နီကိုးလပ်စ် မဒူရို

နီကိုးလပ်စ် မဒူရို ()သည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ ဟောင်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည့် ၎င်းသည် ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်မှစ၍ အမတ်အဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရမှုမှတဆင့် နိုင်ငံရေးလောကထဲ ခြေချခဲ့သူဖြစ်သည်။၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစတင်၍  ဗင်နီဇွဲလားသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ ပြီး၊ယင်းမတိုင်မီက ဒုတိယသမ္မတတာဝန် နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ 

 နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှုများ 
ဘတ်စ်ကားမောင်းသူအဖြစ် အသက်မွေးခဲ့သည့် မဒူရိုသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗင်နီဇွဲလား အမျိုးသားလွှတ်တော်၌ အမတ်အဖြစ် အရွေးမခံရမီ အလုပ်သမားသမဂ္ဂခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။

၎င်းသည် သမ္မတ ဟူဂို ခါဗက်စ် လက်ထက်တွင် ရာထူးများစွာဖြင့် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊အမြင့်ဆုံးအနေဖြင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊၂၀၁၂ခုနှစ်မှ  ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိ ဒုသမ္မတ အဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။

၂၀၁၃ ခုနှစ်၊မတ်လ ၅ ရက် တွင် သမ္မတ ဟူဂို ခါဗက်စ်  ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက်၊ မဒူရိုသည် သမ္မတရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ 

 သမ္မတတာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း 
၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အထူးသမ္မတရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့ပြီး၊ထိုကျင်းပပွဲ၌ မဒူရိုသည်  ဗင်နီဇွဲလား ညီညွတ်သော ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် မဲရလဒ် ၅၀.၆၂ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ရရှိခဲ့ကာ အနိုင်ရသူအဖြစ် ကြေညာခံခဲ့ရသည်။ဤသို့ဖြင့် ၎င်းသည်  ဗင်နီဇွဲလားကို အာဏာရပါတီ၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်က ပေးအပ်ထားသည့် အခွင့်အာဏာများဖြင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကတည်းက ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံကို အမိန့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂၀၁၄ ခုနှစ် တွင်  ဗင်နီဇွဲလား၌ ကုန်ပစ္စည်း ပြတ်လပ်မှုနှင့် လူနေမှုအဆင့်အတန်း နိမ့်ကျနေခြင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍  နိုင်ငံတစ်ဝန်း နေ့စဉ်ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ဆန္ဒပြပွဲများသည် အရှိန်တိုးမြင့်လာကာ ထိုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ရက် တွင်  ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ကြသည်။ပြည်သူများ၏ သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ဖိနှိပ်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည့် မဒူရို၏ ကျော်ကြားမှုသည် ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး၊ လူကြိုက်နည်းမှုလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ် တွင်  ဗင်နီဇွဲလားပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပသည်။အတိုက်အခံအမတ်များ တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။အတိုက်အခံများသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မဒူရိုကို အစားထိုးရန် လှုပ်ရှားမှုအစီအစဉ် တစ်ခုစတင်ခဲ့သော်လည်း မဒူရိုအစိုးရက ထိုအစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။မဒူရိုသည် နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတရားရုံးချုပ်၊ရွေးကောက်ပွဲကောင်စီ  နှင့် စစ်တပ်အား တို့ဖြင့် အာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုဆိုသည့် စွပ်စွဲချက်များကိုလည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။

တရားရုံးချုပ်သည် ရွေးကောက်ခံ အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ အာဏာနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ဖယ်ရှားခဲ့ပြီးနောက်၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းနှင့် နောက်ထပ် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများ နိုင်ငံတွင် ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

ထိုကဲ့သို့ ဆန္ဒပြမှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် မဒူရိုသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြန်ဆင်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်။ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် နီကိုးလပ်စ် မဒူရို သည် ၎င်း၏မဲ ဆန္ဒနယ်မှတဆင့်  ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲအခြေအနေကို အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။ 

 ၂၀၁၉ ဗင်နီဇွဲလား သမ္မတ အကျပ်အတည်း 
၂၀၁၈ ခုနှစ် မေလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲများကျင်းပခဲ့သည်။ သမ္မတ မဒူရို သည် ဆက်လက်ရွေးချယ်ခံရသည်။၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ပြင်းထန်သောရှုတ်ချမှုများဖြင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဟွမ် ဂွိုင်ဒို အား အတိုက်အခံဥပဒေပြုအဖွဲ့မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂၃ ရက်တွင် နိုင်ငံ၏ ကြားဖြတ်သမ္မတအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ဟွမ် ဂွိုင်ဒို သည်  ကြားဖြတ်အစိုးရအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် သမ္မတအဖြစ် ၎င်းကိုယ်တိုင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ပြီးနောက် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံတွင် နီကိုးလပ်စ် မဒူရို နှင့် ဟွမ် ဂွိုင်ဒို တို့အကြား အာဏာလွန်ဆွဲပွဲဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံအတွင်းတွင်လည်း နိုင်ငံရေးတိုက်ပွဲမှသည် အကြမ်းဖက်မှုများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။

ဟွမ် ဂွိုင်ဒို ၏ မိမိကိုယ်တိုင် ကြားဖြတ်သမ္မတအဖြစ် ကြေညာမှုအား အမေရိကန်က ချက်ချင်းထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ကနေဒါ၊အာဂျင်တီးနား နှင့် ဘရားဇီးတို့၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော် တရုတ်၊ရုရှားတို့ကမူ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြပြီး ဟွမ် ဂွိုင်ဒို ၏ သမ္မတအဖြစ်ကြေညာခြင်းကို လက်မခံဘဲ၊ မဒူရို၏ သမ္မတအဖြစ် တည်ရှိမှုကိုသာ ထောက်ခံပေးခဲ့ကြသည်။

ဗင်နီဇွဲလား သမ္မတ အရေးအခင်းကာလအတွင်း ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည်  ကုလသမဂ္ဂကိုယ်စားလှယ်မှတဆင့် နီကိုးလပ်စ် မဒူရို၏ အစိုးရအား ထောက်ခံသည့် ပူးတွဲထုတ်ပြန်ချက်အား ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီရို ဂူတာရက်စ်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။
ဗင်နီဇွဲလား သမ္မတ အကျပ်အတည်း ၂၀၁၉ ခုနှစ် အခြေအနေပြ မြေပုံ

ထိုသို့ ဗင်နီဇွဲလား၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် သမ္မတအကျပ်အတည်းတွင် နီကိုးလပ်စ် မဒူရို အား မထောက်ခံသည့်  အမေရိကန် နှင့် ဗင်နီဇွဲလားတို့အကြား  သံတမန်အဆက်အသွယ်သည် တင်းမာသွားပြီး၊နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် ဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။

ဗင်နီဇွဲလားတွင် နှစ်ရှည်ဖြစ်ပေါ်နေသည့် စင်ပြိုင်သမ္မတများအရေးသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊နှစ်ဆန်းပိုင်း၌ လွှတ်တော်တွင် စင်ပြိုင်အစိုးရကို ဖျက်သိမ်းရေး မဲခွဲမှုဖြစ်လာခဲ့သည်။ကြားဖြတ်သမ္မတ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဂွိုင်ဒို အစိုးရ ဖယ်ရှားရန် အတိုက်အခံအမတ်များက မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပြီး ဖြုတ်ချခဲ့ကြသည်။
ဟွမ် ဂွိုင်ဒို၏ ကြားဖြတ်အစိုးရ ဖျက်သိမ်းခြင်း မတိုင်ခင်(၂၀၂၂ခုနှစ်)အခြေအနေပြမြေပုံ:

ဂွိုင်ဒိုသည်  အမေရိကန်အပါအ၀င် အနောက်နိုင်ငံအများအပြား၏ အသိအမှတ်ပြု ထောက်ခံချက် ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်အနေဖြင့် လက်ဝဲယိမ်းသမ္မတ မာဒူရိုကို ဖြုတ်ချနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ဗင်နီဇွဲလား၌ ကာရှည်ကြာဖြစ်ပွားနေသည့်  နိုင်ငံရေး နှင့် လူသားချင်းစာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းကြောင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပြည်သူခုနှစ်သန်းကျော်သည်  နိုင်ငံတွင်းမှထွက်ပြေးစွန့်ခွာခဲ့ကြသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် မာဒူရို သည် ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အတိုက်အခံများကမူ ၎င်းတို့၏ စုစည်းထားသော မဲစာရင်းများတွင် ကိုးကားပြီး ကိုယ်စားလှယ်လောင်း Edmundo González သည် မဲအများဆုံးရရှိထားကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း၊ မာဒူရိုသည်သာ ၎င်း၏ သမ္မတတတိယသက်တမ်းအတွက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။

 ဖမ်းဆီးခံရခြင်း 
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃ ရက် တွင်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့် သည် အလုံးစုံဖြေရှင်းရေး စစ်ဆင်ရေး (Operation Absolute Resolve)ဖြင့် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ  ကရာကက်စ်မြို့ နှင့် အခြားနေရာများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး၊ ဗင်နီဇွဲလားသမ္မတ နီကိုးလက်စ် မဒူရို နှင့် ဇနီးဖြစ်သူကို  ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။

ထို စစ်ဆင်ရေးသည် နိုင်ငံဖြတ်ကျော် မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ရေးအတွက် အမေရိကန်စစ်တပ် နှင့် စီအိုင်အေ တို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် တောင်ပိုင်းလှံ စစ်ဆင်ရေး၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ထို့နောက် အမေရိကန်သမ္မတသည် ၎င်းအား  နယူးယောက်တရားရုံးကို ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး  မူးယစ်ဆေးဝါး နှင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှုများဖြင့် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။

ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ဗင်နီဇွဲလား နိုင်ငံရေးသမားများ
ကဏ္ဍ:ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ