မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်

မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ (န) [မုဉ္စိတုကမျတာ+ ဉာဏ] လွှတ်ခြင်းငှါ အလိုရှိသော သူ၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော ဉာဏ်။ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ, ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၆။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၀။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂။) မုဉ္စိတုံ ဣစ္ဆတီတိ မုဉ္စိတုကမျံ၊ စိတ္တံ၊ ပုဂ္ဂလော ဝါ၊ တဿ ဘာဝေါ မုဉ္စိတုကမျတာ၊ တဒေဝ ဉာဏံ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၅။ (မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၅၃၅) မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ-ကြည့်။ ဟူသည် "မုဉ္စိတုကမျတာ" (လွတ်မြောက်ခြင်းငှာ အလိုရှိသော သဘော/သူ၏အဖြစ်) နှင့် "ဉာဏ်" (အသိပညာ) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ဝေါဟာရ ဖြစ်ပါသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသောဉာဏ်" သို့မဟုတ် "လွှတ်ခြင်းငှာ အလိုရှိသော သူ၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော ဉာဏ်" ဖြစ်သည်။ ဤဉာဏ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွင် နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ် (ငြီးငွေ့သောဉာဏ်) ၏ နောက်၌ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော အရေးကြီးသည့် ဉာဏ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

ဉာဏ်စဉ်ဖြစ်ပေါ်ပုံ
နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့ခြင်း၊ ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ မမွေ့လျော်ခြင်း ဖြစ်လာသော ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုံသုံးပါး၌ ခဏမစဲ တသဲသဲ ပျက်စီးနေသော သင်္ခါရတရား တစ်ခုတစ်ခု၌မျှ မငြိတွယ်၊ မကပ်ငြိ၊ မဖွဲ့ချည်တော့ပေ။ သူ၏စိတ်သည် အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ခြင်းငှာသာ အလိုရှိနေတော့သည်၊ ထွက်မြောက်ခြင်းငှာသာ အလိုရှိနေတော့သည်။

ဤသို့ လွတ်မြောက်လိုသောစိတ် ပြင်းထန်လာပုံကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၈-၂၈၉) ၌ ဥပမာများစွာဖြင့် ထင်ရှားအောင် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်-

 ကွန်ရက်အတွင်းသို့ ရောက်နေသော ငါး၊
 မြွေခံတွင်းသို့ ရောက်နေသော ဖား၊
 လှောင်ချိုင့်၌ ထည့်သွင်းထားအပ်သော တောကြက်၊
 မြဲမြံစွာ ဖွဲ့ချည်ထားအပ်သော ကျော့ကွင်းတွင်းသို့ ကျရောက်နေသော သားသမင်၊
 အလမ္ပာယ်ဆရာ၏ လက်တွင်းသို့ ရောက်နေသော မြွေ၊
 ကြီးစွာသော ညွန်အိုင်တွင်းသို့ သက်ဆင်းမိသော ဆင်၊
 ဂဠုန်မင်း၏ ခံတွင်းသို့ ရောက်နေသော နဂါးမင်း၊
 ရာဟုအသုရိန်၏ ခံတွင်းသို့ ရောက်နေသော လမင်း၊
 ရန်သူတို့ ဝန်းရံခံနေရသော ယောက်ျား။

ဤသတ္တဝါအားလုံးတို့သည် မိမိတို့ ကျရောက်နေသော ဘေးအန္တရာယ်၊ အနှောင်အဖွဲ့များမှ လွတ်မြောက်လိုကြသည်သာ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့၊ ထိုအတူပင် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည်လည်း အလုံးစုံသော တေဘူမက သင်္ခါရတရားအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ခြင်းငှာသာလျှင် အလိုရှိနေတော့သည်။ ထိုအခါ ယောဂီ၏သန္တာန်၌ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုပါသည်။

ရှေးဉာဏ်များနှင့် ဆက်စပ်မှု
ဘင်္ဂဉာဏ် (အပျက်ကိုရှုသောဉာဏ်) မှစ၍ ဤ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်အထိ ဉာဏ်စဉ်များသည် သင်္ခါရတရားတို့၏ "အပျက်သက်သက်" ကိုသာ အာရုံယူ၍ လက္ခဏာရေးသုံးတန် (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) ကို တစ်လှည့်စီတင်ကာ အထပ်ထပ် ဝိပဿနာရှုနေသော ဉာဏ်များဖြစ်ကြသည်။ ကာလသုံးပါး၊ သန္တာန်နှစ်ပါး (အတွင်း၊ အပြင်) ရှိ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို အာရုံယူ၍ လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ရှုသောအခါ၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ ယောဂီ၏ အမြင်အပေါ်မူတည်၍ ဉာဏ်အမည်များ ကွဲပြားသွားသည်-

 သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို ကြောက်မက်ဖွယ် ဘေး အားဖြင့် ထင်လာလျှင် ဘယဉာဏ် (ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်)၊
 ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ အပြစ် ကို ရှုမြင်ခဲ့သော် အာဒီနဝဉာဏ် (အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏ်)၊
 ထိုသင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့ ခဲ့သော် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် (နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ်)၊
 ထိုသင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လို ခဲ့သော် မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ် ဟူ၍ အသီးသီး ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခြင်း ဖြစ်သည်။

နိဂုံး
မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်သည် သင်္ခါရဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ရန် ပြင်းပြသော ဆန္ဒနှင့် ယှဉ်သည့် ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်သည်။ ဤဉာဏ်သည် ယောဂီအား သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ လုံးဝဥဿုံ စိတ်ကုန်လက်နှုတ်ထားကာ လွတ်မြောက်ရေးလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ ပိုမို၍ တက်ကြွစွာ ရှေးရှုစေရန် တွန်းအားပေးသော ဉာဏ်ဖြစ်ပေသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်ခန်း
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ