ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တတိယနည်း

အဆုံးဖြစ်သော ဇရာမရဏမှသည် အစဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသို့တိုင်အောင် ပြောင်းပြန်လှန်၍ ဟောကြားတော်မူအပ်သော ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော် ပထမနည်း(မ၊၁၊၃၂၈။)ကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်‌ တတိယနည်းဟူ၍ သုံးနှုန်းပါမည်။

ဥပမာနှင့် အဓိပ္ပာယ်
တတိယနည်းကို နွယ်‌ခွေယောကျ်ားနှင့် ဥပမာပြုထားသည်။ တတိယလူ ဆိုသူသည် နွယ်ပင်၏ အညွှန့်အဖျားကို စတင်တွေ့မြင်၍ ထိုအဖျားမှ အရင်းအထိ နွယ်အားလုံးကို ဆွဲငင် ယူဆောင်သွားသည်။ ဤဥပမာအရ၊ ဘုရားရှင်သည် သတ္တဝါများ၏ ဘဝတစ်ခုတွင် ဇရာမရဏ (အိုမှု-သေမှု) စသော ဝဋ်ဒုက္ခများကို မြင်၍၊ ထိုဒုက္ခများ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော ဇာတိ (မွေးဖွားခြင်း) မှ အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု) အထိ ပြောင်းပြန်လှန်၍ ဟောကြားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော် ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ “အဆုံးမှ အစသို့” ဟူသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၄။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၅၅။)

ဒေသနာတော်၏ အနှစ်သာရ
ဘုရားရှင်သည် ဇရာမရဏမှ စတင်၍ အဝိဇ္ဇာသို့တိုင်အောင် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ပြောင်းပြန်လှန်၍ ဟောကြားတော်မူသည်။ ၎င်းကို ရဟန်းများအား မေးခွန်းထုတ်သည့် ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြထားသည်-  
 - မြတ်စွာဘုရား မေးတော်မူသည်: “ဇာတိအကြောင်းခံကြောင့် ဇရာမရဏ ဖြစ်သလော၊ မဖြစ်သလော။ သင်တို့၏ အယူအဆကား အဘယ်နည်း။”  
 - ရဟန်းများ လျှောက်ထားသည်: “ဇာတိအကြောင်းခံကြောင့် ဇရာမရဏ ဖြစ်ပါ၏။”  
 - မြတ်စွာဘုရား ဆက်လက် မေးတော်မူသည်: “ဘဝအကြောင်းခံကြောင့် ဇာတိ ဖြစ်သလော။ … အဝိဇ္ဇာအကြောင်းခံကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်သလော။”  
 - ရဟန်းများ လျှောက်ထားသည်: “အဝိဇ္ဇာအကြောင်းခံကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်ပါ၏။”

ဤသို့ဖြင့် ဘုရားရှင်သည် ဇရာမရဏဆိုသော “အဆုံး” မှ အဝိဇ္ဇာဆိုသော “အစ” သို့ အကျိုးမှ အကြောင်းသို့ ပြောင်းပြန်လှန်၍ ဒုက္ခဖြစ်စဉ်၏ ဇာစ်မြစ်ကို ထင်ရှားပြတော်မူသည်။

တတိယနည်း၏ ရှုကွက်
ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တတိယနည်းတွင် အကျိုးမှ အကြောင်းသို့ ပြောင်းပြန်လှန်၍ ရှုပွားသည်။ ၎င်း၏ အစဉ်အလာကို အဓွန့်ကာလအလိုက် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြမ်းသည်- 

- အနာဂတ် အဓွန့်:  
 ၁. ဇရာမရဏ (အိုမှု-သေမှု)  
 ၂. ဇာတိ (မွေးဖွားခြင်း) 

- ပစ္စုပ္ပန် အဓွန့်:  
 ၃. ဘဝ (ကမ္မဘဝ)  
 ၄. ဥပါဒါန် (စွဲလမ်းမှု)  
 ၅. တဏှာ (တပ်မက်မှု)  
 ၆. ဝေဒနာ (ခံစားမှု)  
 ၇. ဖဿ (ထိတွေ့မှု)  
 ၈. သဠာယတန (အာယတန ခြောက်ပါး)  
 ၉. နာမ်ရုပ် (နာမ်-ရုပ်)  
 ၁၀. ဝိညာဏ် (ဝိဉာဏ်) 

- အတိတ် အဓွန့်:  
 ၁၁. သင်္ခါရ (အကျင့်ဆောင်မှု)  
 ၁၂. အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု)

အနာဂတ်ဘက်သို့ ဆက်ရှုခြင်း  
 - ဒုတိယအနာဂတ်: ဇရာမရဏ၊ ဇာတိ  
 - ပထမအနာဂတ်: ဘဝ၊ ဥပါဒါန်၊ တဏှာ၊ ဝေဒနာ၊ ဖဿ၊ သဠာယတန၊ နာမ်ရုပ်၊ ဝိညာဏ်  
 - ပစ္စုပ္ပန်: သင်္ခါရ၊ အဝိဇ္ဇာ 

အတိတ်ဘက်သို့ ဆက်ရှုခြင်း  
 - ပစ္စုပ္ပန်: ဇရာမရဣ၊ ဇာတိ  
 - ပထမအတိတ်: ဘဝ၊ ဥပါဒါန်၊ တဏှာ၊ ဝေဒနာ၊ ဖဿ၊ သဠာယတန၊ နာမ်ရုပ်၊ ဝိညာဏ်  
 - ဒုတိယအတိတ်: သင်္ခါရ၊ အဝိဇ္ဇာ  

ဤသို့ဖြင့် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် အဆက်ဆက်ကို အကျိုးမှ အကြောင်းသို့ ပြောင်းပြန်လှန်၍ ရှုပွားနိုင်သည်။
တတိယနည်း၏ ရှုကွက် ဥပမာ
ယောဂီသည် ဇရာမရဏမှ အဝိဇ္ဇာသို့ အကျိုးမှ အကြောင်းသို့ ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင် ကြည့်ရှုရသည်-  
  “ဇာတိဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဇရာမရဏ ဖြစ်သည်။ ဇာတိက အကြောင်း၊ ဇရာမရဏက အကျိုး။”  
 “ကမ္မဘဝဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဇာတိ ဖြစ်သည်။ ကမ္မဘဝက အကြောင်း၊ ဇာတိက အကျိုး။”  
  “ဥပါဒါန်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကမ္မဘဝ ဖြစ်သည်။ ဥပါဒါန်က အကြောင်း၊ ကမ္မဘဝက အကျိုး။”  
- ဤသို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသို့တိုင်အောင် ဆက်လက် ရှုပွားသည်။ 

ဤနည်းသည် အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပထမနည်းကို ကျွမ်းကျင်သူများအတွက် လွယ်ကူစွာ နည်းမှီနိုင်ပြီး၊ ပြောင်းပြန်လှန်၍ သိမ်းဆည်းရုံသာ ဖြစ်သည်။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ၃။ အဆုံးမှ အစသို့ = ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော်နည်း (၁)
 ၃။ အဆုံးမှ အစသို့ = ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော် (၁)
 ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ