၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန် ဆန္ဒပြပွဲ

၂၀၂၅-၂၀၂၆ အီရန် ဆန္ဒပြပွဲသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်မှ စတင်၍ အီရန်နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းတွင် သမ္မတ မာဆော့ ပါဇက်ရှ်ကီရမ် ဦးဆောင်သော အစိုးရ နှင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအခြေအနေ ဆိုးရွားလာမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် လူထုဆန္ဒပြပွဲများ ဖြစ်သည်။ယင်းဆန္ဒပြပွဲများသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် အီရန်တော်လှန်ရေးနောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံး လူထုအုံကြွမှုဟု သတ်မှတ်ခံထားရပြီး၊အီရန်၏အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ နှင့်  အကြီးတန်းအရာရှိများ၏ အမိန့်အရ ပြင်းထန်စွာနှိမ်နင်းခဲ့မှုကြောင့်  ဆန္ဒပြသူထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ကာ  ယနေ့ခေတ် အီရန်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။

 နောက်ခံအကြောင်းအရင်းများ 
အီရန်နိုင်ငံတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှု အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာခြင်း၊ အစားအစာဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်ခြင်းနှင့် အီရန်ငွေကြေးတန်ဖိုး ကျဆင်းခြင်းတို့ကြောင့် လူထု မကျေနပ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ယင်းမကျေနပ်မှုများသည် ဆန္ဒပြပွဲများအဖြစ် စတင်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် လက်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် အဆုံးသတ်ရန် တောင်းဆိုသည့် ကျယ်ပြန့်သော လူထု လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

 ဆန္ဒပြပွဲများ 
ဆန္ဒပြပွဲများသည် မြို့တော် တီဟီရန်မြို့ရှိ စျေးသည်များမှစတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများအထိရောက်ကာ  အချိန်တိုအတွင်း မြို့ကြီးများနှင့် မြို့ငယ်များသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် အစိုးရဆန့်ကျင်သည့် ဆောင်ပုဒ်များကို အော်ဟစ်ခဲ့ကြပြီး အစိုးရအပါအဝင် အစ္စလာမစ်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ (IRGC) နှင့် ဆက်နွယ်သည့် သင်္ကေတများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။

ခေါင်းဆောင်မပါသည့် လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်အဖြစ်ဖြင့် စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရောက်  နန်းချခံ အီရန်ရှာဟ်ဘုရင်၏သား ရေဇာ ပါလဗီ (Reza Pahlavi)၏ တစ်ပြိုင်နက် ဆန္ဒပြပွဲများ ပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းမှုအပြီး ဆန္ဒပြမှုများသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။

ယင်းနေ့တွင် တီဟီရန်မြို့၌ လူဦးရေ ၁.၅ သန်းခန့် လမ်းမများသို့ ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း လူဦးရေ ၅ သန်းခန့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။

ရေဇာ ပါလဗီသည် အကြမ်းမဖက်သော အာဏာကူးပြောင်းရေးနှင့် အီရန်နိုင်ငံ၏ အနာဂတ် နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ပြည်လုံးကျွတ် မဲဆန္ဒခံယူပွဲ ပြုလုပ်ရေးကို ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

ဆန္ဒပြသူများ၏ စည်းရုံးရေးကို တားဆီးရန် အီရန်အစိုးရသည် အင်တာနက်နှင့် ဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က ဆန္ဒပြပွဲများကို အားပေးထောက်ပံ့နေကြောင်း အီရန်ဘက်က စွပ်စွဲခဲ့သည်။

ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်အထိ ပြည်နယ် (၃၁) ခုလုံးတွင် လူသန်းပေါင်းများစွာ လမ်းမများသို့ ထွက်လာခဲ့ကြသည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ထားသည့် ကာလအတွင်း  ဆန္ဒပြသူ အနည်းဆုံး ၂,၀၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များသည် တိုက်ရိုက်ပစ်ခတ်မှုကို အင်အားအလွန်အကျွံ ပိုမိုအသုံးပြုလာခဲ့သည်။

အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူသည် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များသည် ဆန္ဒပြသူများအား ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။

ဆန္ဒပြ အီရန်အမျိုးသမီးအချို့သည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေး မတိုင်မီက အီရန်နိုင်ငံတွင်  အမျိုးသမီးဆင်မြန်းခဲ့ပုံအတိုင်း သရုပ်ပြ၍ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။

 ထိခိုက်သေဆုံးဒဏ်ရာရမှုများ 

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင်The Guardian သတင်းစာသည် အီရန်နိုင်ငံတွင် အင်တာနက် ဖြတ်တောက်ခံထားရသည့်ကြားမှ   အီရန် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ ဆန္ဒပြပွဲ ပစ်ခတ်နေမှု သတင်းအများအပြားကို ဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။

ယင်းအပြင် မျက်မြင်သက်သေတို့၏ ပြောကြားချက်ကို ကိုးကားပြီး တီဟရန်မြို့အနှံ့တွင် “အလောင်းရာနှင့်ချီ” သေဆုံးမှုသတင်းကို တင်ဆက်ခဲ့သည်။ 

ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စောင့်ကြည့်လေ့လာသူများနှင့် ပညာရှင်များသည် ဆေးရုံမှတ်တမ်းများအပေါ် အခြေခံ၍ သေဆုံးသူဦးရေကို ၆,၀၀၀ ခန့်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။

ဇန်နဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် Iran International သတင်းဌာနသည် ဆန္ဒပြ သေဆုံးသူဦးရေကို  အနည်းဆုံး ၁၂,၀၀၀ ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ CBS News ကလည်း အီရန်အတွင်း လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများက သေဆုံးသူဦးရေကို ၁၂,၀၀၀ မှ ၂၀,၀၀၀ အထိ ခန့်မှန်းထားကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။

ဇန်နဝါရီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် The Sunday Times သတင်းစာသည် အီရန်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ဆရာဝန်ကွန်ရက်တစ်ခု၏ ခန့်မှန်းချက်အရ သေဆုံးသူဦးရေသည် “အနည်းဆုံး ၁၆,၅၀၀ မှ ၁၈,၀၀၀ အထိ” ရှိပြီး ဒဏ်ရာရသူ ၃၃၀,၀၀၀ ခန့် ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးဗဟိုဌာနသည် အစ္စလာမစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အေးဂျင့်များကြောင့် သေဆုံးသူ အနည်းဆုံး ၄၃,၀၀၀ ရှိကြောင်း၊ ဒဏ်ရာရသူ ၃၅၀,၀၀၀ ကျော်နှင့် မျက်စိကန်းသွားသူ ၁၀,၀၀၀ ကျော် ရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အီရန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး အထူးကိုယ်စားလှယ်သည် သေဆုံးသူ အရေအတွက်အား ၂၀,၀၀၀ ကျော်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ NewsNation ကလည်း သေဆုံးသူဦးရေသည် “၃၀,၀၀၀ နီးပါး” ရှိနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

 နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ 

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၂ရက် အစောပိုင်းတွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ပ် သည် အီရန်အစိုးရက ဆန္ဒပြသူများကို စတင် သတ်ဖြတ်လာပါက အမေရိကန်က ကြားဝင်မည်ဖြစ်ကြောင်း Truth Social လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသား သတိပေးခဲ့သည်။

“ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြသူများကို ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မည်ဆိုပါက အမေရိကန်က လာရောက်ကယ်တင်မည်” ဖြစ်ကြောင်း သမ္မတ ထရမ့်က ရေးသားသည်။ “ကျွန်တော်တို့ အသင့်ပြင်ဆင်ထားပြီး သွားကြဖို့ အဆင်သင့်ပဲ” 

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ရက် တွင်  အမေရိကန်တွင် အခြေချနေထိုင်လျက်ရှိသည့် နန်းချခံ အီရန်ရှာဟ် ဘုရင်၏သားဖြစ်သူ ရေဇာပါလဗီသည် အီရန် ဆန္ဒပြသူများအနေဖြင့် လမ်းပေါ်ထွက်ရုံမျှမကဘဲ မြို့ကြီးများ၏ ဗဟိုချက်များကို စနစ်တကျ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ကြရန်  တိုက်တွန်း နှိုးဆော်ခဲ့သည်။၎င်းက မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာရန်အချိန်သည် အလွန် နီးကပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြည်သူများအနေဖြင့် ရည်မှန်းချက်ကို ပိုမို မြင့်တင်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ဗီဒီယိုသတင်းစကားမှတစ်ဆင့် သတင်းစကားလည်း ဖြန့်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက် တွင် အီရန်၌ ဆန္ဒပြမှုများအား အမေရိကန်အနေဖြင့် ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ရန်  မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သူဖြစ်သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၁၇ ရက် တွင်   အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ သည် အီရန်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြမ်းဖက်ဆန္ဒပြမှုများကို ထိန်းချုပ် နိုင်ခြင်းအားဖြင့် အီရန်သည် အမေရိကန်ကို အနိုင်ယူကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြိမ်းဝါးခဲ့သည်။

X လူမှုကွန်ရက်ပေါ် တွင် တင်ခဲ့သည့် ပို့စ်များ၌ ခါမေနီသည် အဆိုပါ မတည်ငြိမ်မှုများကို ဖန်တီးသူများမှာ အမေရိကန် နှင့် အစ္စရေးတို့ဖြစ်သည်ဟု အမေရိကန်သမ္မတသည် ဆန္ဒပြသူများထံ “အကူအညီများ လာနေပြီ” ဟု ကတိပေးခဲ့ခြင်း နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသသို့ အမေရိကန် စစ်သင်္ဘော များ စေလွှတ်ခြင်းတို့ကို ရည်ညွှန်းလျက် ဝါရှင်တန်သည် အဓိက တရားခံ ဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။

“အမေရိကန်သည် ထိုဆူပူအုံကြွမှုကိုဖန်တီးရန် အတွက် အကြီးအကျယ် ပြင်ဆင်မှုတွေ လုပ်ခဲ့သည် ၊ ထိုဆူပူမှုသည် ထို့ထက်ကြီးမားသည့်ပရိယာယ်များအတွက် နိဒါန်းတစ်ခု ဖြစ်သည် ၊ အီရန်လူမျိုးများသည် အမေရိကန်ကို အနိုင်ယူလိုက်ပြီ ဖြစ်သည်” 

 ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက် တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ပ် သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဒါဗို့စ်မြို့တွင် ကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ် မှအပြန် အဲဖို့စ်ဝမ်းလေယာဉ်ပေါ်တွင် အီရန်နိုင်ငံသို့  ဧရာမစစ်အင်အားစုကြီး ဦးတည်နေပြီး အခြေအနေကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်နေသည့် သတိပေးစကားပြောဆိုခဲ့သည်။ 
“အဲဒီကို ဦးတည်ပြီးတော့ သင်္ဘောအုပ်စုကြီး လွှတ်ထားပါတယ်။ ဧရာမစစ်အင်အားစုကြီး အီရန်ကို ဦးတည်နေပါတယ်။ ဘာမှဖြစ်တာ မမြင်ချင်ပေမဲ့ ကျုပ်တို့ အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေပါတယ်။ လူ ၈၃၇ ယောက် ကြိုးပေးမှာကို ကျုပ် ဟန့်တားနိုင်ခဲ့ပါတယ်” 

ထရမ့်၏ သတိပေးချက်အပြီး  အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်၏တပ်မှူးဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုဟာမက်ပက်ပူးဝါးသည်  အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့သည်ပို၍နာကျင်စရာကောင်းသော၊နောင်တပိုရစရာကောင်းသောကံကြမ္မာတို့ကို ရင်မဆိုင်ရစေရန်သမိုင်း အတွေ့အကြုံများ နှင့် ၁၂ ရက်ကြာစစ်ပွဲ၌ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်တို့ကိုသင်ခန်းစာယူခြင်းအားဖြင့်တွက်ချက်မှုမှားယွင်းခြင်းများကို ရှောင်ကြရန် သတိပေးခဲ့သည်။မိမိတို့၏တပ်ဖွဲ့များသည် သေနတ်မောင်းတံပေါ် လက်ညိုးတင်ထားပြီဟုလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ 

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲများ
ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲများ