ဝိပါက်

ဝိပါက် ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ စေတနာပါသော ကံတို့၏ အကျိုးဆက် သို့မဟုတ် ရင့်ကျက်လာသော အသီးအပွင့်ကို ခေါ်ဆိုသည်။ ကောင်းသောကံ (ကုသိုလ်ကံ) သည် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ဖြစ်စေပြီး၊ မကောင်းသောကံ (အကုသိုလ်ကံ) သည် ဆင်းရဲဒုက္ခကို ဖြစ်စေသည်ဟူသော ကမ္မနိယာမ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ဝိပါက်သည် ကံတစ်ခု ပြုလုပ်ပြီးနောက် ချက်ချင်းဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သကဲ့သို့၊ ဘဝများစွာခြားပြီးမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမျိုး ရှိသည်။

ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်

"ဝိပါက" ဟူသော ပါဠိစကားလုံးသည် "ဝိ" (ထူးခြားသော) နှင့် "ပါက" (ရင့်ကျက်ခြင်း၊ ချက်ပြုတ်ခြင်း) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝိပါက်၏ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်မှာ "အထူးရင့်ကျက်ခြင်း" ဖြစ်သည်။ ရှေးဆရာတို့က ဤသို့ ဖွင့်ဆိုကြသည်။

 "ဝိပစ္စတိ ပရိဏတဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ဝိပါကော"

 အနက်: ရင့်ကျက်တတ်၏၊ ရင့်မာသော အဖြစ်သို့ ရောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝိပါက်မည်၏။

ပြုလုပ်လိုက်သောကံသည် ပြုလုပ်ပြီးသည်နှင့် ချုပ်ပျောက်သွားသော်လည်း၊ ထိုကံ၏ စွမ်းရည်သတ္တိသည် စိတ်အစဉ် (စိတ်သန္တာန်) တွင် "ဗီဇဘာဝ" (မျိုးစေ့သဘော) သို့မဟုတ် "အာဟိတဝိသေသ" (ထူးခြားသော စွမ်းအင်) အဖြစ် ကိန်းကျန်နေခဲ့သည်။ ထိုမျိုးစေ့သည် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်မှု မရှိသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး အကျိုးပေးအဖြစ် မပေါ်ပေါက်သေးဘဲ ငုပ်လျှိုးနေသည်။ သင့်လျော်သော အချိန်အခါနှင့် အခြေအနေများ ကြုံကြိုက်လာသောအခါမှသာ ထိုမျိုးစေ့သည် ရင့်ကျက်ပြီး ပရမတ္ထတရား အသီးအပွင့်အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာသည်။ ထိုသို့ ပေါ်ထွက်လာသော အကျိုးတရားကို "ဝိပါက်" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ပရမတ္ထဒီပနီဋီကာပုစ္ဆာအဖြေ- လယ်တီဆရာတော်

တိပိဋကအဘိဓာန်အရ ဝိပါက်၏ အဓိပ္ပာယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

 (ကံနှင့်) တူသောအကျိုး: ပြုလုပ်သောကံနှင့် သဘောသဘာဝတူသော အကျိုးတရား။
 ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တို့၏ အကျိုး: အချင်းချင်း ထူးခြားသော ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံတို့၏ ရင့်ကျက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပါက်စိတ်၊ ဝိညာဉ်၊ နာမက္ခန္ဓာများ။
 အကျိုးဖြစ်သော အရာများ: (က) အတ္တဘော (ဘဝခန္ဓာ)၊ (ခ) ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုခြင်း၊ (ဂ) ကောင်းခြင်း၊ မကောင်းခြင်းတရားများ၊ (ဃ) စိုးရိမ်ပူပန် ငိုကြွေးခြင်း၊ (င) နတ်၊ လူ၊ နိဗ္ဗာန် စည်းစိမ်များ။
 ပြီးစီးခြင်း။
 အကျိုးသုံးပါး: အကျိုးရင်း၊ အကျိုးဆက် နှင့် တူသောအကျိုး။ဝိပါက (တိ) [ဝိ+ပစ+ဏ။ ကစ္စည်း။ ၅၂၉။ ရူ။ ၅၈ဝ။ ဝိ+ပါက။ အညမညဝိသိဋ္ဌာနံ ကုသလာကုသလာနံ ပါကာတိ ဝိပါကာ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၄။ ဝိသိဋ္ဌော ပါကောတိ ဝိပါကော။ အနုဋီ၊၁၊၄၁။ အညမညဝိရုဒ္ဓါနံ ကုသလာကုသလာနံ ပါကာတိ ဝိပါကာ။ ဝိဘာဝိနီ၊၈၃။ မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၃၆။ ဝိပါက-သံ။ ဝိဝါဂ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။] (၁) (ကံနှင့်) တူသောအကျိုး။ (၂) အချင်းချင်းထူးကုန်သော ကုသိုလ်, အကုသိုလ်တို့၏ အကျိုး၊ ဝိပါက်- စိတ်- ဝိညာဉ်- နာမက္ခန္ဓာ။ (၃) အကျိုးဖြစ်သော (က) အတ္တဘော၊ (ခ) ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုခြင်း၊ (ဂ) ကောင်း- မကောင်း-သော အရာ၊ (ဃ) စိုးရိမ်ပူပန်, ငိုကြွေး မြည်တမ်းခြင်းစသည်။ (င) နတ်- လူ-နိဗ္ဗာန်-၌ဖြစ်သောစည်းစိမ်။ (၄) ပြီးခြင်း။ (၅) အကျိုးရင်း, အကျိုးဆက်, တူသော အကျိုးဟုဆိုအပ်သော ၃-ပါးသော အကျိုး။ 
(၁) (ကံနှင့်) တူသောအကျိုး။ နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော။ ဒီ၊၁၊၅၁။ မ၊၁၊၃၅၆။ သံ၊၂၊၁၆၉။ ဝိပါကော (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၉။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၃။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၄ ) တိ သဒိသဖလံ။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၂၅။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၄၅။ မ၊ဋီ၊၂၊၂၅ဝ-၁။ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၆၅။ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၆။ (၂) အချင်းချင်း ထူးကုန်သော ကုသိုလ်, အကုသိုလ်တို့၏ အကျိုး၊ ဝိပါက်-စိတ်-ဝိညာဉ်-နာမက္ခန္ဓာ။ ဝိပါကာ ဓမ္မာ။ အဘိ၊ဓ၊၁။ အညမညဝိသိဋ္ဌာနံ ကုသလာကုသလာနံ ပါကာတိ ဝိပါကာ၊ ဝိပက္ကဘာဝမာပန္နာနံ အရူပဓမ္မာနမေတံ အဓိဝစနံ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၄။ (-မူလဋီ၊၁၊၃၈)။ (၃) အကျိုးဖြစ်သော (က) အတ္တဘော။ ကာမာနံ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အံ၊၂၊၃၅၈။ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ကာမာနံ ဝိပါကော (အံ၊၂၊၃၆၀) တိ အယံ ဒုဝိဓောပိ အတ္တဘာဝေါ ကာမပတ္ထနံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နတ္တာ ကာမာနံ ဝိပါကောတိ ဝုစ္စတိ။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၅။ (ခ) ခေါ် ဝေါ်ပြောဆိုခြင်း။ သညာနံ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အံ၊၂၊၁၃၈။ ကတမော စ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခဝေ သညာနံ ဝိပါကော ဝေါဟာရဝေပက္ကန္တိ ဘိက္ခဝေ သညံ ဝဒါမိ။ အံ၊၂၊၃၆၁။ အပိစေတ္ထ ဝေါဟာရဝေပက္ကန္တိ ဝေါဟာရဝိပါကံ။ ကထာသင်္ခါတော ဟိ ဝေါဟာရော သညာယ ဝိပါကော နာမ။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၅။
(ဂ) ကောင်း-မကောင်း-သော အရာ။ ကမ္မာနံ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အံ၊၂၊၃၅၉။ (ဃ) စိုးရိမ် ပူပန်, ငိုကြွေး မြည်တမ်းခြင်း စသည်။ ဒုက္ခဿ ဝိပါကော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အံ၊၂၊၃၅၉။ (-၃၆၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၆)။ (င) နတ်-လူ-နိဗ္ဗာန်-၌ဖြစ်သော စည်းစိမ်။ အစိန္တိယေ ပသန္နာနံ၊ ဝိပါကော ဟောတိ အစိန္တိယော။ အပ၊၁၊၇။ ပသန္နာနံ ဒေဝမနုဿာနံ ဝိပါကော ဒေဝမနုဿသမုတ္တိနိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိသင်္ခါတော စိန္တေတုံ အသက္ကုဏေယျော။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၈။
(၄) ပြီးစီးခြင်း။ ဘေသဇ္ဇဿေဝ ဝေဘင်္ဂေါ၊ ဝိပါကော ဟောတိ ပါပကော။ ဇာ၊၁၊၃၃၆။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၈၇။ ဝေဘင်္ဂေါတိ ဝိပတ္တိ၊ ဝိပါကောတိ နိပ္ဖတ္တိ။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၈၈။ (၅) အကျိုးရင်း, အကျိုးဆက်, တူသော အကျိုးဟုဆိုအပ်သော ၃-ပါးသောအကျိုး။ ဝိပါက (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၀) န္တိ စ အာနိသံသနိဿန္ဒဒိသဖလဝသေန တိဝိဓမ္ပိ ဝိပါကံ။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၄၇။

ကံ နှင့် ဝိပါက်၏ ဖြစ်စဉ်

ကံတစ်ခုကို ပြုလုပ်လိုက်သည့်အခါ (ဥပမာ - ဒါနပြုခြင်း) ထိုစေတနာကံသည် ချုပ်ငြိမ်းသွားသော်လည်း ၎င်း၏ စွမ်းအင်ဖြစ်သော ဗီဇဓာတ်သည် စိတ်အစဉ်တွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ ထိုဗီဇဓာတ်သည် အောက်ပါကဲ့သို့သော ကိစ္စများစွာကို ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းရှိသည်။

 ဝိပါက်ဖြစ်ရန်ကိစ္စ: အကျိုးတရားကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း။
 အာသေဝနကိစ္စ: အထုံ၊ ဝါသနာကို ဖြစ်စေခြင်း။
 ဥပနိဿယကိစ္စ: အားကြီးသော အကြောင်းအဖြစ် ထောက်ပံ့ခြင်း။
 အနုသယကိစ္စ: ကိလေသာများ ငုပ်လျှိုးကိန်းအောင်းစေခြင်း (အကုသိုလ်၌သာ)။
 ပါရမီကိစ္စ: ပါရမီဖြည့်ကျင့်မှုကို အားပေးခြင်း (ကုသိုလ်၌သာ)။

ဤသို့ ကိန်းအောင်းနေသော ဗီဇဓာတ်သည် အချိန်အခါကျမှ အကျိုးပေးသဖြင့် ဓမ္မပဒတွင် ဤသို့ ဆိုထားသည်။

 "န ဟိ ပါပံ ကတံ ကမ္မံ၊ သဇ္ဇုခီရံဝ မုစ္စတိ။
 ဒဟန္တံ ဗာလ မနွေတိ၊ ဘသ္မာ ဆန္နောဝ ပါဝကော။"

 အနက်: ပြုလုပ်မိသော မကောင်းမှုကံသည် နွားနို့ကို ညှစ်ပြီးပြီခြင်း ခဲသွားသကဲ့သို့ ချက်ချင်းအကျိုးမပေး။ ပြာဖုံးနေသော မီးခဲကဲ့သို့ အချိန်အခါရောက်မှ ပြုလုပ်သူလူမိုက်အား လောင်ကျွမ်းစေတတ်သည်။

 ဗီဇဓာတ်၏ အားရှိခြင်းနှင့် အားနည်းခြင်း

ကံကိုပြုစဉ်အခါ စေတနာ၏ အားကောင်းခြင်း၊ အားနည်းခြင်းအပေါ်မူတည်၍ စိတ်အစဉ်၌ ကိန်းသော ဗီဇဓာတ်သည်လည်း အားရှိခြင်း (ဗလဝ)၊ အားနည်းခြင်း (ဒုဗ္ဗလ) ဟူ၍ ကွဲပြားသည်။

 အားရှိသော ဗီဇဓာတ်: ဤဓာတ်မှ ဝိပါက်အကျိုးပေးသောအခါ မြင့်မြတ်သောဘုံဘဝ၊ အရှိန်အဝါကြီးမားခြင်း၊ ဘဝခန္ဓာခိုင်ခံ့ခြင်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပေါများခြင်း စသည့် ကောင်းကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
 အားနည်းသော ဗီဇဓာတ်: ဤဓာတ်မှ အကျိုးပေးသောအခါ နိမ့်ကျသော ဘုံဘဝ၊ အရှိန်အဝါသေးနုတ်ခြင်း၊ ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ အသက်မွေးရခြင်း စသည့် အကျိုးများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ဝိပါက်၏ သဘောတရားကို ပိုမိုနားလည်လွယ်စေရန် ရှေးဆရာများက ဥပမာများဖြင့် ရှင်းပြလေ့ရှိသည်။

လေးပစ်ခြင်းနှင့် ကံ-ဝိပါက် ဖြစ်စဉ်ကို ဤသို့ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။
+ ၁။ လေးနှင့်မြား ဥပမာ လေးဥပမာ  ကံ-ဝိပါက် သဘောတရားလေးသမား (လူကိုယ်)  ကံပြုသူလေးကိုင်း  ကမ္မဒွါရ သုံးပါး (ကာယ၊ ဝစီ၊ မနော)လေးကြိုး  ဇောစိတ် ၇ ကြိမ် (စေတနာ ၇ ချက်)မြား  စိတ်သန္တာန် (စိတ်အစဉ်)မြားတွင်ပါသွားသော အဟုန်  ဗီဇဓာတ် (ကံ၏ စွမ်းအင်)မြားကျရောက်ရာနေရာ  ဝိပါက်အကျိုး
လေးကြိုးဖြင့် တစ်ချက်ခတ်လိုက်သည်နှင့် လေးကြိုးသည် မြားနောက်သို့ လိုက်မသွားသော်လည်း ၎င်း၏ အဟုန်သည် မြားတွင်ပါသွားပြီး ခရီးအကွာအဝေးတစ်ခုအထိ ရောက်စေသည်။ ထိုနည်းတူ၊ ပြုလုပ်လိုက်သော စေတနာကံသည် ချုပ်ငြိမ်းသွားသော်လည်း ၎င်းမှဖြစ်သော ဗီဇဓာတ်အဟုန်သည် စိတ်အစဉ်တွင် လိုက်ပါပြီး ဘဝများစွာတိုင်အောင် အကျိုးပေးနိုင်သည်။

မီးခြစ်တံနှင့် ကံ-ဝိပါက် ဖြစ်စဉ်ကိုလည်း ဤသို့ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။

+  ၂။ မီးခြစ် ဥပမာ မီးခြစ်ဥပမာ  ကံ-ဝိပါက် သဘောတရား မီးခြစ်တံ (ယမ်းခေါင်း)  စိတ်သန္တာန် (ကိန်းအောင်းနေသော ဗီဇဓာတ်)  ကော်ပတ် (ခြစ်တိုက်ရာနေရာ)  အကြောင်းတိုက်ဆိုင်မှု (အာရုံခြောက်ပါး)  မီးတောက်လောင်ခြင်း  ဝိပါက်အကျိုးတရား ပေါ်ထွက်လာခြင်း 

မီးခြစ်ဆံသည် ကော်ပတ်နှင့် မတိုက်မိသမျှ မီးမတောက်နိုင်သကဲ့သို့၊ ဗီဇဓာတ်သည်လည်း သင့်လျော်သော အကြောင်းတရားများနှင့် မကြုံကြိုက်မချင်း ဝိပါက်အကျိုးကို မပေးသေးဘဲ ငုပ်ကွယ်နေသည်။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်သည့်အခါမှသာ ဝိပါက်နာမ်ခန္ဓာအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာပြီး အကျိုးပေးလေသည်။ အကျိုးပေးပြီးသောအခါ ထိုကံ၏ ဗီဇဓာတ်သည် ကုန်ဆုံးသွားသည်။

ဝိပါက်စိတ်များ

အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ ဝိပါက်စိတ်များသည် အကျိုးတရားသက်သက်ဖြစ်၍ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေတော့ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် အကုသလဝိပါက်စိတ် (၇) ခု၊ အဟိတ်ကုသလဝိပါက်စိတ် (၈) ခု၊ မဟာဝိပါက်စိတ် (၈) ခု စသည်ဖြင့် အမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားထားသည်။ ဤဝိပါက်စိတ်များသည် ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်း၊ ဘဝင်စိတ်အဖြစ် တည်ရှိခြင်း၊ စုတိစိတ်အဖြစ် ချုပ်ငြိမ်းခြင်း နှင့် ပဝတ္တိအခါ၌ အာရုံကို မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်း စသည့်ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်သည်။ပရမတ္ထဒီပနီဋီကာပုစ္ဆာအဖြေ- လယ်တီဆရာတော်

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ဝိပါက်စိတ်
 ဝိပါက်တော်

ပြင်ပလင့်များ
 မဟာဝိပါက်
 ဝိပါက်မည်ခြင်း
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ