မုဒုတာရုပ်

မုဒုတာရုပ်သည် ဝိကာရရုပ် အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော အနိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အတု) တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတရားများ သင့်တင့်မျှတသည့်အခါ ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်အစစ် (တိဇနိပ္ဖန္နရုပ်) တို့၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော နူးညံ့ပျော့ပျောင်းမှု သဘော ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အဓိပ္ပါယ် နှင့် သဘောတရားများမှာ-

 ၁။ လက္ခဏာ

 မခက်ထန် မကြမ်းတမ်းမှု သဘော (`အထဒ္ဓတာ`): စိတ်၊ ဥတု၊ သို့မဟုတ် အာဟာရကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်အစစ်တို့၏ မာကျောမှု၊ တောင့်တင်းမှု၊ ကြမ်းတမ်းမှု ကင်းကွာ၍ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းနေသော ပင်ကိုယ်သဘောလက္ခဏာ ဖြစ်သည်။

 ၂။ ရသ

 ခက်ထန်ကြမ်းတမ်းမှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း (`ထဒ္ဓဘာဝဝိနောဒန`): ထိုရုပ်တရားတို့၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော မာကျောကြမ်းတမ်းသည့် သဘောကို ပယ်ဖျောက်ပေးခြင်း အလုပ်ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။

 ၃။ ပစ္စုပဋ္ဌာန်

 ကိုယ်မှုကိစ္စတို့၌ မဆန့်ကျင်ခြင်း (`သဗ္ဗကိရိယာသု အဝိရောဓိတာ`): ပြုလုပ်သမျှ ကိုယ်အမူအရာ၊ ကိစ္စ ဟူသမျှတို့၌ တောင့်တင်းခိုင်မာစွာ ဆန့်ကျင်ခြင်းမရှိဘဲ လိုက်လျောညီထွေ ရှိသော သဘောတရားအဖြစ် ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်လာသည်။ (ဥပမာ- တရားထိုင်ရာ၌ ကိုယ်ခန္ဓာ တောင့်တင်းမနေဘဲ စိတ်တိုင်းကျ သက်တောင့်သက်သာ ထိုင်နိုင်ခြင်း။)

 ၄။ ပဒဋ္ဌာန် 

 နူးညံ့သော ထိုရုပ်များ (`မုဒုရူပ`): မုဒုတာ၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရားမှာ ထိုနူးညံ့မှု လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံနေသော ရုပ်တရားများ ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်သည်။ (ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းနှင့်အတူဖြစ်သော လဟုတာ၊ ကမ္မညတာ နှင့် အခြား အကြောင်းတရားများလည်း ပါဝင်သည်။)

အခြား သိမှတ်ဖွယ်ရာများ

 မူလအကြောင်း: စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းသုံးပါးကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။ ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်တို့၌ မုဒုတာ မရှိပါ။
 အတူဖြစ်မှု: လဟုတာ (ပေါ့ပါးခြင်း)၊ ကမ္မညတာ (အမှု၌ ခံ့ညားခြင်း) တို့နှင့် အမြဲတစေ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်သည်။
 ဖြစ်ပေါ်ရန် အခြေအနေ: စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ မျှတညီညွတ်သော အခါ၌သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အကြောင်းတရားများ မမျှတ၍ ဓာတ်များ ချောက်ချားလျှင် (အထူးသဖြင့် ပထဝီဓာတ် ဖောက်ပြန်လျှင်) မဖြစ်ပေါ်နိုင်ဘဲ ရုပ်များ တောင့်တင်း လျော့ရဲသွားတတ်သည်။
 တည်ရှိရာ: သက်ရှိသတ္တဝါ၊ အထူးသဖြင့် ကာမဘုံသားတို့၌သာ ဖြစ်သည်။ သက်မဲ့အရာဝတ္ထု နှင့် ရူပဗြဟ္မာဘုံတို့၌ မရှိပါ။
 ဥပမာ: ကောင်းစွာ နယ်ထားသော သားရေသည် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ (ဤဥပမာသည် နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသည့် သဘောတူညီမှုကိုသာ ပြခြင်းဖြစ်ပြီး သားရေ၌ မုဒုတာရုပ် အမှန်တကယ် ရှိသည်ဟု မဆိုလိုပါ။)

အချုပ်အားဖြင့် ရူပဿ မုဒုတာသည် စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ မျှတမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်တရားတို့၏ နူးညံ့ပျော့ပျောင်း၍ ကိုယ်အမူအရာ ကိစ္စတို့၌ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော သဘောကို ဖော်ပြသည့် ဝိကာရရုပ် တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ၂၃။ ရူပဿ မုဒုတာ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ