ဓမ္မာရုံ

အဘိဓမ္မာတရားတော်တွင် အာရုံ (၆) ပါးရှိသည့်အနက်၊ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ် ဟူသော အကြည်ရုပ် (ပသာဒရုပ်) တို့ဖြင့် တိုက်ရိုက်သိမြင်နိုင်သော အာရုံ (၅) ပါး (ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) မှလွဲ၍ ကျန်ရှိသော သိဖွယ်ရာတရားအားလုံးကို ဓမ္မာရုံ ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ဓမ္မာရုံသည် မနောဝိညာဏ် (စိတ်) ၏ သီးသန့်အာရုံဖြစ်ပြီး အလွန်ကျယ်ပြန့်သော အရာများကို အကျုံးဝင်ပါသည်။ဓမ္မာရမ္မဏ (န) [ဓမ္မ+အာရမ္မဏ] (င) အာရုံစိတ်မှကြွင်းသော အာရမ္မဏိကစိတ်၏ အာရုံ ဖြစ်သော တရားဟူသောအာရုံ၊ ဓမ္မာရုံ။ (တိ) (၂) တရားလျှင်အာရုံရှိသော၊ တရားကိုအာရုံ ပြုသော။ (၁) ဒေသနာဝသေန ဝါ နိရယေ သဗ္ဗေ စ ဝိပတ္တိသမ္ပတ္တိဘေဒံ ဓမ္မာရမ္မဏမေဝ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၉။ ဧကသမုဋ္ဌာနာ ဒွိသမုဋ္ဌာနာ တိသမုဋ္ဌာနာ စတုသမုဋ္ဌာနာ နကုတောစိသမုဋ္ဌာနာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ စိတ္တစေတသိကာ, တထာ နဝတ္တဗ္ဗာ စ ဝုတ္တာဝသေသာ စိတ္တဂေါစရသင်္ခါတာ ဓမ္မာယေဝ ဓမ္မာရမ္မဏံ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၃။ 
ဓမ္မာရမ္မဏံ (ပ၊ ဧ)—ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၈။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၈-၉။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၇။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၆၁။ သာရတ္ထ၊၃၊၂၁၀။ မ၊ဋီ၊၂၊၁၄၃။ မူလဋီ၊၁၊၆၉။ အနုဋီ၊၁၊၇၇။ ဓမ္မာရမ္မဏာ (ပ၊ ဗ)—သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၂၉၃။ ဓမ္မာရမ္မဏံ (ဒု၊ ဧ)—ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၈။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၅။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၂၁။ ဓမ္မာရမ္မဏေန (တ၊ ဧ)— နေတ္တိ၊ဋီ၊၇၆။ ဓမ္မာရမ္မဏဿ (ဆ၊ ဧ)— မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၅။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၃၀၀။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂၂၅။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၇၇။ မ၊ဋီ၊၁၊၈၇၊ ၃၂၂။ 
(ဓမ္မာရုံဟူသည်—ပသာဒရုပ် ၅၊ သုခုမရုပ် ၁၆၊ စိတ် ၈၉၊ စေတသိက် ၅၂၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ်တို့တည်း။ ရူပ, သဒ္ဒ, ဂန္ဓ, ရသ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗ ဟူသော အာရုံ ၅-ပါးဟူသော ရုပ်ပေါင်း ၇-ပါးသည် ဓမ္မာရုံမဟုတ်။ တနည်း အာရုံ ၅-ပါးမှ ကြွင်းသော ရုပ် စိတ် စေတသိက် နိဗ္ဗာန် ပညတ်တို့သည် ဓမ္မာရုံတို့ မည်ကုန်၏၊ အာရုံ ၅-ပါးဟူသော ရုပ်ပေါင်း ၇-ပါးသည် ဓမ္မာရုံ မမည်။)

အာရုံ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်

"အာရုံ" ဟုခေါ်သော ပါဠိဝေါဟာရ အာရမ္မဏ နှင့် အာလမ္ဗဏ တို့သည် စိတ်တို့၏ ဖြစ်တည်မှုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ပုံကို ဖော်ပြပါသည်-

 အာရမ္မဏ သည် "မွေ့လျော်ရာ" ဟု အနက်ရသည်။ လူတို့သည် ဥယျာဉ်၊ ပန်းခြံများ၌ မွေ့လျော်ကြသကဲ့သို့၊ စိတ်နှင့်စေတသိက်တို့သည်လည်း ရူပါရုံအစရှိသော အာရုံခြောက်ပါး၌ မွေ့လျော်ကြ၊ အာရုံပြုကြသောကြောင့် "အာရမ္မဏ" ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်။
 အာလမ္ဗဏ သည် "ဆွဲကိုင်ရာ၊ စွဲမှီရာ" ဟု အနက်ရသည်။ အားအင်ချည့်နဲ့သူက တောင်ဝှေးကို အားပြု၍ ထရ၊ သွားရသကဲ့သို့၊ စိတ်နှင့်စေတသိက်တို့သည်လည်း အာရုံတစ်ခုခုကို စွဲမှီစရာ၊ ဆွဲကိုင်စရာအဖြစ် အားပြုမှသာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့် "အာလမ္ဗဏ" ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်။

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းအရ ဓမ္မာရုံကို အဓိကအားဖြင့် (၆) မျိုး ခွဲခြားနိုင်ပါသည်-

ဓမ္မာရုံ (၆) မျိုး

 ၁။ ပသာဒရုပ် (၅) ပါး:
စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်)၊ သောတပသာဒ (နားအကြည်)၊ ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်းအကြည်)၊ ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်) နှင့် ကာယပသာဒ (ကိုယ်အကြည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအကြည်ရုပ်များသည် အာရုံကို လက်ခံရာ နေရာများဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်၏ သဘောသဘာဝကိုမူ မနောဝိညာဏ်ဖြင့်သာ သိနိုင်သောကြောင့် ဓမ္မာရုံတွင် ပါဝင်ပါသည်။

 ၂။ သုခုမရုပ် (၁၆) ပါး:
ရုပ်တရား (၂၈) ပါးတွင် ထင်ရှားကြမ်းတမ်းသော ဩဠာရိကရုပ် (၁၂) ပါး (ပသာဒရုပ် ၅ ပါး + အာရုံရုပ် ၇ ပါး) မှလွဲ၍ ကျန်ရှိသော သိမ်မွေ့နူးညံ့သည့် ရုပ်တရား (၁၆) ပါးကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဇီဝိတရုပ်၊ ဟဒယဝတ္ထု၊ ဘာဝရုပ် (၂) ပါး စသည်တို့ဖြစ်ပြီး၊ ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်းဖောက်မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းသောကြောင့် "သုခုမရုပ်" ဟုခေါ်ပြီး ဓမ္မာရုံအဖြစ် သတ်မှတ်ပါသည်။

 ၃။ စိတ် (၈၉) ပါး:
လောကီ၊ လောကုတ္တရာ စိတ်အားလုံးသည် မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဥပမာ- မိမိ၏စိတ်ကို မိမိပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း၊ သူတစ်ပါး၏စိတ်ကို အဘိညာဉ်ဖြင့် သိခြင်းတို့၌ စိတ်သည် ဓမ္မာရုံဖြစ်နေပါသည်။

 ၄။ စေတသိက် (၅၂) ပါး:
စိတ်နှင့်အတူဖြစ်သော ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ စသည့် စေတသိက်အားလုံးသည်လည်း မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံများ ဖြစ်ကြသည်။

 ၅။ နိဗ္ဗာန်:
အကြောင်းတရားတို့ မပြုပြင်အပ်သော အသင်္ခတဓာတ်၊ ဝဋ်ဆင်းရဲအားလုံး၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ အငြိမ်းဓာတ်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် လောကုတ္တရာမဂ်စိတ်၊ ဖိုလ်စိတ်တို့၏ အာရုံဖြစ်သောကြောင့် အထူးမြတ်ဆုံးသော ဓမ္မာရုံ ဖြစ်ပါသည်။

 ၆။ ပညတ်:
ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိဘဲ၊ အမည်နာမ၊ ပုံသဏ္ဌာန် စသည်ဖြင့် လူတို့ မှည့်ခေါ်သုံးစွဲကြသော အရာအားလုံးသည် ပညတ်မည်ပါသည်။ ဥပမာ- ကသိုဏ်းပညတ်၊ လူ၊ နတ်၊ တောင်၊ မြစ်၊ အိမ် စသည့် အမည်နာမနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်များအားလုံးသည် ဓမ္မာရုံတွင် အကျုံးဝင်ပါသည်။

ဓမ္မာရုံ မဟုတ်သောတရားများ

ရုပ်တရားများတွင် အာရုံ (၅) ပါးဟုခေါ်သော ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံနှင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယော) ဟူသော ထင်ရှားကြမ်းတမ်းသည့် ရုပ် (၇) ပါးသည် ဓမ္မာရုံ မဟုတ်ပါ။ ၎င်းတို့သည် သက်ဆိုင်ရာ ပဉ္စဒွါရ (မျက်စိ၊ နား စသည်) တို့၏ တိုက်ရိုက်အာရုံများ ဖြစ်ကြသည်။

နိဂုံးချုပ် အားဖြင့် ဓမ္မာရုံဆိုသည်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အာရုံငါးပါးမှလွဲ၍ စိတ်ကသာလျှင် သိနိုင်သော အလွန်ကျယ်ပြန့်သည့် အာရုံအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတွင် သိမ်မွေ့သောရုပ်တရားများ၊ စိတ်စေတသိက်အားလုံး၊ ပရမတ္ထတရား၏ အဆုံးစွန်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်နှင့် လောက၌ သုံးစွဲနေသော ပညတ်တရားအားလုံး ပါဝင်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ နားလည်နိုင်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ
ပြင်ပလင့်များ