သုတမယဉာဏ်

သုတမယပညာ ဆိုသည်မှာ သူတစ်ပါးထံမှ ကြားနာရခြင်း၊ သင်ယူရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အသိဉာဏ်ပညာ ဖြစ်သည်။သုတမယ (တိ) [ သုတ+မယ ] ကြားနာခြင်း- ဖြင့်-ကြောင့်-ပြီးစီး-ဖြစ်ပေါ် -သော (ပညာ)၊ စိန္တမယာ ပညာ သုတမယာ ပညာ ဘာဝနာ- မယာ ပညာ။ ဒီ၊၃၊၁၈၃။ ယောဂဝိဟိတေသု ဝါ ကမ္မာယတနေသု (ပ) ဓမ္မနိဇ္ဈာနက္ခန္တ ပရတော သုတွာ ပဋိလဘတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ သုတမယာ ပညာ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၄။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၁။

သုတမယပညာ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အခြေခံ
သုတမယပညာသည် ကြားနာခြင်း၊ သင်ယူခြင်းကို အခြေခံ၍ ပြီးစီးရရှိသော ပညာဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှ ဖြစ်စေ၊ လေးစားထိုက်သော ဆရာသမားများထံမှ ဖြစ်စေ တရားတော်များကို ကြားနာရခြင်း၊ နည်းဥပဒေသများကို နာခံမှတ်သားရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ပညာကို သုတမယဉာဏ် ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

သုတမယပညာ၏ အတိုင်းအတာ
သုတမယပညာတွင် လောကီဆိုင်ရာနှင့် လောကုတ္တရာဆိုင်ရာ အသိပညာများ နှစ်မျိုးလုံး ပါဝင်သည် -
   လောကီအတတ်ပညာများ - လက်မှုအလုပ်များ (ကမ္မာယတန)၊ အတတ်ပညာမျိုးစုံ (သိပ္ပါယတန) နှင့် ဝိဇ္ဇာအတတ်ရပ်များကို သူတစ်ပါးထံမှ ကြားနာသင်ယူ၍ သိရှိခြင်းသည် သုတမယပညာ ဖြစ်သည်။
   ဓမ္မဗဟုသုတ - ကံ ကံ၏အကျိုး (ကမ္မဿကတဉာဏ်)၊ ရုပ်နာမ်တို့၏ မမြဲခြင်း (အနိစ္စ) စသည့် သဘောတရားများကို သူတစ်ပါးထံမှ နာကြား၍ သိရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
   သစ္စာလေးပါး - သစ္စာလေးပါး တရားတော်များကို အကျဉ်းအားဖြင့် ဖြစ်စေ၊ အကျယ်အားဖြင့် ဖြစ်စေ သူတစ်ပါးထံမှ ကြားနာ၍ သိရှိသောဉာဏ်သည်လည်း သုတမယဉာဏ်ပင် ဖြစ်သည်။သုတမယဉာဏ (န) [သုတမယ + ဉာဏ] သုတမယဉာဏ်၊ ကြားနာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဉာဏ်။ သင်္ခိတ္တေန ဝါ ဝိတ္ထာရေန ဝါ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သုတွာ ဇာနာတိ ----။ ဣဒံ သုတမယဉာဏံ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၃။

သုတမယပညာဖြင့် သိအပ်သော တရားများ
သတင်းအရင်းအမြစ်များအရ သုတမယပညာဖြင့် အောက်ပါ တရားအစုအဝေးများကို သိရှိနားလည်နိုင်သည် -
   ထူးခြားစွာ သိအပ်သော တရားများ (အဘိညာ) - ဥပမာ- အာဟာရ၊ ဓာတ်၊ သစ္စာလေးပါး၊ ဈာန်တရားများ၊ ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန ၁၂ ပါး၊ ဓာတ် ၁၈ ပါး နှင့် ဣန္ဒြေ ၂၂ ပါး စသည်တို့ ဖြစ်သည်။,,,
   ပိုင်းခြား၍ သိအပ်သော တရားများ (ပရိညာ) - ရုပ်နာမ်တရားများ၊ ဝေဒနာများ နှင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
   ပယ်အပ်သော တရားများ (ပဟာန) - မာန၊ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ နီဝရဏ ငါးပါး နှင့် အနုသယ ခုနစ်ပါး စသည့် တရားဆိုးများကို ပယ်ရှားရန် ကြားနာသိရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
   ပွားများအပ်သော တရားများ (ဘာဝနာ) - သမထ၊ ဝိပဿနာ၊ သတိပဋ္ဌာန် လေးပါး နှင့် အရိယမဂ် အင်္ဂါရှစ်ပါး စသည်တို့ကို ပွားများရန် သိရှိခြင်း ဖြစ်သည်။

ပညာသုံးမျိုးနှင့် ဆက်စပ်မှု
သုတမယပညာသည် ကျန်ပညာရပ်များအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်သည် -
   သူတစ်ပါးထံမှ ကြားနာရခြင်းသည် သုတမယပညာ ဖြစ်သည်။
   ထိုကြားနာရသော တရားကို အခြေခံ၍ မိမိကိုယ်တိုင် ကြံစည်စဉ်းစားခြင်းသည် စိန္တာမယပညာ ဖြစ်သည်။
   ယင်းပညာနှစ်ပါးကို အခြေပြု၍ ဘာဝနာပွားများရာမှ ရရှိလာသော ဉာဏ်သည် ဘာဝနာမယပညာ ဖြစ်သည်။

ပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးအစားနှင့် သုတမယ
ပညာရှိခြင်း မရှိခြင်းအပေါ် မူတည်၍ ပုဂ္ဂိုလ်များကို ခွဲခြားရာတွင် -
   ဥဂ္ဃာဋိတညု - သုတမယပညာနှင့် စိန္တာမယပညာ နှစ်ပါးလုံး ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
   ဝိပဉ္စိတညူ - သုတမယပညာသာ ရှိပြီး စိန္တာမယပညာ မရှိသေးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
   နေယျ - သုတမယပညာရော စိန္တာမယပညာပါ မရှိသော (သို့မဟုတ် အလွန်နည်းသော) ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် သုတမယပညာ သည် ပရိယတ္တိစာပေများကို သင်ကြားခြင်း၊ တရားနာခြင်းတို့မှ ရရှိသော အကြားအမြင် ဗဟုသုတပညာ ဖြစ်ပြီး၊ ဆင်ခြင်တုံတရား (စိန္တာ) နှင့် ပွားများမှု (ဘာဝနာ) တို့သို့ တက်လှမ်းရန် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ရှေးဦးအဆင့် ပညာ ဖြစ်သည်။
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိတော်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ