အမှန်တရား

သစ္စ(, ) သို့မဟုတ် အမှန်တရားဟူသည် အဖြစ်မှန်၊ အရှိတရား သို့မဟုတ် အချက်အလက်များနှင့် ကိုက်ညီသော အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။ မြန်မာ့ဝေါဟာရ "သစ္စ (သစ္စာ)" မှာ ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာပြီး "မှန်ကန်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
သစ္စသည် ဘာသာစကား၊ ဒဿနိကဗေဒ၊ သိပ္ပံပညာနှင့် ဘာသာရေးတို့တွင် အခြေခံကျသော အယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။
thumbnail

 အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် 
အမှန်တရား သို့မဟုတ် သစ္စကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာတွင် ပညာရပ်နယ်ပယ်အလိုက် ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ကြသည် -
 ဖြစ်ရပ်နှင့် ကိုက်ညီခြင်း: ပြောဆိုချက် သို့မဟုတ် ယုံကြည်ချက်တစ်ခုသည် ပြင်ပလောကရှိ အမှန်တကယ် ဖြစ်ပျက်နေသော အဖြစ်အပျက်နှင့် ကိုက်ညီနေခြင်း။
 တိကျသေချာခြင်း: ယုတ္တိဗေဒအရသော်လည်းကောင်း၊ သင်္ချာနည်းအရသော်လည်းကောင်း ဖောက်ပြန်မှုမရှိခြင်း။

 အဓိက အမျိုးအစားများ 
သစ္စ သို့မဟုတ် အမှန်တရားကို အဓိကအားဖြင့် နှစ်ပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည် -
 သမ္မုတိသစ္စ (Relative Truth) 
လောကဝေါဟာရအရ သတ်မှတ်ထားသော အမှန်တရားဖြစ်သည်။ လူသားတို့၏ အတွေးအခေါ်၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သတ်မှတ်ချက်များပေါ်တွင် အခြေခံသည်။
 ဥပမာ: "ဤအရာသည် ကုလားထိုင်ဖြစ်သည်" ဟု ပြောခြင်းမှာ လူသားတို့က ၎င်းပစ္စည်းကို ကုလားထိုင်ဟု အမည်ပေးထားသောကြောင့် မှန်ကန်ခြင်း ဖြစ်သည်။

 ပရမတ္ထသစ္စ (Absolute Truth) 
မည်သည့်အခြေအနေတွင်မဆို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော အရှိတရားဖြစ်သည်။ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ အမည်နာမတို့အပေါ် မမူတည်ဘဲ သဘာဝတရား၏ မူလအခြေခံသဘောတရားများ ဖြစ်သည်။
 ဥပမာ: "အရာခပ်သိမ်းသည် ပျက်စီးတတ်သော သဘောရှိသည်" (အနိစ္စ) ဟူသော အမှန်တရား။

 ဒဿနိကဗေဒ ရှုထောင့် 
ဒဿနိကဗေဒပညာရှင်များသည် အမှန်တရားကို တိုင်းတာရန်အတွက် သီအိုရီအမျိုးမျိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည် -
 Correspondence theory: ပြောဆိုချက်သည် လက်တွေ့လောကနှင့် တိုက်ရိုက်ကိုက်ညီရမည်။
 Coherence theory: အမှန်တရားတစ်ခုသည် မိမိလက်ခံထားသော အခြားအမှန်တရားများနှင့် ရှေ့နောက်ညီညွတ်ရမည်။
 Pragmatic theory: အမှန်တရားဆိုသည်မှာ လက်တွေ့တွင် အသုံးချ၍ရပြီး အလုပ်ဖြစ်သော အရာဖြစ်ရမည်။
 ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အမြင် 
ဘာသာရေးနယ်ပယ်တွင် သစ္စ(သစ္စာ)ကို မြင့်မြတ်သော တရားအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် "သစ္စာလေးပါး"(ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂ)သည် လောက၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး အမှန်တရားများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့တွင်လည်း ဘုရားသခင်၏ နှုတ်ကပတ်တော်နှင့် အလိုတော်ကို အကြွင်းမဲ့အမှန်တရားအဖြစ် ယုံကြည်ကြသည်။

 ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် 
 ဒဿနိကဗေဒ
 သိပ္ပံနည်းကျ နည်းလမ်း
 ယုတ္တိဗေဒ