ဒိဋ္ဌိအပြား

ဒိဋ္ဌိကို ယူပုံအခြင်းအရာ ယူကြောင်း စိတ် စေတနာ-စသည်ကို စွဲ၍ ၂-ပါးတွဲ ၃-ပါးတွဲ-စသည် တွဲလျက် ခွဲခြမ်းဝေဖန်ကာ ပိဋကတ်တော်(ပါ, ဋ္ဌ, ဋီ)တို့၌ ဟောပြဖွင့်ဆိုထားသည်။ 

၂-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
 (၁) သတ္တဝါတို့၏ သေဆုံးမှုကိုသာ မြင်၍ ပဋိသန္ဓေနေမှုကို မမြင်သဖြင့် သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် ပြတ်စဲ သွား၏ ဘာမျှမဖြစ်တော့လတ္တံ့”ဟူ၍ ဖြစ်သောအယူ = ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) သတ္တဝါတို့၏ ပဋိသန္ဓေနေမှုကိုသာမြင်၍ သေဆုံးမှုကိုမမြင်သဖြင့် “သတ္တဝါအသစ်ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ် လာ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သောအယူ = နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၂-ပါး။ 

ယင်း ၂-ပါးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်မရသူတို့အားသာ ဖြစ်၏။ ရလျှင် မဖြစ်၊ စင်ကြယ်သန့်ရှင်း၏ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၂။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၅၄။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၀၀။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၂)။ 

 (၁) “အတ္တ လောကသည် မြဲ၏ အမြဲ ဖြစ်၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူ = ဘဝဒိဋ္ဌိ = သဿတဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) “အတ္တ, လောကသည် ပြတ်စဲ၏ မဖြစ်တော့လတ္တံ့”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူ = ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ = ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိအားဖြင့် = ၂-ပါး(ဒီ၊၃၊၁၇၈။ မ၊၁၊၉၄။ သံ၊၂၊၇၇။ အံ၊၁၊၈၂။ အဘိ၊ဓ၊၁၄၊ ၂၅၇။ အဘိ၊ဝိ၊၃၆၀၊ ၃၇၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၇။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၉။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၅။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁)။ 

 (၁) “အတ္တ, လောက-သည် အဆုံး အပိုင်းအခြားရှိ၏”ဟူ၍ဖြစ်သော အယူ = အန္တဝါဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) “အတ္တ, လောက-သည် အဆုံး အပိုင်းအခြားမရှိ”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူ = အနန္တဝါဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၂-ပါး 

 (၁) ရှေးအတိတ်ခန္ဓာအဖို့အစုသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူ = ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) နောက်အနာဂတ် ခန္ဓာအဖို့အစုသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူ = အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၂-ပါး (အဘိ၊ဓ၊၁၄၊ ၂၅၇။ အဘိ၊ဝိ၊၃၆၀၊ ၃၇၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၄)။ 

 (၁) ရှေးအခါက ယူခဲ့ဘူးသော အယူ ဟူသော = လဒ္ဓိဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) အတ္တ, လောက-သည် မြဲ၏-ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူဟူသော = သဿတဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၂-ပါး (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၅)။ 

 (၁) အကြောင်းကံ မရှိ-ဟု ဖြစ်သော အယူ = အဟေတုဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) မညီမညွတ်သော အကြောင်းကံကြောင့် ဖြစ်ရ၏-ဟု ဖြစ်သော အယူ = ဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၂-ပါး (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၆။ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၅)။ ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါးလည်း ကြည့်။ 

၃-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
 (၁) အကြောင်းကံမရှိ-ဟူ၍ ဖြစ်သောအယူ = အဟေတုကဒိဋ္ဌိ, 
 (၂) ကောင်းမှု, မကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း ပြုသည်မမည်, ပြုရာမရောက်-ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူ = အကိရိယဒိဋ္ဌိ, 
 (၃) အကျိုးမရှိ-ဟူ၍ ဖြစ်သောအယူ = နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၃-ပါး (သံ၊၂၊၆၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၇။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၉)။ ယင်း ၃-ပါးအကျယ် (မ၊၂၊၆၂၇၆။ သံ၊၂၊၅၉-၆၀။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၁-၇။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၇-၈) ကြည့်။

ယင်း၃-ပါးသည် နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (စုတိ၏ အခြားမဲ့၌ အပါယ်ပဋိသန္ဓေကို ပေးသောအားဖြင့်မြဲသော မိစ္ဆာအယူ) မည်၏ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၁။ သာရတ္ထ၊၃၊၈၇။ ဝိမတိ၊၂၊၄၈။ မ၊ဋီ၊၂၊၈၃)။ 

 (၁) သာယာအပ်သော သုခ သောမနဿ နှင့်ယှဉ်သောအယူ = အဿာဒဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) အတ္တသို့ အစဉ်လိုက်သောအယူ = အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ,  
 (၃) ချွတ်ယွင်း ဖောက်ပြန်သော အယူ = မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၃-ပါး (အံ၊၂၊၃၈၉။ အဘိ၊ဝိ၊၃၆၀၊ ၃၈၃။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၀)။ 

ယင်း ၃-ပါးတွင် အဿာဒဒိဋ္ဌိ-ကို ပယ်ဖို့ရန် အနိစ္စသညာ, အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ-ကို ပယ်ဖို့ရန် အနတ္တသညာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ပယ်ဖို့ရန် မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ သို့မဟုတ် ကမ္မဿကတာဉာဏ်ကို ပွါးစေရာ၏ (အံ၊၂၊၃၈၉။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၄၂)။

“ခံစားမှုဝေဒနာ”နှင့်စပ်လျဉ်း၍
 (၁) “သတ္တဝါဟူသမျှသည် သုခ, ဒုက္ခ, ဥပေက္ခာ ဝေဒနာတို့ကို ရှေးဘဝက ပြုခဲ့ဘူးသော ကံဟူသော အကြောင်းကြောင့်သာ ခံစားရ၏”ဟု ဖြစ်သောအယူ = ပုဗ္ဗေကတဟေတုဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) “အစိုးရသော ဗြဟ္မာ, ဗိဿဏိုးနတ် ဖန်ဆင်းခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ယင်း-ဝေဒနာတို့ကို ခံစားရ၏”ဟု ဖြစ်သောအယူ = ဣဿရနိမ္မာနဟေတုဒိဋ္ဌိ,  
 (၃) “ဖြစ်စေတတ်သော “ဇနက” အကြောင်း ထောက်ပံ့ခိုင်မြဲစေတတ်သော “ဥပထမ္ဘက”အကြောင်း မရှိပဲ ယင်း-ဝေဒနာတို့ကို ခံစားရ၏”ဟု ဖြစ်သော အယူ = အဟေတုအပ္ပစ္စယဒိဋ္ဌိ-ဟူ၍ ၃-ပါး (အံ၊၁၊၁၇၄-၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၆-၇)။ 
 အကျင့်အားဖြင့် ၃-ပါး
 (၁) နွား ခွေး-စသော တိရစ္ဆာန်တို့၏ အလေ့ “သီလ”ကို လေ့လာပြုကျင့်သဖြင့် သံသရာမှ စင်ကြယ်၏-ဟု မှားယွင်းစွာ သုံးသပ် သောအယူ = သီလပရာမာသဒိဋ္ဌိ, 
 (၂) ယင်းတို့၏ အကျင့်“ဝတ”ကို ပြုကျင့်သဖြင့် သံသရာမှ စင်ကြယ်၏ဟု မှားယွင်းစွာ သုံးသပ် သောအယူ = ဝတပရာမာသဒိဋ္ဌိ, 
 (၃) ယင်း-တို့၏ အလေ့, အကျင့် “သီလဗ္ဗတ”ကို ပြုကျင့်သဖြင့် သံသရာမှ စင်ကြယ်၏-ဟု မှားယွင်းစွာ သုံးသပ်သောအယူ = သီလဗ္ဗတပရာမာသဒိဋ္ဌိ ဟူ၍ ၃-ပါး (အဘိ၊ဓ၊၂၀၈၊ ၂၂၆၊ ၂၃၀၊ ၂၅၁-၁)။
၄-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
 (၁) “သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ရပြန်၏” ဟူ၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) “သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် မဖြစ်ရတော့လတ္တံ့” ဟူ၍ ယူသောဒိဋ္ဌိ,  
 (၃) “သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် ဖြစ်လည်း ဖြစ်ရ၏။ မဖြစ်လည်း မဖြစ်ရတော့လတ္တံ့ ဟူ၍ ယူသောဒိဋ္ဌိ,  
 (၄) “သတ္တဝါသည် သေလွန်ပြီးနောက် ဖြစ်ရသည်လည်း မဟုတ်, မဖြစ်ရသည်လည်းမဟုတ်”ဟူ၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ အားဖြင့်၄-ပါး (ဒီ၊၁၊၂၆။ အံ၊၂၊၄၄၈)။ 

 (၁) “ချမ်းသာဆင်းရဲကို ကိုယ်တိုင်ပြု အပ်၏”ဟူ၍ ဖြစ်သောဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) “ချမ်းသာ, ဆင်းရဲကို တစ်ပါးသူသည် ပြုအပ်၏”ဟူ၍ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၃) “ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ကိုယ်တိုင်လည်း ပြုအပ်၏ တစ်ပါးသူလည်း ပြုအပ်၏"ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၄) “ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ကိုယ်တိုင်လည်း မပြုအပ် တစ်ပါး သူလည်း မပြုအပ်၊ အကြောင်းကင်းလျက် ဖြစ်၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၄-ပါး (သံ၊၁၊၂၆၁။ အဘိ၊ဝိ၊၃၆၁၊ ၃၉၁။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၄-၅)။ ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါးလည်း ကြည့်။ 
၅-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
 (၁) ရူပက္ခန္ဓာကို “အတ္တ” ဟု ရှုသောဒိဋ္ဌိ, 
 (၂) ဝေဒနာက္ခန္ဓာကို “အတ္တ” ဟု ရှုသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၃) သညာက္ခန္ဓာကို “အတ္တ” ဟု ရှုသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၄) သင်္ခါရက္ခန္ဓာကို “အတ္တ ဟု ရှုသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၅) ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို အတ္တ”ဟု ရှုသော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၅-ပါး (ပဋိသံ၊၁၅၇။ ပေဋကော၊၂၁၁၊ ၂၅၅။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၈။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၁)။ 

 (၁) “သေလွန်ပြီးနောက် အတ္တသည် သညာရှိ၏၊ ရောဂါမစွဲ အမြဲတည်နေ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) “သေလွန်ပြီးနောက် အတ္တသည် သညာမရှိ၊ ရောဂါမစွဲ အမြဲတည်နေ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၃) “သေလွန် ပြီးနောက် အတ္တသည် သညာရှိသည်လည်း မဟုတ်, သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်, ရောဂါ မစွဲ အမြဲတည်နေ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၄) ထင်ရှားရှိသော သတ္တဝါ ဘဝမှ ကင်း ပြတ်ရ၏-ဟူ၍ဖြစ်သောဒိဋ္ဌိ, 
 (၅) မျက်မှောက် အတ္တဘော၌ ဒုက္ခ၏ငြိမ်းအေးခြင်းကို ပြောဆိုကြောင်းဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၅-ပါး (အဘိ၊ဝိ၊၃၉၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၈၆-၇)။ ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါးလည်း ကြည့်။ ၂-ပါးတွဲ ဒိဋ္ဌိ-လည်း ပြန်ကြည့်။ 

၆-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
 (၁) “ငါ့မှာ အတ္တရှိ၏”ဟု ယူသောဒိဋ္ဌိ,
 (၂) “ငါ့မှာ အတ္တမရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၃) “သညာက္ခန္ဓာအတ္တဖြင့်သာ ကြွင်း ခန္ဓာ ၄-ပါး အတ္တကို သိ၏”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၄) “သညာက္ခန္ဓာအတ္တဖြင့်သာ ကြွင်းခန္ဓာ ၄-ပါး အနတ္တကို သိ၏”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၅) “သညာက္ခန္ဓာ အနတ္တဖြင့်သာ ကြွင်း ခန္ဓာ ၄-ပါး အတ္တကို သိ၏”ဟု ယူသောဒိဋ္ဌိ, 
 (၆) “ပြောဆိုတတ်, သိမြင်ခံ စားတတ် ထိုထိုအာရုံ၌ ကောင်းမှုကံ, မကောင်းမှုကံတို့၏ အကျိုးကိုသိမြင် ခံစားတတ်သော ငါ၏ အတ္တသည် မြဲမြံတည်တံ့ အရှည်ခံ့၏၊ပုတ်သင်အလား ဖောက်ပြား ပြောင်းလဲခြင်းမရှိ၊ လ, နေ, သမုဒ္ဒရာ, မြေကြီး, တောင်တို့နှင့်တူစွာ အခါခပ်သိမ်းတည်လတ္တံ့ ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၆-ပါး(မ၊၁၊၁၀။ အဘိ၊ဝိ၊၃၉၆-၇။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၃-၄။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၉၀-၁)။

၇-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
 (၁) သာယာအပ်သော သုခသောမနဿ၌ ဖြစ်သော အယူဟူသော အဿာဒဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) အတ္ထသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူဟူသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ,  
 (၃) ချွတ်ယွင်းဖောက်ပြန်စွာ ယူသော အယူ ဟူသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ,  
 (၄) ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာ ၅-ပါး အပေါင်း၌ဖြစ်သော အယူဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, 
 (၅) ၂-ပါးသော သဿတ, ဥစ္ဆေဒ-ဟူသော အဖွဲ့ကိုယူသော အယူ ဟူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ, 
 (၆) အကျိုးမဲ့၌ ယှဉ်စေတတ်သော အယူဟူသော သညောဇနိကဒိဋ္ဌိ,  
 (၇) အတ္တကို ပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်သော အယူဟူသော အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၇-ပါး(ပဋိသံ၊၁၅၈။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၂)။ ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါးလည်း ကြည့်။

၈-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
အတ္တ, လောကကို အကြောင်းပြု၍—
 (၁) “ယင်း-အတ္တ, လောကသည် မြဲ၏ဟု ယူသောဒိဋ္ဌိ,
 (၂) “မမြဲ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၃) “မြဲလည်း မြဲ၏, မမြဲလည်း မမြဲ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၄) “မြဲသည်လည်း မဟုတ်, မမြဲသည်လည်း မဟုတ်” ယူသော ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၅) “အဆုံး အပိုင်း အခြားရှိ၏”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၆) “အဆုံး အပိုင်းအခြားမရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၇) အဆုံးအပိုင်းအခြားလည်း ရှိ၏, အဆုံး အပိုင်းအခြားလည်း မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၈) “အဆုံး, အပိုင်းအခြား ရှိသည်လည်း မဟုတ် အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသည်လည်း မဟုတ်”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၈-ပါး (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၆)။ ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါးလည်း ကြည့်။

ယင်း ၈-ပါးသည်ပင် အတ္တကို “လောက” ဟု စွဲလမ်းပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်သောကြောင့် “လောကဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ”လည်း မည်၏ (ပဋိသံ၊၁၅၇)။ 

၉-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ—၁၆-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိတွင် ၇-ပါးတွဲ ဒိဋ္ဌိမှတစ်ပါး ကျန်ဒိဋ္ဌိများပင်ဖြစ်၏ (ပဋိသံ၊၁၃၃။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆၊ ၆၃)။ 

၁၀-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
 (၁) “လောကသည် မြဲ၏ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) “လောကသည် မမြဲဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၃) “လောကသည် အပိုင်းအခြားရှိ၏”ဟုယူသောဒိဋ္ဌိ, 
 (၄) “လောကသည် အဆုံး အပိုင်းအခြားမရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၅) ဇီဝနှင့် သရီရကို အတူပြု၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၆) ယင်း ၂-ပါးကိုတခြား စီပြု၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၇) “သတ္တဝါသေလွန် ပြီးနောက် ဖြစ်ရသေး၏ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၈) “သတ္တဝါသေလွန်ပြီးနောက် မဖြစ်တော့လတ္တံ့”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၉) “သတ္တဝါသေ လွန်ပြီးနောက် ဖြစ်လည်း ဖြစ်ရ၏ မဖြစ်လည်း မဖြစ်ရတော့လတ္တံ့”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၀) “သတ္တဝါသေလွန်ပြီးနောက်ဖြစ်ရသည်လည်း မဟုတ် မဖြစ်ရသည်လည်း မဟုတ် ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၁၀-ပါး (သံ၊၂၊၂၁၈-၂၂၀။ အံ၊၃၊၄၀၇၊ ၄၁၃၊ ၄၁၅။ အဘိ၊ဓ၊၂၂၂၊ ၂၂၅၊ ၂၃၀၊ ၂၃၆။ အဘိ၊ဝိ၊၄၀၆။ မဟာနိ၊၃၇။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၀၂-၃။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၉။ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၉၄-၅)။ 

 (၁) “ပေးလှူခြင်း၏အကျိုး မရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ,
 (၂) “ယဇ်ကြီး ပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုး မရှိဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၃) “ယဇ် ငယ်ပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုးမရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၄) “ကောင်းမှုကံ မကောင်းမှုကံတို့၏ အကျိုး မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၅) “ပစ္စုပ္ပန် လောက ယခုဘဝ မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၆) တမလွန်လောက နောက်ဘဝ မရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၇) “အမိ၌ ပြုကျင့်အပ်သော ကောင်းမှု မကောင်းမှု၏ အကျိုးမရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၈) “အဘ၌ ပြုကျင့်အပ်သော ကောင်းမှု မကောင်းမှု၏ အကျိုးမရှိ”ဟု ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၉) “ဥပပတ်ပဋိသန္ဓေနေသော သတ္တဝါတို့ မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၁၀) “ပစ္စုပ္ပန်လောက, တမလွန်လောကကို သိသည့်အတိုင်း ဟောပြောနိုင်သော ရဟန်း ပုဏ္ဏားတို့ မရှိ”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၁၀-ပါး (ဒီ၊၁၊၅၁။ ဒီ၊၃၊၂၂၀၊ ၂၄၉။ မ၊၁၊၃၅၆၊ ၃၆၂။ မ၊၂၊၆၃-၄။ မ၊၃၊၇၂၊ ၉၉၊ ၁၁၆၊ အံ၊၁၊၂၇၂-၄။ အံ၊၃၊၄၇၄၊ ၄၉၁၊ ၄၉၃၊ ၄၉၉။ အဘိ၊ဓ၊၂၄၁၊ ၂၆၃။ အဘိ၊ဝိ၊၃၈၉။ အဘိ၊ပု၊၁၂၄။ ပဋိသံ၊၁၄၆-၇။ မဟာနိ၊၃၇။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၉။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၂-၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၁၅-၆။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃-၄၈ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၉။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၂၅-၆။ သီ.ဋီ၊ သစ်၊၂၊၄၅-၆။ မူလဋီ၊၁၊၁၇၆)။
၁၅-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
 (၁) အတ္တကို ရုပ်ရှိ၏ ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) အတ္တ၌ ရုပ်ကိုရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၃) ရုပ်၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ, 
 (၄) အတ္တကို ဝေဒနာရှိ၏ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၅) အတ္တ၌ အတ္တ၌ ဝေဒနာကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၆) ဝေဒနာ၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၇) အတ္တကို သညာရှိ၏ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၈) အတ္တ၌ သညာကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၉) သညာ၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၀) အတ္တကို သင်္ခါရရှိ၏ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၁) အတ္တ၌ သင်္ခါရတို့ကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၂) သင်္ခါရတို့၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၃) အတ္တကို ဝိညာဉ်ရှိ၏ ဟူ၍ ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၄) အတ္တ၌ ဝိညာဉ်ကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၅) ဝိညာဉ်၌ အတ္တကို ရှုသောအားဖြင့် ယူသော ဒိဋ္ဌိအားဖြင့် ၁၅-ပါး (ပဋိသံ၊၁၅၇။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၁)။ ၂-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ-လည်း ပြန်ကြည့်။ 
၁၆-ပါးတွဲဒိဋ္ဌိ
 (၁) သာယာအပ်သော သုခ, သောမနဿ၌ ဖြစ်သော အယူဟူသော အဿာဒဒိဋ္ဌိ,  
 (၂) အတ္တသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူဟူသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ,  
 (၃) ချွတ်ယွင်း ဖောက်ပြန်သော အယူဟူသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ,  
 (၄) ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာ ၅-ပါး အပေါင်း၌ ဖြစ်သော အယူဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ,  
 (၅) သက္ကာယလျှင် တည်ရာရှိ၍ “မြဲ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူဟူသော သက္ကာယဝတ္ထုကသဿတဒိဋ္ဌိ,  
 (၆) ယင်းလျှင် တည်ရာရှိ၍ “ပြတ်၏” ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူဟူ သက္ကာယဝတ္ထုကဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ,  
 (၇) “အဆုံး, အပိုင်းအခြား ရှိ၏”ဟု ယူခြင်းရှိသော အယူဟူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ,  
 (၈) ရှေး အတိတ် ခန္ဓာ အဖို့ အစုသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူဟူသော ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ,  
 (၉) နောက်အနာဂတ်ခန္ဓာအဖို့အစုသို့ အစဉ်လိုက်သော အယူဟူသော အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၀) အကျိုးမဲ့၌ ယှဉ်စေတတ်သော အယူဟူသော သညောဇနိကဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၁) “ငါ” ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော အယူဟူသော “အဟ”န္တိ မာနဝိနိဗန္ဓဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၂) “ငါ့ဥစ္စာ”ဟု ယူလျက် မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော အယူဟူသော “မမ” န္တိမာနဝိနိဗန္ဓဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၃) အတ္တကို စွဲလမ်းပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်သော အယူဟူသော အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ, 
 (၁၄) အတ္တကို လောက ဟု စွဲလမ်းပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်သော အယူဟူသော လောကဝါဒပဋိသံယုတ္တ ဒိဋ္ဌိ, 
 (၁၅) “မြဲ၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော ဘဝဒိဋ္ဌိ,  
 (၁၆) “ပြတ်၏”ဟူ၍ ဖြစ်သော အယူဟူသော ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၁၆-ပါး (ပဋိသံ၊၁၃၃။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆)။ ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါးလည်း ကြည့်။ တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ