ဝစီသင်္ခါရ

ကာယသင်္ခါရကဲ့သို့ပင် ဝစီသင်္ခါရဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ပါဠိစာပေတွင် အသုံးပြုသည့် ရှုထောင့်နှင့် ကျမ်းဂန်ပေါ်မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှုများရှိပါသည်။ အဓိကအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ် နှစ်မျိုးနှင့် သာမန်အသုံးတစ်မျိုးဟူ၍ တွေ့ရှိရပါသည်။

 စကားကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား (ဝိတက်နှင့် ဝိစာရ)
 နှုတ်ဖြင့်ပြုလုပ်သော သင်္ခါရ (ဝစီကံ စေတနာ)
 အပြန်အလှန်ပြောဆိုသော စကား (သာမန်အသုံး)

ဤအဓိပ္ပာယ်များကို အောက်တွင် အကျယ်တဝင့် ရှင်းပြပါမည်။ဝစီသင်္ခါရ (ပု) [ဝစီ+သံ+ကရ+ဏ။ ဝစီ သင်္ခရောတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၃။ ဝါစံ သင်္ခရောန္တိ ဥပ္ပါဒေန္တီတိ ဝစီသင်္ခါရော။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇။ ၂၈၄။ မ၊ဋီ၊၂၊၂၈၄။ ဝါစံ သင်္ခရောတိ ကရောတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၅၃။ ဝါစယ (ဝါစံ) သင်္ခရောတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၂။ ဝစီ+သင်္ခါရ။ ဝစိယာ သင်္ခါရောတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၃။ ဝစီ+ပဝတ္တ+သင်္ခါရ၊ ဝစီတော (ဝစနတော) ပဝတ္တသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၈။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆။] ဝစီသင်္ခါရ- (၁) (က) ဝစီဘေဒသဒ္ဒ-စကား-စကားသံကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား (ဝိတက်)။ (ခ) ဝစီဘေဒသဒ္ဒ-စကား-စကားသံကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား (ဝိတက်၊ ဝိစာရ)။ (၂) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်မှ ဖြစ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။ (ဝစီဒွါရ၌ ဖြစ်သော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်စေတနာ-၂၀)။ (၃) (က) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်ဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။ (ယင်းစေတနာ-၂၀)။ (ခ) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်မှဖြစ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။ (ယင်းစေတနာ-၂၀)။ (ဂ) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-၏ (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။ (ယင်းစေတနာ-၂၀)။ (၄) အပြန်အလှန် ပြောဆိုဆွေးနွေးသော စကား။ 
(၁) (က) ဝစီဘေဒသဒ္ဒ-စကား-စကားသံကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့် တရား (ဝိတက်)။ တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ...ဝစီသင်္ခါရော။  (မ၊၃၊၁၁၈။) ဝါစံ သင်္ခရောတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။ ဧတ္ထ စ လောကိယဝိတက္ကော စ ဝါစံ သင်္ခရောတိ၊ လောကုတ္တရော ကိဉ္စာပိ န သင်္ခရောတိ ဝစီသင်္ခါရော တွေဝ ပနဿ နာမံ ဟောတိ။  (မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၉၃၈။)
ဝါစံ သင်္ခါတီတိ ဝါစံ ဥပ္ပါဒေတိ ဝစီ‌ဃောသုပ္ပတ္တိယာ ဝိသေသပစ္စယော ဟောတီတိ အ‌‌တ္ထော။ လောကိယ ဝိတက္ကော ဒွတ္တိံသစိတ္တသဟဂတော ဝါစံ သင်္ခရောတိ ဝစီဝိညတ္တိဇနနတော။ ဝစီသင်္ခါရောတွေ ပနဿ နာမံ ဟောတိ ရုဠှီတော၊ တံသမတ္ထတာ နိရောဓတော ဝါ သမ္ဘဝတော ပန သင်္ခါရေတိ။  (မ၊ဋီ၊၃၊၃၀။) (ခ) ဝစီဘေဒသဒ္ဒ-စကား-စကားသံကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား (ဝိတက်၊ ဝိစာရ)။ ဝစီသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ။  (မ၊၁၊၃၇၀။) ဝစီသင်္ခါရာတိ ဝိတက္ကဝိစာရာ။  (မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၀။) ဝါစံ သင်္ခရောန္တီတိ ဝစီသင်္ခါရာ။ ဝိတက္ကေတာ ဝိစာရေတာ ဟိ ဝါစံ ဘိန္ဒေတိ ကထေတိ။  (မ၊ဋီ၊၂၊၂၇၄။) တယော သင်္ခါရာ ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရောတိ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝစီသင်္ခါရေ။  (ယမက၊၂၊၁။) ပုဗ္ဗေဝ အာဝုသော ဝိသာခ ဝိတက္ကေတာ ဝိစာရေတာ ပစ္ဆာ ဝါစံ ဘိန္ဒတိ၊ တသ္မာ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝစီသင်္ခါရော”တိ ဝစနတော ပန သင်္ခရောတီတိ သင်္ခါရော။ ကိံ သင်္ခရောတိ? ဝါစံ။ ဝါစာယ သင်္ခါရောတိ ဝစီသင်္ခါရော။  (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၃။ –ပဋိသံ၊၉၆။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၇၊ ၂၈၃-၄။)
(ဝစီသင်္ခါရသည် ဘုံအားဖြင့် အသညသတ်ဘုံမှတစ်ပါးသော အလုံးစုံသောဘုံ၌ ဖြစ်၍၊ ဈာန်အားဖြင့်ကား ပထမဈာန်၌သာ ဖြစ်သည်။ စိတ္တုပ္ပါဒ်အားဖြင့်ကား ဒွေပဉ္စဝိညာဉ် (၁၀) မှတစ်ပါးသော ကာမစိတ် (၄၄)ခု၌သာဖြစ်ကာ ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့်ကား အသညသတ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ နိရောဓသမတ်ဝင်စားခိုက်ပုဂ္ဂိုလ်၊ သေသောပုဂ္ဂိုလ်မှတစ်ပါး အလုံးစုံသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ဖြစ်သည်။ (ယမက၊ အကောက်။) နိရောဓသမာပတ်ကိုဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ရှေးဦးစွာ ဝစီသင်္ခါရချုပ်၍ ထို့နောက်၌ ကာယသင်္ခါရချုပ်သည်။ ထို့နောက်၌ စိတ္တသင်္ခါရချုပ်သည်။ (မ၊၁၊၃၇၆။ သံ၊၂၊၄၇၄၊ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၃။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၇။)
(၂) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်-မှ-၌ ဖြစ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ။ (ဝစီဒွါရ၌ဖြစ်သော ကာမာဝစရကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်စေတနာ-၂၀) တယော မေ အာဝုသော သင်္ခါရာ၊ ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော။  (မ၊၁၊၆၇။) ဝစီသင်္ခါရောတိ ဝစိတော (ဝစနတော) ပဝတ္တသင်္ခါရော၊ ဝစီဒွါရေ ဝစနဘေဒဝသေန ပဝတ္တာနံ ဝီသတိယာပိ စေတနာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။  (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၈။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆။ –သံ၊၁၊၂၄၅။)
(၁) (၂) ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော။  (မ၊၁၊၃၇၅၊ ၄၈၃။) ဝါစံ သင်္ခရောတိ ကရောတိ  နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝစီသင်္ခါရော။ ...ဝစီဒွါရေ ဟနုသံစောပနံ ဝစီဘေဒံ ပါပေတွာ ဥပ္ပန္နာ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဝီသတိစေတနာပိ ဝိတက္ကဝိစာရာပိ ဝစီသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ။  (မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၃။) ဝါစန္တိ ဝစီဃောသံ။ သင်္ခရောတီတိ ဇနေတိ။ တေနာဟ “နိဗ္ဗတ္တေတီ”တိ။ န ဟိ တံ ဝိတက္ကဝိစာရ ရဟိတေန စိတ္တံ ဝစီဃောသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ။  (မ၊ဋီ၊၂၊၂၈၃။ –သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၂။ သံ၊ဋီ၊၂၊၃၇၃။) (၃) (က) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်ဖြင့် ဖြစ်စေအပ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ၊ (ယင်းစေတနာ-၂၀)။ (ခ) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-နှုတ်မှ ဖြစ်သော (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ၊ (ယင်းစေတနာ-၂၀)။ (ဂ) ဝစီဝိညတ်-ဝစီဒွါရ-၏ (ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်) သင်္ခါရ-စေတနာ၊ (ယင်းစေတနာ-၂၀)။ ...တာ ဧဝ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဝစီဒွါရတော ပဝတ္တာ ဝစီသင်္ခါရော နာမ၊ ဝစီစေတနာ ဝစီသင်္ခါရော။  (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၆၂။) ကာယေန ပဝတ္တိတော၊ ကာယတော ဝါ ပဝတ္တော၊ ကာယဿ ဝါ သင်္ခါရာတိ ကာယသင်္ခါရော။ ဝစီသင်္ခါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။  (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၅၈။) (၄) အပြန်အလှန် ပြောဆိုဆွေးနွေးသော စကား။ သမ္မယေန သမယဉ္စဿ ဝစီသင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။  (အံ၊၂၊၃၀၈။) ဝစီသင်္ခါရာတိ အာလာပသလ္လာပ ဝသေန ဝစနာနေဝ။  (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၅။)

အဓိပ္ပာယ် (၁) - ကြံစည်မှုနှင့် ဆင်ခြင်မှု (ဝိတက်နှင့် ဝိစာရ)

ဤအဓိပ္ပာယ်သည် ဒုတိယကာမဘူသုတ္တန် နှင့် ဈာန်တရား၊ နိရောဓသမာပတ်တရားတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဟောကြားရာ၌ အဓိကထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပါသည်။ ဤနေရာတွင် ဝစီသင်္ခါရကို ဝိတက် (ကြံစည်မှု၊ အာရုံပေါ်သို့ စိတ်ကိုတင်ပေးမှု) နှင့် ဝိစာရ (ဆင်ခြင်သုံးသပ်မှု၊ အာရုံပေါ်၌ စိတ်ကို ထပ်ကာထပ်ကာ သုံးသပ်မှု) ဟူသော စေတသိက်နှစ်ပါးကို ဆိုလိုပါသည်။

အကြောင်းရင်း:
အရှင်ကာမဘူမထေရ် ရှင်းပြသည့်အတိုင်း၊ လူတစ်ယောက်သည် စကားမပြောမီ -
`ပုဗ္ဗေ ဝိတက္ကေတွာ ဝိစာရေတွာ ပစ္ဆာ ဝါစံ ဘိန္ဒတိ`
"ရှေးဦးစွာ ကြံစည်ဆင်ခြင်ပြီးမှ နောက်ကာလ၌ စကားကို ပြောဆိုသည်။"

ဆိုလိုသည်မှာ စကားသံ (ဝစီ) ထွက်ပေါ်လာရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ စိတ်ထဲ၌ ကြံစည်ခြင်း (ဝိတက်) နှင့် သုံးသပ်ခြင်း (ဝိစာရ) တို့က ပြုပြင်စီရင်ပေးရသည် (သင်္ခါရ)။ ထို့ကြောင့် ဝိတက်နှင့် ဝိစာရကို "စကားကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သည့်တရား" ဟုဆိုကာ ဝစီသင်္ခါရဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

 ဈာန်နှင့် ဆက်စပ်ပုံ: ဝိတက်နှင့် ဝိစာရသည် ပထမဈာန်၌ ထင်ရှားစွာပါဝင်ပြီး ဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်သောအခါ ချုပ်ငြိမ်းသွားပါသည်။
 နိရောဓသမာပတ်နှင့် ဆက်စပ်ပုံ: နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးစွာ ဝစီသင်္ခါရ (ဝိတက်၊ ဝိစာရ) ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ ထို့နောက် ကာယသင်္ခါရ (ဝင်သက်ထွက်သက်)၊ ထို့နောက်မှ စိတ္တသင်္ခါရ (သညာ၊ ဝေဒနာ) တို့ အစဉ်အတိုင်း ချုပ်ငြိမ်းသွားပါသည်။စိတ္တသံယုတ် ဖားအောက်တောရဆရာတော်

အဓိပ္ပာယ် (၂) - ဝစီကံ စေတနာ

ဤအဓိပ္ပာယ်သည် အဘိဓမ္မာ နှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရားတော်တွင် အဓိကထားသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် ဝစီသင်္ခါရဆိုသည်မှာ ဝစီဒွါရ (နှုတ်တံခါး) ၌ ဖြစ်သော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စေတနာများ ကို ဆိုလိုသည်။

ရှင်းလင်းချက်:
လူတစ်ယောက်သည် နှုတ်ဖြင့်စကားပြောဆိုသည့်အခါ (ဥပမာ - လိမ်လည်ပြောဆိုခြင်း၊ ချောပစ်ကုန်းတိုက်ခြင်း) ထိုစကားကို ပြောဆိုစေရန် နောက်ကွယ်မှ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ပေးသော စိတ်စေတနာ ရှိသည်။ ထို ဝစီကံကို ဖြစ်စေသော စေတနာ ကို ဝစီသင်္ခါရ ဟု ခေါ်သည်။

 ၎င်းတွင် ကာယသင်္ခါရကဲ့သို့ပင် ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စေတနာ (၈) မျိုး နှင့် အကုသိုလ်စေတနာ (၁၂) မျိုး၊ စုစုပေါင်း စေတနာ (၂၀) ပါဝင်သည်။
 ဤစေတနာများသည် ကံ  ကို တည်ဆောက်ပြီး အနာဂတ်တွင် အကျိုးပေးမည့် ဘဝဖြစ်စဉ်သစ်ကို ပြုပြင်စီမံ (သင်္ခါရ) ခြင်းကြောင့် ဤသို့ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာ- မုသားစကားပြောဆိုခြင်း (ဝစီသင်္ခါရ) သည် အပါယ်ဘုံ၌ ဖြစ်စေနိုင်သော အကုသိုလ်ကံကို ပြုပြင်စီရင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

အဓိပ္ပာယ် (၃) - အပြန်အလှန် ပြောဆိုသော စကား (သာမန်အသုံး)

ဤသည်မှာ ပါဠိတော်အချို့တွင် တွေ့ရသော သာမန်အသုံးအနှုန်းဖြစ်ပြီး၊ ရှုပ်ထွေးသော အဘိဓမ္မာအနက် မဟုတ်ဘဲ ရိုးရှင်းစွာ "အာလာပ သလ္လာပ" ခေါ် အပြန်အလှန် ပြောဆိုဆွေးနွေးခြင်း ကို ဆိုလိုပါသည်။

ဝစီသင်္ခါရနှင့် အခြားသင်္ခါရများ ဆက်စပ်ပုံ

ဝစီသင်္ခါရ (စေတနာအနက်ဖြင့်) သည် ပုညာဘိသင်္ခါရ (ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုပြင်စီရင်မှု) သို့မဟုတ် အပုညာဘိသင်္ခါရ (မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ပြုပြင်စီရင်မှု) ဖြစ်နိုင်သည်။
 ပုညာဘိသင်္ခါရ: မှန်သောစကားကို ဆိုခြင်း၊ တရားစကားဟောပြောခြင်း။
 အပုညာဘိသင်္ခါရ: လိမ်လည်ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော စကားဆိုခြင်း။
 ဝစီသင်္ခါရသည် အာနဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ (မတုန်လှုပ်သော အရူပဈာန်ကုသိုလ်ကို ပြုပြင်စီရင်မှု) မဖြစ်နိုင်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အာနဉ္ဇာဘိသင်္ခါရသည် စိတ်ဖြင့်သာ ပြုလုပ်ရသော (မနောသင်္ခါရ) အရူပဈာန်ကုသိုလ် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - တတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်

အနှစ်ချုပ် နှိုင်းယှဉ်ချက်
+  အကြောင်းအရာအဓိပ္ပာယ် (၁) - သုတ္တန်နည်းအဓိပ္ပာယ် (၂) - အဘိဓမ္မာနည်း  ဆိုလိုရင်းကြံစည်မှုနှင့် ဆင်ခြင်မှု (ဝိတက်နှင့် ဝိစာရ)ဝစီကံကို ဖြစ်စေသော စေတနာ  သဘာဝစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စေတသိက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စေတသိက် အကြောင်းစကားသံထွက်ပေါ်လာအောင် ရှေးဦးစွာ ပြုပြင်ပေးသည်ကံတရားကို တည်ဆောက်ပြီး ဘဝကို ပြုပြင်စီရင်သည်  အဓိကထားရာဈာန်၊ သမာပတ်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်ပုံ၊ ချုပ်ငြိမ်းပုံကံ၊ ကံ၏အကျိုး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (ဘဝဖြစ်စဉ်) ဥပမာစကားမပြောမီ စိတ်ကူးခြင်း၊ စဉ်းစားခြင်းမုသားစကားဆိုခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်စကားပြောခြင်း

သို့ဖြစ်ပါ၍ "ဝစီသင်္ခါရ" ကို လေ့လာရာတွင်လည်း ၎င်းကို ဟောကြားသော ကျမ်းဂန်နှင့် ရှုထောင့်ကို သိရှိပြီး ဆီလျော်မှန်ကန်သော အဓိပ္ပာယ်ကို ကောက်ယူနားလည်ရန် အရေးကြီးပါသည်။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ဝစီသင်္ခါရ

 ဝစီသင်္ခါရ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ