ခဲဖွယ်

ခဲဖွယ် (ပါဠိ: ခါဒနီယ) ဟူသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ သုံးဆောင်အပ်သော အာဟာရများအနက် ဘောဇဉ် (၅) ပါးမှ ကြွင်းသော၊ အာဟာရအလို့ငှာ ခဲအပ်၊ စားအပ်သော အရာဝတ္ထုများကို ဆိုလိုသည်။ ရဟန်းတော်များအတွက် ဆွမ်း၊ ခဲဖွယ်၊ ဘောဇဉ်ဟူသမျှသည် သပိတ်အတွင်းသို့ လောင်းထည့်အပ်သောကြောင့် ပိဏ္ဍပါတ ဟူသော အမည်တွင်ဝင်သော်လည်း ဝိနည်းဥပဒေအရ ခဲဖွယ်နှင့် ဘောဇဉ်ကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် ။လင်းရောင်ကြည် ဆရာတော် ဦးကောဝိဒါဘိဝံသ ဝိနည်းပဒေသာ သင်တန်း

 ခဲဖွယ် (၁၂) ပါး
ကျမ်းဂန်များတွင် ခဲဖွယ်အမျိုးအစားကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း (၁၂) မျိုး ခွဲခြားပြဆိုထားပါသည်  -

၁။ မူလခါဒနီယ (အမြစ်ခဲဖွယ်): မုန်လာဥ၊ ကန်စွန်းဥ၊ စိမ်းစားဥ စသော အမြစ်၊ ဥရှည်မျိုးများ။
၂။ ကန္ဒခါဒနီယ (အဥခဲဖွယ်): ကြာဥ၊ ဝက်မြေဥ စသည်။
၃။ မုဠာလခါဒနီယ (အစွယ်ခဲဖွယ်): ကြာစွယ်၊ ပြိတ်စွယ် စသည်။
၄။ မတ္ထကခါဒနီယ (အညှောင့်ခဲဖွယ်): ကြိမ်ညွှန့်၊ မျှစ်၊ ထန်းညွှန့် စသည်။
၅။ ခန္ဓခါဒနီယ (ပင်စည်ခဲဖွယ်): ကြံပင်၊ ကြာရိုး စသည်။
၆။ တစခါဒနီယ (အခေါက်/အခွံခဲဖွယ်): အရည်ရှိသော ကြံခွံ၊ ကွမ်းသီးခွံ စသည်။ (မှတ်ချက် - အရည်မရှိသော အခွံသည် ယာဝဇီဝိက ဖြစ်နိုင်သည် )။
၇။ ပတ္တခါဒနီယ (အရွက်ခဲဖွယ်): မုန်လာရွက်၊ ပဲရွက်၊ ဂေါ်ဖီ၊ ဆလတ်ရွက် စသည်။
၈။ ပုပ္ဖခါဒနီယ (အပွင့်ခဲဖွယ်): မုန်လာပွင့်၊ ပဲပွင့်၊ သခွတ်ပွင့် စသည်။
၉။ ဖလခါဒနီယ (အသီးခဲဖွယ်): ထန်းသီး၊ အုန်းသီး၊ ပိန္နဲသီး၊ သရက်သီး စသည်။
၁၀။ အဋ္ဌိခါဒနီယ (အစေ့ခဲဖွယ်): ပိန္နဲစေ့၊ ကြာစေ့ စသည်။
၁၁။ ပိဋ္ဌခါဒနီယ (အမှုန့်ခဲဖွယ်): ဆန်မှုန့်၊ ပဲမှုန့်၊ ဂျုံမှုန့် စသည်။
၁၂။ နိယျာသခါဒနီယ (အစေးခဲဖွယ်): ကြံအစေး၊ ရှိန်းခို၊ ဆေးကုလားမ စသည်။

 ကာလိက သတ်မှတ်ချက်
ခဲဖွယ်အများစုသည် ယာဝကာလိက (အရုဏ်တက်မှ မွန်းတည့်တိုင်အောင်သာ သုံးဆောင်ကောင်းသော အရာ) များ ဖြစ်ကြသည် ,။ နေလွဲသောအခါ (ဝိကာလ) ၌ ခဲဖွယ်ကို စားပါက ဝိကာလဘောဇန ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်။ သို့သော် အချို့သော အမြစ်၊ အခေါက်၊ အရွက်တို့သည် ဆေးအဖြစ် သုံးဆောင်ပါက ယာဝဇီဝိက (တစ်သက်လုံး သုံးဆောင်ကောင်းသောဆေး) ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို အဆာပြေ အာဟာရအဖြစ် စားသုံးပါက အပြစ်ရှိသည် ။

 အကပ်ခံခြင်းနှင့် သိုမှီးခြင်း
ခဲဖွယ်ဟူသမျှကို ရဟန်းတော်များ သုံးဆောင်ရာတွင် လူ သို့မဟုတ် သာမဏေထံမှ စနစ်တကျ အကပ်ခံ (ဒိန္န) ပြီးမှသာ သုံးဆောင်ရသည်။ အကပ်ခံရာတွင် အောက်ပါအင်္ဂါ (၅) ပါးနှင့် ညီညွတ်ရမည်  -
၁။ အလှူခံမည့် ရဟန်းထံ ရှေးရှုဆောင်ယူလာခြင်း။
၂။ ရဟန်းနှင့် (၂) တောင့်ထွာ (ဟတ္ထပါသ်) အတွင်း ရှိခြင်း။
၃။ သာမန်လူတစ်ယောက် မြှောက်ချီနိုင်သော အလေးချိန်ရှိခြင်း။
၄။ ကိုယ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ကိုင်ထားသောဝတ္ထုဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ပစ်၍ဖြစ်စေ ပေးခြင်း။
၅။ ရဟန်းက ကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် ကိုင်ထားသောဝတ္ထုဖြင့် လက်ခံခြင်း။

အကပ်ခံပြီးသော ခဲဖွယ်ကို တစ်ညဉ့်လွန်အောင် သိုမှီးသိမ်းဆည်း၍ မစားရပေ (သန္နိဓိကာရက)။ အကယ်၍ မစွန့်ဘဲ တစ်ညဉ့်လွန်သွားပါက သန္နိဓိအာပတ် သင့်သဖြင့် စားသုံးခွင့် မရှိတော့ပေ ။

 ကပ္ပိခြင်း (အပ်စပ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း)
အပင်ပေါက်နိုင်သော မျိုးစေ့ပါသည့် သစ်သီးများ၊ သစ်မြစ်များကို ရဟန်းတော်များ တိုက်ရိုက်မစားကောင်းသဖြင့် ကပ္ပိယ (လူပုဂ္ဂိုလ်) များက "ကပ္ပိယံ ကရောဟိ" ဟု ရဟန်းက ဆိုသည့်အခါ "ကပ္ပိယံ ဘန္တေ" ဟု ပြန်လည်လျှောက်ထားကာ မီးဖြင့်ထိုးခြင်း၊ ဓားဖြင့်ခုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် လက်သည်းဖြင့် ဆိတ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပေးရသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းကို ကပ္ပိခြင်း ဟု ခေါ်သည် ။

 ရှောင်ကြဉ်အပ်သော အသားများ
ခဲဖွယ်တွင် အသား (မံသ) ပါဝင်ပါက ရဟန်းတော်များ မစားကောင်းသော အသားကြီး (၁၀) မျိုး (လူသား၊ ခွေးသား၊ မြင်းသား၊ ဆင်သား၊ သစ်သား၊ ကျားသား၊ ခြင်္သေ့သား၊ ဝံသား၊ အောင်းသား၊ မြွေသား) မဖြစ်စေရန် သတိပြုရမည် ။

 အဖျော်ရည်နှင့် ခဲဖွယ်
အသီးကြီး (၉) လုံး (ထန်းသီး၊ အုန်းသီး၊ ပိန္နဲသီးနှစ်မျိုး၊ ဗူးသီး၊ ဖရုံသီးနှင့် သခွားသီးသုံးမျိုး) တို့သည် အဖျော်ရည်လုပ်ရန် မအပ်စပ်သော ယာဝကာလိက ခဲဖွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ကြွင်းသော အသီးငယ်များမှ ပြုလုပ်သော အဖျော်ရည်များကိုမူ မီးဖြင့်မချက်ဘဲ ရေအေးဖြင့် ဖျော်ထားပါက ယာမကာလိက အဖြစ် နေလွဲညဉ့်ယာမ်အတွင်း သောက်သုံးနိုင်သည်။
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
 ဝိနည်းပဒေသာသင်တန်း
 ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်နှင့် စပ်လျဉ်းသော ကပ္ပိယာဝန်များ
 ဝိကာလဘောဇန
 ကိုးကား 

Category:ရဟန်းဝိနည်းများ