အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်

အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် ဟူသည် (`အဝိနိဗ္ဘောဂ` = ခွဲခြား၍မရသော + `ရူပ` = ရုပ်) အချင်းချင်း ခွဲခြမ်း၍မရသော၊ အမြဲတစေ အတူတကွ ဖြစ်သော၊ တစ်ပေါင်းတည်း တည်ရှိသော ရုပ်တရားများကို ဆိုလိုပါသည်။ ဤရုပ်တရားများသည် မည်သည့် ရုပ်ကလာပ် (ရုပ်အစုအဝေး အမှုန်) တွင်မဆို အမြဲတမ်း အတူတကွ ပါရှိနေပြီး တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခွဲထုတ်၍ သီးခြားစီ မတည်ရှိနိုင်ပါ။အဝိနိဗ္ဘောဂရူပ (န) [အဝိနိဗ္ဘောဂ+ရူပ] အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်၊ အသီးအသီး ခွဲခြမ်းခြင်းမရှိသောရုပ်၊ မကွေမကွာ–အတူတကွ- တပေါင်းတည်း ဖြစ်သော ရုပ်။ အဝိနိ‌ဗ္ဘောဂရူပဿဗန္ဓနဘာဝေါ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊ ၆၁။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၆။ မ၊ဋီ၊၁၊၇၉။ မူလဋီ၊၁၊၃၇။ ၅၄။ ဝိနိဗ္ဘောဂရူပံ ကတ္ထစိပိ အညမညံ ဝိနိဘုဉ္ဇနဿ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဝတ္တိယာ အဘာဝတော။  ဝိဘာဝိနီ၊၂၀၆။

 ဤအဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါးမှာ ပထဝီဓာတ်၊ အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ဝါယောဓာတ်၊ ဝဏ္ဏ (အဆင်း)၊ ဂန္ဓ (အနံ့)၊ ရသ (အရသာ)၊ ဩဇာ (အာဟာရ အဆီအနှစ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဤရုပ် ၈ ပါးသည် ရုပ်ကလာပ် တိုင်းတွင် အခြေခံအကျဆုံး ပါဝင်ရစမြဲဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့ကို သုဒ္ဓဋ္ဌကကလာပ် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။

သဘာဝလက္ခဏာနှင့် ဥပမာများ
အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်များသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုခု၌ အားလုံးစုပေါင်းပါဝင်နေသော်လည်း အခြေအနေအရပ်ရပ်ပေါ် မူတည်၍ ရုပ်တစ်မျိုးမျိုးသည် သတ္တိလွန်ကဲနေတတ်ပြီး ကျန်ရုပ်များမှာ မထင်မရှား ပါဝင်နေတတ်သည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း သာဓကဆောင်နိုင်သည်-
   နေရောင်ခြည်နှင့် မီး: ဥဏှတေဇောဓာတ် (အပူ) နှင့် ဝဏ္ဏရုပ် (အဆင်း) တို့ လွန်ကဲထင်ရှားနေသော်လည်း ကျန်ရှိသော ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဩဇာနှင့် မဟာဘုတ်များလည်း မထင်မရှား ပါဝင်နေသည်။
   မြေကြီး: ပထဝီဓာတ်နှင့် ဝဏ္ဏရုပ်တို့ လွန်ကဲထင်ရှားသော်လည်း အခြားရုပ်များလည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။
   ရေ: အာပေါဓာတ် လွန်ကဲထင်ရှားသည်။
   နံ့သာ: ဂန္ဓရုပ် (အနံ့) လွန်ကဲထင်ရှားသည်။
   အစာအာဟာရ: အရသာ (ရသ) နှင့် ဩဇာ (အဆီအနှစ်) တို့ လွန်ကဲထင်ရှားသည်။

ဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်
အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်မှာ ဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်ဖြစ်သည်။ စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်) နှင့် သောတပသာဒ (နားအကြည်) ကဲ့သို့သော ရုပ်များသည် မည်သည့်အခါမျှ တစ်ကလာပ်တည်းတွင် တွဲဖက်၍ မဖြစ်ပေါ်ဘဲ သီးခြားစီ ခွဲခြားတည်ရှိနိုင်သောကြောင့် ၎င်းတို့ကို ဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

ဖြစ်ပွားရခြင်းအကြောင်းရင်း
အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်များသည် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတရား ၄ ပါးလုံးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကမ္မဇ၊ စိတ္တဇ၊ ဥတုဇ နှင့် အာဟာရဇ ကလာပ်များအားလုံးတွင် ဤရုပ် ၈ ပါးသည် အမြဲတမ်း ကိန်းဝပ်ပါဝင်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

ထူးခြားချက်
မူလဋီကာ ဆရာများ၏ အလိုအရ ရူပဗြဟ္မာဘုံ၌မူ ဂန္ဓ၊ ရသ နှင့် ဩဇာတို့သည် ခွဲခြားဝေဖန်အပ်ကုန်သောကြောင့် အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် ၆ ပါးသာ ရှိထိုက်သည်ဟု အချို့က ယူဆကြသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ၈ ပါးဟုသာ သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤရုပ် ၈ ပါးသည် ပရမတ္ထအားဖြင့် အထင်အရှား အထည်ကိုယ် ရကောင်းသောကြောင့် သဘာဝရုပ် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်ပါသည်။ သင်္ဂြိုလ်ဘာသာဋီကာ

ရုပ်ကလာပ် ဓာတ်ခွဲခြင်း နှင့် အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်

အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါးတို့သည် ရုပ်ကလာပ်ဟူသော အလွန်သေးငယ်သည့် အမှုန်အဖြစ် စုပေါင်းတည်ရှိနေကြသည်။ ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် ထိုရုပ်ကလာပ်များကို အမှုန်အတိုင်း သို့မဟုတ် အတုံးအခဲ (`ဃန`) အဖြစ် မြင်နေရုံမျှသည် ပညတ်အမြင် (`ပညတ်နယ်`) သာ ဖြစ်သေးသည်။ ပရမတ်သဘော (`ပရမတ်နယ်`) သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ရန် ထိုရုပ်ကလာပ် တစ်ခုချင်းစီ၏ အတွင်း၌ရှိသော ပရမတ်ရုပ်တရားများကို ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ (`ဓာတ်ခွဲ၍`) သိမ်းဆည်းနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။

ဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက်သိမ်းဆည်းခြင်း

ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပရမတ်သို့ဆိုက်အောင် သိမ်းဆည်းနိုင်သောအခါ၊ ၎င်းတို့နှင့်အတူ အမြဲတမ်း တစ်ကလာပ်တည်း၌ ယှဉ်တွဲဖြစ်နေသော အခြား အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်များဖြစ်သည့် ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဩဇာ တည်းဟူသော ဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက် သိမ်းဆည်းရမည်။ မဟာဘုတ်ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို သိမှသာ ၎င်းတို့ကို မှီဖြစ်သော ဥပါဒါရုပ်တို့ကို သိနိုင်ပြီး၊ ဥပါဒါရုပ်တို့ကို သိမှသာ မဟာဘုတ်တို့၏ သဘာဝကို ပိုမိုပိုင်းခြား သိနိုင်သည် (ဥပမာ- ညိုသောမဟာဘုတ်၊ အနံ့ကောင်းသော မဟာဘုတ် စသည်ဖြင့်)။ နေရောင်ခြည် (မဟာဘုတ်) ကြောင့် သစ်ပင်ရိပ် (ဥပါဒါရုပ်) ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ နေရောင်ခြည်နှင့် သစ်ပင်ရိပ်တို့ အချင်းချင်း တစ်ခုကိုတစ်ခု ပိုင်းခြားပြသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
 ဝဏ္ဏ (အဆင်း/အရောင်): ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ဝဏ္ဏ (ရူပါရုံ) ရှိသည်။ သမထ/ဝိပဿနာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ရောင်ခြည်၏ အကူအညီဖြင့် ရုပ်ကလာပ်များ၏ အရောင်အဆင်းကို မနောဝိညာဏ်ဖြင့် လွယ်ကူစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။
 ဂန္ဓ (အနံ့): ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ဂန္ဓ (ဂန္ဓာရုံ) ရှိသည်။ မနောဝိညာဏ်ဖြင့် သိနိုင်သော်လည်း၊ နှာခေါင်းနှင့် ဝေးသောနေရာရှိ ကလာပ်၏ အနံ့ကို အာရုံယူရာ၌ မထင်ရှားဘဲ ခက်ခဲတတ်သည် (အထူးသဖြင့် သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကများအတွက်)။
အခက်အခဲရှိလျှင်: ဃာနပသာဒ (နားအကြည်) နှင့် ဘဝင်မနောအကြည် (ဟဒယဝတ္ထုကို မှီသော) တို့ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်း၍ မိမိရှုလိုသော ကလာပ်၏ အနံ့ကို အာရုံယူကြည့်ပါ။ (ဃာနဝိညာဏ်၏ အနံ့ကို သိကျွမ်းမှုကို အကူအညီယူခြင်း ဖြစ်သည်။) မရသေးပါက သမာဓိကို ပြန်ထူထောင်ပြီး ထပ်မံကြိုးစားပါ။ ကျေပွန်သွားလျှင် မနောဝိညာဏ် သက်သက်ဖြင့် သိနိုင်သည်။
 ရသ (အရသာ): ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ရသ (ရသာရုံ) ရှိသည်။ ဇိဝှါဝိညာဏ် (လျှာအသိ) ရော၊ မနောဝိညာဏ် (စိတ်အသိ) ပါ သိနိုင်သည်။
ရှုမှတ်ပုံ: ဓာတ်ကြီးလေးပါး၊ ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ တို့ကို သိမ်းဆည်းပြီးနောက် ရသာရုံကို မနောဝိညာဏ်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ ရှုပါ။

အခက်အခဲရှိလျှင်: ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်) နှင့် ဘဝင်မနောအကြည်တို့ကို ပူးတွဲသိမ်းဆည်းပြီး လျှာပေါ်ရှိ တံတွေး၏ အရသာကို အာရုံယူ၍ မိမိရှုလိုသော ကလာပ်၏ အရသာကို သိရန် ကြိုးစားပါ။ (ဇိဝှါဝိညာဏ်၏ အရသာကို သိကျွမ်းမှုကို အကူအညီယူခြင်း ဖြစ်သည်။) ကျေပွန်သွားလျှင် မနောဝိညာဏ် သက်သက်ဖြင့် သိနိုင်သည်။
 ဩဇာ (အာဟာရ အဆီအနှစ်): ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ ရှိသည်။ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းလေးပါးကြောင့် ဖြစ်သော ဩဇာလေးမျိုး ရှိသည်။ မနောဝိညာဏ်ဖြင့်သာ သိနိုင်သည်။ ရုပ်ကလာပ်၏ အလယ်၌ ကြက်ဥအနှစ်ကဲ့သို့ တည်ရှိပြီး ၎င်းမှ ကလာပ်အသစ်များ ထပ်မံဖြစ်ပွားနေသကဲ့သို့ ထင်ရှားတတ်သည်။

ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ခြင်း
ဤသို့ ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲ၍ အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ် (၈) ပါး နှင့် အခြား ပရမတ်ရုပ်များကို တစ်ခုစီ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သောအခါ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဟူသော အမြင် (`သတ္တသညာ`) ပျောက်ကွယ်ပြီး၊ ဓာတ်သဘောတရားသက်သက် (`ဓာတုသော`) သာ ရှိသည်ဟူသော ပရမတ်အမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) သို့ ဆိုက်ရောက်သည်။ ဤသည်မှာ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန်လာ နွားသတ်သမား ဥပမာဖြင့် ဟောကြားသော ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်နည်း၏ ဆိုလိုရင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်မှသာ အတ္တစွဲ (`အတ္တသညာ`) ကွာပြီး အနတ္တလက္ခဏာ ထင်ရှားလာမည် ဖြစ်သည်။

အနှစ်ချုပ်

အဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်ဟူသည် ရုပ်ကလာပ်တိုင်း၌ အမြဲတမ်း အတူတကွ ပါရှိနေသော၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ခွဲခြား၍မရသော အခြေခံရုပ်တရား (၈) ပါး (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော၊ ဝဏ္ဏ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဩဇာ) ဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် ဤအဝိနိဗ္ဘောဂရုပ်တို့ကို ရုပ်ကလာပ်အတွင်း၌ တစ်ခုစီ ခွဲခြားစိတ်ဖြာ သိမြင်နိုင်မှသာ ပညတ်အမြင်ကို ကျော်လွန်၍ ပရမတ်သဘောသို့ ဉာဏ်အမြင်ဆိုက်ကာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသို့ ရောက်ရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲပါ
 ဥပါဒါရုပ်များကို သိမ်းဆည်းပုံ
 ရူပသမုဒ္ဒေသ

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ