်)၌ လိုလားတောင့်တသည့် ကုသလစ္ဆန္ဒအားကြီးပြင်းထန်လှသူကို "သမ္မာသမ္ဗောဓိသတ္တ (သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တ) သဗ္ဗညုဘုရားအလောင်း"ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

သဗ္ဗညုဘုရားအလောင်း အမျိုးအစားများ

သဗ္ဗညုဘုရားအလောင်းသည် ပညာဓိက ဘုရားလောင်း၊ သဒ္ဓါဓိက ဘုရားလောင်း၊ ဝီရိယာဓိက ဘုရားလောင်းဟု သုံးမျိုးရှိသည်။

 ပညာဓိက ဘုရားအလောင်းတော်သည် လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်း ပါရမီဖြည့်လျှင် ဘုရားဖြစ်သည်။
 သဒ္ဓါဓိက ဘုရားလောင်းသည် ရှစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်း ပါရမီဖြည့်မှ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။
 ဝီရိယာဓိက ဘုရားလောင်းသည် တဆယ့်ခြောက်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်း ပါရမီဖြည့်မှ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။
 ပညာဓိက ဘုရားလောင်းတို့အား သဒ္ဓါနုံ့သည်၊ ပညာထက်သန်သည်။
 သဒ္ဓါဓိက ဘုရားလောင်းတို့အား သဒ္ဓါအားကောင်းသည်၊ ပညာကား အလယ်အလတ်သာ ရှိသည်။
 ဝီရိယာဓိက ဘုရားလောင်းတို့ကား သဒ္ဓါ ပညာ နှစ်ပါးစုံနုံ့သည်၊ ဝီရိယအားကောင်းသည်။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၃။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁

ဥဂ္ဃါဋိတညူဘုရားလောင်း၊ ဝိပဉ္စိတညူဘုရားလောင်း၊ နေယျဘုရားလောင်း ဟူ၍လည်း သုံးမျိုးရှိသေးသည်။

 သာဝကဗောဓိဉာဏ်ကို ထိုဘဝရယူလိုသူဖြစ်ပါက ဘုရားရှင်ထံမှ လေးပါဒရှိသော တဂါထာကို နာကြားစဉ် တတိယပါဒမပြီးဆုံးမီပင် ဆဠာဘိညပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာ အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သည့် ဥပနိဿယအကြောင်းရှိသူကို ဥဂ္ဃါဋိတညူဘုရားလောင်းဟု ခေါ်သည်။ ယင်းဘုရားလောင်းသည် ဝိမုတ္တိပဋိပါစနီယတရားများ ထက်သန်လှသဖြင့် ဗျာဒိတ်ရပြီးနောက် လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်းကြာအောင်သာ ပါရမီဖြည့်ကျင့်ရသည်။ ပညာဓိက ဘုရားအလောင်းပင်ဖြစ်သည်။
 သာဝကဗောဓိဉာဏ်ကို ထိုဘဝ ရယူလိုပါက ဘုရားရှင်အထံတော်မှ လေးပါဒရှိသော တဂါထာကို နာကြားစဉ် စတုတ္ထပါဒမပြီးဆုံးမီပင် ဆဠာဘိညရဟန္တာ အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းငှါစွမ်းနိုင်သည့် ဥပနိဿယအကြောင်းရှိသူကို ဝိပဉ္စိတညူဘုရားလောင်းဟု ခေါ်သည်။ ယင်းဘုရားလောင်းသည် ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယတရားများ အလယ်အလတ်ရှိသဖြင့် ဗျာဒိတ်ရပြီးနောက် ရှစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်းကြာအောင် ပါရမီဖြည့်ကျင့်ရသည်။ သဒ္ဓါဓိကဘုရားအလောင်းပင်ဖြစ်သည်။
 သာဝကဗောဓိဉာဏ်ကို ထိုဘဝ ရယူလိုပါက ဘုရားရှင်အထံတော်မှ လေးပါဒရှိသော တဂါထာကို နာကြားစဉ် ထိုဂါထာအဆုံးသည်နှင့်တပြိုင်နက် ဆဋ္ဌဘိညရဟန္တာ အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သည့် ဥပနိဿယအကြောင်းရှိသူကို နေယျဘုရားလောင်းဟု ခေါ်သည်။ ယင်းဘုရားလောင်းသည် ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယတရား နုံ့ရကား ဗျာဒိတ်ရပြီးနောက် တဆယ့်ခြောက်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်းကြာအောင် ပါရမီဖြည့်ကျင့်ရသည်။ ဝီရိယာဓိကဘုရားအလောင်းပင်ဖြစ်သည်။
 သုံးလေးလ ကြာမှ ရင့်ရိုး မှည့်ရိုးရှိသော ကောက်စပါးမျိုးသည် သုံးလေးလ ကြာမှသာ ရင့်ရမှည့်ရသကဲ့သို့ ဘုရားအလောင်းသုံးမျိုးတို့သည်လည်း မိမိတို့ ပါရမီဖြည့်ကျင့်ရာ ကာလကုန်ဆုံးမှသာလျှင် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူကြရသည်၊ ပါရမီဖြည့်ကျင့်ရာ အချိန်မကုန်ဆုံးမီ ကြားကာလ အတွင်း ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်သည်ဟူ၍ မရှိပေ။

သဗ္ဗညုဘုရားအလောင်းတော်တို့သည် နိယတဗျာဒိတ်မရမီ ကမ္ဘာပေါင်းများစွာ စိတ်ဖြင့် ဘုရားဆုပန်တော်မူကြပြီးနောက် (အပ၊၁၊၁) ဗျာဒိတ်ခံယူနိုင်လောက်အောင် အင်္ဂါ ၈-ပါး၊ (ယင်းအင်္ဂါ ၈-ပါးကို မဟာဗုဒ္ဓဝံ၊ ပ-တွဲ၊ ပ-ပိုင်း၊ နှာ၊ ၃၃-ကြည့်။) နှင့်ပြည့်စုံသော ဘဝ၌ သက်တော်ထင်ရှားဘုရား အဆူဆူအထံ နိယတဗျာဒိတ်ခံယူတော်မူကြသည်။ ဗျာဒိတ်ခံယူပြီးနောက် သဗ္ဗသမ္ဘာရဘာဝနာ, နိရန္တရဘာဝနာ, စိရကါလဘာဝနာ, သက္ကစ္စဘာဝနာ ဟူသောလေးမျိုးဖြင့် သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်ကို ရယူဖို့ရန် အဆောက်အဦဖြစ်သော ပါရမီစာဂစရိယဓမ္မတို့ကို သူမတူအောင် မနေမနား ပွားများအားထုတ်တော်မူကြသည် (စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၉)။ (အကျယ်ကိုမဟာဗုဒ္ဓဝံ၊ ပ-တွဲ၊ ပိုင်း၊ နှာ၊ ၅-၁၅-ကြည့်။) နတ်ပြည်ဗြဟ္မာပြည်၌ ပါရမီဖြည့်ရန် ခဲယဉ်းလှသောကြောင့် ပါရမီဖြည့်ကျင့်နေစဉ် အလောင်းတော်များသည် နတ်ပြည် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဖြစ်ခဲ့သော် သက်တမ်းကုန်အောင် မနေကြ၊ အဓိမုတ္တိမရဏ (ယင်းအဓိပ္ပါယ်ကို မဟာဗုဒ္ဓဝံ၊ အနုဒီပနီခန်း၊ ပ-တွဲ၊ နှာကိ-ကီ-ကြည့်။) ဖြင့်နတ် ဗြဟ္မာသက်ကို ချခဲ့ကြပြီးလျှင်လူ့ပြည်၌သာ တဖန်ဖြစ်၍ ပါရမီဖြည့်ကျင့်တော်မူကြသည်။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀။ (ဘုရားအလောင်းတော်များ နိယတဗျာဒိတ်ရပြီးကာစ ထင်မြင်လာမြဲ နိမိတ်ကြီး(၃၂-ပါးကို မဟာဗုဒ္ဓဝံ၊ ပ-တွဲ၊ ပ-ပိုင်း။ နှာ-၇၄-၈၀-၌၎င်း နောက်ဆုံးဘဝ ပဋိသန္ဓေနေတော်မူသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာမြဲ နိမိတ်ကြီး (၃၂-ပါးကို မဟာဗုဒ္ဓဝံ၊ ဒုတိယတွဲ၊ နှာ။ ၁၈-၂၁-၌၎င်း, အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၂-၃-၌၎င်း။ ဖွားမြင်တော်မူသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပုဗ္ဗနိမိတ် (၃၂-ပါးကို ယင်း နှာ။ ၄၅-၅၂-၌၎င်း။ ဘုရားလောင်းများ မြင်မက်မြဲ အိပ်မက်ကြီး ငါးပါးကို ယင်း နှာ။ ၂၆၅-၇-၌၎င်း ကြည့်။)

ဘုရားလောင်းများသည် အပေါင်းအဖေါ်၌ မွေ့လျော်မှု(အပေါင်းအသင်းခင်မင်မှု)၌ အပြစ်ကို မြင်၍ ဆိတ်ငြိမ်ရာ၌ နေတော်မူတတ်ကြသည်၊ အပေါင်းအသင်း၌ ခင်မင်ပျော်မွေ့နေလျှင် လောကီကျိုး လောကုတ္တရာကျိုး မရှိသည်ကို သိတော်မူကြသည် (ဒီ၊၂၊၂၅။ ။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၁၃။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၅။)။ ပစ္ဆိမဘဝ ပဋိသန္ဓေနေဖို့အတွက် တုသိတာနတ်ပြည်မှ နေ၍ ကြည့်ခြင်းကြီး ရှစ်ပါး (အဋ္ဌမဟာဝိလောကန)ကို ကြည့်ရှုတော်မူမြဲ ဖြစ်သည်။ (မိလိန္ဒ၊၁၉၂)။ ပစ္ဆိမဘဝိကဘုရားလောင်းအဖို့ တစ်စုံတစ်ခုအန္တရာယ် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း မယ်တော်၏ ကြောက်ထိတ်လန့်ခြင်းကို ကာကွယ်တားမြစ်ရန် အလို့ငှါ ဘုရားလောင်းပဋိသန္ဓေနေစဉ် နတ်များက စောင့်ရှောက်ကြသည်။ ဘုရားလောင်း ပဋိသန္ဓေနေသည့် နေ့ကစ၍ မယ်တော်သည် သူတစ်ပါး ခြေရင်း၌ တုပ်ဝပ်ထိုင်ရိုး ထုံးစံမရှိပေ။ ကမ္မဇလေတို့သည် ဘုရားလောင်းကို ပြောင်းပြန်ဦးစောက်ဖြစ်အောင် မပြုလုပ်နိုင်ကြ၊ ထို့ကြောင့် ဘုရားလောင်းမှန်သမျှ ရပ်လျက် တစ်စုံတစ်ခု အညစ်အကြေးမကပ်ငြိပဲ ဖွားမြင်တော်မူမြဲ ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးဘဝ ဘုရားလောင်း ပဋိသန္ဓေတည်နေသောအခါ ဖွားမြင်တော်မူသောအခါ တောထွက်သောအခါတို့၌ လောကဓာတ်တသောင်း (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၀ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၄။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၆) မြေငလျှင် တုန်လှုပ်သည်။ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိလေးမျိုး အနက် ဘုရားလောင်းများသည် စတုတ္ထအမျိုးအစား (ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၉)၌ ပါဝင်ကြသည်။ (ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိလည်း ကြည့်။) သက်တမ်းရှည် ဘုရားလောင်းများအား နိမိတ်ကြီးလေးပါးထင်ရာ၌ တစ်နေ့တည်း တချိန်တည်းတပြိုင်တည်း မထင်ကြပဲ နိမိတ်ကြီးတစ်ခုနှင့်တစ်ခု အချိန်ကြာမြင့်စွာ ခြားပြီးမှ ထင်ကြသည်၊ သက်တမ်းတို ဘုရားလောင်းများအား တစ်နေ့တည်း တချိန်တည်း ထင်မြင်လာသည်။ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၊ ၂၈၊ ၃၀၊ ၄၈။) နောက်ဆုံးဘဝ၌ ရဟန္တာ ဗြဟ္မာများက ဘုရားလောင်းအား နိမိတ်ကြီးလေးပါးပြကြသည်။ (မ၊ဋီ၊၃၊၁၄၇၊ အံ၊ဋီ၊၁၊၁၁၁၊)

ဘုရားလောင်းများသည် ကမ္မဇပသာဒ အားကောင်းသောကြောင့် မလှုပ်သော မမှိတ်သောမျက်စိတို့ဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ကြသည်။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၁၉)။ အရူပဘုံသည် အဘဗ္ဗဋ္ဌာန ဖြစ်သောကြောင့် ဘုရားလောင်းများသည် အရူပဈာန်ရ၍ ယင်းဈာန်မလျှောပဲ သေဆုံးကြသော်လည်း အရူပဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေနေရိုး ထုံးစံမရှိပေ။ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၁။) ဘုရားလောင်းတို့အကျင့် ပဋိပတ်သည် ဆုတ်ယုတ်သည် ညစ်ညူးသည် ရှေ့မတိုးဘဲ တန့်ရပ်နေသည်ဟူ၍ မရှိ (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၁၇။)။ သာဝကဗောဓိသတ္တ, ပစ္စေကဗောဓိသတ္တတို့သည်ပဒေသ (တစိတ်တဒေသ)အားဖြင့် လောကအကျိုး ကျင့်တော်မူကြသည်။ သမ္မာသမ္ဗောဓိသတ္တ= သဗ္ဗညုတဘုရားလောင်းတို့ကား နိပ္ပဒေသအားဖြင့် လောကအကျိုးကို ကျင့်တော်မူကြသည်၊ (စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၇။) ဂေါတမဘုရားလောင်းသည် တေမိမင်းဘဝမရောက်မီ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဖြစ်၏၊ တာဝတိံသာ၌ မဖြစ်မီ ဥဿဒငရဲ၌ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၂။) ကမ္ဘာဦးကာလ၌ မဟာသမ္မတဟူသည် ဘုရားလောင်းပင် ဖြစ်သည်။ လောက၌ အံဩဖွယ်ဌာနဟူ သမျှ ဘုရားလောင်းက ပဌမ ဖြစ်မြဲတည်း။ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၄၉။) ဘုရားလောင်းများသည် (စီးပွားပျက်လောက်အောင် လိမ်လည်မှု)ကိုကား လုံးဝ မပြောဆိုကြ၊ ပါဏာတိပါတ စသော ကျန်အကုသိုလ်များကိုကား ဘဝ အချို့၌ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၇၅။)

မဟာဝဇိရဝိပဿနာ ကုဋေသုံးသန်းခြောက်သိန်း
ဘုရားအလောင်းများသည် ဘုရားဖြစ်မည့် ကဆုန်လပြည့်နေ့ မိုးသောက်ယံ အချိန်၌ မဟာဝဇိရဝိပဿနာ ကုဋေသုံးသန်း ခြောက်သိန်းပါးပွားများ အားထုတ်တော်မူကြသည်။ ပွားများအားထုတ်ပုံမှာ—

အာဏာခေတ်၌ စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်း ရှိ၏။ ယင်းစကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းအတွင်း သတ္တဝါတွေ မည်မျှ များပြားစေကာမူ (သတ္တဝါအနန္တ ဖြစ်စေကာမူ) ကာလသုံးပါး၌ တကယ်စင်စစ် ဖြစ်နေကြသော ပရမတ္ထတရားအစဉ်တို့မှာ အဝိဇ္ဇာ, သင်္ခါရ, ဝိညာဏ်, နာမ်ရုပ်, သဠာယတန, ဖဿ, ဝေဒနာ, တဏှာ, ဥပါဒါန်, ဘဝ, ဇာတိ, ဇရာ-မရဏ ဤ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌ အင်္ဂါ တဆယ့်နှစ်ပါးသာတည်းဟု ကောင်းစွာသိမြင်တော်မူကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာတင်ရမည့် တရားအစုတို့မှာ စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းဖြစ်၍ အဝိဇ္ဇာအပေါင်း ကုဋေတသိန်း, သင်္ခါရပေါင်း ကုဋေတသိန်း, ဝိညာဏ်, နာမ်ရုပ်, သဠာယတန, ဖဿ, ဝေဒနာ တဏှာ, ဥပါဒါန်, ဘဝ, ဇာတိ, ဇရာမရဏ ပေါင်းလည်း ကုဋေတသိန်းစီဖြစ်ရကား ဝိပဿနာတင်ရမည့် တရားပေါင်းကုဋေ တသန်း နှစ်သိန်း ဖြစ်လာသည်။ ဘုရားအလောင်းတော်သည် မဟာဝဇိရ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာထက်မြက်စေရန် အာနာပါနစတုတ္ထဈာန်ကိုဝင်စားပြီးလျှင် အထက်၌ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည့် ကုဋေတသန်းနှစ်သိန်းသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါတရားအစုတို့ကို တစ်ခုစီတစ်ခုစီ အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု လက္ခဏာယာဉ်သုံးပါး တင်၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်တော်မူလေသည်။ ထို့ကြောင့် ကုဋေတသန်းနှစ်သိန်းသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါတရားအစုတို့၌ တစု တစုလျှင် အနိစ္စဝိပဿနာဉာဏ် ကုဋေတသန်းနှစ်သိန်း၊ ဒုက္ခဝိပဿနာဉာဏ် ကုဋေတသန်း နှစ်သိန်း၊ အနတ္တဝိပဿနာဉာဏ် ကုဋေတသန်းနှစ်သိန်းစီ ဖြစ်ရကား မဟာဝဇိရ ဝိပဿနာဉာဏ်တော်ပေါင်း ကုဋေသုံးသန်း ခြောက်သိန်း ဖြစ်သတည်း။ (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉-၁၀၊ သာရတ္ထ၊၃၊၂၂၉။ မ၊ဋီ၊၃၊၂၇၅။ အကျယ်အလိုရှိမူ မဟာဗုဒ္ဓဝံ၊ ဒု-တွဲ၊ နှာ။ ၃၃၄-၆-ကြည့်။ အခြားမြှောက်ပါးနည်းများကို မန်လည်ဆရာတော်ရေးသားတော်မူသော မဟာဝဇိရာဝန္ဒနာပါဌ်အနက်၌ ကြည့်နိုင်သည်။)

သဗ္ဗညု ဘုရားအလောင်းနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အလောင်းများသာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ဆရာမကူပဲ နားလည်ကြသည်။ အခြားပုဂ္ဂိုလ်များကား ဆရာထံမှ အကူအညီ ရမှသာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို နားလည်နိုင်သည်။ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈။) ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အလောင်းသည် နှစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်း ပါရမီ ဖြည့်ရသည်။ သာဝက ဗောဓိသတ္တတို့တွင် အဂ္ဂသာဝကနှစ်ပါးသည် တသင်္ချေနှင့်ကမ္ဘာ တသိန်း ပါရမီ ဖြည့်ကြရသည်။ အသီတိမဟာသာဝကများသည် ကမ္ဘာတသိန်း ပါရမီဖြည့်ကြရသည်။ နိယတဗျာဒိတ်ရပြီးနောက် သဗ္ဗညု ဘုရားလောင်းတို့အား ဇစ္စန္ဒ စသော အဘဗ္ဗဋ္ဌာန တဆယ့်ရှစ်ပါးသို့ မကပ်ရောက်ကြ။ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၅-၆။) 
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 နိမိတ်ကြီး ၃၂-ပါးကို နတ်တို့ ပြောကြားခြင်း
 ဗုဒ္ဓပ္ပါဒဒုလ္လဘအခဏ်း
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ