သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၏ တတိယအဆင့်

သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး (ကာယာနုပဿနာ၊ ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ) တို့တွင် ဒုတိယအဆင့် (အဇ္ဈတ္တ-ဗဟိဒ္ဓ ရှုမှတ်ခြင်း) ပြီးနောက် တတိယအဆင့်သို့ တက်လှမ်းရပါသည်။ ဤအဆင့်တွင် အဓိကအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းနှင့် ပျက်ခြင်း သဘောတရားများကို ရှုမှတ်ရသည်-

တတိယအဆင့် ရှုမှတ်ပုံ (ပါဠိတော်နှင့် အဓိပ္ပါယ်)

ဘုရားရှင်သည် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးလုံးအတွက် တတိယအဆင့် ရှုမှတ်ပုံကို အောက်ပါအတိုင်း တူညီသော ပုံစံဖြင့် ဟောကြားထားပါသည်-

 သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ: မိမိရှုမှတ်နေသော အာရုံ (ကာယ / ဝေဒနာ / စိတ် / ဓမ္မ) ၏ ဖြစ်ကြောင်းတရား (`သမုဒယ`) နှင့်တကွ ဖြစ်ခြင်းသဘော (`ဓမ္မ`) ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်း။ (`သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ... ဝိဟရတိ`)
 ဝယဓမ္မာနုပဿီ: မိမိရှုမှတ်နေသော အာရုံ (ကာယ / ဝေဒနာ / စိတ် / ဓမ္မ) ၏ ချုပ်ကြောင်းတရား/ပျက်ကြောင်းတရား (`ဝယ`) နှင့်တကွ ချုပ်ခြင်း/ပျက်ခြင်းသဘော (`ဓမ္မ`) ကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်း။ (`ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ... ဝိဟရတိ`)
 သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ: မိမိရှုမှတ်နေသော အာရုံ (ကာယ / ဝေဒနာ / စိတ် / ဓမ္မ) ၏ ဖြစ်ကြောင်းတရားနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ချုပ်ကြောင်းတရားနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘော နှစ်မျိုးလုံးကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်း။ (`သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ... ဝိဟရတိ`)

အဋ္ဌကထာ-ဋီကာ ရှင်းလင်းချက်များ

ဤတတိယအဆင့် ရှုမှတ်ပုံကို အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာများတွင် ဥပမာများ၊ အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက်များဖြင့် ရှင်းပြထားပါသည်-

 အာနာပါန ဥပမာ:
 ဖြစ်ခြင်း (သမုဒယဓမ္မ): ပန်းပဲဖို၊ လေပြွန်ချောင်း၊ လုံ့လဝီရိယ ဟူသော အကြောင်း (၃) ပါးကြောင့် လေဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့၊ ကရဇကာယ (ကံ စိတ် ဥတု အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်)၊ နှာခေါင်း၊ စိတ် ဟူသော အကြောင်း (၃) ပါးကြောင့် ဝင်သက်ထွက်သက် (အဿာသပဿာသကာယ) ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ရှုခြင်း။ ထိုအကြောင်းတရား (၃) ပါးကို ရှုခြင်းသည် ဖြစ်ကြောင်းကို ရှုခြင်းမည်၏။
 ပျက်ခြင်း (ဝယဓမ္မ): ပန်းပဲဖို၊ လေပြွန်၊ လုံ့လ မရှိလျှင် လေမဖြစ်တော့သကဲ့သို့၊ ကရဇကာယ ပျက်စီးခြင်း၊ နှာခေါင်း ပျက်စီးခြင်း၊ စိတ်ချုပ်ခြင်း ဟူသော အကြောင်းတရားတို့ ချုပ်ငြိမ်းသွားလျှင် ဝင်သက်ထွက်သက် ချုပ်ငြိမ်းသွားပုံကို ရှုခြင်း။ ထိုအကြောင်းတရားတို့၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးတရား ချုပ်ပုံကို ရှုခြင်းသည် ချုပ်ခြင်းသဘောကို ရှုခြင်းမည်၏။
 ဖြစ်ခြင်း-ပျက်ခြင်း (သမုဒယဝယဓမ္မ): ရံခါ ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ရှုခြင်း၊ ရံခါ ပျက်ခြင်းသဘောကို ရှုခြင်း။
 * (ဤဥပမာသည် ဝင်သက်ထွက်သက် ရုပ်တရားအတွက်သာ ဖြစ်ပါသည်။)

 ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ် ဥပမာ:
 ဈာန်အင်္ဂါ (နာမ်) နှင့် မှီရာ ကရဇကာယ (ရုပ်) ကို ခွဲခြားသိမြင်သည်။
 ထိုနာမ်ရုပ်၏ အကြောင်းရင်း (အဝိဇ္ဇာ စသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) ကို ရှာဖွေသိမြင်သည်။
 အကြောင်း-အကျိုးတရားမျှသာ ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါမရှိဟု ယုံမှားမှုကင်းသည်။
 ထိုအကြောင်းနှင့်တကွသော နာမ်ရုပ်ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်တင်ကာ ဝိပဿနာရှုပွားလျှင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်နိုင်သည်။

 ခန္ဓာငါးပါး ယေဘုယျ ရှင်းလင်းချက်:
 ဖြစ်ခြင်း (သမုဒယဓမ္မ): အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ကံ စသော အကြောင်းတရားများ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး (ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ) ဖြစ်ပေါ်လာပုံ (အကြောင်းဖြစ်၍ အကျိုးဖြစ်ပုံ) ကို၎င်း၊ ထိုခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ခဏမစဲ ဖြစ်ပေါ်မှု (ဥပါဒ်) (ခဏဖြစ်မှု) ကို၎င်း ရှုမြင်ခြင်း။
 ပျက်ခြင်း (ဝယဓမ္မ): အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ကံ စသော အကြောင်းတရားများ အရဟတ္တမဂ်ကြောင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် နောင်ဘဝ၌ ခန္ဓာငါးပါးတို့ မဖြစ်တော့ဘဲ ချုပ်ငြိမ်းပုံ (အကြောင်းချုပ်၍ အကျိုးချုပ်ပုံ) ကို၎င်း၊ ယခုဖြစ်ဆဲ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ခဏမစဲ ချုပ်ပျက်မှု (ဘင်) (ခဏပျက်မှု) ကို၎င်း ရှုမြင်ခြင်း။
 ဖြစ်ခြင်း-ပျက်ခြင်း (သမုဒယဝယဓမ္မ): ရံခါ ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ရှုခြင်း၊ ရံခါ ပျက်ခြင်းသဘောကို ရှုခြင်း။
 (ဤရှင်းလင်းချက်သည် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်လာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် (၅၀) ကို ရည်ညွှန်းပါသည်။)

ပါဝင်သော ဉာဏ်များ

ဤတတိယအဆင့် ကျင့်စဉ်သည် အဓိကအားဖြင့် ဝိပဿနာဉာဏ် (၃) ပါးကို စုပေါင်းဟောကြားထားခြင်း ဖြစ်သည်-

 ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်: အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ပိုင်းခြားသိသောဉာဏ် (ဖြစ်ကြောင်း-ချုပ်ကြောင်းကို သိသောဉာဏ်)။
 သမ္မသနဉာဏ်: ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်သို့ တင်၍ သုံးသပ်ဆင်ခြင်သော ဉာဏ်။
 ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်: ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း-ပျက်ခြင်း (ဥပါဒ်-ဘင်) ကို ရှုမြင်သော ဉာဏ်။

ဤတတိယအဆင့်သည် ထိုဉာဏ် (၃) ပါးကို ရရှိအောင် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းရမည့် ကျင့်စဉ်ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြထားပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဉ် တတိယဆင့်

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ