သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၏ ဒုတိယအဆင့်

သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါး (ကာယာနုပဿနာ၊ ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ) လုံးတွင် ပထမဆင့် ကျင့်ကြံမှုပြီးနောက် ဒုတိယအဆင့်သို့ တက်လှမ်းရပါသည်။ ဤဒုတိယအဆင့်၏ ရှုမှတ်ပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်-

ဒုတိယဆင့် ရှုမှတ်ပုံ (ပါဠိတော်နှင့် အဓိပ္ပါယ်)

ဘုရားရှင်သည် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးလုံးအတွက် ဒုတိယအဆင့် ရှုမှတ်ပုံကို တူညီသော ပုံစံဖြင့် ဟောကြားထားပါသည်-

 အဇ္ဈတ္တ (အတွင်း): မိမိ၏ ကိုယ် (ကာယ) / ဝေဒနာ / စိတ် / ဓမ္မ တို့၌ ကာယ/ဝေဒနာ/စိတ်/ဓမ္မ ဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်း။ ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ (မ၊၁၊၇၁။)ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ (မ၊၁၊၇၅။)ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ (မ၊၁၊၇၆။)ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ (မ၊၁၊၇၇-၇၈-၈၀-၈၁-၉၀။)
 ဗဟိဒ္ဓ (အပြင်): သူတစ်ပါး၏ ကိုယ် (ကာယ) / ဝေဒနာ / စိတ် / ဓမ္မ တို့၌ ကာယ/ဝေဒနာ/စိတ်/ဓမ္မ ဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်း။ 
 အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ (အတွင်းအပြင်): မိမိနှင့် သူတစ်ပါး၏ ကိုယ် (ကာယ) / ဝေဒနာ / စိတ် / ဓမ္မ တို့၌ ကာယ/ဝေဒနာ/စိတ်/ဓမ္မ ဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်း။ 

(ဤရှုမှတ်နည်းသည် ကာယာနုပဿနာ၏ အပိုင်း ၁၄ ပိုင်းလုံး, ဝေဒနာနုပဿနာပိုင်း, စိတ္တာနုပဿနာပိုင်း နှင့် ဓမ္မာနုပဿနာ၏ အပိုင်း ၅ ပိုင်းလုံးတွင် အလားတူ လာရှိပါသည်။)*

အဋ္ဌကထာကြီးများ၏ ရှင်းလင်းချက်

အဋ္ဌကထာဆရာကြီးများက ဤဒုတိယအဆင့်နှင့် ပတ်သက်၍ အရေးကြီးသော အချက်များကို ရှင်းလင်းထားပါသည်-

 အတွင်း-အပြင် နှစ်မျိုးလုံး ရှုရန် လိုအပ်ခြင်း: လောကုတ္တရာမဂ်ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အဇ္ဈတ္တ (မိမိ၏ ခန္ဓာငါးပါး) ကို သက်သက် ရှုနေရုံ သို့မဟုတ် ဗဟိဒ္ဓ (သူတစ်ပါး၏ ခန္ဓာငါးပါး၊ သက်မဲ့ သင်္ခါရများ) ကို သက်သက် ရှုနေရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ပါ။ သိသင့်သိထိုက်သော ပရိညေယျတရား အားလုံးကို ထိုးထွင်းသိရန် လိုအပ်သောကြောင့် အဇ္ဈတ္တရော ဗဟိဒ္ဓပါ နှစ်မျိုးလုံးကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်သည်။လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟိ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ဝုဋ္ဌာတိ၊ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ဝုဋ္ဌာတိ။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၀။)

တတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ဝုဋ္ဌာတီတိအာဒီသု တာဝ ဣဓေကစ္စော အာဒိတောဝ အဇ္ဈတ္တံ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသတိ၊ အဘိနိဝိသိတွာ တေ အနိစ္စာဒိတော ပဿတိ။ ယသ္မာ ပန န သုဒ္ဓအဇ္ဈတ္တဒဿနမတ္တေနေဝ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗမေဝ။ တသ္မာ ပရဿ ခန္ဓေပိ အနုပါဒိန္နသင်္ခါရေပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ ပဿတိ။ သော ကာလေန အဇ္ဈတ္တံ သမ္မသတိ၊ ကာလေန ဗဟိဒ္ဓါတိ။ တေဿဝံ သမ္မသတော အဇ္ဈတ္တံ သမ္မသနကာလေ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေန သဒ္ဓိံဃဋိယတိ။ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တံ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ။ သစေ ပနဿ ဗဟိဒ္ဓါ သမ္မသနကာလေ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေန သဒ္ဓိံဃဋိယတိ၊ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ။ ဧသေဝ နယော ဗဟိဒ္ဓါ အဘိနိဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ စ အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဝုဋ္ဌာနေပိ။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၀-၂၇၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၀၀။ စကားလုံး အနည်းငယ် ကွဲ၏၊ အဓိပ္ပါယ် တူ၏။)
 ရှုမှတ်ပုံ: ယောဂီသည် ရံခါ အဇ္ဈတ္တကို ရှု၊ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓကို ရှု၊ ဤသို့ တစ်လှည့်စီ ရှုမှတ်နေရသည်။
 မဂ်ဖြစ်ပေါ်ပုံ: ထိုသို့ အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ တစ်လှည့်စီ ရှုမှတ်နေစဉ် ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်ကျက်လာသောအခါ အရိယမဂ်နှင့် ဆက်စပ်မိချိန်တွင် မဂ်ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုသို့ မဂ်ဖြစ်ပေါ်ချိန်၌ ရှုမှတ်နေသည့် အာရုံသည် အဇ္ဈတ္တ ဖြစ်နေနိုင်သလို၊ ဗဟိဒ္ဓ လည်း ဖြစ်နေနိုင်သည်။ (ဥပမာ- အဇ္ဈတ္တကို အဓိကထား ရှုနေစဉ် အဇ္ဈတ္တကို ရှုမှတ်ခိုက်၌ မဂ်ဖြစ်နိုင်သလို၊ ဗဟိဒ္ဓကို ရှုမှတ်ခိုက်၌လည်း မဂ်ဖြစ်နိုင်သည်။ ဗဟိဒ္ဓကို အဓိကထား ရှုသူအတွက်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။)
 ဘုရားဟောနှင့် ညီညွတ်မှု: အဋ္ဌကထာများ၏ ဤရှင်းလင်းချက်သည် အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓ၊ အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ သုံးမျိုးလုံး ရှုရန် ဟောကြားသော ဘုရားရှင်၏ ပါဠိတော်များနှင့် အပြည့်အဝ ကိုက်ညီနေပါသည်။

အယူအဆ လွဲမှားမှု မဖြစ်စေရန် အထူးသတိပြုရန်

ကျမ်းစာတွင် စိတ္တာနုပဿနာနှင့် ပတ်သက်၍ အဋ္ဌကထာရှင်းလင်းချက်ကို အခြေခံကာ အယူအဆ လွဲမှားနိုင်သည့် အချက်များကို အလေးပေး သတိပေးထားပါသည်-

 ပညတ်-ပရမတ် ရောထွေးမှု: အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ စိတ်များကို ရှုမှတ်ရာတွင် ပညတ်နှင့် ပရမတ်ကို မခွဲခြားဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ စိတ်ကို သာမန်လိုက်မှတ်နေရမည်ဟု မဆိုလိုပါ။ သတိပဋ္ဌာန်၏ မူလရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း ပရမတ်စိတ်များ (ဥပမာ- သရာဂစိတ်) ကို ၎င်းတို့၏ သဘောသဘာဝအတိုင်း (ရုပ်နာမ်၊ အကြောင်းတရား၊ လက္ခဏာရေးသုံးတန်) ပိုင်းခြားသိမြင်ရန်သာ ဖြစ်သည်။
 အရှုခံစိတ် နှင့် ရှုစိတ်: ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံဖြစ်သော စိတ် (ဥပမာ- သရာဂစိတ်) နှင့် ရှုမှတ်တတ်သော ဝိပဿနာစိတ်သည် စိတ်တစ်ခဏတည်း၌ အတူတကွ မဖြစ်နိုင်ပါ။ အရှုခံစိတ် ဖြစ်ပြီး ချုပ်ပျောက်သွားပြီးနောက်မှသာ ထိုစိတ်၏ ဖြစ်ပျက်သဘောကို ဝိပဿနာစိတ်ဖြင့် ရှုမှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
 အကုသိုလ်စိတ်များကို ရှုမှတ်ခြင်း:
 အကုသိုလ်စိတ်များ (ဥပမာ- လောဘစိတ်) အလိုလို ဖြစ်ပေါ်လာမှသာ ရှုရမည်ဟု ဆိုခြင်းသည် မမှန်ပါ။ ယောဂီသည် ယောနိသောမနသိကာရကို ပွားများနေသဖြင့် တရားအားထုတ်ချိန်၌ အကုသိုလ်စိတ်များ အဖြစ်နည်းပါသည်။ တရားမရှုမှတ်ချိန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကုသိုလ်စိတ်ကိုလည်း ဝိပဿနာဉာဏ် မရှိဘဲ ပရမတ်သို့ ဆိုက်အောင် ရှုရန် ခက်ခဲပါသည်။
 ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အရှုခံအာရုံဖြစ်သော အကုသိုလ်စိတ်များကိုလည်း (အရိယာမဂ်ဖြင့် မပယ်သတ်ရသေးလျှင်) မိမိ၏ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် အချိန်မရွေး သိမ်းဆည်းရှုမှတ်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းသင့်သည်။
 ဤသို့ရှုမှတ်ခြင်းသည် အကုသိုလ်ကို တိုးပွားစေခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ အကုသိုလ်အပေါ်၌ စွဲလမ်းနေသော တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ကို ပယ်ရှားရန်နှင့် ယင်းတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို သိမြင်ရန် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သမ္မပ္ပဓာန် လေးပါး အကျင့်နှင့်လည်း ကိုက်ညီပါသည်။

နိဂုံး

အချုပ်အားဖြင့် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၏ ဒုတိယအဆင့်သည် မိမိ၏ (အဇ္ဈတ္တ) နှင့် သူတစ်ပါး၏ (ဗဟိဒ္ဓ) ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မတို့ကို တစ်လှည့်စီဖြစ်စေ၊ ပေါင်းစပ်၍ဖြစ်စေ မူလသတိပဋ္ဌာန်နည်းအတိုင်း (ရုပ်နာမ်၊ အကြောင်းတရား၊ လက္ခဏာရေးသုံးတန်) စနစ်တကျ ပိုင်းခြားသိမြင်ကာ ဝိပဿနာရှုမှတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤသို့ အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ နှစ်ဌာနလုံး၌ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို သိမ်းဆည်းရှုပွားနိုင်လျှင် ဒုတိယအဆင့် ကျင့်စဉ် အောင်မြင်ပြီးမြောက်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး - ဒုတိယဆင့်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ