ဖလသမာပတ်

ဖလသမာပတ် = ဖိုလ်သို့ ကောင်းစွာရောက်ခြင်း၊ ဖိုလ်ဝင်စားခြင်း။ (အရိယာဖိုလ်စိတ်၏ နိဗ္ဗာန်၌ အပ္ပနာ အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်းသည် ဖလသမာပတ်မည်၏။ ဖိုလ်ဝင်စားခြင်း ဟု သုံးစွဲသည်။ မဂ်၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော (မဂ္ဂဝီထိ၌ ပါဝင်သော) ဖိုလ်ကိုမူ သီးခြားပရိကံမရှိ၍ ဖလသမာပတ်မဆိုရချေ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၅၁၇)။ အဋ္ဌကထာအရ လောကီနှင့် လောကုတ္တရာ ဈာန်အားလုံးကို အပ္ပနာဟု ခေါ်ဆိုသည်။

မည်သူတို့ ဝင်စားနိုင်သနည်း၊ မဝင်စားနိုင်သနည်း  
ဖလသမာပတ်ကို အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ (သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ်၊ ရဟန္တာ) တို့သာ ဝင်စားနိုင်ပြီး၊ မိမိရရှိထားသော ဆိုင်ရာ ဖိုလ်ကိုသာ ဝင်စားနိုင်သည်။ ပုထုဇန်များကား မဂ်ဖိုလ် မရရှိသေးသဖြင့် ဝင်စားခွင့်မရှိ။ အထက်အရိယာများသည် အောက်ဖိုလ်ကို မဝင်စားနိုင်သလို၊ အောက်အရိယာများလည်း အထက်ဖိုလ်ကို မဝင်စားနိုင်ပေ။

အဘယ်ကြောင့် ဝင်စားကြသနည်း  
ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ ကိလေသာမီးငြိမ်းပြီး ငြိမ်သက်ချမ်းမြေ့စွာ နေထိုင်နိုင်ရန် (ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရ) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နိဗ္ဗာန်၏ သန္တိသုခကို ခံစားနိုင်ရန် အချိန်ပိုင်းခြားပြီး ဝင်စားကြခြင်းဖြစ်သည်။

ဝင်စားပုံ၊ တည်တံ့ပုံ၊ ထပုံ  
 ဝင်စားပုံ= နိဗ္ဗာန်မှလွဲ၍ အခြားအာရုံကို နှလုံးမသွင်းဘဲ၊ နိဗ္ဗာန်ကိုသာ နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် ဝင်စားသည်။ အရိယသာဝကသည် ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုးပါးဖြင့် သင်္ခါရတရားများကို ရှုပြီး ဖလသမာပတ်သို့ စိတ်ညွတ်သည်။  
 တည်တံ့ပုံ= (၁) သင်္ခါရနိမိတ်ကို မသွင်းခြင်း၊ (၂) နိဗ္ဗာန်ကို သွင်းခြင်း၊ (၃) ဝင်စားမီ အချိန်ကာလပိုင်းခြားခြင်း ဟူသော အကြောင်းသုံးမျိုးဖြင့် တည်တံ့သည်။  
 ထပုံ= (၁) သင်္ခါရနိမိတ်ကို နှလုံးသွင်းခြင်း(ဘဝင်စိတ်၏ အာရုံကိုယူခြင်း)၊ (၂) နိဗ္ဗာန်ကို နှလုံးမသွင်းခြင်း ဟူသော အကြောင်းနှစ်မျိုးဖြင့် ထသည်။(ဖလသမာပတ်၏ အကြောင်းစုံ အဓိပ္ပါယ်အကျယ်ကို ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၆-၉။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၄၀-၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၅၁၃-၂၀-တို့၌ ကြည့်။) ဓမ္မသွာက္ခာတတာ ကုသလမူလရောပနာယ စ ဖလသမာပတ္တိယာ စ သာဓာရဏံ ပဒဋ္ဌာနံ။ နေတ္တိ။ ၄၃။ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၄။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂။ ၁၃၇။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၇။) ကာ ဖလသမာပတ္တိတိ? ယာ အရိယဖလဿ နိရောဓေ အပ္ပနာ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၄၁။

ဖိုလ်၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်သော တရား၊ ဖိုလ်ဖြစ်မှု  
 ဖိုလ်စိတ်၏ အခြားမဲ့၌ နောက်ဖိုလ်စိတ် သို့မဟုတ် ဘဝင်ဖြစ်သည်။  
 ဖိုလ်သည် (၁) အရိယမဂ်၊ (၂) ဖိုလ်၊ (၃) အနုလုံ (ဂေါတြဘု)၊ (၄) နေဝသညာနာသညာယတန၏ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- နိရောဓသမာပတ်မှ ထသောအခါ အနာဂါမိဖိုလ် သို့မဟုတ် အရဟတ္တဖိုလ်သည် နေဝသညာနာသညာယတန၏ နောက်၌ ဖြစ်သည်။

နိရောဓသမာပတ်  
၎င်းသည် ဈာန်ရှစ်ပါးရရှိထားသော အနာဂါမိနှင့် ရဟန္တာတို့သာ ဝင်စားနိုင်ပြီး၊ စိတ်စေတသိက် ချုပ်ငြိမ်းသည့် အခြေအနေဖြစ်သည်။ ပုထုဇန်၊ သောတာပန်၊ သကဒါဂါမိ၊ ဈာန်မရှိသော အနာဂါမိ/ရဟန္တာတို့ ဝင်စားခွင့်မရှိ။

ဝိပဿနာသုံးမျိုး  
(၁) သင်္ခါရပရိဂဏှနကဝိပဿနာ (မဂ်၏ အကြောင်း)၊ (၂) ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ (ထက်မြက်ပြီး ဖိုလ်သို့ ဆောင်)၊ (၃) နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာ (မနုံ့လွန်း မထက်လွန်းရှိရမည်)။

အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ဖလသမာပတ်သည် အရိယာများ၏ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ခံစားရာ လောကုတ္တရာဈာန်ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ဝင်စား၍ ကိလေသာငြိမ်းကာ သန္တိသုခကို ရရှိစေသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ဖလသမာပတ္တိကထာ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ