လာဆာ တိဗက်ဘာသာစကား

လာဆာတိဗက်ဘာသာစကား   သို့မဟုတ် စံပြုတိဗက်ဘာသာစကား  သည် တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ၏မြို့တော် Lhasa မှလူများပြောဆိုသော စံသတ်မှတ်ထားသော ဒေသိ ယ စကားဖြစ်သည်။  ၎င်းသည် တိဗက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ တရားဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ 

တိဗက်ဘာသာစကား များ၏ ရိုးရာ "ကိုင်းသုံးကိုင်း" အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုတွင် လာဆာ ဒေသိယစကားသည် ဗဟိုတိဗက် ကိုင်းခွဲ  တွင်ပါဝင်သည် (ကျန်နှစ်ခုမှာ Khams Tibetan နှင့် Amdo Tibetan )။  အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း နှင့် ပတ်သက်၍ ခမ် ဒေသိယစကား (Khams Tibetan) ပြောဆိုသူများသည် လာဆာတိဗက်စကား ပြောဆိုသူများနှင့် အခြေခံအဆင့်လောက် ဆက်သွယ်နိုင်သော်လည်း အမ်ဒို(Amdo) ဒေသိယစကား ပြောဆိုသူများအနေဖြင့် လာဆာ ပြောဆိုသူများဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိပါ  ။  Lhasa Tibetan နှင့် Khams Tibetan နှစ်မျိုးလုံးသည် နိမ့်မြင့်သံသုံး Tonal ဘာသာစကား အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာပြီး စကားလုံးကနဦး ဗျည်းအစုအဝေးများကို ထိန်းသိမ်းမထားပါ။အထူးသဖြင့် ရှေးရိုးစွဲဖြစ်သော Amdo Tibetan နှင့် နှိုင်းယှဉ်သောပါက ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်းတိဗက်စကားဖြင့် ပို၍ ဝေးကွာပါသည်။  

 အထားအသိုနှင့် စကားလုံးအစီအစဉ် 
တိဗက်ဘာသာစကားသည် Subject-object-verb (SOV) စကားလုံးအစီအစဉ်  အဖြစ် လျော့ရဲစွာ ခေါ်ဆို နိုင်သော ergative language ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ပါဝင်ပစ္စည်းများသည် ကျယ်ပြန့်သော Head-final စကားလုံးအစီအစဉ်ရှိသည်-

 တိဗက်ဘသာစကားတွင် နာမ်နှင့် နာမဝိသေသန နှစ်ခုကို Genitive particle ဖြင့် ချိတ်ဆက်မထားပါက နာမဝိသေသနများသည် ယေဘူယျအားဖြင့်  နာမ်များနောက်သို့ လိုက်ကြသည်၊ ၊
 copular clauses များတွင် adjectives ကဲ့သို့ပင် ကတ္တားနှင့် ကြိယာဝိသေသနများသည်  ကြိယာရှေ့တွင်ရှိသည်။
 genitive case ဖြင့် အမှတ်အသားပြုထားသော နာမ်သည် ၎င်းကို အထူးပြုသည့် နာမ်၏ ရှေ့တွင်ရှိသည်။
 သရုပ်ပြခြင်း နှင့် ဂဏန်းများသည် ၎င်းတို့ပြင်ဆင်ထားသော နာမ်၏နောက်တွင် လိုက်နေပါသည်။

 နာမ်နှင့်နာမ် 
တိဗက်နာမ်များသည် သဒ္ဒါနည်းအရ လိင်ကွဲပြားမှု မရှိသလို ဂဏန်း အတွက် အရလည်း ပြောင်းလဲမှုမရှိပါ။ သို့သော်၊ တိကျသောလူ့နာမ်များတွင် အများကိန်းအမှတ်အသားကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ 

 ကြိယာ 
တိဗက်ရှိကြိယာများသည် အပိုဒ် ၏အဆုံးတွင် အမြဲလာပါသည်။ ကြိယာများသည် တိဗက်ဘာသာတွင် လူပုဂ္ဂိုလ် ၊ နံပါတ် သို့မဟုတ် ကျား၊ မ သဘောတူညီချက်ကို မပြပါ။ Active နှင့် Passive အကြား အသံ ခြားနားချက် မရှိပါ။ တိဗက်ကြိယာများသည် အသံနှင့်ပတ်သက်၍ Neutral ဖြစ်ပါသည်။ 
ဗမာ ၊ တရုတ် ၊ ဂျပန် ၊ ကိုးရီးယား နှင့် ဗီယက်နမ် ကဲ့သို့သော အရှေ့အာရှ ဘာသာစကား အများအပြားနှင့် မတူဘဲ၊ တိဗက်တွင် ရေတွက်ရာတွင် အသုံးပြုသော ဂဏန်းအရန် သို့မဟုတ် တိုင်းတာသည့် စကားလုံးများ မရှိပါ။ သို့သော်၊ စုပေါင်း သို့မဟုတ် တစ်သားတည်း၏ဖော်ပြသော စကားလုံးများကို ဆယ်ဂဏန်းပြီးနောက်၊ တစ်ခါတစ်ရံ သေးငယ်သောနံပါတ်ပြီးနောက် သုံးလေ့ရှိသည်။ 

သိပ္ပံပညာနှင့် နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရပ်များတွင် ဝေဒ သက္ကတဘာသာ တွင်ကဲ့သို့ ဂဏန်းများကို ပုံဆောင်စကားလုံးများဖြင့် ဖော်ပြသည်။ 

ရေးထားသော ဂဏန်းများသည် ဟိန္ဒူ-အာရဗီ ဂဏန်းစနစ် ၏ မူကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဂန္ထဝင်တိဗက်ကျမ်းများတွင် အစောပိုင်းက အတည်ပြုထားသည့် အခြေခံ-10 တည်နေရာရေတွက်ခြင်းစနစ်  ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:အသင်းဝင်မှသာ ရနိုင်သည့် အကြောင်းအရာသို့ လင့်ချိတ်ထားသော စာမျက်နှာများ
ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ
ကဏ္ဍ:Language articles with old Ethnologue 18 speaker data