သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်

သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

အဓိပ္ပာယ်

“သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်” ဆိုသည်မှာ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် နည်းလမ်းသုံးသွယ်ကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

   “သတိတမံ” ဆိုသည်မှာ “သတိ” (သတိတရား၊ သတိဝီရိယ) သည် “တမံ” (ရေကာတာ၊ ရေကို ထိန်းသိမ်းရန် ဆောက်လုပ်ထားသောအရာ) နှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရေကာတာသည် ရေကို ထိန်းသိမ်းထားသကဲ့သို့ သတိသည် စိတ်ကို မကောင်းသော အတွေးများ၊ အပြုအမူများမှ ထိန်းသိမ်းပေးသည်။
   “ဉာဏ်မြေကတုတ်” ဆိုသည်မှာ “ဉာဏ်” (အသိဉာဏ်၊ ဉာဏ်ပညာ) သည် “မြေကတုတ်” (ရန်သူ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခုခံရန် တူးထားသော ကျင်း) နှင့် တူသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ မြေကတုတ်သည် ရန်သူ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ကာကွယ်ပေးသကဲ့သို့ ဉာဏ်ပညာသည် အန္တရာယ်များနှင့် အခက်အခဲများကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် ကာကွယ်ပေးသည်။
   “ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်” ဆိုသည်မှာ “ပညာစွန်း” (ပညာ၏ အဆုံးအမများ) သည် “ချွန်းကဲ့သို့အုပ်” (ဆင်ကို ထိန်းချုပ်ရန် အသုံးပြုသော ချွန်းကဲ့သို့ ထိန်းချုပ်သည်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ချွန်းသည် ဆင်ကို ထိန်းချုပ်သကဲ့သို့ ပညာသည် စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ပေးသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ စိတ်ကို မကောင်းမှုများမှ ကာကွယ်ရန် သတိတရားကို အသုံးပြုရမည်၊ အန္တရာယ်များကို ရင်ဆိုင်ရန် ဉာဏ်ပညာကို အသုံးပြုရမည်၊ စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ပညာ၏ အဆုံးအမများကို လိုက်နာရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဆိုရိုးစကားသည် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း၏ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြသည်။

ကိုးကားချက်များ

   "သတိရခိုက်ကို စိတ်၌ ဆင်ခြင်မိတာကိုး အဖေရဲ့။ ေဩာ်-ငါဖြင့် မရဏပြည်ရွာကို မနေသာစိုက်စိုက် ဧဝကန် အမှန် လိုက်ရတော့မည်။ သို့လိုက်ပင် လိုက်ရသော်လည်း သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်ရမတဲ့၊" [၁၂၆၈] နော၊ ဒု။ ၄၆။
   "ဟောဒီလို တံဆိပ်လက်ရာ အမှတ်အသား မပါရင် ဘယ်လို အစာအာဟာရမျိုးကိုမှ မစားမသောက်လေနဲ့၊ သိလား။ နို့ပြီး သတိတမံ၊ ဉာဏ်မြေကတုတ်၊ ပညာစွန်း ချွန်းကဲ့သို့အုပ်ရမတဲ့၊" [၁၂၇၉] ဓမ္မစေတီ။ ၂၁၆။

ကိုးကား

Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ