အမာဒူ အဟစ်ဂျို

အမာဒူ အဟစ်ဂျို (; ၂၄ ဩဂုတ် ၁၉၂၄  – ၃၀ နိုဝင်ဘာ  ၁၉၈၉ ) သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ပထမမြောက် သမ္မတ ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

 ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး 

အမာဒူ အဟစ်ဂျိုသည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဘင်ဝူမြစ်ဘေးရှိ အဓိကမြစ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဂါရူဝါ(Garoua) တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ဂါရူဝါမြို့သည် ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်သည့် ကင်မရွန်းနယ်မြေ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

သူ၏ မိခင်သည် ဖူလာနီလူမျိုးဖြစ်ပြီး၊ ဖခင်သည် ဖူလာနီကျေးရွာအကြီးအကဲတစ်ဦး ဖြစ်သည်။

အဟစ်ဂျိုသည် မိခင်၏ ယုံကြည်ချက်အတိုင်း အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အဖြစ် ရှင်သန်ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး၊ ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက ကုရ်အာန်ကျမ်းစာများကို လေ့လာသင်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

နောက်ပိုင်းတွင်လည်း သူသည် ဘာသာရေးထုံးစံကို ဆက်လက်လိုက်နာခဲ့ပြီး၊ သုတေသနစာတမ်းအချို့တွင် “မွတ်ဆလင်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး” အဖြစ် ဖော်ပြခံရသကဲ့သို့၊ ဖူလာနီနှင့် မြောက်ကင်မရွန်းဒေသခံများအကြား ထင်ရှားသူတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ရပ်တည်ခဲ့သည်။

အမာဒူ အဟစ်ဂျိုသည်  ဂါရူဝါမြို့မှာ အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း၊ အခြေခံအဆင့်သင်တန်းများကိုလည်း တက်ရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် အမာဒူ အဟစ်ဂျိုသည် နယ်မြေအုပ်ချုပ်ရေးအောက်ရှိ မူလတန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အစိုးရစာမေးပွဲ ကျရှုံးခဲ့ဖူးပြီး၊  တိရစ္ဆာန်ဆေးဝန်ထမ်းဌာန၌တွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းတွင် ထပ်မံ၍ ကျောင်းပြန်ကာ  စာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်ရှိ  အထက်တန်းကျောင်းတွင် တက်ရောက်ကာ အထက်တန်းအဆင့် စာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။

 ဘဝဖြတ်သန်းမှုများ 
အမာဒူ အဟစ်ဂျိုသည် ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ  အထက်တန်းကျောင်း မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်ခန့်တွင်  စာမေးပွဲအောင်မြင်ပြီးနောက်၊ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ထဲရှိ  နယ်မြေအုပ်ချုပ်ရေးအပိုင်း၌ ဝန်ထမ်းငယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် နယ်မြေအုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ၊နယ်မြေဒေသအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင် စသည်ဖြင့် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးကာ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ပယ်၌ နေရာရရှိလာခဲ့သည်။

ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်ရှိ အနောက်အာဖရိကတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးစတင်ချိန်လည်းဖြစ်၍ အဟစ်ဂျိုသည် သာမန် ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးဝန်ထမ်းငယ်လေးအဖြစ်မှ  အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့အကြုံနှင့်အတူ  နိုင်ငံရေးလောကထဲ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

 နိုင်ငံရေးဘဝ 

အမာဒူ အဟစ်ဂျိုသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်ရှိ ကင်မရွန်းနယ်မြေ၏ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။  

နယ်မြေအုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိအဖြစ် အတွေ့အကြုံရှိခဲ့သည့် အဟစ်ဂျိုသည် ဒေသခံလူထုနှင့် ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအကြား ဆက်သွယ်ညှိနှိုင်းရေး တာဝန်များတွင် ထူးချွန်ခဲ့သည်။ 

၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အဟစ်ဂျိုသည် ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်ရှိ အနောက်အာဖရိကလွှတ်တော်၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး၊ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍ၌ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကတည်းက သူသည် “ပြင်သစ်နှင့် ညှိနှိုင်းနိုင်သော ဗဟုသုတရှိ လူငယ်ခေါင်းဆောင်” အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။  

၁၉၅၃ ခုနှစ် မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ်အထိ French Union ၏ ညီလာခံအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအထိ နေရာရလာကာ၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် မေလ ၁၀ ရက် နေ့အထိ  ကင်မရွန်းဥပဒေပြုလွှတ်တော်၏ဥက္ကဋ္ဌ  အဖြစ် တာဝန်ထမ်းပေးအပ်ခံရသည်။  

၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ကင်မရွန်း၏ အစိုးရအဖွဲ့ ဦးဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး၊ ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်မှုမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ၁၉၆၀ပြည့်နှစ်တွင် သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ထိုအတိုင်ခင်က ကင်မရွန်း၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လအနည်းငယ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သေးသည်။  

၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အုပ်ချုပ်သည့် တောင်ကင်မရွန်းနှင့် ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်သည့် မြောက်ကင်မရွန်းတို့ ပေါင်းစည်းကာ ဖက်ဒရယ်ကင်မရွန်းသမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာသည့်အခါ အဟစ်ဂျိုသည် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။

 အာဏာလွှဲပြောင်းပေးမှု (၁၉၈၂) 
၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (၄) ရက်နေ့တွင် သမ္မတအမာဒူ အဟစ်ဂျိုသည် ကျန်းမာရေးအကြောင်းပြချက်ဖြင့် သမ္မတအဖြစ်မှ နားယူကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သူ ပေါလ် ဘီယာ သည် သမ္မတအဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။အဟစ်ဂျိုသည် မြောက်ပိုင်းမွတ်ဆလင်ဖြစ်သော်လည်း၊ တောင်ပိုင်းရှိ  ခရစ်ယာန်ဖြစ်သူ ဘီယာထံ အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။

အဟစ်ဂျိုသည် သမ္မတရာထူးမှ နှုတ်ထွက်ပြီးနောက်တွင် တစ်ပါတီစနစ်အဖြစ် နိုင်ငံရေးပါတီများပေါင်းစည်းတည်ထောင်ထားသည့်   Cameroon National Union - CNU ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။သို့သော် ထိုနောက်ပိုင်းတွင် အဟစ်ဂျိုနှင့် ပေါလ် ဘီယာအကြား အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။

၁၉၈၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင်၊ အဟစ်ဂျို သည် ပြင်သစ်သို့  ပြည်နှင်ဒဏ်ခံခဲ့ရသည်။ပေါလ် ဘီယာသည် အဟစ်ဂျို ထောက်ခံသူများကို အာဏာရာထူးများမှ ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည်။ထိုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဘီယာ သည် အမာဒူ အဟစ်ဂျို နှင့်ပတ်သက်သည့် အာဏာသိမ်းကြံစည်မှုတစ်ခုကိုဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ယင်းအပြင်  ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံရသည့် အဟစ်ဂျို သည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် အခြားနှစ်ဦးနှင့်အတူ မျက်ကွယ်တွင် သေဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။နောက်ပိုင်းတွင် ဘီယာသည်  အဟစ်ဂျို ကို  ထောင်ဒဏ်တစ်သက်တစ်ကျွန်းသို့  လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုထဲမှ ဖယ်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။ 

 ဘဝနိဂုံး 
လက်ကျန်နေ့ရက်များကို   ပြင်သစ်နှင့် ဆီနီဂေါ အကြားတွင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။၁၉၈၉  ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ၊မြို့တော် ဒကာ  တွင် နှလုံးဖောက်ပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။Glenn Fowler, "Ahmadou Ahidjo Of Cameroon Dies; Ex-Leader Was 65" , The New York Times, 2 November 1989   

 ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ 
 ပေါလ် ဘီယာ
 ကင်မရွန်းနိုင်ငံ

 ကိုးကား 

Category:ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ
Category:ကင်မရွန်း နိုင်ငံရေးသမားများ