နာနာကဒါစိ စေတသိက်

နာနာကဒါစိ စေတသိက် ဆိုသည်မှာ အနိယတယောဂီ (စိတ်နှင့် အမြဲတမ်း အတူတကွ မဖြစ်သော) စေတသိက် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ထူးခြားချက်များမှာ -

 ကဒါစိ: မိမိတို့ ယှဉ်ဖက်စိတ် ဖြစ်ပေါ်တိုင်း အမြဲယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိဘဲ၊ တစ်ရံတစ်ခါ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်မှသာ ဖြစ်ပေါ်သည်။
 နာနာ: ထိုသို့ တစ်ရံတစ်ခါ ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါတွင်လည်း မိမိတို့ အုပ်စုဝင် အခြားစေတသိက်များနှင့် တစ်ချိန်တည်း၊ စိတ်တစ်ခဏတည်း၌ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိဘဲ၊ အာရုံကွဲပြားမှုကြောင့် တစ်ခုချင်းစီ သီးခြားစီ သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။

နာနာကဒါစိ စေတသိက် အုပ်စုများ

 ၁။ ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယ၊ ကုက္ကုစ္စ
 ယှဉ်ဖက်စိတ်: ဒေါသမူစိတ် (၂) ပါး။
 ကဒါစိ ဖြစ်ပုံ: ဒေါသမူစိတ် ဖြစ်တိုင်း မပါဝင်။
 ဣဿာ - သူတစ်ပါး စည်းစိမ်၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မနာလို ငြူစူသည့်အခါမှသာ ပါဝင်သည်။
 မစ္ဆရိယ - မိမိ စည်းစိမ်၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဝန်တိုသည့်အခါ၊ နှမြောသည့်အခါမှသာ ပါဝင်သည်။
 ကုက္ကုစ္စ - ပြုခဲ့မိသော မကောင်းမှု၊ မပြုခဲ့မိသော ကောင်းမှုအတွက် နောင်တပူပန်သည့်အခါမှသာ ပါဝင်သည်။ (ဥပမာ- သတ်ခြင်း၊ ကြမ်းကြုတ်ခြင်း စသော ဒေါသစိတ်သက်သက် ဖြစ်ချိန်တွင် မပါဝင်)။
နာနာ ဖြစ်ပုံ: အာရုံကွဲပြားသောကြောင့် တစ်ခုချင်းစီသာ ဖြစ်နိုင်သည်။
 ဣဿာ၏ အာရုံ = သူတစ်ပါး၏ စည်းစိမ်။
 မစ္ဆရိယ၏ အာရုံ = မိမိ၏ စည်းစိမ်။
 ကုက္ကုစ္စ၏ အာရုံ = ပြု/မပြုခဲ့သော ကောင်းမှု/မကောင်းမှု (အတိတ်ကံ)။
 နိဂုံး: ဤစေတသိက် (၃) ခုသည် နာနာကဒါစိ ဖြစ်သည်။

 ၂။ ဝိရတိ စေတသိက် (၃) ပါး (လောကီ) (ဝိရတိ- သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ)
 မှတ်ချက်: ဤနေရာ၌ လောကီ မဟာကုသိုလ်စိတ်၌ ဖြစ်သော ဝိရတိကိုသာ ဆိုလိုသည်။ လောကုတ္တရာ မဂ်စိတ်၊ ဖိုလ်စိတ်၌ ဖြစ်သော ဝိရတိတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကိုသာ အာရုံပြုသောကြောင့် သုံးပါးလုံး တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်သည် (သဟဇာတ ဖြစ်သည်)။
 ယှဉ်ဖက်စိတ်: မဟာကုသိုလ်စိတ် (၈) ပါး။
 ကဒါစိ ဖြစ်ပုံ: မဟာကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်တိုင်း မပါဝင်။ ဒါနပြုချိန်၊ သမထ (ပရိကမ္မ/ဥပစာရ)၊ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ပွားများချိန်များတွင် မပါဝင်။ ဝစီဒုစရိုက်၊ ကာယဒုစရိုက် တစ်ပါးပါးမှ တမင် ရှောင်ကြဉ်သည့် အခါ မှသာ ပါဝင်သည်။
 နာနာ ဖြစ်ပုံ: ရှောင်ကြဉ်ရမည့် ဝတ္ထုအာရုံ (ဝိရမိတဗ္ဗဝတ္ထု) ကွဲပြားသောကြောင့် တစ်ခုချင်းစီသာ ဖြစ်နိုင်သည်။
 သမ္မာဝါစာ - (အသက်မွေးမှု မဟုတ်သော) ဝစီဒုစရိုက် (၄) ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
 သမ္မာကမ္မန္တ - (အသက်မွေးမှု မဟုတ်သော) ကာယဒုစရိုက် (၃) ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
 သမ္မာအာဇီဝ - အသက်မွေးမှုနှင့် စပ်သော ဝစီ/ကာယ ဒုစရိုက် (၇) ပါးမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
 နိဂုံး: လောကီ ဝိရတိ စေတသိက် (၃) ခုသည် နာနာကဒါစိ ဖြစ်သည်။

 ၃။ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ (အပ္ပမညာ)
 ယှဉ်ဖက်စိတ်: မဟာကုသိုလ်စိတ် (၈) ပါး နှင့် ရူပ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ ဈာန်ကုသိုလ်စိတ်များ (စတုက္ကနည်း)။
 ကဒါစိ ဖြစ်ပုံ: အထက်ပါ ကုသိုလ်စိတ်/ဈာန်စိတ်များ ဖြစ်တိုင်း မပါဝင်။ ဒါနပြုချိန်၊ ဘုရားဂုဏ် အာရုံပြုချိန်၊ ကသိုဏ်းရှုချိန် စသည်တို့၌ မပါဝင်။ သတ္တဝါတို့ကို ကရုဏာ၊ မုဒိတာ ပွားသည့်အခါ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းသည့်အခါ၊ ဈာန်ရသည့်အခါမှသာ ပါဝင်သည်။
 နာနာ ဖြစ်ပုံ: အာရုံကွဲပြားသောကြောင့် တစ်ခုချင်းစီသာ ဖြစ်နိုင်သည်။
 ကရုဏာ၏ အာရုံ = ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသော သတ္တဝါ (ဒုက္ခိတ သတ္တဝါ)။
 မုဒိတာ၏ အာရုံ = ချမ်းသာသုခရှိသော သတ္တဝါ (သုခိတ သတ္တဝါ)။
 နိဂုံး: ကရုဏာ၊ မုဒိတာ စေတသိက် (၂) ခုသည် နာနာကဒါစိ ဖြစ်သည်။

အခြား ကဒါစိ စေတသိက်များ (နာနာ မဟုတ်)

 ၄။ မာန
 ယှဉ်ဖက်စိတ်: ဒိဋ္ဌိနှင့်မယှဉ်သော လောဘမူစိတ် (၄) ပါး (ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်)။
 ကဒါစိ ဖြစ်ပုံ: ထိုလောဘမူစိတ် ဖြစ်တိုင်း မပါဝင်။ အာရုံကို သာယာရုံသက်သက်၌ မာန မပါဝင်။ "ငါတကား" ဟု ထောင်လွှားမှု၊ မာန်မူမှု ဖြစ်သည့်အခါမှသာ ပါဝင်သည်။
 နာနာ မဖြစ်ပုံ: မာနသည် တစ်ခုတည်းသော စေတသိက်ဖြစ်၍ အခြားအဖော်များနှင့် ခွဲခြားဖြစ်ရန် မရှိသဖြင့် "နာနာ" ဟု မဆိုနိုင်။ "ကဒါစိ" သာ ဖြစ်သည်။
 နိဂုံး: မာနသည် ကဒါစိ စေတသိက် ဖြစ်သည်။

 ၅။ ထိန၊ မိဒ္ဓ
 ယှဉ်ဖက်စိတ်: အကုသိုလ် သသင်္ခါရိကစိတ် (၅) ပါး (တိုက်တွန်းမှု လိုသော လောဘ ၄၊ ဒေါသ ၁)။
 ကဒါစိ ဖြစ်ပုံ: သသင်္ခါရိကစိတ် ဖြစ်တိုင်း မပါဝင်။ စိတ်ဓာတ် ထက်သန်မှုမရှိဘဲ ထိုင်းမှိုင်းသည့်အခါ၊ လေးလံသည့်အခါမှသာ ပါဝင်သည်။
 သဟ ဖြစ်ပုံ (နာနာ မဟုတ်): ထိန (စိတ်ကို ထိုင်းမှိုင်းစေ) နှင့် မိဒ္ဓ (စေတသိက်ကို ထိုင်းမှိုင်းစေ) တို့သည် အမြဲတမ်း အတူတကွသာ ဖြစ်သည် (သဟဇာတ)။ တစ်ခုချင်း သီးခြား မဖြစ်နိုင်။
 နိဂုံး: ထိန၊ မိဒ္ဓ စေတသိက် (၂) ခုသည် သဟ-ကဒါစိ စေတသိက်များ ဖြစ်ကြသည်။ (အတူတကွ ဖြစ်ပြီး တစ်ရံတစ်ခါသာ ဖြစ်သည်)။ ၎င်းတို့ မပါဝင်သည့်အခါ သသင်္ခါရိကစိတ်၏ စေတသိက် အရေအတွက်သည် အသင်္ခါရိကစိတ်နှင့် တူညီသည်။

အချုပ်: နာနာကဒါစိ စေတသိက်များသည် အကြောင်းအားလျော်စွာ တစ်ရံတစ်ခါသာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါတွင်လည်း အာရုံကွဲပြားမှုကြောင့် မိမိတို့အချင်းချင်း တစ်ပြိုင်နက် မဖြစ်ဘဲ သီးခြားစီသာ ဖြစ်ပေါ်သော စေတသိက်များ ဖြစ်ကြပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 နာနာ - ကဒါစိ စေတသိက်များ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ