လဟုတာရုပ်

လဟုတာရုပ်သည် ဝိကာရရုပ် (၃) ပါး [လဟုတာ၊ မုဒုတာ၊ ကမ္မညတာ] တွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဟူသော အကြောင်းတို့ ကောင်းမွန်မျှတသည့်အခါ ထိုအကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်အစစ် (တိဇနိပ္ဖန္နရုပ်) တို့၌ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပေါ့ပါးမှု အရည်အသွေးကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်း၏ သဘောသဘာဝ၊ အလုပ်ကိစ္စ၊ ထင်ရှားပုံ နှင့် အကြောင်းတရားတို့ကို အောက်ပါအတိုင်း လေးမျိုးခွဲခြား၍ နားလည်နိုင်ပါသည်-
လက္ခဏာဒိစတုက္က

 ၁။ လက္ခဏာ

 မလေးမလံ မနှေးကန်မှု သဘော (`အဒန္ဓတာလက္ခဏာ`): စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်အစစ်တို့၏ လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှု ကင်းပြီး ပေါ့ပါးသွက်လက်သော ပင်ကိုယ်သဘာဝလက္ခဏာ ရှိသည်။

 ၂။ ရသ

 လေးလံမှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း (`ဂရုဘာဝဝိနောဒနရသာ`): ထိုအတူဖြစ် ရုပ်တရားတို့၏ လေးလံသော သဘောကို ပယ်ဖျောက်ပေးခြင်း ကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သည်။

 ၃။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် 

 ပေါ့ပါးလျင်မြန်စွာ ပြောင်းရွှေ့ဖြစ်ခြင်း (`လဟုပရိဝတ္တိတာ ပစ္စုပဋ္ဌာနာ`): ထိုရုပ်တရားများ၏ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး၊ လျင်လျင်မြန်မြန် ပြောင်းရွှေ့ လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း၊ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း အခြင်းအရာအဖြစ် ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်လာသည်။

 ၄။ ပဒဋ္ဌာန် 

 ပေါ့ပါးသော ထိုရုပ်များ (`လဟုရူပပဒဋ္ဌာနာ`): မိမိနှင့်အတူဖြစ်သော ပေါ့ပါးသည့် အရည်အသွေးရှိသော ရုပ်တရားများ (အထူးသဖြင့် ကောင်းမွန်သော စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်များ) သည် ၎င်း၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရား ဖြစ်သည်။

ဖြစ်ပေါ်ခြင်း နှင့် မဖြစ်ပေါ်ခြင်း အခြေအနေ

 ဖြစ်ပေါ်ခြင်း: စိတ်ဓာတ်ကြည်လင်ခြင်း၊ ဥတုမျှတခြင်း၊ အာဟာရမျှတခြင်း စသော အကြောင်းကောင်းများကြောင့် ဓာတ်ကြီးလေးပါး မျှတသည့်အခါ ဤလဟုတာရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုအခါ ရုပ်တရားများသည် ကျန်းမာသောသူ၏ ကိုယ်လက်ကဲ့သို့ ပေါ့ပါးသွက်လက်၍ မလေးလံ မနှေးကန်တော့ပေ။
 မဖြစ်ပေါ်ခြင်း: စိတ်မကြည်လင်ခြင်း၊ ဥတုမမျှတခြင်း၊ အာဟာရမမျှတခြင်းတို့ကြောင့် ဓာတ်များ (အထူးသဖြင့် အာပေါဓာတ်) ချောက်ချား ဖောက်ပြန်သောအခါ ရုပ်တရားများ လေးလံနုံးချည့်လာပြီး လဟုတာရုပ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့ချေ။
 ဆက်စပ်မှု: လဟုတာရုပ်သည် မုဒုတာ (နူးညံ့မှု)၊ ကမ္မညတာ (အမှု၌ ခံ့ညားမှု) တို့နှင့် အမြဲတစေ အတူတကွသာ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။
 ကန့်သတ်ချက်: ဤရုပ်သည် ကံကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်များ၊ သက်မဲ့အရာဝတ္ထုများ (ဥပမာ- ဝါဂွမ်း) နှင့် ရူပဗြဟ္မာဘုံတို့၌ မရှိပါ။

ရှုမှတ်ပုံ

သင့်လျော်သော စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲ၍ ရုပ်ပရမတ်များကို သိမ်းဆည်းပြီးနောက် လဟုတာရုပ်ကို ရွေးထုတ်ကာ အထက်ပါ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် လေးမျိုးဖြင့် ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ၂၂။ ရူပဿ လဟုတာ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ