အဓိကရဏသမထ

အဓိကရဏသမထ ဆိုသည်မှာ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော အငြင်းပွားမှု၊ ပြစ်မှု၊ ကိစ္စရပ်များ ဟူသော အဓိကရုဏ်း လေးမျိုး ကို ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ဖြေရှင်းရန်၊ ငြိမ်းအေးစေရန် (သမထ) ဘုရားရှင် ပညတ်တော်မူခဲ့သည့် နည်းလမ်း (၇) မျိုး ကို စုပေါင်း ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤသမထ တရားများသည် သံဃာ့အဖွဲ့အစည်း၏ သန့်ရှင်းမှု၊ တည်ငြိမ်မှု နှင့် ညီညွတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန် အသုံးပြုသည့် ဝိနည်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ဖြစ်ကြသည်။

အဓိကရုဏ်း လေးပါး

သမထတရားတို့ဖြင့် ငြိမ်းအေးစေရမည့် အခြေခံ အကြောင်းအရာ ကိစ္စရပ်များမှာ အဓိကရုဏ်း လေးပါး ဖြစ်သည်-

 ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်း: တရား (ဓမ္မ) ဟုတ်သည်၊ မဟုတ်သည်၊ ဝိနည်း ဟုတ်သည်၊ မဟုတ်သည် စသည်ဖြင့် အယူအဆ ကွဲလွဲကာ အငြင်းပွားမှု။
 အနုဝါဒါဓိကရုဏ်း: ရဟန်းတစ်ပါး၏ သီလ ပျက်ယွင်းမှု၊ အကျင့် သိက္ခာ ညှိုးနွမ်းမှု တို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ စွပ်စွဲ ပြောဆိုမှု၊ အငြင်းပွားမှု။
 အာပတ္တာဓိကရုဏ်း: ရဟန်းတစ်ပါး အာပတ် (ဝိနည်းပြစ်မှု) သင့်ရောက်ခြင်း နှင့် ထိုအာပတ်မှ ကုစား ဖြေရှင်းရခြင်း ကိစ္စ။
 ကိစ္စာဓိကရုဏ်း: သိမ်သမုတ်ခြင်း၊ ဥပုသ်ပြုခြင်း၊ ကထိန်ခင်းခြင်း၊ ရဟန်းခံခြင်း စသည့် သံဃာတော်များ စုပေါင်း ဆောင်ရွက်ရသော လုပ်ငန်း ကိစ္စရပ်များ (သံဃကံ)။

အဓိကရဏသမထ (၇) ပါး အကျယ်

ဤ အဓိကရုဏ်း လေးပါးတို့ကို အောက်ပါ သမထ (၇) ပါးဖြင့် ငြိမ်းအေးစေရသည်-

 (၁) သမ္မုခါဝိနယ - မျက်မှောက်၌ ပြုအပ်သော ဝိနည်းကံ
အဓိကရုဏ်းကို ဖြေရှင်းရာတွင် ရှိသင့်ရှိထိုက်သော အင်္ဂါရပ်များနှင့် ပြည့်စုံစွာ မျက်မှောက်၌ ဆုံးဖြတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း အင်္ဂါ (၄) ပါးမှာ-
 သံဃသမ္မုခတာ: အမှု ကိစ္စကို ဆုံးဖြတ်ရန် လိုအပ်သော သံဃာတော်များ ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် ရှိခြင်း။
 ဓမ္မသမ္မုခတာ: ဆုံးဖြတ်ရာ၌ တရား (ဓမ္မ) နှင့် အညီ ဖြစ်ခြင်း။
 ဝိနယသမ္မုခတာ: ဆုံးဖြတ်ရာ၌ ဝိနည်းတော် နှင့် အညီ ဖြစ်ခြင်း။
 ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ: အမှုသည် (အငြင်းပွားသူ) နှစ်ဖက် ပုဂ္ဂိုလ်များ မျက်မှောက် ရှိခြင်း။
 ဤ သမ္မုခါဝိနယသည် အခြား သမထ ခြောက်ပါးဖြင့် အဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းစေရာ၌လည်း အခြေခံအားဖြင့် ပါဝင်ရသော သမထ ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - ဥဗ္ဘာဟိကနည်းဖြင့် ငြိမ်းစေရာ၌ သံဃသမ္မုခ မလိုသော်လည်း ကျန်သုံးပါး လိုအပ်သည်။)

 (၂) သတိဝိနယ- သတိရသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပေးအပ်သော ဝိနည်းကံ
 ဤသည်မှာ သီလစင်ကြယ်၍ သတိတရား ပြည့်စုံသော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တစ်ပါးအား အခြားသူက မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲသောအခါ (အနုဝါဒါဓိကရုဏ်း) သံဃာတော်က စစ်ဆေးပြီး အပြစ်ကင်းမှန်း ထင်ရှားပါက၊ နောင်တွင် ဤကိစ္စဖြင့် ထပ်မံ စွပ်စွဲခြင်း မပြုနိုင်စေရန် ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့် ပေးအပ်သော ဝိနည်းကံ ဖြစ်သည်။
 ဤ သတိဝိနယကို ပေးပြီးပါက ထိုရဟန္တာအပေါ် ထိုစွပ်စွဲမှုနှင့် ပတ်သက်၍ နောက်ထပ် စောဒနာမှုများ အလိုအလျောက် ပပျောက်သွားသည်။

 (၃) အမူဠှဝိနယ - မတွေဝေသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပေးအပ်သော ဝိနည်းကံ
 ရဟန်းတစ်ပါးသည် ရူးသွပ် တွေဝေနေစဉ် (မူဠှ ဖြစ်စဉ်) အာပတ်များ ကျူးလွန်မိပြီး၊ ပြန်လည် သတိရလာသောအခါ အခြားရဟန်းများက ထိုအာပတ်များဖြင့် စွပ်စွဲကြ၏။ ထိုရဟန်းက "ရူးသွပ်နေစဉ်က ပြုမိသည်ကို မသိပါ" ဟု ဝန်ခံသော်လည်း ဆက်လက် စွပ်စွဲနေပါက၊ ထိုရဟန်း မရူးသွပ် တွေဝေတော့သည့် အခါ သံဃာတော်က ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့် ဤ အမူဠှဝိနယကို ပေးရသည်။
 ဤသို့ ပေးပြီးပါက၊ ထိုရဟန်း ရူးသွပ်စဉ်က ကျူးလွန်ခဲ့သော အာပတ်များအတွက် စွပ်စွဲမှုများ အလိုအလျောက် ပပျောက်သွားသည်။ ဤသည်မှာလည်း အနုဝါဒါဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းစေသော နည်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။

 (၄) ပဋိညာတကရဏ - ဝန်ခံသည့်အတိုင်း ပြုခြင်း
 အာပတ်သင့်သော ရဟန်း (အာပတ္တာဓိကရုဏ်း) က မိမိ၏ အာပတ်ကို ကိုယ်တိုင် ဝန်ခံ ပြောကြား (ဒေသနာကြား) ပြီးနောက်၊ ထိုဝန်ခံချက်အတိုင်း လိုက်နာ ဆုံးဖြတ်၍ အာပတ်ကို ကုစားစေခြင်း ဖြစ်သည်။
 ဥပမာ - ဒေသနာကြားရသော အာပတ်ငယ်များကို ဝန်ခံပြောကြားပြီးနောက် ဒေသနာခံသော ရဟန်းက "နောင်အခါ စောင့်ရှောက်ပါ (အာယတိံ သံဝရေယျာသိ)" ဟု ဆုံးမခြင်း၊ သံဃာဒိသေသ် အာပတ်သင့်သူက ပရိဝတ် စသည် တောင်းခံရာ၌ သံဃာက ထိုဝန်ခံချက်အတိုင်း ပရိဝတ်ပေးခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

 (၅) ယေဘုယျသိကာ - များရာသို့ လိုက်၍ ပြုခြင်း
 ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်း ဖြစ်ပွား၍ သံဃာအများ သဘောတူညီမှု မရနိုင်သောအခါ၊ မဲခွဲ ဆုံးဖြတ်ခြင်း နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။
 သံဃာက မဲယူရန် ရဟန်းတစ်ပါးကို သမုတ်ပြီး၊ ထိုရဟန်းက ဓမ္မဝါဒီ (တရားနှင့်ညီသော အယူအဆ) နှင့် အဓမ္မဝါဒီ (တရားနှင့် မညီသော အယူအဆ) တို့၏ မဲအရေအတွက်ကို ကောက်ယူရသည်။
 အကယ်၍ ဓမ္မဝါဒီဘက်က မဲများပါက ထိုအများစု၏ ဆန္ဒအတိုင်း ဆုံးဖြတ်ရသည်။ (အဓမ္မဝါဒီဘက်က မဲများနေပါက ဓမ္မဝါဒီဘက်မှ မဲများလာသည်အထိ စောင့်ဆိုင်း၍ ဆုံးဖြတ်ရသည်။)

 (၆) တဿပါပိယသိကာ - ထိုယုတ်မာသော ရဟန်းအား ဆောင်ရွက်ခြင်း
 အပြစ်တစ်ခုခုဖြင့် စစ်ဆေးမေးမြန်းခံရသော ရဟန်းသည် အပြစ်ကို ဝန်မခံဘဲ ရှောင်တိမ်းခြင်း၊ တောင်ပြောမြောက်ပြော လွှဲချခြင်း၊ မေးခွန်းများကို တိကျစွာ မဖြေခြင်း စသည့် ယုတ်မာသော အပြုအမူများ (ပါပိယ) ပြုလုပ်သောအခါ သံဃာတော်က ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့် ထိုရဟန်းအား ဤကံကို ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
 ဤကံပြုခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ထိုရဟန်းအား အပြစ်ရှိက ဝန်ခံလာစေရန်၊ သို့မဟုတ် အပြစ်မရှိက မိမိအပြစ်ကင်းကြောင်း ထင်ရှားလာစေရန် ဖိအားပေးသည့် သဘော ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ အနုဝါဒါဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းစေရန် နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

 (၇) တိဏဝတ္ထာရက - မြက်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခြင်း
 (ယခင်အမေးတွင် အကျယ်ရှင်းပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည့်အတိုင်း) သံဃာနှစ်ဖွဲ့ ကွဲပြား အငြင်းပွားရာမှ နှစ်ဖက်စလုံးရှိ ရဟန်းများစွာတို့တွင် အသေးအဖွဲ အာပတ်များ ဖြစ်ပွားပြီး၊ တစ်ဦးချင်း ကုစားပါက သံဃာကွဲပြားမှု ဖြစ်နိုင်သည့်အခါ၊ အာပတ်ကြီးများနှင့် လူနှင့်ဆက်စပ်သော အာပတ်များကို ချန်လှပ်၍ ကျန်အာပတ်ငယ်အားလုံးကို နှစ်ဖက်စလုံးမှ ကိုယ်စားလှယ်များက သံဃာအလယ်၌ အပြန်အလှန် ပြောကြားခြင်းဖြင့် စုပေါင်း ကုစား ပြေငြိမ်းစေသော နည်း ဖြစ်သည်။
 ဤနည်းသည် အာပတ္တာဓိကရုဏ်းများကို ငြိမ်းစေသည့်အပြင်၊ ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းကို ပြေလည်စေရန်လည်း အထောက်အကူ ပြုသည်။

အဓိကရုဏ်း နှင့် သမထ တွဲဖက်ပုံ

အဓိကရုဏ်း တစ်မျိုးစီကို အောက်ပါ သမထများဖြင့် ငြိမ်းအေးစေနိုင်သည်-

 ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်း: သမ္မုခါဝိနယ၊ ယေဘုယျသိကာ (၂ နည်း)။
 အနုဝါဒါဓိကရုဏ်း: သမ္မုခါဝိနယ၊ သတိဝိနယ၊ အမူဠှဝိနယ၊ တဿပါပိယသိကာ (၄ နည်း)။
 အာပတ္တာဓိကရုဏ်း: သမ္မုခါဝိနယ၊ ပဋိညာတကရဏ၊ တိဏဝတ္ထာရက (၃ နည်း)။
 ကိစ္စာဓိကရုဏ်း: သမ္မုခါဝိနယ (၁ နည်း) သာ။

နိဂုံး

အဓိကရဏသမထ (၇) ပါးသည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင် ပညတ်တော်မူခဲ့သော၊ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အငြင်းပွားမှု၊ အမှုအခင်း ကိစ္စရပ်များကို တရားမျှတ မှန်ကန်စွာ၊ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော ဝိနည်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ဖြစ်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့သည် သံဃာ့ စည်းလုံးညီညွတ်ရေး နှင့် သာသနာတော် သန့်ရှင်း တည်တံ့ရေးကို ရှေးရှုသော အရေးပါသည့် ဝိနည်းဒေသနာများ ဖြစ်ကြပါသည်။ လင်းရောင်ကြည် ဆရာတော် ဦးကောဝိဒါဘိဝံသ (ဝိနည်းပဒေသာ သင်တန်း)
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 အဓိကရဏသမထ (၇)ပါး
 အဓိကရဏသမထ (၇) ပါး
 ကိုးကား 

Category:ကံကြီး ကံငယ်များ
Category:ရဟန်းဝိနည်းများ