ဇရတာရုပ်

ရူပဿ ဇရတာ (ရုပ်၏ ရင့်ကျက်ခြင်း/အိုခြင်း) ဇရတာရုပ်အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာ ရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ပါသည်-

ဇရတာ၏ လက္ခဏာစသည် လေးမျိုး (လက္ခဏာဒိ စတုက္က)

 လက္ခဏာ (သဘာဝ အမှတ်အသား): ရုပ်တရားတို့၏ ရင့်ကျက်ခြင်း၊ ဟောင်းခြင်း သဘော (ရူပပရိပါကလက္ခဏာ)။ ၎င်းသည် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပြီးနောက် မပျက်မီ ကြားကာလ ဖြစ်သော ဌီ (တည်) ခဏကို ဆိုလိုသည်။
 ရသ (ကိစ္စ၊ အလုပ်): ပျက်ခြင်း (ဘင်၊ မရဏ) သို့ ကပ်၍ ဆောင်ခြင်း (ဥပနယနရသာ)။ ဇရာသို့ ရောက်သော ရုပ်သည် မုချ ပျက်ရမည်သာ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းကို ပျက်ခြင်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်း ကိစ္စရှိသည်။
 ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ထင်ရှားလာပုံ၊ အကျိုး): ရုပ်၏ မူလ သဘာဝလက္ခဏာ (ဥပမာ- ခက်မာခြင်း စသည်) မပျောက်ကွယ်သေးသော်လည်း၊ အသစ်ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်ခဏ) မှ ကင်းလွတ်နေသော အခြေအနေဟု ဉာဏ်၌ ထင်ခြင်း (သဘာဝါနပဂမေပိ နဝဘာဝါပဂမပစ္စုပဋ္ဌာနာ)။ (ဥပမာ- စပါးဟောင်းသည် စပါးသဘာဝ မပျောက်သော်လည်း အသစ်မဟုတ်တော့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။)
 ပဒဋ္ဌာန် (နီးသော အကြောင်း): ရင့်ကျက်ဆဲ၊ တည်ဆဲ ဖြစ်သော ရုပ်တရားများ (ပရိပစ္စမာနရူပပဒဋ္ဌာနာ)။

ဇရတာ နှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းချက်များ

 ဌီ ခဏ: ပရမတ် နိပ္ဖန္နရုပ်များသည် စိတ္တက္ခဏ (၁၇) ချက်၊ ခဏငယ် (၅၁) ချက် သက်တမ်းရှည်သည်။ ထိုအထဲမှ ဥပါဒ်ခဏ (ဖြစ်ခဏ) နှင့် ဘင်ခဏ (ပျက်ခဏ) ကို နုတ်လျှင် ကျန်သော ခဏငယ် (၄၉) ချက်သည် ထိုရုပ်၏ ဌီ (တည်) ခဏ ဖြစ်သည်။ ဤ ဌီခဏ ကိုပင် အဘိဓမ္မာ၌ ဇရတာ ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
 သုတ္တန်နည်း နှင့် အဘိဓမ္မာနည်း:
 သုတ္တန်အသုံး (သမ္မုတိသစ္စာ): ဇရာသည် အမိဝမ်းတွင်း ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်း (ဇာတိ) နှင့် သေခြင်း (မရဏ) ကြားရှိ သက်တမ်းကာလကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းတွင် ဖုံးကွယ်နေသော အိုခြင်း (ပဋိစ္ဆန္နဇရာ) နှင့် ထင်ရှားသော အိုခြင်း (ပါကဋဇရာ - သွားကျိုး၊ ဆံဖြူ စသည်) ဟူ၍ ရှိသည်။
 အဘိဓမ္မာနည်း (ပရမတ္ထသစ္စာ): ဇရတာသည် ရုပ်တရား၏ တည်ခဏ (ဌီ) ကိုသာ ဆိုလိုသည်။
 သွားကျိုး၊ ဆံဖြူ စသည်မှာ ဇရာ မဟုတ်: ၎င်းတို့သည် အဘိဓမ္မာနည်းအရ ဇရာအစစ် မဟုတ်ဘဲ၊ ဇရာ (ရုပ်၏ ရင့်ကျက်မှု) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးဆက်များ၊ ဒဏ်ချက်များ သာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ဇရာဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ အကျိုးဖြင့် အကြောင်းကို ညွှန်းဆိုသော ဖလူပစာရ စကား ဖြစ်သည်။ ဇရာအစစ် (ဌီခဏ) ကို မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်၊ မနောဝိညာဏ် (ဝိပဿနာဉာဏ်) ဖြင့်သာ သိနိုင်သည်။
 အသက်ကြီးမှ ဇရာ ထင်ရှားရခြင်း:
 ရုပ်တရားတိုင်း၌ ခဏတိုင်း ဇရတာ (ဌီခဏ) ရှိနေသော်လည်း အသက်ကြီးမှ သွားကျိုး၊ ဆံဖြူ စသော အိုခြင်း လက္ခဏာများ ထင်ရှားလာရခြင်းမှာ၊ နောက်နောက် ဖြစ်သော ရုပ်များသည် ရှေးရှေး ရင့်ကျက်ပြီး (ဇရာရောက်ပြီး) ရုပ်များ၏ အခြေအနေကို ဆက်ခံရသဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ပိုမို ရင့်ကျက်သော၊ အားနည်းသော အခြေအနေဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အသက်ကြီးလာသောအခါ (အထူးသဖြင့် ဟာနိဒသက - အသက် ၅၀ ကျော်) ဤသို့ စုပုံလာသော ရင့်ကျက်မှု (ဇရာဒဏ်ချက်) ကြောင့် နောက်ထပ်ဖြစ်သော ရုပ်များသည် အိုခြင်း လက္ခဏာများကို ထင်ရှားစွာ ပြလာခြင်း ဖြစ်သည်။
 ဥပမာ- ရေတိုက်စားရာ လမ်း၊ မီးလောင်ရာ လမ်းတွင် ကျန်ရစ်သော အပျက်အစီး အကြွင်းအကျန်များသည် ရေ သို့မဟုတ် မီး ကိုယ်တိုင် မဟုတ်သကဲ့သို့၊ သွားကျိုး ဆံဖြူ စသည်တို့သည်လည်း ဇရာ၏ ဒဏ်ချက် အကြွင်းအကျန်များသာ ဖြစ်သည်။
 ဇရာ အမျိုးအစားများ (ထပ်မံခွဲခြားခြင်း):
 ပဋိစ္ဆန္နဇရာ/ပါကဋဇရာ: ရုပ်တရားတို့၏ ဇရာသည် သွားကျိုး ဆံဖြူ စသည်ဖြင့် ထင်ရှား (ပါကဋ) သည်။ နာမ်တရားတို့၏ ဇရာ (ဌီခဏ) သည် ထိုသို့ အမူအရာ မထင်ရှား၍ ဖုံးကွယ် (ပဋိစ္ဆန္န) သည်။
 အဝီစိဇရာ/သဝီစိဇရာ: ရင့်ကျက်မှု အဆင့်ဆင့်၏ အကြားကို သိရန် မလွယ်ကူ၊ တစ်ဆက်တည်းလို ထင်ရသော ဇရာ (ဥပမာ- ပတ္တမြား၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ နေ၊ လ တို့၏ အိုခြင်း) သည် အဝီစိဇရာ မည်၏။ ရှေ့နောက် အရွယ်၊ အခြေအနေ ကွာခြားမှု သိသာ ထင်ရှားသော ဇရာ (ဥပမာ- လူတို့၏ အရွယ်အလိုက် ပြောင်းလဲမှု၊ ပန်း၊ သစ်သီး တို့၏ ရင့်မှည့် ညှိုးနွမ်းမှု) သည် သဝီစိဇရာ မည်၏။

နိဂုံးချုပ်

ရူပဿ ဇရတာသည် ရုပ်တရားတိုင်း၌ မလွဲမသွေ ရှိသော ဖြစ်မှု (ဥပါဒ်) နှင့် ပျက်မှု (ဘင်) ကြားရှိ တည်မှု (ဌီ) အခိုက်အတန့်ကို ဆိုလိုသော ပရမတ် လက္ခဏာရုပ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရုပ်တရားကို ပျက်ခြင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပို့ဆောင်ပေးပြီး၊ အသစ်ဖြစ်မှု ကုန်ဆုံးသွားသော်လည်း မူလသဘာဝ မပျက်သေးသည့် အခြေအနေကို ပြသည်။ သွားကျိုးခြင်း၊ ဆံဖြူခြင်း စသော အများသိ အိုခြင်း လက္ခဏာများသည် ဇရတာ အစစ်မဟုတ်ဘဲ ၎င်း၏ အကျိုးဆက် ဒဏ်ချက်များသာ ဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ရာတွင် ဤ ဌီခဏ၏ မမြဲခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ အစိုးမရခြင်း သဘောကို ပိုင်းခြား သိမြင်ရန် လိုအပ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ၂၇။ ရူပဿ ဇရတာ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ