ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စတုတ္ထနည်း

ဝေဒနာ (ခံစားမှု) သို့မဟုတ် အာဟာရ (အာဟာရလေးပါး) ဆိုသော “အလယ်ပိုင်း” မှ စတင်၍ အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု) ဆိုသော “အရင်း” သို့တိုင်အောင် အကျိုးမှ အကြောင်းသို့ ပြောင်းပြန်လှန်၍ ဟောကြားထားသော ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော် ဒုတိယနည်း(သံ၊၁၊၂၅၃။)ကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်‌ စတုတ္ထနည်းဟူ၍ သုံးနှုန်းပါမည်။

ဥပမာနှင့် အဓိပ္ပာယ်
စတုတ္ထနည်းကို နွယ်ရှာယောကျ်ားနှင့် ဥပမာပြုထားသည်။ စတုတ္ထလူ ဆိုသူသည် နွယ်ပင်၏ အလယ်ပိုင်းကို တွေ့မြင်၍ ထိုနေရာတွင် ဖြတ်တောက်ပြီး၊ အလယ်မှ အရင်းအထိ နွယ်အားလုံးကို ဆွဲငင် ယူဆောင်သွားသည်။ ဤဥပမာအရ ، ဘုရားရှင်သည် ဝေဒနာ (ခံစားမှု) သို့မဟုတ် အာဟာရ (အာဟာရလေးပါး) ဆိုသော “အလယ်ပိုင်း” မှ စတင်၍ အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု) ဆိုသော “အရင်း” သို့တိုင်အောင် အကျိုးမှ အကြောင်းသို့ ပြောင်းပြန်လှန်၍ ဟောကြားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော် ဒုတိယနည်း ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ “အလယ်မှ အစသို့” ဟူသော သဘောကို ဖော်ပြသည်။(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၄-၁၂၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၅၄-၁၅၅။)

ဒေသနာတော်၏ အနှစ်သာရ
ဘုရားရှင်သည် အာဟာရသုတ္တန် (နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်) တွင် အာဟာရလေးပါး (ကဗဠီကာရအာဟာရ၊ ဖဿာဟာရ၊မနောသဉ္စေတနာဟာရ၊ ဝိညာဏာဟာရ) မှ စတင်၍ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ပြောင်းပြန်လှန်၍ ဟောကြားထားသည်။ ၎င်းတွင် အာဟာရလေးပါး၏ အကြောင်းရင်းကို စူးစမ်းရာ တဏှာ (တပ်မက်မှု) သို့ ဆက်သွယ်ပြီး၊ တဏှာ၏ အကြောင်းရင်းအဖြစ် ဝေဒနာ (ခံစားမှု)၊ ဖဿ (ထိတွေ့မှု) စသည်ဖြင့် ဆက်လက်၍ အဝိဇ္ဇာသို့ ဆက်သွယ်သည်။ ဤဒေသနာတော်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်-

 - မြတ်စွာဘုရား မေးတော်မူသည်: “ရဟန်းတို့၊ ဤအာဟာရလေးပါးတို့သည် အဘယ်တရားလျှင် အကြောင်းရင်း (နိဒါန်း) ရှိကုန်သနည်း။”  
 - ဒေသနာတော်: “အာဟာရလေးပါးတို့သည် တဏှာလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိကုန်၏။ … တဏှာသည် ဝေဒနာလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိ၏။ … သင်္ခါရတို့သည် အဝိဇ္ဇာလျှင် အကြောင်းရင်း ရှိကုန်၏။”  

ဤသို့ဖြင့် အာဟာရ သို့မဟုတ် ဝေဒနာဆိုသော “အလယ်ပိုင်း” မှ စတင်၍ အဝိဇ္ဇာဆိုသော “အရင်း” သို့ အကျိုးမှ အကြောင်းသို့ ပြောင်းပြန်လှန်၍ ဒုက္ခဖြစ်စဉ်၏ ဇာစ်မြစ်ကို ထင်ရှားပြတော်မူသည်။
အာဟာရလေးပါး၏ သဘောသဘာဝ
စတုတ္ထနည်းတွင် အာဟာရလေးပါးကို အဓိကထား၍ စတင်ရှုပွားသည်။ ဤအာဟာရများကို ဝိပါကဝဋ် (အကျိုးစဉ်) နှင့် ကမ္မဝဋ် (ကံစဉ်) အဖြစ် ခွဲခြမ်းထားသည်။  
၁. ဝိပါကဝဋ်အာဟာရ  
 - ကဗဠီကာရအာဟာရ: ကမ္မဇရုပ်တို့တွင် ပါဝင်သော ကမ္မဇဩဇာ (ကံကြောင့် ဖြစ်သော အစာအာဟာရ)။  
 - ဖဿာဟာရ: ဝိပါကဝိညာဏ်နှင့် ယှဉ်သော ဖဿ (ထိတွေ့မှု)။  
 - မနောသဉ္စေတနာဟာရ: ဝိပါကဝိညာဏ်နှင့် ယှဉ်သော စေတနာ (စိတ်လှုံ့ဆော်မှု)။  
 - ဝိညာဏာဟာရ: ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ် (ဝိပါကဝိဉာဏ်)။  

၂. ကမ္မဝဋ်အာဟာရ (အနုပါဒိဏ္ဏကအာဟာရ)  
 - ကဗဠီကာရအာဟာရ: စတုသမုဋ္ဌာနိကဩဇာ (ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရဇဩဇာ)။  
 - ဖဿာဟာရ: ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ကြိယာစိတ်နှင့် ယှဉ်သော ဖဿ။  
 - မနောသေဉ္စတနာဟာရ: ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ကြိယာစေတနာ။  
 - ဝိညာဏာဟာရ: ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ကြိယာဝိညာဏ်။  

ဤအာဟာရလေးပါးသည် သတ္တဝါများ၏ တည်တံ့မှုကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး၊ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခ၏ အဆက်မပြတ် လည်ပတ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။

စတုတ္ထနည်း၏ ရှုကွက်
စတုတ္ထနည်းတွင် အာဟာရ သို့မဟုတ် ဝေဒနာမှ စတင်၍ အဝိဇ္ဇာသို့တိုင်အောင် အကျိုးမှ အကြောင်းသို့ ပြောင်းပြန်လှန်၍ ရှုပွားသည်။  

ဝိပါကဝဋ်အာဟာရမှ ရှုပုံ  
ယောဂီသည် ပဋိသန္ဓေအခိုက်၌ ဝိပါကဝဋ်အာဟာရလေးပါးမှ စတင်၍ ရှုပွားနိုင်သည်-  
 - ပစ္စုပ္ပန်: အာဟာရလေးပါး (ကမ္မဇဩဇာ၊ ဖဿ၊ စေတနာ၊ ဝိညာဏ်) = ဇာတိ။  
 - ပထမအတိတ်: ဘဝ (ကမ္မဘဝ)၊ ဥပါဒါန်၊ တဏှာ၊ ဝေဒနာ၊ ဖဿ၊ သဠာယတန၊ နာမ်ရုပ်၊ ဝိညာဏ်။  
 - ဒုတိယအတိတ်: သင်္ခါရ၊ အဝိဇ္ဇာ။  

ကမ္မဝဋ်အာဟာရမှ ရှုပုံ  
ယောဂီသည် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝတွင် ကုသိုလ်ကံတစ်ခုကို ပြုစုစဉ် ဖြစ်ပေါ်သော အာဟာရလေးပါးမှ စတင်၍ ရှုနိုင်သည်-  
 - ပစ္စုပ္ပန်: အာဟာရလေးပါး (စတုသမုဋ္ဌာနိကဩဇာ၊ ဖဿ၊ စေတနာ၊ ကုသိုလ်ဝိညာဏ်) = ကမ္မဘဝ၊ ဥပါဒါန်၊ တဏှာ၊ ဝေဒနာ၊ ဖဿ၊ သဠာယတန၊ နာမ်ရုပ်၊ ဝိညာဏ်။  
 - ပထမအတိတ်: သင်္ခါရ၊ အဝိဇ္ဇာ။  

 အနာဂတ်ဝိပါကဝဋ်အာဟာရမှ ရှုပုံ  
ယောဂီသည် အနာဂတ်ပဋိသန္ဓေတွင် ဖြစ်ပေါ်မည့် အာဟာရလေးပါးမှ စတင်၍ ရှုနိုင်သည်-  
 - အနာဂတ်: အာဟာရလေးပါး (ကမ္မဇဩဇာ၊ ဖဿ၊ စေတနာ၊ ပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်) = ဇာတိ။  
 - ပစ္စုပ္ပန်: ကမ္မဘဝ၊ ဥပါဒါန်၊ တဏှာ၊ ဝေဒနာ၊ ဖဿ၊ သဠာယတန၊ နာမ်ရုပ်၊ ဝိညာဏ်။  
 - အတိတ်: သင်္ခါရ၊ အဝိဇ္ဇာ။

ဤရှုကွက်များသည် အလယ်ပိုင်း (အာဟာရ သို့မဟုတ် ဝေဒနာ) မှ အရင်း (အဝိဇ္ဇာ) သို့ ပြောင်းပြန်လှန်၍ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ထုတ်သည်။

 စတုတ္ထနည်း၏ ထူးခြားချက်နှင့် အကျိုးကျေးဇူး
စတုတ္ထနည်းသည် အာဟာရ သို့မဟုတ် ဝေဒနာ ဆိုသော အလယ်ပိုင်းမှ စတင်၍ အဝိဇ္ဇာ ဆိုသော အစသို့ ပြောင်းပြန်လှန် ရှုပွားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တတိယနည်း (ဇရာမရဏမှ အဝိဇ္ဇာသို့) နှင့် ကွဲပြားပြီး၊ အာဟာရလေးပါးကို အဓိကထား၍ ဒုက္ခဖြစ်စဉ်၏ အရင်းခံကို စူးစမ်းသည်။  

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
 ၄။ အလယ်မှ အစသို့ = ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော် (၂)
 ၄။ အလယ်မှ အစသို့ = ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာတော် ဒုတိယနည်း (၂)
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ