ကာယဝိညာဏ်

ကာယဝိညာဏ်ဟူသည် ကိုယ် (ကာယပသာဒ) ကိုအမှီပြု၍ အတွေ့အထိအာရုံ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) ကိုသိသော ဝိညာဏ် (စိတ်) ဖြစ်သည်။ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တို့တွင် ပဉ္စဝိညာဏ်တစ်ခုချင်းစီ၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် (လက္ခဏာဒိစတုက္က) တို့ကို အကျယ်ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ ကာယဝိညာဏ်နှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်-

ကာယဝိညာဏ်၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်

၁။  လက္ခဏာ: ကာယသန္နိဿိတဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိဇာနနလက္ခဏံ ကာယဝိညာဏံ။
 မြန်မာပြန်: ကာယဝတ္ထု (ကိုယ်ကာယကြည်) ကို မှီဖြစ်၍ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) ကို သိခြင်း၊ ရယူခြင်းသဘောသည် ကာယဝိညာဏ်၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။
 ရှင်းလင်းချက်: "ကာယသန္နိဿိတ" (ကာယဝတ္ထုကို မှီဖြစ်ခြင်း) ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိုပင် အာရုံပြုသော်လည်း ကာယဝတ္ထုကို မမှီသော အခြားကာယဒွါရဝီထိစိတ်များ (ဥပမာ - ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း စသည်) ကို ပယ်လိုက်သည်။ "ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိဇာနန" (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို သိခြင်း) ဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ကာယဝိညာဏ်နှင့်အတူ ယှဉ်ဖက်ဖြစ်သော ဖဿစေတသိက် စသည်တို့သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြုသော်လည်း သိခြင်းလက္ခဏာမရှိဘဲ တွေ့ထိခြင်းစသော လက္ခဏာသာရှိသည်ကို ဆိုလိုသည်။

၂။  ရသ: ဖောဋ္ဌဗ္ဗမတ္တာရမ္မဏရသံ။
 မြန်မာပြန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတည်းဟူသော အတွေ့အထိမျှကိုသာ သိခြင်း၊ အာရုံယူခြင်းသည် ကာယဝိညာဏ်၏ ကိစ္စ (ရသ) ဖြစ်သည်။
 ရှင်းလင်းချက်: ကာယဝိညာဏ်သည် အတွေ့အထိသက်သက် (မာခြင်း၊ ပျော့ခြင်း၊ ပူခြင်း၊ အေးခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ တောင့်တင်းခြင်း) ကိုသာ အာရုံပြုသည်။ ထိုအတွေ့အထိသည် ကောင်းသည်၊ မကောင်းသည် စသော အထူးဝိသေသများ၊ သို့မဟုတ် ထိုအတွေ့အထိနှင့်စပ်လျဉ်းသော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားများကို မသိနိုင်။ အတွေ့အထိ၏ ဖြစ်ရုံသက်သက်ကိုသာ သိသည်။

၃။  ပစ္စုပဋ္ဌာန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာဘိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနံ။
 မြန်မာပြန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) ဘက်သို့ ရှေးရှုမျက်နှာမူသည့် သဘောတရားအဖြစ် (ယောဂီ၏ဉာဏ်၌) ရှေးရှုထင်လာခြင်းသည် ကာယဝိညာဏ်၏ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ဖြစ်သည်။
 ရှင်းလင်းချက်: ကာယဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် အတွေ့အထိအာရုံကိုသာ တိုက်ရိုက်အာရုံပြုနေသည့် သဘောအဖြစ် ထင်ရှားစွာ သိမြင်နိုင်သည်။

၄။  ပဒဋ္ဌာန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏာယ ကိရိယမနောဓာတုယာ အပဂမပဒဋ္ဌာနံ။
 မြန်မာပြန်: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ) လျှင် အာရုံရှိသော ကိရိယမနောဓာတ် (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ၏ ကင်းချုပ်ခြင်း၊ ချုပ်ပျက်သွားခြင်းသည် ကာယဝိညာဏ်၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်း (ပဒဋ္ဌာန်) ဖြစ်သည်။
 ရှင်းလင်းချက်: ကာယဒွါရသို့ အတွေ့အထိအာရုံကျရောက်လာသောအခါ ရှေးဦးစွာ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (အာဝဇ္ဇန်းစိတ်) ဖြစ်ပေါ်၍ အာရုံကို ဆင်ခြင်သည်။ ထိုအာဝဇ္ဇန်းစိတ် ချုပ်ပျောက်သွားမှသာလျှင် ကာယဝိညာဏ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၈၅။)

ကာယဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏ အကြောင်းတရား (၄) ပါး
ကာယဝိညာဏ်သည် သမ္ပယုတ်တရား (ယှဉ်ဖက်စေတသိက်များ) နှင့် အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာရန် အောက်ပါ အကြောင်းတရား (၄) ပါး လိုအပ်သည်-

 ကာယပသာဒ၏ မပျက်စီးသေးခြင်း: ကာယဝိညာဏ်၏ မှီရာဖြစ်သော ကာယပသာဒ (ကိုယ်ကာယကြည်အလွှာ) သည် ကောင်းမွန်စွာ တည်ရှိနေရမည်။
 ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့၏ ကာယဒွါရ၌ ရှေးရှူကျရောက်ခြင်း: အတွေ့အထိအာရုံ (ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယောဓာတ်များ) သည် ကိုယ်ကာယသို့ တိုက်ရိုက်ကျရောက် ထိတွေ့မှု ရှိရမည်။
 ပထဝီဓာတ်ကို အမှီရသည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း (= ပထဝီသန္နိဿိတ): ကာယပသာဒ၏ မှီရာဖြစ်သော ပထဝီဓာတ် (မြေဓာတ်) ၏ ထောက်ပံ့မှုရှိရမည်။
 မနသိကာရလျှင် အကြောင်းရှိသည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း: မှန်ကန်သော နှလုံးသွင်းမှု (ဤ၌ ပဉ္cစဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း) ရှိရမည်။

ဤအကြောင်း (၄) ပါးတွင် မနသိကာရ (ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၏ ချုပ်ခြင်း) ကို ပဒဋ္ဌာန်အဖြစ် အထက်တွင် ထုတ်ပြထားသည်။

ပထဝီသန္နိဿိတ (ပထဝီဓာတ်ကို မှီခြင်း) အဖွင့်
အဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၂) ၌ ဤသို့ ဖွင့်ဆိုသည်- "ထို (၄)မျိုးသော အကြောင်းတရားတို့တွင် ပထဝီဓာတ်ကို အမှီရသည်ဟူသည် ကာယပသာဒနှင့် ကလာပ်တူ ဖြစ်သော မိမိ ကာယပသာဒ၏ မှီရာ နိဿယ အကြောင်းတရားဖြစ်သော ဓာတ်ကြီး (၄)ပါးတို့တွင် အကျုံးဝင်သော ပထဝီဓာတ်ဟူသော မှီရာကို ရရှိပါမှသာလျှင် သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့်တကွသော ကာယဝိညာဏ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။... ကာယပသာဒ၏မှီရာ ပထဝီဓာတ် မဟာဘုတ်ကို ထိထိမိမိ ထိခိုက်မိပါမှသာလျှင် သမ္ပယုတ်တရားနှင့် တကွသော ကာယဝိညာဏ်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်၏။"

အဓိပ္ပာယ်မှာ ကာယပသာဒသည် ပထဝီဓာတ်ကို အဓိကမှီတွယ်ရပြီး၊ အပြင်ဘက်မှ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယော) က ကာယပသာဒကို ထိခိုက်သောအခါ ထိုကာယပသာဒ၏ မှီရာဖြစ်သော မဟာဘုတ် (အထူးသဖြင့် ပထဝီဓာတ်) ကိုပါ ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်မိမှ ကာယဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ကာယဝိညာဏ်၌ ဝေဒနာ
ပဉ္စဝိညာဏ်တို့တွင် စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါဝိညာဏ် လေးမျိုး၌ ဥပေက္ခာဝေဒနာသာ ယှဉ်သော်လည်း၊ ကာယဝိညာဏ်၌မူ ဣဋ္ဌာရုံ (နှစ်သက်ဖွယ်အာရုံ) နှင့်တွေ့လျှင် သုခဝေဒနာ၊ အနိဋ္ဌာရုံ (မနှစ်သက်ဖွယ်အာရုံ) နှင့်တွေ့လျှင် ဒုက္ခဝေဒနာ ယှဉ်ပါသည်။ ဤသို့ ထူးခြားရခြင်းမှာ ဒွါရနှင့်အာရုံတို့၏ ထိခိုက်မှု (ဃဋ္ဋန) အားပြင်းခြင်း၊ အားနည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၄)။

 အားနည်းသော ထိခိုက်မှု: စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါဒွါရတို့၌ ဥပါဒါရုပ် (အာရုံ) က ဥပါဒါရုပ် (ပသာဒ) ကို ထိခိုက်ခြင်းသည် ပေခံပေါ်တင်ထားသော ဝါဂွမ်းကို အခြားဝါဂွမ်းဖြင့် ပုတ်ခတ်သကဲ့သို့ အားနည်းသောကြောင့် ဝေဒနာသည် အလယ်အလတ် (ဥပေက္ခာ) ဖြစ်သည်။
 အားပြင်းသော ထိခိုက်မှု: ကာယဒွါရ၌မူ အပြင်ဘက်မှ မဟာဘုတ်ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံက အတွင်းကာယပသာဒကို ထိခိုက်ပြီး၊ ထိုကာယပသာဒ၏ မှီရာကလာပ်တူ မဟာဘုတ်တို့ကိုပါ ဆက်လက်ထိခိုက်သည်။ ၎င်းသည် ပေခံပေါ်တင်ထားသော ဝါဂွမ်းကို သံတူဖြင့်ထုသကဲ့သို့ အလွန်အားပြင်းသော ထိခိုက်မှုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဣဋ္ဌာရုံ၌ သုခဝေဒနာ၊ အနိဋ္ဌာရုံ၌ ဒုက္ခဝေဒနာ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်ရသည်။ ဤပြင်းထန်သော ထိခိုက်မှုကြောင့် သုခ၊ ဒုက္ခဝေဒနာတို့သည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည် (မူလဋီ၊၁၊၁၂၅)။

ဃဋ္ဋန (ထိခိုက်မှု) ၏ အဓိပ္ပာယ်
"ထိခိုက်မှု" ဟူသည် ပရမတ္ထအားဖြင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုက အခြားတစ်ခုကို တိုက်ရိုက်ရိုက်ခတ်ခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ အာရုံ (ဝိသယ) နှင့် ပသာဒ (ဝိသယီ) တို့ သင့်လျော်သောနေရာ၌ ရှေးရှုရင်ဆိုင်မိခြင်းကြောင့် သက်ဆိုင်ရာဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်လာရန် ထူးခြားသောအကြောင်းဖြစ်ခြင်းကို တင်စား၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည် (အနုဋီ၊၁၊၁၃၂)။

အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ
စက္ခုဝိညာဏ်ကို ရှင်းလင်းတင်ပြရာ၌ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း၊ အခြားတရားတို့နှင့် မဆက်ဆံဘဲ ကာယဝိညာဏ်၏ တစ်ခုတည်းသော မှီရာဝတ္ထု (နိဿယအကြောင်းတရား) ဖြစ်သော ကာယပသာဒဖြင့်သာ အထူးပြု၍ "ကာယဝိညာဏ်" ဟု အမည်တပ်ခြင်းဖြစ်သည် (အသာဓာရဏနည်း)။ ထို့အပြင် ကာယပသာဒ၏ အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ကာယဝိညာဏ်၏ အသိအမြင် ပြောင်းလဲတတ်သောကြောင့် ကာယပသာဒသည် ကာယဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်ရန် အခြားအကြောင်းတို့ထက် သာလွန်ထူးကဲသောအကြောင်း (အဓိကပစ္စယ) ဖြစ်သဖြင့်လည်း "ကာယဝိညာဏ်" ဟုခေါ်သည် (အဓိကနည်း)။

ဤသည်မှာ ကာယဝိညာဏ်နှင့်ပတ်သက်၍ အဘိဓမ္မာကျမ်းဂန်များတွင် ဖွင့်ဆိုထားသော အဓိကအချက်အလက်များ ဖြစ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ကာယဝိညာဏ်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ