ဉေယျဓံတရား

ဉေယျဓံတရား [ဉေယျ+ဓမ္မ] ဆိုသည်မှာ သိအပ်သောတရား၊ သိသင့်သိထိုက်သောတရားများ ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားရှင်သည် ဤဉေယျဓံတရားအားလုံးကို ကြွင်းမဲ့ထင်ရှားစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသောကြောင့် "ဗုဒ္ဓ" (သိစရာမှန်သမျှကို သိသူ) ဟု ထင်ရှားကျော်ကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ဉေယျဓမ္မ (ပု) [ဉေယျ+ဓမ္မ] သိအပ်–သိသင့်-သိထိုက်-သော တရား၊ ဉေယျဓံတရား။ (ယင်းတရားကား သင်္ခါရ, ဝိကာရ, လက္ခဏ, နိဗ္ဗာန်, ပညတ်အားဖြင့် ၅-ပါးအပြားရှိ၏ စိတ်, စေတသိက်ဟူသောနာမ်တရား ၅၃-ပါး နှင့် နိန္နရုပ် ၁၀-ခုသည် “သင်္ခါရ” မည်၏၊ ဝိညတ်ရုပ် ၂-ခု, လဟုတာ, မုဒုတာ, ကမ္မညတာဟူသော ဝိကာရရုပ် ၅-ခုသည် “ဝိကာရ မည်၏၊ ဥပစယ, သန္တတိ, ဇရတာ, အနိစ္စတာဟူသော လက္ခဏရုပ် ၄-ခုသည် “လက္ခဏ” မည်၏၊ သန္တိပဒခေါ် ငြိမ်းအေးမှု ဓာတ် တစ်မျိုးသည် “နိဗ္ဗာန်”မည်၏၊ လူ, နတ်, ဗြဟ္မာ, ရေ, မြေ, တော, တောင်စသောထိုထို ဝေါဟာရသည် “ပညတ်”မည်၏၊ ဤ ၅-ပါးသော တရားတို့ကို သိအပ် သိသင့် သိထိုက်သော တရားများဖြစ်သောကြောင့် ဉေယျဓမ္မ = ဉေယျဓံတရား”ဟု ခေါ်၏၊ ဘုရားရှင်သည် ထိုတရားအားလုံးကို ကြွင်းရမထင် ထဲလင်းစင် သိမြင်တော်မူ၏၊ ထို့ကြောင့်ပင် “ဗုဒ္ဓ = သိစရာမှန်သမျှကို သိသူ”ဟု ထင်ရှား ကျော်စောခြင်း ဖြစ်ပေ၏။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၄။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၀၃။) ကရုဏာ ဝိယ သတ္တေသု ပညာ ယဿ မဟေသိနော။ ဉေယျဓမ္မေသု သဗ္ဗေသု၊ ပဝတ္တိတ္ထ ယထာရုစိ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁။ ဉာတဗ္ဗာတိ ဉေယျာ၊ သဘာဝဓာရဏာဒိနာ အတ္ထေန ဓမ္မာ။ ဉေယျာ စ တေ ဓမ္မာ စာတိ ဉေယျဓမ္မာ။ မူလဋီ၊၁၊၂။ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၄။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၆၊ ၁၃၃။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၁၊ ၁၂၉၊ ၃၃၁။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၃။ ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၇၃။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၅။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၃၆။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၄၂၊ ၉၉။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၅၅။ သာရတ္ထ၊၁၊၁၀။ ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၁၂၀။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၀။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၇၊ ၄၇၆။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၂၃၊ ၂၇၈၊ ၃၂၉။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၉၃။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၆၉၊ ၃၈၆။ မ၊ဋီ၊၂၊၆၊ ၂၀၈။ မ၊ဋီ၊၃၊၇၊ ၄၉၊ သံ၊ဋီ၊၁၊၉၊ ၅၁။ သံ၊ဋီ၊၂၊၆၊ ၇၇၊ ၄၃၅။ အံ၊ဋီ၊၁၊၁၂၊ ၄၆၊ ၅၂၊ ၂၅၆။ အံ၊ဋီ၊၂၊၁၃၇။ အနုဋီ၊၃၊၁၆၉။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၇၊ ၂၂၈။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၇၆။ နေတ္တိ၊ဋီ၊၆၁။ နေတ္တိဝိ၊၁၃၀၊ ၃၃၁။) 

ဉေယျဓံတရား (၅) ပါး အပြား

ဉေယျဓံတရားသည် အောက်ပါအတိုင်း (၅) ပါး အပြားရှိပါသည်-
 သင်္ခါရ: ပြုပြင်စီရင်အပ်သောတရားများ။
 ဝိကာရ: ရုပ်တရားတို့၏ အထူးအမူအရာများ။
 လက္ခဏ: သင်္ခါရတရားတို့၏ အမှတ်အသားလက္ခဏာများ။
 နိဗ္ဗာန်: ငြိမ်းအေးမှုဓာတ်၊ ကိလေသာချုပ်ငြိမ်းရာ။
 ပညတ်: အမည်နာမ၊ အမှတ်အသား၊ ဝေါဟာရများ။

ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်သင့် သိမြင်အပ်သောကြောင့် ဉေယျဓံတရားဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

သင်္ခါရ 
သင်္ခါရတရားဆိုသည်မှာ အကြောင်းတရားတို့၏ ပြုပြင်စီရင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောတရားများ ဖြစ်ပြီး၊ နာမ်တရားနှင့် နိပ္ဖန္နရုပ်တရားများ ပါဝင်သည်။ စုစုပေါင်း (၇၁) ပါးရှိသည်။
 နာမ်တရား (၅၃) ပါး (နာမ်တေပညာသ):
 စိတ်: အာရုံကို သိတတ်၊ ကြံတတ်သော သဘောတရား။ တရားကိုယ်အားဖြင့် (၈၉) ပါး သို့မဟုတ် အကျယ်အားဖြင့် (၁၂၁) ပါး ရှိသော်လည်း၊ အာရုံကိုသိခြင်း လက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် "စိတ် ၁ ပါး" ဟု ယူသည်။
 စေတသိက်: စိတ်နှင့်အတူဖြစ်၍ စိတ်ကိုမှီပြီး အာရုံတစ်ခုတည်းကို အတူယူသော စိတ်၏ အစိတ်အင်္ဂါသဖွယ်ဖြစ်သော တရားများ။ (၅၂) ပါးရှိသည်။
ဤစိတ် (၁) ပါးနှင့် စေတသိက် (၅၂) ပါးကိုပေါင်း၍ နာမ်တရား (၅၃) ပါး (နာမ်တေပညာသ) ဟုခေါ်သည်။
 နိပ္ဖန္နရုပ် (၁၈) ပါး: ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရဟူသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်တရားများ။ ၎င်းတို့မှာ-
 မဟာဘုတ်ရုပ် (၄) ပါး (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော)
 ပသာဒရုပ် (၅) ပါး (မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်)
 ဂေါစရရုပ် (၄) ပါး (အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ) (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် မဟာဘုတ်ရုပ်တွင် ပါဝင်ပြီး)
 ဘာဝရုပ် (၂) ပါး (ဣတ္ထိဘာဝ၊ ပုရိသဘာဝ)
 ဟဒယရုပ် (၁) ပါး (မနောဓာတ်, မနောဝိညာဏဓာတ်တို့မှီ၍ ဖြစ်ရာရုပ်)
 ဇီဝိတရုပ် (၁) ပါး (ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ)
 အာဟာရရုပ် (၁) ပါး (ကမ္မဇဩဇာ,စိတ္တဇဩဇာ,ဥတုဇဩဇာ,အာဟာရဇဩဇာ)
ပေါင်း နိပ္ဖန္နရုပ် (၁၈) ပါး ဖြစ်သည်။

ဝိကာရ 
ဝိကာရရုပ်ဆိုသည်မှာ ဖြစ်ပြီးသောရုပ် (ဇာတရုပ်) တို့၏ အထူးအမူအရာ၊ အရာထူးတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းတို့သည် အနိပ္ဖန္နရုပ် (၁၀) ပါးတွင် ပါဝင်သည်။ (၅) ပါးရှိသည်-
 ကာယဝိညတ်ရုပ်: ကိုယ်ဖြင့် အမူအရာပြခြင်း။
 ဝစီဝိညတ်ရုပ်: နှုတ်ဖြင့် စကားသံထွက်ပေါ်စေခြင်း။
 လဟုတာရုပ်: ရုပ်တရားတို့၏ ပေါ့ပါးမှု။
 မုဒုတာရုပ်: ရုပ်တရားတို့၏ နူးညံ့မှု။
 ကမ္မညတာရုပ်: ရုပ်တရားတို့၏ ကိုယ်အမှု၊ နှုတ်အမှုတို့၌ အသုံးပြု၍ ကောင်းခြင်း (ပြုဖွယ်ရာ၌ သင့်တင့်လျောက်ပတ်ခြင်း)။
ဓာတ်ကြီးလေးပါး ညီညွတ်၍ ကိုယ်အင်္ဂါ၊ နှုတ်အင်္ဂါ ကျန်းမာပကတိရှိသောအခါ ဤလဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ ဟူသော ဂုဏ်သုံးပါး (ဝိကာရရုပ် ၃ ပါး) နှင့် ပြည့်စုံကြသည်။ ဓာတ်မညီမျှလျှင် လေးလံခြင်း၊ တောင့်တင်းခြင်း၊ လိုတိုင်းမရခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်။

လက္ခဏ
လက္ခဏာရုပ်ဆိုသည်မှာ သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟူသော သဘောလက္ခဏာတို့ကို သိမှတ်နိုင်ရန် အမှတ်အသားဖြစ်သော အမူအရာများ ဖြစ်သည်။ (၄) ပါးရှိသည်-
 ဥပစယရုပ်: ရုပ်တရားတို့၏ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (အာစယ) နှင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် အဆင့်ဆင့် တိုးပွားခြင်း (ဥပစယ)။
 သန္တတိရုပ်: ရုပ်တရားတို့၏ အဆင့်ဆင့်တိုးပွားမှု ပြီးဆုံးပြီးနောက် မတိုးမဆုတ် အဆက်မပြတ် တည်တံ့နေခြင်း (ပဝတ္တိ)။ (ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော ဇာတိတရားသည်ပင် အခိုက်အတန့်အားဖြင့် အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိဟု အမည်ရသည်။)
 ဇရတာရုပ်: ရုပ်တရားတို့၏ အိုမင်းခြင်း၊ ရင့်ရော်ခြင်း၊ ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးခြင်း။
 အနိစ္စတာရုပ်: ရုပ်တရားတို့၏ သေဆုံးချုပ်ပျက်ခြင်း၊ ကုန်ခန်းပျောက်ကွယ်ခြင်း။
ဥပမာ-သစ်ပင်တစ်ပင်၏ ဖြစ်စဉ် (အညှောက်ပေါက်ခြင်း-အာစယ၊ ကြီးထွားခြင်း-ဥပစယ၊ အတိုးရပ်တည်နေခြင်း-သန္တတိ၊ ဆုတ်ယုတ်အိုမင်းခြင်း-ဇရတာ၊ သေဆုံးပျက်စီးခြင်း-အနိစ္စတာ) ကဲ့သို့ သတ္တဝါ၊ အရာဝတ္ထုတို့၌လည်း ဤလက္ခဏာရုပ်များ ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ရှိကြသည်။

နိဗ္ဗာန်
နိဗ္ဗာန်ဆိုသည်မှာ ကိလေသာအပူမီးတို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ တဏှာမှကင်းလွတ်ရာ၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လုံးဝလွတ်မြောက်ရာ အသင်္ခတဓာတ်တရားတော်မြတ် ဖြစ်သည်။
 ပါဠိဘာသာ "နိ + ဝါန" မှ ဆင်းသက်ပြီး၊ "နိ" (မရှိ၊ လွတ်မြောက်ခြင်း) နှင့် "ဝါန" (တဏှာ) ပေါင်းစပ်၍ "တဏှာမရှိခြင်း၊ တဏှာမှကင်းလွတ်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
 ၎င်းသည် ဘုံဌာနမဟုတ်၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ မီးများ ငြိမ်းအေးသည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်။
 ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အဆုံးစွန်ပန်းတိုင် ဖြစ်သည်။

ပညတ်
ပညတ်ဆိုသည်မှာ အမည်နာမ၊ ဝေါဟာရ၊ အမှတ်အသား၊ သညာ၊ စိတ်ကဖန်တီးသော အသိအမြင်များ ဖြစ်သည်။
 လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ၊ သတ္တဝါ၊ ရေ၊ မြေ၊ တော၊ တောင် စသည့် အမည်နာမ ဝေါဟာရများ။
 များပြားလှသော သဒ္ဒပညတ် (အသံစကားလုံးကို အမှီပြု၍ ခေါ်ဝေါ်သောပညတ်) နှင့် အတ္ထပညတ် (အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အမှီပြု၍ သိသောပညတ်) များ ပါဝင်သည်။
 သင်္ခါရ၊ ဝိကာရ၊ လက္ခဏ၊ နိဗ္ဗာန်တရားတို့ကို ထင်ရှားမြင်အောင် ဟောကြားရသော ပိဋကတ်တော်ကိုလည်း ပညတ်ဟု ဆိုနိုင်ကြောင်း တစ်နည်းအားဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားသည်။

ဤဉေယျဓံတရား (၅) ပါးသည် ဘုရားရှင်တို့ သိမြင်တော်မူအပ်သော၊ တပည့်သာဝကတို့လည်း ထိုက်သည်အားလျော်စွာ သိမြင်အောင် ကြိုးစားသင့်သော အခြေခံဓမ္မသဘောတရားများ ဖြစ်ကြပါသည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ