ဥဒါယီ

သာသနာတော်၌ ဥဒါယီမည်သူဥဒါယီ (ပု) [ဥ+ဣ+ဏီ} ဥဒါယီမည်သူ။ ၅-ဦးတွေ့ရ၏။ ဥဒါယီမထေရ် ၄-ပါးနှင် ဥဒါယီပုဏ္ဏားတို့ ဖြစ်ကြသည်။ တယော ထေရာ ဥဒါယီ နာမ လာဠုဒါယီ ကာဠုဒါယီ မဟာဥဒါယီတိ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၇။ (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၈။ အံ၊ဋီ၊၃၊၃၀၄။) 
ကာဠုဒါယီမထေရ်
(က) ကာဠုဒါယီမထေရ်သည် ပဒုမုတ္တရဘုရားရှင်လက်ထက် ဟံသာဝတီ မြို့၌ ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားထံ ကုလပ္ပသာဒက ဧတဒဂ်ရာထူးကို ပန်ဆင်ပြီး ကုသိုလ် ကောင်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည့်။ နောက်ဆုံးဘဝ၌ ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေ နေသောနေ့မှာပင် ကပိလဝတ်မြို့ အမတ် တစ်ဦး၏နေအိမ်တွင် ပဋိသန္ဓေ ယူခဲ့သည်၊ ဘုရားအလောင်းတော်နှင့် တစ်နေ့တည်း ဖွားမြင်သော ဖွားဘက်တော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ တစ်မြို့လုံး ဝမ်းသာရွှင်ပျ တက်ကြွသောနေ့၌ ဖွားမြင်သောကြောင့် ဥဒါယီဟု အမည်မှည်၏။ အနည်းငယ် အသားမည်းသောကြောင် ကာဠနှင့် တွဲ၍ ကာဠုဒါယီ ဟု အမည်တွင်သည်။ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်နှင် ကစားဖေါ် ကစားဘက်လည်း ဖြစ်သည်၊ နောင်အခါ မြတ်စွာဘုရားထံ တရားနာရ၍ ဧဟိဘိက္ခု ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကာ ဘုရားရှင်အား ရာဇဂြိုဟ်မှ (ဆွေတော် မျိုးတော်တို့ရှိရာ) ကပိလဝတ်သို့ ပင်ဆောင် ခဲ့ရာတွင် ဆွေတော်မျိုးတော်တို့ ကြည်ငြိုသဒ္ဓါ တိုးပွားစေရန် ဟောပြောဆောင်ရွက်မှုကို အကြောင်းပြု၍ ကုလပ္ပသာဒကအရာ၌ ဧတဒဂ်ထားတော်မူသည်။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၃-၆။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၅-၁၇၃။ ကာဠုဒါယီ-လည်းကြည့်။ (က) ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ ဥဒါယီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ။ အံ၊၂၊၃၀၃။ အာယသ္မာ ဥဒါယီတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ကာဠုဒါယိတ္ထေရော။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၀။ သကလနဂရဿ ဥဒဂ္ဂစိတ္တဒိဝသေ ဇာတောတိ ဥဒါယီတွေဝ နာမံ အကံသု။ ထောကံ ကာဠဓာတုကတ္တာ ပန ကာဠုဒါယီ နာမ ဇာတော။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၄။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၅။ (အံ၊၃၊၂၄၂။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈၃။ ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၂၈၊ ၃၇။)

မဟာဥဒါယီထေရ်
(ခ)မဟာဥဒါယီထေရ်၊ ကြီးသောကိုယ်ခန္ဓာ ရှိသောကြောင့် မဟာဥဒါယီဟု ခေါ်တွင်သည်၊ ဤမဟာဥဒါယီကို အကြောင်းပြု၍ နိသီဒိုင်အခင်း၏ အမြိတ်အဆာကို ခွင့်ပြုတော်မူသည်။ ဝိ၊၂၊၂၂၁။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၈၆။ မဟာဥဒါယီကိုပင် ပဏ္ဍိတဥဒါယီထေရ် ဟုလည်း ဖွင့်ဆိုသည်ကို တွေ့ရသည်။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၂၀။ ဤမဟာဥဒါယီထေရ်သည် ကပိလဝတ်ပြည်ဝယ် ပုဏ္ဏားမျိုး၌ ဖြစ်၍ ဆွေတော်မျိုးတော် ပရိသတ်၌ ပြအပ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ တန်းခိုးအာနုဘော်ကို ဖူးမြင်ရကာ သဒ္ဓါဘရားဖြစ်ပွား၍ ရဟန်း ပြုလျက် ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ရာ မကြာမြင့်မီပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက် ရှိလေသည်။ နာဂေါပမသုတ်အဆုံး၌ မိမိ၏ ညာဏ်စွမ်းအလျောက် မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဆင်ခြင်အောက်မေ့ကာ ဂါထာတို့ဖြင့် ဖွဲ့သီ ချီးကျူးခဲ့လေသည်။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၈။ နာဂသုတ်အဖွင့် အဋ္ဌကထာ(အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၀)၌ကား ထိုသို့ချီးကျူးသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာကာဠုဒါယီဖြစ်သည်ဟု မိန့်ဆိုထားသည်။ (ခ) အာယသ္မာ ဥဒါယီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ။ ဒီ၊၃၊၉၅။ ဣဓ မဟာဥဒါယီ အဓိပ္ပေတာ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၇။ ဥဒါယီတိ နာမံ၊ မဟာသရီရတာယ ပန ထေရော မဟာဥဒါယီတိ ပညာယိတ္ထ။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၈၆။ (ဝိ၊၂၊၂၂၁။ မ၊၂၊၅၉၊ ၁၁၁။ သံ၊၂၊၄၂၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၀၊ ၁၁၄။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၂၀။)
လာဠုဒါယီ(လာလုဒါယီ) မထေရ်
(ဂ) လာဠုဒါယီ(လာလုဒါယီ) မထေရ်။ ထိုမထေရ်သည် ကောဝရိယ၏ သား ဖြစ်၏။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၈။ သေယျသကရဟန်း၏ ဥပဇ္ဈယ်ဆရာတည်း။ တုန်လှုပ်သော သားကောင်နှင့်တူ၏။ အိပ်ခြင်း၌ မွေ့လျော်သော လျပ်ပေါ်လော်လီသော ရဟန်းတို့တွင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၅။ ဤလာဠုဒါယီကို အကြောင်းပြု၍ မြတ်စွာဘုရားသည် သိက္ခာပုဒ် များစွာ ပညတ်တော်မူခဲ့ရသည်၊ ၎င်းသိက္ခာပုဒ်တို့မှာ ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၁၇၂-၃)၊ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၁၈၆-၇)၊ အတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၁၉၂-၄)၊ သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၁၉၉၊ ၂၀၀)၊ ပထမအနိယတသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၂၈၅-၆)၊ ဒုတိယ အနိယတသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၈၉၊ ၂၉၀)၊ ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၃၈၆-၇)၊ စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၁၊၃၀၈-၃၁၀)၊ ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၂၊၃၂-၃)၊ စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၂၊၈၅-၆)၊ ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၂၊၉၃-၄)၊ သဉ္စိစ္စသိက္ခာပုဒ် (ဝိ၊၂၊၁၆၃-၄) တို့ဖြစ်သည်။ (ဂ) အဒ္ဒသ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယီ အာယသ္မန္တံ သေယျသကံ။ ဝိ၊၁၊၁၅၁။ ဥဒါယီတိ တဿ ထေရဿ နာမံ၊ အယဉှိ သေယျသကဿ ဥပဇ္ဈာယော လာဠုဒါယီ နာမ။ လာဠုဒါယီ နာမ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၅။ (မ၊၃၊၂၅၁။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၈၁။)

(ဃ) သံဃာအား ပါတိမောက် ရွတ်ပြသော ကျီးကန်း အသံကဲ့သို့ အသံရှိသော ဥဒါယီရဟန်း။ (ဃ) အာယသ္မာ ဥဒါယီ သံဃဿ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ဟောတိ ကာကဿရကာ။ ဝိ၊၃၊၁၅၅။

(င) ဥဒါယီမည်သော ပုဏ္ဏား။ (င) အထခေါ ဥဒါယီ ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ အံ၊၁၊၃၅၂။ 
ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ