စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ

"စိတ္တ" သည် စိတ်ကို ဆိုလိုပြီး "ဝိသုဒ္ဓိ" သည် စင်ကြယ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ ဆိုသည်မှာ အခြေခံအားဖြင့် စိတ်၏ စင်ကြယ်ခြင်း ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။

အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက် အမျိုးမျိုး

ကျမ်းဂန်များတွင် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိကို ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးမှ ဖွင့်ဆိုကြပါသည်-

  စိတ်၏ အ‌ခြေအနေ: နီဝရဏတရားတည်းဟူသော ဘေးရန်အညစ်အကြေးတို့မှ ကင်းစင်နေသော စိတ်၏ အအ‌ခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။ (အထူးသဖြင့် မဂ်၏ ရှေ့အဖို့၌ဖြစ်သော ဂေါတြဘူအထိ ဇောစိတ်များ၏ စင်ကြယ်မှု)။(၁) စိတ်၏ အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်ခြင်း - ဂေါတြဘူအဆုံး ရှိသော ရှေ့အဖို့၌ဖြစ်သော ဇောစိတ် စသည်၏ နီဝရဏဘေးရန်မှ စင်ကြယ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။  (၁) ပါရိပန္ထိကတော စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃။ နီဝရဏသင်္ခါတပါရိဗန္ဓကတော ဝိသုဒ္ဓတ္တာ ဂေါတြဘုပရိယောသာနံ ပုဗ္ဗဘာဂဇဝနစိတ္တံ “စိတ္တဝိသုဒ္ဓီ”တိ ဝုစ္စတိ။ ဝဇိရ၊၁၄၅။ စိတ္တဿ ဝိသုဒ္ဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ။ ပါရာ၊ယော။ (အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၅၇။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၆၀။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၈၄။ မ၊ဋီ၊၁၊၃၃၅။ အံ၊ဋီ၊၂၊၁၂၁။ မူလဋီ၊၃၊၁၀၇။)
  စင်ကြယ်စေသော တရား : စိတ်ကို နီဝရဏ အညစ်အကြေးများမှ စင်ကြယ်အောင် သုတ်သင်ပေးတတ်သော တရားကို ဆိုလိုသည်။ ထိုတရားမှာ သမာဓိ (ဥပစာရသမာဓိ နှင့် အပ္ပနာသမာဓိ နှစ်မျိုးလုံး) ပင် ဖြစ်သည်။(၂) စိတ်ကို (နီဝရဏ အညစ်အကြေးမှ) စင်ကြယ်စေတတ်သော/သုတ်သင်တတ်သော တရား - စိတ်၏ စင်ကြယ်ကြောင်းတရား၊ သမာဓိကို ဆိုလိုသည်။ (၂) စိတ္တဝိသုဒ္ဓီ (ပဋိသံ၊၇၁)တိ သမ္မာသမာဓိ ဧဝ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၂။ ဥပစာရသမာဓိ အပ္ပနာသမာဓိ စေတိ ဒုဝိဓောပိ သမာဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ နာမ။ သင်္ဂဟ။ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ နာမ စိတ္တဿ ဝိနီဝရဏဘာဝါပါဒနဝသေန ဝိသော-ဓနတော။ ဝိဘာဝိနီ၊စိတ္တံ ဝိသုဇ္ဈတိ ဧတာ-ယာတိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ၊ သမာဓိ...စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော။ မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၅၄၀။ (မ၊၁၊၂၀၁။ ပဋိသံ၊၁၈၂။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၄။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၊ ၁၉၃။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၃၊ ၂၁၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၇၃။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၅၆။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၁။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၁၁။ မ၊ဋီ၊၂၊၁၁၉။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၈၅။) 
  စင်ကြယ်သော တရား: နီဝရဏ အညစ်အကြေးမှ မူလကတည်းက စင်ကြယ်နေသော တရားကို ဆိုလိုသည်။ ထိုတရားများမှာ သမာဓိ နှင့် သမာပတ် ၈ ပါး (ဈာန် ၈ ပါး) ဖြစ်ကြသည်။ ဤ၌ "စိတ္တ" ဆိုသည်မှာ စိတ်၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော သမာဓိကို ကိုယ်စားပြု သုံးနှုန်းခြင်း ဖြစ်သည်။(၃) သမာဓိ သမာပတ် ဟူသော (နီဝရဏ အညစ်အကြေး မှ) စင်ကြယ်တတ်သော တရား - သမာဓိနှင့် သမာပတ်သည် နီဝရဏ အညစ်အကြေးမှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေသော တရားများဖြစ်သည်။ (၃) စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ (ပဋိသံ၊၂၂) တိ သဥပစာရာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော၊ စိတ္တသီသေန ဟေတ္ထ သမာဓိ ဝုတ္တော။ သော စိတ္တမလဝိသောဓနတော စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၉။ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ နာမ ... စိတ္တသီသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ, ဝိသုဒ္ဓတ္တာ စာတိ ဝါ ကတွာ။ ဝိဘာဝိနီ။ ယထာဝုတ္တမလတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဝိသုဒ္ဓိ၊ စိတ္တမေဝ ဝိသုဒ္ဓိ ကထာတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော စိတ္တသီသေနာ”တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ... စိတ္တသီသေန သမာဓိဿေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ, စိတ္တဿ၊ သမာဓိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ နာမ သိယာတိ ယောဇနာ။ မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၅၄၀။ (–ပဋိသံ၊၁၇၉၊ ၃၀၉၊ ၃၄၄။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၂။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၂။)
  စင်ကြယ်စေတတ်သော တရား: ကာမစ္ဆန္ဒ စသော စိတ်၏ အညစ်အကြေးများကို သုတ်သင် စင်ကြယ်စေတတ်သော တရားကို ဆိုလိုသည်။ ထိုတရားများမှာ ဝိပဿနာ၏ အခြေခံဖြစ်သော သမာပတ် ၈ ပါး ပင် ဖြစ်သည်။(၄) သမာဓိ သမာပတ် ဟူသော (နီဝရဏ အညစ်အကြေးကို) စင်ကြယ်စေတတ်/သုတ်သင်တတ်သော တရား - သမာဓိနှင့် သမာပတ်သည် နီဝရဏ အညစ်အကြေးကို စင်ကြယ်စေသော တရားများဖြစ်သည်။ (၄) စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ (ဒီ၊၃၊၂၅၂)တိ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနဘူတာ ပဂုဏာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော။ တာ ဟိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိစိတ္တမလံ ဝိသောဓန္တိ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၉။ (ပဋိသံ၊၄၁၆။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၉။)

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဆို

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာက စိတ္တဝိသုဒ္ဓိကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်-

`စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ နာမ သဥပစာရာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော။`

"ဥပစာရသမာဓိနှင့်တကွ ဖြစ်သော သမာပတ် ၈ ပါးသည် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ မည်၏" ဟု ဖွင့်ဆိုပါသည်။

ဥပစာရသမာဓိကို ထည့်သွင်းရခြင်း

အပ္ပနာဈာန်သမာဓိများသာမက ဥပစာရသမာဓိကိုပါ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ၌ ထည့်သွင်းရခြင်းမှာ ဥပစာရသမာဓိသည်လည်း အပ္ပနာသမာဓိကဲ့သို့ပင် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ တည်ရာအခြေခံ (`အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော`) ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု မဟာဋီကာက ရှင်းပြပါသည်။

စိတ္တဝိသုဒ္ဓိကို သိခြင်း

စိတ္တဝိသုဒ္ဓိကို "သိရမည်" (`ဝေဒိတဗ္ဗာ`) ဆိုသည်မှာ-

 စာတွေ့ ဗဟုသုတအဖြစ် သိရုံမျှ မဟုတ်။
 မိမိ၏ သန္တာန်၌ ဥပစာရသမာဓိ သို့မဟုတ် သမာပတ် ၈ ပါးကို အမှန်တကယ် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း (`နိဗ္ဗတ္တနဝသေန`) ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် (`ပစ္စက္ခတော`) သိခြင်း။
 ထိုသမာဓိ/သမာပတ်တို့၏ ချမ်းသာကို ကိုယ်တိုင် ခံစားသိရှိခြင်း (`အနုဘဝိတဗ္ဗာ`)။

ဤသို့ ကိုယ်တိုင်ရရှိ ခံစားဖူးမှသာ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ၌ တည်သည် (`ပတိဋ္ဌိတော`) မည်ပါသည်။

ဝိပဿနာအတွက် အရေးပါမှု

 စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ၌ မတည်ဘဲ (ဆိုလိုသည်မှာ အနည်းဆုံး ဥပစာရသမာဓိမျှ မရရှိသေးဘဲ) အထက်အဆင့်ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ စသော ဝိသုဒ္ဓိများကို ပြည့်စုံအောင် အားထုတ်၍ မရနိုင်ပါ။
 ထို့ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ စသည့် အထက်ဝိသုဒ္ဓိများသို့ တက်လှမ်းလိုသော ယောဂီသည် ရှေးဦးစွာ သီလဝိသုဒ္ဓိကို ပြည့်စုံစေပြီးနောက်၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိကို (အနည်းဆုံး ဥပစာရသမာဓိ သို့မဟုတ် အပ္ပနာဈာန်သမာဓိ တစ်ခုခုကို) ဝိပဿနာ၏ အခြေခံအဖြစ် ရရှိအောင် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ရမည် ဖြစ်သည်။

အချုပ်အားဖြင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိသည် နီဝရဏများ ကင်းစင်သည့် ဥပစာရသမာဓိ သို့မဟုတ် အပ္ပနာဈာန်သမာဓိကို ဆိုလိုပြီး၊ ၎င်းသည် ဝိပဿနာဉာဏ်များ ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ