ဥဘတောဗျည်း

ဥဘတော = နှစ်မျိုးလုံး၊ ဗျဉ္ဇန = အမှတ်အသား/အင်္ဂါဇာတ်။ အတိတ်ဘဝက ပြုခဲ့သော အမျိုးသမီးဖြစ်စေသောကံ နှင့် အမျိုးသားဖြစ်စေသောကံ နှစ်မျိုးလုံး၏ အကျိုးပေးမှုကြောင့် မိန်းမအင်္ဂါဇာတ် (`ဣတ္ထိနိမိတ္တ`) နှင့် ယောက်ျားအင်္ဂါဇာတ် (`ပုရိသနိမိတ္တ`) ဟူသော အမှတ်အသား ဗျည်းနှစ်မျိုးလုံး ပါရှိလာသူကို ဥဘတောဗျည်း ဟု ခေါ်ပါသည်။

လိင်အင်္ဂါ (ဗျည်း) နှင့် လိင်သဘာဝ (ဣန္ဒြေ/ဘာဝရုပ်) ဆက်စပ်မှု

 အမေး: ဥဘတောဗျည်း၌ လိင်ကို ဖြစ်စေသော ဣန္ဒြေ/ဘာဝရုပ် သည် တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိသလော သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးလုံး ရှိသလော။
 အဖြေ: ဥဘတောဗျည်း၌ ဣန္ဒြေ/ဘာဝရုပ် တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိပါသည်။
    * မိန်းမ ဥဘတောဗျည်း၌ ဣတ္ထိန္ဒြေ (ဣတ္ထိဘာဝရုပ်) သာ ရှိသည်။
    * ယောက်ျား ဥဘတောဗျည်း၌ ပုရိသိန္ဒြေ (ပုရိသဘာဝရုပ်) သာ ရှိသည်။
 အကြောင်းရင်း: ဘုရားရှင်သည် အဘိဓမ္မာ၊ ယမိုက်ပါဠိတော်၌ ဣတ္ထိန္ဒြေနှင့် ပုရိသိန္ဒြေဟူသော ဘာဝရုပ်နှစ်မျိုးသည် သတ္တဝါတစ်ဦး၏ သန္တာန်၌ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အတူတကွ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဟောကြားထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဒုတိယလိင်အင်္ဂါ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏ အကြောင်း

 အမေး: ဥဘတောဗျည်း၌ ဘာဝရုပ်တစ်မျိုးသာ ရှိလျှင်၊ ထိုဘာဝရုပ်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ဒုတိယလိင်အင်္ဂါသည် မရှိသင့်သည် မဟုတ်လော။
 အဖြေ: ဥဘတောဗျည်း၏ သန္တာန်၌ ဒုတိယလိင်အင်္ဂါ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် သူ၏ မူလဘာဝရုပ်ကြောင့် မဟုတ်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဒုတိယလိင်အင်္ဂါသည် အမြဲတစေ ထင်ရှားပေါ်နေခြင်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
 အမှန်တကယ် အကြောင်း: ဥဘတောဗျည်း၌ ဒုတိယလိင်အင်္ဂါ ထင်ရှားပေါ်ပေါက်လာခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ကံကို အဖော်ပြုသော ရာဂစိတ် (`ကမ္မသဟာယံ ရာဂစိတ္တ`) ဖြစ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာက ဆိုပါသည်။
    * မိန်းမ ဥဘတောဗျည်း: အခြားမိန်းမအပေါ် ရာဂစိတ်ဖြစ်လျှင် ယောက်ျားအင်္ဂါ ပေါ်လာပြီး မိန်းမအင်္ဂါ ဖုံးကွယ်သွားသည်။ ယောက်ျားအပေါ် ရာဂစိတ်ဖြစ်လျှင် မိန်းမအင်္ဂါ ပေါ်လာပြီး ယောက်ျားအင်္ဂါ ဖုံးကွယ်သွားသည်။
    * ယောက်ျား ဥဘတောဗျည်း: မိန်းမအပေါ် ရာဂစိတ်ဖြစ်လျှင် ယောက်ျားအင်္ဂါ ပေါ်လာပြီး မိန်းမအင်္ဂါ ဖုံးကွယ်သွားသည်။ အခြားယောက်ျားအပေါ် ရာဂစိတ်ဖြစ်လျှင် မိန်းမအင်္ဂါ ပေါ်လာပြီး ယောက်ျားအင်္ဂါ ဖုံးကွယ်သွားသည်။
 "အမြဲမတည်" ၏ အဓိပ္ပါယ်: လိင်အင်္ဂါနှစ်ခုလုံး အမြဲမတည်ဆိုသည်မှာ အမြဲတစေ ထင်ရှားစွာ မတည်ရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ တစ်ခုထင်ရှားချိန်၌ ကျန်တစ်ခုသည် လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားသည်မဟုတ်ဘဲ ဖုံးကွယ်နေခြင်း၊ မထင်မရှား ရှိနေခြင်း (`ပဋိစ္ဆန္နံ ဂုဠှံ`) ဖြစ်သည်ဟု ဋီကာက ဖွင့်ဆိုသည်။

မျိုးပွားနိုင်စွမ်း

မူလဘာဝရုပ် တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိသောကြောင့်-

 မိန်းမ ဥဘတောဗျည်း: ကိုယ်တိုင်လည်း ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်သည်၊ အခြားမိန်းမကိုလည်း ကိုယ်ဝန်ရစေနိုင်သည်။
 ယောက်ျား ဥဘတောဗျည်း: အခြားမိန်းမကို ကိုယ်ဝန်ရစေနိုင်သော်လည်း ကိုယ်တိုင် ကိုယ်ဝန်မဆောင်နိုင်ပါ။

မျက်မှောက်ခေတ် ခွဲစိတ်ကုသမှုနှင့် ကံတရား

 ယခုခေတ်တွင် ဆရာဝန်များက ဥဘတောဗျည်းကို ကြိုက်နှစ်သက်ရာ လိင်တစ်ခုတည်းဖြစ်အောင် ခွဲစိတ်ကုသနိုင်ကြသည်။
 ဤသည်မှာ ကံတရားနှင့် မဆန့်ကျင်ပါ။ ဥဘတောဗျည်းဖြစ်စေသော ကံရှိသကဲ့သို့၊ အခြေအနေပေးလျှင် (ဥပမာ- ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခြင်း ပယောဂကံ) လိင်တစ်ခုတည်း ဖြစ်စေနိုင်သော အခြားကံတစ်ခုက အကျိုးပေးချိန်တန်၍ အနိုင်ယူသွားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဘာဝရုပ်သည် ကမ္မဇရုပ်ဖြစ်သဖြင့် ကံနှင့် အဆက်အသွယ် မကင်းနိုင်ပါ။
 ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမှတ်အသားများ (`နိမိတ္တ`)၊ အမူအရာ (`ကုတ္တ`)၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု (`အာကပ္ပ`) စသည်တို့သည် ချက်ချင်းမဟုတ်ဘဲ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။

အချုပ်အားဖြင့် ဥဘတောဗျည်းသည် လိင်အင်္ဂါနှစ်မျိုး ပါရှိသော်လည်း၊ လိင်သဘာဝကို ဆုံးဖြတ်သည့် ဘာဝရုပ်မှာ တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိပြီး၊ ဒုတိယလိင်အင်္ဂါ၏ ထင်ရှားမှုသည် ရာဂစိတ်နှင့် ကံတို့အပေါ် မူတည်နေကြောင်း နားလည်ရပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ဥဘတောဗျည်း
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ