မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-ဟူသည်—ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်, ဣန္ဒြေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတို့ကို “ဤတရားသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း, ဤတရားသည် ငါဖြစ်၏, ဤတရားသည် ငါ၏ အတ္တတည်း = ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ”ဟု မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်းခြင်း သုံးသပ်ခြင်းပင် ဖြစ်၏ (ပဋိသံ၊၁၂၉-၁၃၂)။ 

ချွတ်ယွင်းဖောက်ပြန် မမှန်ကန်သောအယူ, အကျိုးမဲ့ကို ဆောင်တတ်သည်ဖြစ်၍ ပညာရှိတို့ စက်ဆုပ်အပ်သော အယူပင် ဖြစ်သည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၀။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၉)။ 
လက္ခဏာ, ရသစသည်
ယင်း-သည်— လမ်းရိုး လမ်းမှန် မကျသောအားဖြင့် မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းခြင်း ဟူသော မှတ်ကြောင်း “လက္ခဏာ”ရှိ၏။ 

မှန် သည်မှတစ်ပါး အမှားအားဖြင့် သုံးသပ်ခြင်း-ဟူသော ကိစ္စရသ”ရှိ၏။ 

မှားသောအားဖြင့် လွန်လွန်ကဲကဲ နှလုံးသွင်းတတ်သော တရားဟု ယောဂီသူမွန်တို့၏ ဉာဏ်အား ရှေးရှုထင်လာ ခြင်းအခြင်းအရာ “ပစ္စုပဋ္ဌာန်”ရှိ၏။ 

ဘုရား စသော အရိယာသူတော်ကောင်းတို့ကို မဖူး မြင်လိုခြင်း-စသည်လျှင် နီးစွာသောကြောင်း “ပဒဋ္ဌာန်”ရှိ၏ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၀။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၉၈။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၉။ အဘိ၊ဝတာရ၊၈၂)။ 

“ဣဒမေဝ သစ္စံ၊ မောဃမညံ”ဟု မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းခြင်း-ဟူသော မှတ်ကြောင်း“လက္ခဏာ” ရှိ၏။ ဉာဏ်သည် အာရုံကို ဟုတ်မှန်သော သဘောအားဖြင့်တတ်၏။ ဒိဋ္ဌိ-သည် ဟုတ်မှန်သော သဘောကို စွန့်ပယ်၍ မဟုတ်မမှန်သောအားဖြင့် ယူတတ်၏ (ဝိဘာဝိနီ၊၁၀၈)။ 
ဥပမာများ
ယင်းသည်—မခိုင်မမြဲ ပြောင်းလဲတတ်၏၊ ဖွဲ့ပုံအစု၌ စိုက်မြှုပ်ထားသော သစ်ငုတ် တုတ်ချောင်းအလား လှုပ်ရှားတတ်၏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၀)။ 

အရူး၏တောင်းတွင်း၌ မုံ့ပိုင်း, မစင်, နွားချေး-စသော ဝတ္ထုမျိုးစုံပါရှိသကဲ့သို့ ယင်း-အယူ၌ ကောင်းမှုန်မှန်ကန်သော အယူ၌ မကောင်းဆိုးဝါး မှားယွင်းသောအယူ မျိုးစုံ ပါဝင်နေ၏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၈။ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၆၆)။ 

တမာ, သပွတ်ခါး, ဗူးခါး မျိုးစေ့သည် မိမိကိုယ်တိုင် (ဗီဇ)က မကောင်း ညံ့ဖျင်းသောကြောင့် မိမိအမှီပြုရာ မြေဆီ, မြေဩဇာ, ရေဆီ ရေဩဇာတို့ အရသာပျက် ခါးသက်ဖို့ရန် အကြောင်းဖြစ်သကဲ့သို့ ယင်း အယူသည် မိမိကိုယ်တိုင်(ဒိဋ္ဌိ)က ယုတ်မာ ညံ့ဖျင်းသောကြောင့် ယင်း-အယူ ရှိသူ၏ ကာယကံမှု, ဝစီကံမှု, မနောကံမှု စေ့ဆော်မှု, တောင့်တမှု, ဆောက်တည်မှု, ပြုပြင်မှု အားလုံးသည်လည်း မလိုလားမနှစ်သက် အစီးအပွါးပျက် အဆက်ဆက် ဆင်းရဲဖို့ရန် အကြောင်း ဖြစ်တော့သည် (အံ၊၁၊၃၃-၄။ အံ၊၃၊၄၂၈။ ပဋိသံ၊၁၃၄-၅)။တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်း ၁၀ ပါး
 ၁။ ပေးလှူအပ်သော အလှူ၏ အကျိုးသည် မရှိဟု ယူခြင်း၊
 ၂။ ကြီးစွာသော ယဇ်ပူဇော်ခြင်းသည် အကျိုးမရှိဟု ယူခြင်း၊
 ၃။ အာဟုန, ပါဟုန မင်္ဂလာကို ပြုခြင်းသည် အကျိုးမရှိဟု ယူခြင်း၊
 ၄။ ကောင်းသောအမှု ကုသိုလ်ကံ, မကောင်းသောအမှု အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးပေးမှုသည် မရှိဟု ယူခြင်း၊
 ၅။ ဤလောကသည် မရှိဟု ယူခြင်း၊
 ၆။ တမလွန်လောကသည် မရှိဟု ယူခြင်း၊
 ၇။ အမိ၌ ပြုအပ်သော ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုး မရှိဟု ယူခြင်း၊
 ၈။ အဖ၌ ပြုအပ်သော ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုး မရှိဟု ယူခြင်း၊
 ၉။ စုတေ လတ္တံ့သော သတ္တဝါ ပဋိသန္ဓေနေလတ္တံ့သော သတ္တဝါ မရှိဟု ယူခြင်း၊
 ၁၀။ ဤလောကကို လည်းကောင်း, တမလွန်လောကကိုလည်းကောင်း ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ ကျင့်ကြံ ဟောကြား ကြကုန်သော သမဏဗြာဟ္မဏတို့ မရှိဟု ယူခြင်း။(အဘိ၊ဝိ၊၄၀၅။) (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃။)(အဘိ၊ဝိ၊မြန်၊၂။၅၁၃။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်ပေါ်ကြောင်း ၂ မျိုး
 ၁။ တစ်ပါးသူထံမှ မသူတော်တရားသံကို ကြားနာရခြင်း၊
 ၂။ မသင့် လျော်သော အကြောင်းအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း။(အံ၊၁၊၈၆။) (အံ၊မြန်၊၁။၁၀၂။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အထမြောက်ကြောင်း အင်္ဂါ ၂ ပါး
 ၁။ဝတ္ထု၏ ယူအပ်သော အခြင်းအရာ ဖောက်ပြန်သည် ဖြစ်ခြင်း၊
 ၂။ မိမိယူထားသောဝတ္ထုသည် မိမိယူထားသော အခြင်းအရာအတိုင်း ထိုဝတ္ထု၏ ထင်ခြင်း။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၄။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၏ အင်္ဂါ ၂ ပါး
 ၁။ ယူအပ်သော အကြောင်းအရာဝတ္ထု၏ ယူအပ်သော အခြင်းအရာမှ ဖောက်ပြန်သည်၏ အဖြစ်, ဖြစ်ခြင်း၊
 ၂။ အယူကို ယူအပ်သော အခြင်းအရာအတိုင်း ထိုသူအား ထင်ခြင်း။(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၂။) (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၅။) (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၇။) (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၇။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပုဂ္ဂိုလ် လားရာ ဂတိ ၂ မျိုး
 ၁။ ငရဲဘုံ နိရယဂတိ၊
 ၂။ တိရစ္ဆာန်မျိုး တိရစ္ဆာနဂတိ။ (အံ၊၁၊၆၂။) (အံ၊မြန်၊၁။၇၄။)♦ပိဋကတ်သုံးပုံ သရုပ်စုံအဘိဓာန်

ဆက်လက်ကြည့်ရှုရန်
ဒိဋ္ဌိလည်း ကြည့်ပါ။

ဒိဋ္ဌိ ၆၂-ပါးလည်း ကြည့်။ 

ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ