၂၀၂၅ တီမောလက်စ်တေ ဆန္ဒပြပွဲများ

၂၀၂၅  တီမောလက်စ်တေ ဆန္ဒပြပွဲများ သည် နိုင်ငံရှိ လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် အစိုးရမှ ကားအသစ်များ ဝယ်ပေးမည့် အစီအစဉ်ကို ကျောင်းသားလူငယ်များဦးဆောင်၍ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ဆန္ဒပြပွဲ ဖြစ်သည်။ကန့်ကွက်သူ ၁၀၀၀ ကျော်ခန့်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့ကြပြီး၊ကျောင်းသားလူငယ်များ၏ လိုလားချက်များကို အစိုးရက လိုက်လျောပေးခဲ့ရပြီး၊ဆန္ဒပြပွဲသည် သဘောတူညီချက်ဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ 

 နောက်ခံအကြောင်းအရင်း 
၂၀၀၂ ခုနှစ်ကတည်းက လွတ်လပ်သောနိုင်ငံဖြစ်လာသည့် တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံသည် ရေနံကို မှီခိုနေရသည့် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။တစ်ဖက်တွင်လည်း နိုင်ငံအတွင်း စီးပွားရေး မညီမျှမှု၊အာဟာရချို့တဲ့မှု နှင့်  အလုပ်လက်မဲ့မှုနှုန်း မြင့်မားပြီး၊အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်လျှက်ရှိသည်။

လူဦးရေ၏ ၄၀ရာခိုင်နှုန်းကျော် ဆင်းရဲတွင်းနက်လျှက်ရှိသည့် တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ၏  ဝင်ငွေ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် တန်ကြေးအမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၈ ဒသမ ၂၇ ဘီလီယံရှိ ၎င်း၏ ရေနံရန်ပုံငွေမှရရှိခဲ့သော်လည်း လျင်မြန်စွာ လျော့နည်းသွားသည်။

တီမောလက်စ်တေ  ပါလီမန်အမတ်များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ တစ်နှစ်လစာသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၆၀၀၀  ရှိပြီး၊ထိုငွေသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၀၀၀  ပျမ်းမျှဝင်ငွေထက် ၁၀ ဆ ပိုများသည်။အမတ်များရရှိသည့် အကျိုးခံစားခွင့်များထဲတွင် တရားဝင်အလုပ်သုံးယာဉ်အဖြစ် အသုံးပြုရန် အခမဲ့ပေးသည့် ကားများပါဝင်သည်။၂၀၀၀ပြည့်နှစ်များမှစ၍ အမတ်များ၏ အခမဲ့ယာဉ်များကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုများ ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေပြုအမတ်များအတွက် ကားသစ်ဝယ်ယူရန် စီစဉ်ထားသည့် ဒေါ်လာ ၁ သန်းတန်စီမံချက်အား  ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသည့် ကျောင်းသားအများအပြားသည် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ် သြဂုတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် ပါလီမန်အမတ်တစ်ဦးစီအတွက် Toyota Prado SUVs ၆၄ စီးကို ဒေါ်လာ ၄ သန်းဖြင့် ဝယ်ယူရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌ Maria Fernanda Lay သည် အမတ်များ၏ မော်တော်ယာဥ်များ အားလုံးပျက်စီးသွားသည့်အတွက် ကားများဝယ်ယူရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။အတိုက်အခံ People's Liberation Party (PLP) ၏ ခေါင်းဆောင် Maria Angelina Lopes Sarmento ကမူ ဥပဒေပြုအမတ်များ၏ လက်ရှိကားများ ပျက်စီးသွားသည့် ပြောဆိုချက်ကို အငြင်းပွားကာ အချို့သော ကားများ၏အခြေအနေမှာ အလုပ်လုပ်ဆဲဖြစ်ပြီး၊ အချို့မှာ ပြုပြင်ရန် လိုအပ်နေသည်ဟု ထောက်ပြခဲ့သည်။နိုင်ငံတွင်း ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ပျက်နေသည့် အခြေအနေအပေါ် National Resistance of East Timorese Students အပါအဝင် ကျောင်းသားအဖွဲ့များက  ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။

 ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ပွားခြင်း 

 စက်တင်ဘာ ၁၅ 
၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၅ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဒီလီမြို့တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်၍ လူ ၁,၀၀၀ ကျော် သည် တီမောလက်တေနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ပါလီမန်ရှေ့ တွင် စုဝေးခဲ့ပြီး၊အမတ်များအတွက်  Toyota Prado SUV ၆၅ စီး ဝယ်ယူမည့် အစီအစဉ်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် အစောပိုင်းတွင် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကျောက်ခဲများဖြင့်  အဆောက်အအုံထဲ ပစ်ခဲ့ကြပြီး ကားအချို့ထိခိုက်ခဲ့သည်။

ရဲတပ်ဖွဲ့မှ  ဆန္ဒပြသူများကို နှိမ်နင်းရာ လူ ၄ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိ သွားခဲ့သည်။ CNRT၊ PD နှင့် KHUNTO ပါဝင်သည့် အစိုးရပါတီများသည် ကားဝယ်ယူမှုကို ဖျက်ပစ်ရန်  ထုတ်ပြန်ချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။အာဏာရပါတီများဖြစ်သည့် Fretilin နှင့် PLP တို့ကလည်း ဆန္ဒပြသူများ၏ တောင်းဆိုချက်များအတိုင်း သဘောတူ မှတ်ချက်ပေးခဲ့ကြသည်။

 စက်တင်ဘာ ၁၆ 
နောက်နေ့ အင်္ဂါနေ့၊ စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက်တွင် ဆန္ဒပြမှုသည်  လူ ၂,၀၀၀ ကျော် အထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ပါလီမန်  ဆောက်အအုံရှေ့၌ ထပ်မံ စုဝေးခဲ့ကြသည်။အမတ်များအတွက် မော်တော်ကားဝယ်ယူမည့် အစီအစဉ်ကို  တရားဝင် ဖျက်သိမ်းသည်အထိ ဆက်လက်ဆန္ဒပြသွားမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူအချို့က အစိုးရယာဉ်ကို မီးရှို့ခဲ့သည့်အပြင်၊ တာယာများကိုလည်း မီးရှို့ခဲ့ကြသည်။ ပါလီမန် အဆောက်အအုံကို ကျောက်ခဲများဖြင့် ပစ်ပေါက်မှုလည်း ပြုခဲ့ကြသည်။ ရဲအရာရှိများသည် ဆန္ဒပြသူများအား မျက်ရည်ယိုဗုံးဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။သမ္မတ José Ramos-Horta သည် အကြမ်းဖက်မှုကို ရှောင်ကြဉ်ရန် အသိပေးခဲ့သည်။ထိုနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် အမတ်များသည်  ကားဝယ်ယူမှုကို  ဖျက်ပစ်ရန် တစ်ညီတစ်ညွတ်ထဲ မဲခွဲ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

 စက်တင်ဘာ ၁၇ 
စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဆန္ဒပြသူ ၁,၀၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ခန့်သည် ဆန္ဒပြရန် ဒီလီမြို့ လမ်းများပေါ်သို့ တစ်ဖန်ပြန်လာခဲ့သည်။ထိုအချိန်တွင် ပါလီမန်အမတ်ဟောင်းများအား ပေးထားသော တစ်သက်တာပင်စင်လစာများကို ဖျက်သိမ်းရန် တောင်းဆိုမှုများပါ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ထိုနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် ပါလီမန်အမတ်များသည် ၎င်းတို့၏ တစ်သက်တာပင်စင်လစာများကို ဖျက်သိမ်းရန် ကျောင်းသား သပိတ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ပြီး ကျောင်းသားများက ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒပြပွဲများကို ရပ်တန့်ရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ 

 ဆက်စပ် ကြည့်ရှုရန် 

 ဩဂုတ် ၂၀၂၅ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆန္ဒပြပွဲများ
 ၂၀၂၅ နီပေါ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ
ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲများ