ကြိယာစိတ်

ကြိယာစိတ် ဆိုသည်မှာ ကုသိုလ်အကျိုး၊ အကုသိုလ်အကျိုးကို ဖြစ်စေသည့် ကံတရားအဖြစ်သို့ မရောက်ဘဲ၊ ပြုလုပ်ကာမျှ၊ ကိစ္စပြီးကာမျှ ဖြစ်သောစိတ်ကို ဆိုလိုသည် (`ကိရိယာတိ ကရဏမတ္တံ`)။ ၎င်းသည် ကုသိုလ်လည်းမဟုတ်၊ အကုသိုလ်လည်းမဟုတ်၊ ကံ၏အကျိုး (ဝိပါက်) လည်း မဟုတ်သော စိတ်အမျိုးအစား ဖြစ်သည် (`နေဝ ကုသလာ နာကုသလာ န စ ကမ္မဝိပါကာ`)။ သက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စပြီးမြောက်ရုံသက်သက် ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် "ကြိယာ" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။(၅) ကြိယာစိတ်။ သမယေ မနောဓာတု ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ ကိရိယာ နေဝ ကုသလာ နာကုသလာ န စ ကမ္မဝိပါကာ။ အဘိ၊ဓ၊၁၃၉။ ကိရိယာတိ ကရဏမတ္တံ...တံတံကိစ္စသာဓနဝသေန ပဝတ္တ တ္တာ ပန ကရုဏမတ္တမေဝ ဟောတိ။ တသ္မာ ကိရိယာ”တိ ဝုတ္တံ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၃၁။

ဝိပဿနာအရှုခံ နာမ်တရား

ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် ရုပ်တရားရော နာမ်တရားပါ နှစ်မျိုးလုံးကို သိမ်းဆည်းရှုမှတ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ကျမ်းဂန်များက ညွှန်ပြပါသည်။ ဝိပဿနာ၏ အရှုခံဖြစ်သော နာမ်တရားများတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် လောကီစိတ် (၈၁) ပါး နှင့် ယင်းတို့နှင့် ယှဉ်သော စေတသိက်များ ပါဝင်သည်။ (လောကုတ္တရာစိတ်များမှာ မရရှိသေးသဖြင့် ပုထုဇန်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အရှုခံအာရုံ မဖြစ်နိုင်ပါ။)

ကြိယာစိတ် အမျိုးအစား နှင့် ဝိပဿနာအရှုခံ

လောကီစိတ် (၈၁) ပါးတွင် ကြိယာစိတ် အချို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ ဝိပဿနာရှုမှတ်သူ ပုထုဇန်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် အားလုံးသည် အရှုခံအာရုံ မဟုတ်ကြပါ။

 ၁။ ပုထုဇန်၊ သေက္ခတို့၏ အရှုခံဖြစ်သော ကြိယာစိတ်များ:
 ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (၁): အာရုံငါးပါးကို ဆင်ခြင်ကာမျှ စိတ် (မနောဓာတ်တွင် ပါဝင်သည်)။
 မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် (၁): မနောဒွါရ၌ အာရုံကို ဆင်ခြင်ကာမျှ စိတ် (မနောဝိညာဏဓာတ်တွင် ပါဝင်သည်)။
ဤ အဟိတ်ကြိယာစိတ် (၂) ပါးသည် ပုထုဇန်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ အာရုံကို ဆင်ခြင်သည့် ကိစ္စအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သဖြင့် ဝိပဿနာရှုမှတ်ရာတွင် အရှုခံနာမ်တရားအဖြစ် ပါဝင်ပါသည်။

 ၂။ ရဟန္တာတို့၌သာ ဖြစ်သော ကြိယာစိတ်များ (ပုထုဇန်၊ သေက္ခတို့၏ အရှုခံ မဟုတ်သော):
 ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ် (၁): ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ ပြုံးတော်မူသောအခါ ဖြစ်သောစိတ်။
 မဟာကြိယာစိတ် (၈): ရဟန္တာတို့၏ သန္တာန်၌ ကုသိုလ်ဇောနေရာတွင် အစားထိုးဖြစ်သော (ကံအကျိုးမပေးတော့သည့်) စိတ်။
 ရူပါဝစရကြိယာစိတ် (၅): ရဟန္တာတို့၏ ရူပဈာန်စိတ်။
 အရူပါဝစရကြိယာစိတ် (၄): ရဟန္တာတို့၏ အရူပဈာန်စိတ်။
ဤ ကြိယာစိတ် (၁၈) ပါးသည် ကိလေသာကုန်ပြီးသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးတို့၏ သန္တာန်၌သာ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သဖြင့်၊ ဝိပဿနာရှုမှတ်နေသော ပုထုဇန်နှင့် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် အရှုခံအာရုံ နာမ်တရားများတွင် မပါဝင်ပါ။

အချုပ်အားဖြင့် ကြိယာစိတ်သည် ကံအကျိုးကိုမပေးသော၊ ကိစ္စပြီးရုံသက်သက် ဖြစ်သောစိတ်ဖြစ်ပြီး၊ အာဝဇ္ဇန်းစိတ် (၂) ပါးမှလွဲ၍ ကျန်ကြိယာစိတ်များသည် ရဟန္တာမဟုတ်သူတို့အတွက် ဝိပဿနာအရှုခံအာရုံ မဟုတ်ကြောင်း မှတ်သားရမည် ဖြစ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ကြိယာစိတ်များ - သတိပြုရန်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ