ဘာဝနာမယဉာဏ်

ဘာဝနာမယပညာဘာဝနာမယ (တိ) [ဘာဝနာ + မယ။ ထီ၌ ဘာဝနာမယာ၊ ဘာဝနာမယီ။ ရူ၊နှာ၊၂၃၅။] (၁) ဘာဝနာဖြင့်ပြီးသော။ (ပညာတန်ခိုး စသည်။) (၂) ပွားများကြောင်းဖြစ်သော (စေတနာ)။ (၁) စိန္တာမယာ ပညာ သုတာမယာ ပညာ ဘာဝနာမယာ ပညာ။ ဒီ၊၃၊၁၀၃။ (-မိလိန္ဒ၊၁၂၆။) သဗ္ဗာပိ သမာပန္နဿ ပညာ ဘာဝနာမယာ ပညာတိ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၈၄။ (—ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၆၉။) သမာပန္နဿာတိ သမာပတ္တိသမင်္ဂိဿ၊ နိဒဿနမတ္တမေတံ။ ဝိပဿနာမဂ္ဂပညာ ဟိ ဣဓ “ဘာဝနာပညာ” တိ ဝိသေသတော ဣစ္ဆိတာတိ။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၁၀။ (-မူလဋီ၊၁၊၇၀။) (၂) ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယာဝတ္ထု။ ဒီ၊၃၊၁၈၂။ ဣတိဝုတ်၊၂၃၀။ နေတ္တိ၊၄၃။ အနိစ္စတော...ပဝတ္တာ စေတနာ၊ သဗ္ဗာ ဘာဝေတိ ဧတာယာတိ ဘာဝနာမယံ ဝုတ္တနယေန ပုညကိရိယာဝတ္ထုစာတိ။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၉၄။ (-နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၁၄။ နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၀၅။) ဘာဝနာ-လည်းကြည့်။ (သို့မဟုတ်) ဘာဝနာမယီပညာဘာဝနာမယဉာဏ (န) [ဘာဝနာမယ + ဉာဏ] ဘာဝနာဖြင့်ပြီးသောဉာဏ်။ (ဘုရားရှင်ထံမှ ဖြစ်စေ လေးစားလောက်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ထံမှ ဖြစ်စေ တရားတော်ကို ကြားနာပြီးနောက် စူးစမ်းဆင်ခြင်မှု ဉာဏ်ပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ သုတမယဉာဏ်ကို အမှီပြု၍ ဆင်ခြင်တွေးတောမှု ဉာဏ်ပညာသည် စိန္တာမယဉာဏ်မည်၏။ ယင်းဉာဏ်နှစ်ပါးဖြင့် နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်သူအား ဒဿနဘူမိ၊ ဘာဝနာဘူမိ (ယင်းပုဒ်များကြည့်)၌ ဉာဏ်ပညာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ဘာဝနာမယဉာဏ်မည်၏။ နေတ္တိ၊၈။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၅၃-၅၅။ 
တွေးတောကြံဆ ဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောဉာဏ်ကို စိန္တာမယဉာဏ်၊ သူတပါးထံမှ နာခံမှတ်သားခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ကို သုတမယဉာဏ်၊ သမာပတ်ဝင်စားသူ၏ဉာဏ်ကို ဘာဝနာမယဉာဏ်ဟု ခေါ်သည်။ အဘိ၊ဝိ၊၃၃၇။ နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၊ သမ္မသနဉာဏ်၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနဉာဏ် ၄-ပါးကို တရုဏဝိပဿနာဉာဏ် (တရုဏဝိပဿနာ-ကြည့်)ဟု ခေါ်သည်။ ယင်း တရုဏဝိပဿနာဉာဏ်များလည်း ဘာဝနာမယဉာဏ်ပင်ဖြစ်၏။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၃၂၉။ သံ၊ဋီ၊၂၊၄၃၅။ အံ၊ဋီ၊၁၊၂၅၆။ အချုပ်အားဖြင့် ပွားများမှုဖြင့် ပြီးစီးသော ဉာဏ်ဟူသမျှသည် ဘာဝနာမယဉာဏ်မည်၏။) တရုဏဝိပဿနာသမင်္ဂီပိ ဘာဝနာမယဉာဏေ ဌိတတ္တာ ဧကံသတော ပညဝါ ဧဝ နာမ ဟောတိ။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၃၂၉။ သံ၊ဋီ၊၂၊၄၃၅။ အံ၊ဋီ၊၁၊၂၅၆။ ဆိုသည်မှာ ဘာဝနာပွားများခြင်း (စိတ်ကို လေ့ကျင့်ပွားများခြင်း) ကြောင့် ပြီးစီးဖြစ်ပေါ်လာသော အသိဉာဏ်ပညာ ဖြစ်ပါသည်။ 

ဘာဝနာမယပညာ၏ အဓိပ္ပာယ်
ဘာဝနာမယပညာသည် မိမိကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ ဘာဝနာပွားများမှုကြောင့် ပြီးစီးသော ပညာ ဖြစ်သည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် ပွားများမှုဖြင့် ပြီးစီးသော ဉာဏ်ဟူသမျှကို ဘာဝနာမယဉာဏ်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပါသည်။ ၎င်းသည် သမာပတ်ဝင်စားနေသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အလုံးစုံသော ပညာ ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုထားပါသည်။

ဘာဝနာမယပညာ၏ အမျိုးအစားများ
အရင်းအမြစ်များတွင် ဘာဝနာမယပညာကို အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးမျိုး ခွဲခြားပြထားသည် -
   လောကီနှင့် လောကုတ္တရာ - ဘာဝနာမယပညာတွင် လောကီဘာဝနာနှင့် လောကုတ္တရာဘာဝနာဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။
   ဘုံအလိုက် ခွဲခြားခြင်း - ၎င်းကို (၁) ရူပါဝစရကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွားများခြင်း၊ (၂) အရူပါဝစရကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွားများခြင်း နှင့် (၃) လောက၌ အကျုံးမဝင်သော (လောကုတ္တရာ) ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွားများခြင်းဟူ၍ သုံးမျိုး ခွဲခြားနိုင်သည် ၊။

ဘာဝနာမယပညာသို့ ရောက်ရှိပုံ အဆင့်ဆင့်
ဘာဝနာမယပညာသည် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်သော ပညာနှစ်ရပ်အပေါ် အခြေခံသည် -
၁။ သုတမယဉာဏ် - ဘုရားရှင် သို့မဟုတ် ဆရာသမားထံမှ တရားနာခြင်းကြောင့် ရရှိသောဉာဏ်။
၂။ စိန္တာမယဉာဏ် - ကြားနာရသောတရားကို အမှီပြု၍ မိမိကိုယ်တိုင် ဆင်ခြင်တွေးတောသောဉာဏ်။
၃။ ဘာဝနာမယဉာဏ် - ယင်းဉာဏ်နှစ်ပါးဖြင့် နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်သူအား ဒဿနဘူမိ (သောတာပတ္တိမဂ်အဆင့်) နှင့် ဘာဝနာဘူမိ (အထက်မဂ်သုံးပါးအဆင့်) တို့၌ ပညာဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ဘာဝနာမယဉာဏ် ဖြစ်သည်။

ဘာဝနာမယပညာတွင် ပါဝင်သော ဉာဏ်စဉ်များ
ရင်းမြစ်များအရ ဘာဝနာမယပညာတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် -
   သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏ် - စောင့်စည်းခြင်းကြောင့် စိတ်တည်ကြည်မှု၌ ဖြစ်သော ပညာဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ဗုဒ္ဓါနုဿတိကဲ့သို့သော အနုဿတိပွားများမှုများ၊ ကသိုဏ်းပွားများမှုများနှင့် အသုဘဘာဝနာ စသည့် သမာဓိကျင့်စဉ်များ ပါဝင်သည်။
   ဝိပဿနာပညာ - ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်းသဘောသည် ဘာဝနာမယပညာပင် ဖြစ်သည်။
   တရုဏဝိပဿနာဉာဏ် - နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၊ သမ္မသနဉာဏ် နှင့် မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနဉာဏ် စသည့် နုနယ်သော ဝိပဿနာဉာဏ်များသည်လည်း ဘာဝနာမယဉာဏ်များပင် ဖြစ်သည်။

ထူးခြားသော လက္ခဏာရပ်များ
ဘာဝနာမယပညာသည် တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စရှိခြင်း၊ အချင်းချင်း မကျော်လွန်ခြင်း (တရားကိုယ်များ ညီညွတ်ခြင်း) နှင့် အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲခြင်း (ပွားများခြင်း) စသော အနက်သဘောများ ရှိသည်။ ဤပညာသည် ကိလေသာများကို ပယ်သတ်ရန်နှင့် အရိယမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်များ ရရှိရန်အတွက် အဓိကကျသော လက်တွေ့ကျင့်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အသိဉာဏ်ဖြစ်ပါသည်။
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ