မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲများ

ယိုးဒယား-မြန်မာ စစ်ပွဲများ (ယိုးဒယားစစ်ပွဲများ) သည် မြန်မာနှင့် ယိုးဒယားတို့အကြား ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများ ဖြစ်သည်။Harvey, pp. xxviii-xxx.James, p. 302.

တောင်ငူ-အယုဒ္ဓယ (ယိုးဒယား)
 စဉ် အမည် ရလဒ် မှတ်ချက်၁ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၃၉-၁၅၄၀) မြန်မာ ခုခံစစ် အောင်မြင် အယုဒ္ဓယတို့ တနင်္သာရီ အား ကျူးကျော်ခြင်း 
၁၅၃၉ တွင် ယိုးဒယားတို့ ထားဝယ်အား ကျူးကျော်ခဲ့ပြီးHarvey 1925: 158Hmannan Vol. 2 2003: 238–239 ရေး​ အား ဆက်လက်ကျူးကျော်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။Damrong, pp. 14–26.၂ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၄၇-၁၅၄၉) ယိုးဒယား ခုခံစစ် အောင်မြင် အယုဒ္ဓယအား ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်ခြင်း 
၁၅၄၇-၁၅၄၈ တွင် ယိုးဒယားထံမှ ထားဝယ်အား မြန်မာတို့ ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပြီးHarvey 1925: 158Hmannan Vol. 2 2003: 238–239 ယိုးဒယားအား ၁၅၄၈-၁၅၄၉ တွင် ကျူးကျော်ခဲ့သော်လည်း အယုဒ္ဓယအား မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပေ။Damrong, pp. 14–26.၃မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၆၃-၁၅၆၄)မြန်မာ အောင်မြင် အယုဒ္ဓယအား  ဒုတိယအကြိမ် သိမ်းပိုက်ခြင်းဆင်ဖြူစစ်ပွဲ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ယိုးဒယားအား မြန်မာတို့ ကျူးကျော်ခဲ့ကာ အယုဒ္ဓယအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ယိုးဒယားသည် မြန်မာ လက်အောက်ခံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။Damrong, pp. 27–41. ၄ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၆၈-၁၅၆၉) မြန်မာ အောင်မြင် အယုဒ္ဓယအား  တတိယအကြိမ် သိမ်းပိုက်ခြင်း ယိုးဒယားတို့ ထကြွပုန်ကန်သည်။ မြန်မာတို့ အယုဒ္ဓယအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။  ယိုးဒယားသည် မြန်မာ လက်အောက်ခံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိသည်။Damrong, pp. 42–64. ၅ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၅၈၄-၁၅၉၃) ယိုးဒယား အောင်မြင် အယုဒ္ဓယအား  စတုတ္ထအကြိမ် သိမ်းပိုက်ခြင်း ၁၅၈၄ တွင် ယိုးဒယားတို့ လွတ်လပ်ရေးကြေညာပြီးနောက် မြန်မာတို့ ယိုးဒယားအား ငါးကြိမ်တိုင် ကျူးကျော်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။Harvey 1925: 181Damrong, pp. 65–144. ၆ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၅၉၃-၁၆၀၀) ယိုးဒယား အောင်မြင် ယိုးဒယားတို့ မြန်မာအား ပထမဆုံး ကျူးကျော်ခြင်း တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းမှ မုတ္တမအထိ ယိုးဒယားတို့ သိမ်းပိုက်သည်။၁၆၀၂ တွင် လန်နပြည် (ချင်းမိုင်မြို့) သည် ယိုးဒယား လက်အောက်ခံ ဖြစ်လာသည်။Damrong, pp. 145–179.Fernquest, pp. 51–52.Wood, p. 144. ၇ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၆၀၉-၁၆၂၂) မြန်မာ အောင်မြင် ညောင်ရမ်းပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း စစ်ပွဲများ  ၁၆၁၃ တွင် မုတ္တမနှင့် ထားဝယ်၊ ၁၆၁၄ တွင် လန်နကို  မြန်မာတို့ ပြန်လည်ရရှိသည်။Hmannan Vol. 3 2003: 175–178Harvey 1925: 189 ၈ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၆၆၂-၁၆၆၄) မြန်မာ ခုခံအောင်မြင် ယိုးဒယားတို့ မြန်မာအား ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်ခြင်း  ၁၆၆၂ တွင် တနင်္သာရီအထက် ကမ်းရိုးတန်းမှ မုတ္တမအထိ ယိုးဒယားတို့ သိမ်းပိုက်သည်။ ၁၆၆၃ တွင် အထက် တနင်္သာရီ ကမ်းရိုးတန်းနှင့် လန်နကို ယိုးဒယားတို့ ကျူးကျော်ကာ ချင်းမိုင်အား ပသိမ်းပိုက်သည်။ ၁၆၆၄ တွင် ချင်းမိုင်မှ ယိုးဒယားတို့ ဆုတ်ခွာသည်။Harvey 1925: 198Hmannan Vol. 3 2003: 277Damrong, pp. 220–239.Wood, pp. 191–194.၉မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၆၇၅-၁၆၇၆)မြန်မာ ခုခံအောင်မြင်တနင်္သာရီ ကမ်းရိုးတန်းအား မြန်မာတို့ အောင်မြင်စွာ ခုခံနိုင်သည်။ (၁၆၇၅)
မြန်မာတို့၏ ကျူးကျော်မှုကို ယိုးဒယားတို့ အောင်မြင်စွာ ခုခံနိုင်သည် (၁၆၇၅-၁၆၇၆)၁၀မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၇၀၀-၁၇၀၁)ယိုးဒယား ခုခံအောင်မြင်မြန်မာတို့၏ ကျူးကျော်မှုကို ယိုးဒယားတို့ အောင်မြင်စွာ ခုခံနိုင်သည်။

ကုန်းဘောင်-အယုဒ္ဓယ (ယိုးဒယား)
 စဉ် အမည် ရလဒ် မှတ်ချက် ၁ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (1759–1760) မြန်မာ အောင်မြင် အယုဒ္ဓယအား  ပဉ္စမအကြိမ် သိမ်းပိုက်ခြင်းတနင်္သာရီ ကမ်းရိုးတန်းအား ထားဝယ်မှ မြိတ်အထိ မြန်မာတို့ အောင်နိုင်သည်။ အယုဒ္ဓယအား မြန်မာတို့ ဝိုင်းရံထားနိုင်သော်လည်း ဘုရင် ဒဏ်ရာရဖျားနာသဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။Damrong, pp. 240–311.Wood, pp. 240–242. ၂ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (1765–1767) မြန်မာ အောင်မြင် အယုဒ္ဓယအား  ဆဋ္ဌမအကြိမ် သိမ်းပိုက်ခြင်းယိုးဒယားအား မြန်မာတို့ ကျူးကျော်ကာ အယုဒ္ဓယအား ဝန်းရံထားပြီး အယုဒ္ဓယနေပြည်တော်အား အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။Damrong, pp. 312–357.Wood, pp. 243–250.

ကုန်းဘောင်-သွန်ဘူရီ (ယိုးဒယား)
 စဉ် အမည် ရလဒ် မှတ်ချက် ၁ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၇၇၅-၁၇၇၆) ယိုးဒယား အောင်မြင် လန်နအား ယိုးဒယားတို့ ထိန်းချုပ်ယိုးဒယားတို့၏ အကူအညီဖြင့် ၁၇၇၅ တွင် လန်နပြည် လွတ်လပ်ရေးကြေညာသည်။ လန်နနှင့် ယိုးဒယားအား မြန်မာတို့ ကျူးကျော်သည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းလွန်ပြီးနောက် ယိုးဒယားမှ မြန်မာတို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရာ လန်နအား ယိုးဒယားတို့ ရရှိခဲ့ပြီး ဆယ်စုနှစ် နှစ်နှစ်အကြာ မြန်မာတို့ အုပ်ချုပ်မှု အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။Wood, pp. 263–267.

ကုန်းဘောင်-ချက္ကရီ (ယိုးဒယား)
 စဉ် အမည် ရလဒ် မှတ်ချက် ၁ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၇၈၅-၁၇၈၆) ယိုးဒယား ခုခံအောင်မြင် တပ်မတော်ကိုးရပ် စစ်ပွဲယိုးဒယားအား သိမ်းပိုက်ရန် မြန်မာတို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။Wood, p. 273.Symes, pp. 96–97.၂မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၇၈၈)မြန်မာ ခုခံအောင်မြင်တနင်္သာရီအား ယိုးဒယားတို့ ကျူးကျော်ခြင်း
ထားဝယ်အား သိမ်းပိုက်ရန်နှင့် တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းအား ပြန်လည်ရယူရန် ယိုးဒယားတို့ ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၃ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၇၉၂-၁၇၉၄) မြန်မာ ခုခံအောင်မြင်တနင်္သာရီအား ယိုးဒယားတို့ ကျူးကျော်ခြင်းအောက်တနင်္သာရီ ကမ်းရိုးတန်းအား ယိုးဒယားတို့   ပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးပမ်းမှု မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။Phayre 1967: 218–219Symes, p. 97-98. ၄ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၇၉၇-၁၇၉၈)ယိုးဒယား ခုခံအောင်မြင် ချင်းမိုင်အား မြန်မာတို့ ကျူးကျော်ခြင်းလန်နအား မြန်မာတို့ ကျူးကျော်ပြီး ချင်းမိုင်အား ဝိုင်းရံထားခဲ့သည်။ မြို့အား ရရှိခဲ့သော်လည်း ကာဝီလ က ရာမ ၁ ထံမှ စစ်ကူတောင်းခဲ့ကာ မြို့အား ပြန်လည်ရယူခဲ့သည်။Ongsakul, p. 155. ၅ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၈၀၂-၁၈၀၅) ယိုးဒယား အောင်မြင် ချင်းဆမ်အား ယိုးဒယားတို့ ကျူးကျော်ခြင်းလန်နအား မြန်မာတို့ တိုက်ခိုက်သော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ Ongsakul, p. 150. ၆ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၈၀၉-၁၈၁၂) ယိုးဒယား ခုခံအောင်မြင် သန်လန်အား မြန်မာတို့ ကျူးကျော်ခြင်းဖူးခက်အား သိမ်းပိုက်ရန် မြန်မာတို့ ကြိုးပမ်းသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။Skinner, pp. 59–61.Gerini, pp. 81–82. ၇ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၈၂၄-၁၈၂၆) ဗြိတိသျှ အောင်မြင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် မြန်မာတို့အကြား ပဋိပက္ခဖြစ်သည်။ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီနှင့် ယိုးဒယားတို့ ဘာနေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုကာ မြန်မာအား ကျူးကျော်သည်။Wood, pp. 276–277Turton, p. 119-20Van Roy, p. 172-73 ၈ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ  (၁၈၄၉-၁၈၅၅) မြန်မာ ခုခံအောင်မြင် ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်အား ယိုးဒယားတို့ ကျူးကျော်ခြင်း ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် ကာလအတွင်း ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းရုံးကြီးအား ယိုးဒယားတို့ ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၈၅၅ တွင် မြန်မာဘုရင့်တပ်တို့က ယိုးဒယားတို့အား မောင်းထုတ်နိုင်သည်အထိ ရှမ်းစော်ဘွားများက ခုခံထားနိုင်ခဲ့သည်။Hardiman, Vol. 1 1901: 38, and Vol. 2 1901: 408–409Ratchasomphan, Wyatt 1994: 119

ကျမ်းကိုးများ

ကိုးကား








*
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်သောစစ်ပွဲများ
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်သောစစ်ပွဲများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်သမိုင်း
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စစ်သမိုင်း