ရုပ်အတု

အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ ရုပ်တရား ၂၈ ပါး ရှိသည့်အနက်၊ ပင်ကိုယ်သဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိဘဲ မှီခိုရာ ရုပ်အစစ် (နိပ္ဖန္နရုပ် ၁၈ ပါး) တို့၏ အခြင်းအရာ သို့မဟုတ် အခြားအကြောင်းတရားများကြောင့် သညာဝေါဟာရအားဖြင့်သာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ရသော ရုပ် ၁၀ မျိုးကို အနိပ္ဖန္နရုပ် သို့မဟုတ် ရုပ်အတု ဟု ခေါ်ပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ-

ပရိစ္ဆေဒရုပ် (၁) ပါး

 အာကာသဓာတ်: ရုပ်ကလာပ် (ရုပ်အစုအဝေး အမှုန်) တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မရောယှက်ရအောင် အကြား၌ ပိုင်းခြားထားသော ဟင်းလင်းပြင် သဘောတရား ဖြစ်သည်။ ရုပ်ကလာပ်များ၏ အကြားအပေါက်ဖြစ်၍ ၎င်းတို့ကို ပိုင်းခြားပေးသောကြောင့် ပရိစ္ဆေဒရုပ်ဟု ခေါ်သည်။

ဝိညတ်ရုပ် (၂) ပါး

ဤရုပ်နှစ်မျိုးသည် မိမိ၏ အတွင်းစိတ်အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေနိုင်သော အမူအရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်များဖြစ်ပြီး သက်မဲ့အရာဝတ္ထုများ၌ မရှိနိုင်ပါ။

 ကာယဝိညတ် : ကိုယ်အမူအရာဖြင့် မိမိ၏ စိတ်အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေခြင်း (ဥပမာ- လက်ယပ်ခေါ်ခြင်း)။
 ဝစီဝိညတ် : နှုတ်မှ ထွက်သော စကားသံဖြင့် မိမိ၏ စိတ်အလိုဆန္ဒကို သူတစ်ပါးအား သိစေခြင်း (ဥပမာ- "လာပါ" ဟု နှုတ်ဖြင့် ခေါ်ခြင်း)။

ဝိကာရရုပ် (၅) ပါး 

ဤရုပ်များသည် နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ ပြောင်းလဲမှု အခြင်းအရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျမ်းစာအရ လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ (၃) ပါး နှင့် ဝိညတ်ရုပ် (၂) ပါးကို ပေါင်း၍ ဝိကာရရုပ် (၅) ပါးဟု ခေါ်သည်။

 လဟုတာ: စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ ပေါ့ပါးခြင်း သဘော။
 မုဒုတာ : စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ နူးညံ့ခြင်း သဘော။
 ကမ္မညတာ : စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်တရားတို့၏ အမှုကိစ္စ၌ ကောင်းစွာခံ့ညားခြင်း၊ သင့်လျော်ခြင်း၊ အသုံးခံခြင်း သဘော။
(ကာယဝိညတ် နှင့် ဝစီဝိညတ် တို့ကိုလည်း ဤအုပ်စု၌ ထည့်သွင်းရေတွက်ပါသည်။)

လက္ခဏရုပ် (၄) ပါး 

ဤရုပ်များသည် နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ ဖြစ်ခြင်း၊ တည်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း ဟူသော သဘောတရားများကို ဖော်ပြသည့် လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။

 ဥပစယ : ရုပ်အစစ်တို့၏ ဘဝတစ်ခုအတွင်း ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း သို့မဟုတ် ဣန္ဒြေများ ပြည့်စုံသည်အထိ တိုးတက်ဖြစ်ပွားလာခြင်း သဘော။
 သန္တတိ : ဣန္ဒြေပြည့်စုံပြီးနောက် ရုပ်အစစ်တို့၏ ရှေးနှင့်နောက် အဆက်မပြတ် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်ပွားနေခြင်း သဘော။
(မှတ်ချက်: ဥပစယ နှင့် သန္တတိ နှစ်မျိုးလုံးသည် ရုပ်အစစ်တို့၏ "ဖြစ်ခြင်း" (ဥပါဒ်) သဘောကိုပင် ဝေနေယျတို့ အလိုက်ခွဲခြား ဟောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။)
 ဇရတာ: ရုပ်အစစ်တို့၏ ရင့်ခြင်း၊ အိုခြင်း၊ ဆွေးမြေ့ခြင်း သဘော။ ၎င်းသည် ရုပ်၏ "တည်" ချိန် (ဌီကာလ) ကို ဆိုလိုသည်။
 အနိစ္စတာ: ရုပ်အစစ်တို့၏ ချုပ်ပျက်ခြင်း သဘော။ ၎င်းသည် ရုပ်၏ "ပျက်" ချိန် (ဘင်ကာလ) ကို ဆိုလိုသည်။

ဘူတရုပ် နှင့် ဥပါဒါရုပ်

 ရုပ် ၂၈ ပါးတွင် ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဟူသော ဓာတ်ကြီး (၄) ပါးကို ဘူတရုပ် (သို့မဟုတ် မဟာဘုတ်) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ရုပ်များ ဖြစ်ကြသည်။
 ထို ဘူတရုပ် (၄) ပါးမှ ကြွင်းသော ရုပ် (၂၄) ပါး (အနိပ္ဖန္နရုပ် ၁၀ ပါး အပါအဝင်) ကို ဘူတရုပ်ကြီးလေးပါးကို မှီ၍ ဖြစ်ရသောကြောင့် ဥပါဒါရုပ် ဟု ခေါ်ပါသည်။

သို့ဖြစ်၍ အနိပ္ဖန္နရုပ် (၁၀) ပါးသည် ကိုယ်ပိုင်သဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားတည်ရှိနေသော ရုပ်များမဟုတ်ဘဲ၊ နိပ္ဖန္နရုပ် (ရုပ်အစစ်) တို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အခြင်းအရာ၊ အမူအရာ၊ အပိုင်းအခြား၊ သို့မဟုတ် ဖြစ်ပျက်မှု လက္ခဏာများကို ဖော်ပြရန် သညာဝေါဟာရအားဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ရုပ်တရားများ ဖြစ်ကြပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 အနိပ္ဖန္နရုပ် = ရုပ်အတု (၁၀) မျိုး

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ