အပြန်အလှန် အကျိုးပြုခြင်း (ဇီဝဗေဒ)

အညမညသဟဇီဝန() သို့မဟုတ် အပြန်အလှန်အကျိုးပြု အတူတကွနေထိုင်ခြင်း()ဆိုသည်မှာ မတူညီသော မျိုးစိတ်နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော ဇီဝရုပ်စုများအကြား အပြန်အလှန် အကျိုးပြု၍ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ကြသည့် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ဤဆက်ဆံရေးတွင် ပါဝင်ကြသည့် သက်ရှိအားလုံးသည် တစ်ဦးထံမှတစ်ဦး အကျိုးကျေးဇူး အသီးသီး ရရှိကြသည်။ 

 အမျိုးအစားများ 
အညမညသဟဇီဝနကို ၎င်းတို့၏ မှီခိုမှု အတိုင်းအတာပေါ် မူတည်၍ အဓိကအားဖြင့် နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည် -
 မရှိမဖြစ် အညမညသဟဇီဝန (Obligate mutualism): ပါဝင်သော သက်ရှိများသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး လုံးဝမှီခိုနေရပြီး ခွဲခြား၍ မရှင်သန်နိုင်သော အခြေအနေဖြစ်သည်။ ဥပမာ - မှိုနှင့် ရေညှိ ပေါင်းစပ်ထားသော လိုက်ကင် (Lichen)။
 ရွေးချယ်ခွင့်ရှိသော အညမညသဟဇီဝန (Facultative mutualism): သက်ရှိများသည် အတူတကွ ရှင်သန်ခြင်းဖြင့် အကျိုးကျေးဇူး ရရှိသော်လည်း၊ တစ်ဦးတည်း သီးခြားရှင်သန်ရန်လည်း ဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေဖြစ်သည်။

 အပြန်အလှန် အကျိုးပြုပုံ နည်းလမ်းများ 
သက်ရှိများ အပြန်အလှန် ဖလှယ်ကြသော အကျိုးကျေးဇူးများကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်သည် -
 အာဟာရဆိုင်ရာ အညမညသဟဇီဝန (Resource-resource mutualism) 
သက်ရှိနှစ်ခုစလုံးက အာဟာရဓာတ်များကို အပြန်အလှန် ဖလှယ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - ပဲမျိုးရင်းဝင်အပင်များ၏ မြစ်ဖုများတွင် နေထိုင်သော ရိုင်ဇိုဘီယမ် (Rhizobium) ဗက်တီးရီးယားများသည် အပင်အတွက် လိုအပ်သော နိုက်ထရိုဂျင်ကို ဖမ်းယူပေးပြီး၊ အပင်က ဘက်တီးရီးယားအတွက် လိုအပ်သော ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် (သကြားဓာတ်) ကို ပြန်လည်ပေးအပ်သည်။
 ဝန်ဆောင်မှုနှင့် အာဟာရဆိုင်ရာ အညမညသဟဇီဝန (Service-resource mutualism) 
သက်ရှိတစ်ခုက ဝန်ဆောင်မှု (ဥပမာ - ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ မျိုးပွားပေးခြင်း) ပေးပြီး ကျန်တစ်ခုက အာဟာရ ပြန်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။
 ဝတ်မှုံကူးခြင်း: ပျား၊ လိပ်ပြာနှင့် ငှက်များသည် ပန်းဝတ်ရည်ကို အစာအဖြစ် စားသုံးပြီး အပင်များ၏ မျိုးပွားခြင်း (ဝတ်မှုံကူးခြင်း) ကို ကူညီပေးသည်။
 မျိုးစေ့ပြန့်ပွားခြင်း: သတ္တဝါများက အသီးများကို စားသုံးပြီးနောက် အခြားတစ်နေရာတွင် မစင်စွန့်ခြင်းဖြင့် အပင်များ၏ မျိုးစေ့ကို ပြန့်ပွားစေသည်။
 ဝန်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ အညမညသဟဇီဝန (Service-service mutualism) 
နှစ်ဦးစလုံးက ဝန်ဆောင်မှု အပြန်အလှန်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - ပင်လယ်မှော် (Sea Anemone) နှင့် လူကောင်ငါး (Clownfish) တို့၏ ဆက်ဆံရေးတွင် ငါးက မှော်ပင်ကို ရန်သူငါးများရန်မှ ကာကွယ်ပေးသကဲ့သို့၊ မှော်ပင်ကလည်း ငါးကို ဘေးကင်းရာ နေရာအဖြစ် ခွင့်ပြုထားသည်။
 ဂေဟစနစ်အတွင်း အရေးပါပုံ 
အညမညသဟဇီဝနသည် ကမ္ဘာ့ဂေဟစနစ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းနေအပင်များ၏ ၈၀% ကျော်သည် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ မှိုများနှင့် အညမညသဟဇီဝန ပြုလုပ်ခြင်း (Mycorrhizae) အားဖြင့် အာဟာရ စုပ်ယူကြရသည်။ ထို့ပြင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ သန္တာကျောက်တန်းများသည်လည်း တစ်ဆဲလ်တည်းရှိသော ရေညှိများနှင့် အပြန်အလှန် အကျိုးပြုခြင်းဖြင့်သာ တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

 ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် 
 အနုပဃာတသဟဇီဝန (Commensalism)
 ဥပဃာတသဟဇီဝန (Parasitism)
 ဂေဟစနစ် (Ecosystem)