ခဏိကသမာဓိ

ခဏိကသမာဓိသည် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားထိုးထွင်းမှုနှင့် သမထ-ဝိပဿနာဘာဝနာလမ်းစဉ်များတွင် အရေးပါသော အခြေခံအကျဆုံး စိတ်တည်ကြည်မှုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုပေါ်တွင် ခဏတာမျှသာ တည်ကြည်စေပြီး၊ ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏတရားများဖြင့် မလွှမ်းမိုးနိုင်အောင် ထိန်းသိမ်းပေးသည်။

ခဏိကသမာဓိ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် သမာဓိအမျိုးအစား
“ခဏိက” ဆိုသည်မှာ ခဏတာမျှသာ တည်ရှိခြင်းကို ဆိုလိုပြီး၊ “သမာဓိ” ဆိုသည်မှာ စိတ်စူးစိုက်မှု သို့မဟုတ် တည်ကြည်မှုဖြစ်သည်။ သမာဓိကို သမထပိုင်း၌ ခဏိက၊ ဥပစာရ၊ အပ္ပနာဟူ၍ ၃-မျိုး ခွဲခြားဖော်ပြထားသည်။ သာ ပနေသာ ပဉ္စ ဝိဓာ ပီတိ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တီ ဒုဝိဓံ ပဿဒ္ဓိံပရိပူရေတိ ကာယပဿဒ္ဓိဉ္စ စိတ္တပဿဒ္ဓိဉ္စ။ ပဿဒ္ဓိ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တီ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တီ ဒုဝိဓမ္ပိ သုခံ ပရိပူရေတိ ကာယိကဉ္စ စေတသိကဉ္စ။ သုခံ ဂဗ္ဘံ ဂဏှန္တံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တံ တိဝိဓံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ ခဏိကသမာဓိံဥပစာရသမာဓိံအပ္ပနာသမာဓိန္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၄၀။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၀။) ဝိပဿနာသမာဓိ ၁-ခု တိုး၍ ၄-မျိုး ဆိုသည်။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၇ တိပိဋကအဘိဓာန်အတွဲ-၆
 ခဏိကသမာဓိ (သမထပိုင်း, ဝိပဿနာပိုင်း)= အာရုံတစ်ခုပေါ်တွင် ခဏတာမျှ စိတ်ကို တည်ကြည်စေပြီး၊ ကာမာဝစရသမာဓိဖြစ်သည်။ဧကောဒိဘူတာတိ ခဏိကသမာဓိနာ ဧကဂ္ဂဘူတာ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၄။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၀။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၁၁။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၄၀။)   
 ဥပစာရသမာဓိ= ဈာန်နှင့် နီးကပ်သော စိတ်တည်ကြည်မှု။  
 အပ္ပနာသမာဓိ= ဈာန်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသော စိတ်တည်ကြည်မှု။  

ခဏိကသမာဓိသည် ဤသုံးမျိုးအနက် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်ပြီး၊ သမထပိုင်းတွင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ကာ၊ ဝိပဿနာပိုင်းသို့ ကူးပြောင်းရာတွင်လည်း အရေးပါသည်။  

သမထပိုင်းရှိ ခဏိကသမာဓိ
 သမထယာနိက= သမထ သမာဓိသုံးမျိုးရှိရာ ဥပစာရသမာဓိ၏ အနီး၌ ကပ်၍ ဖြစ်လေ့ရှိသော ပရိကမ္မသမာဓိကိုပင် ခဏိကသမာဓိဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲထားပေသည်။(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၄၀။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၀။)

 သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိက= ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို အာရုံယူ၍ ခဏိကသမာဓိကို ထူထောင်သည်ဟု ဋီကာဆရာတော်က ဆိုသည်။(မဟာဋီ၊၁၊၁၅။) ၎င်းခဏိကသမာဓိကို အဋ္ဌကထာဆရာတော်က သဒိသူပစာရအားဖြင့် ဥပစာရသမာဓိဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲထားပေသည်။ဥပစာရသမာဓီတိ စ ရုဠှီဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အပ္ပနံ ဟိ ဥပေစ္စ စာရီ သမာဓိ ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာ စေတ္ထ နတ္ထိ။ တာဒိသဿ ပန သမာဓိဿ သမာနလက္ခဏတာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ (မဟာဋီ၊၁၊၄၃၆။)

ဝိပဿနာပိုင်းရှိ ခဏိကသမာဓိ
ဝိပဿနာဘာဝနာတွင် ခဏိကသမာဓိသည် သင်္ခါရတရားများကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးတန်ဖြင့် ရှုရာတွင် ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ဖြစ်ပေါ်သည်။
 သမထယာနိကလမ်း= သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပစာရ သို့မဟုတ် အပ္ပနာသမာဓိကို အခြေခံ၍ ဈာန်ဝင်စား၊ ထိုဈာန်မှထ၍ ဈာန်အင်္ဂါများနှင့် ယှဉ်ဖက်တရားများကို သိမ်းဆည်းကာ နာမ်ရုပ်ကို ဝိပဿနာရှုရာ၌ ခဏိကသမာဓိ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
 သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကလမ်း= ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို အကျဉ်း သို့မဟုတ် အကျယ်သိမ်းဆည်း၍ ခဏိကသမာဓိကို ထူထောင်ကာ ရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုးကို သိမ်းဆည်းပြီး ဝိပဿနာရှုသည်။ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့်ယှဉ်သော ခဏိကသမာဓိ ဖြစ်ပေါ်သည်။

မဟာဋီကာဆရာတော်၏ မိန့်တော်မူချက်
မဟာဋီကာဆရာတော်က သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် ခဏိကသမာဓိသည် လောကုတ္တရာတရားရရှိရေး၏ အခြေခံဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ သမထယာနိကဿ ဟိ ဥပစာရပ္ပနာပ္ပဘေဒံ သမာဓိံ, ဣတရဿ ခဏိကသမာဓိံ, ဥဘယေသမ္ပိ ဝိမောက္ခမုခတ္တယံ ဝိနာ န ကဒါစိပိ လောကုတ္တရာဓိဂမော သမ္ဘဝတိ။ (မဟာဋီ၊၁၊၁၅။) 

လိုရင်းအချုပ်
ခဏိကသမာဓိသည် -
သမထပိုင်း= သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ်၏ ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို အာရုံယူ၍ ထူထောင်သော ကာမာဝစရသမာဓိ၊ သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥပစာရနှင့် နီးကပ်သော ပရိကမ္မသမာဓိ။
ဝိပဿနာပိုင်း= ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်တွဲလျက် သင်္ခါရတရားများကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်ဖြင့် ရှုရာ၌ ဖြစ်ပေါ်သော သမာဓိ။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ပထမတွဲ- ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ခဏိကသမာဓိ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ