သက်ရှိအရင်း သက်ကင်းအဖျား

သက်ရှိအရင်း သက်ကင်းအဖျား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။

အဓိပ္ပာယ်

“သက်ရှိ အရင်း၊ သက်ကင်း အဖျား” ဆိုသည်မှာ အမည်တစ်ခု၏ နေ့နံကို တွက်ချက်ရာတွင် အသုံးပြုသော နည်းလမ်းတစ်ခုကို ဖော်ပြသော ဆိုရိုးစကားဖြစ်သည်။

   “သက်ရှိ အရင်း” ဆိုသည်မှာ အမည်သည် သက်ရှိအရာ (ဥပမာ-လူ၊ တိရစ္ဆာန်) ကို ရည်ညွှန်းပါက ထိုအမည်၏ “အရင်း” (အစစာလုံး) ကို ယူရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
   “သက်ကင်း အဖျား” ဆိုသည်မှာ အမည်သည် သက်မဲ့အရာ (ဥပမာ-အရာဝတ္ထု၊ နေရာ) ကို ရည်ညွှန်းပါက ထိုအမည်၏ “အဖျား” (အဆုံးစာလုံး) ကို ယူရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုသည်မှာ အမည်တစ်ခု၏ နေ့နံကို တွက်ချက်ရာတွင် ထိုအမည်သည် သက်ရှိကို ရည်ညွှန်းပါက အစစာလုံးကို အသုံးပြုပြီး သက်မဲ့ကို ရည်ညွှန်းပါက အဆုံးစာလုံးကို အသုံးပြုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကိုးကားချက်တွင် ဥပမာများဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။

   “တံခွန်” သည် သက်မဲ့ဖြစ်သောကြောင့် အဆုံးစာလုံး “ခွန်” ကိုယူပြီး တနင်္လာနေ့၏ နံဖြစ်သော “ခ” နှင့် တူညီသောကြောင့် တံခွန်သည် တနင်္လာနံဖြစ်သည်။
   “ဇီးကွက်” သည် သက်ရှိဖြစ်သောကြောင့် အစစာလုံး “ဇီး” ကိုယူပြီး အင်္ဂါနေ့၏ နံဖြစ်သော “ဇ” နှင့် တူညီသောကြောင့် ဇီးကွက်သည် အင်္ဂါနံဖြစ်သည်။

ဤဆိုရိုးစကားသည် ရှေးမြန်မာလူမျိုးတို့၏ အမည်များနှင့် နေ့နံများကို ဆက်စပ်တွက်ချက်ပုံကို ဖော်ပြသည်။

ကိုးကားချက်များ

"မောင်နိုင်ဝင်းဆိုသူသည်သ်ကရှိ အရင်းဟူသောဝေဒစည်းကမ်းအရနိုင် ဟူသော ပထမစာလုံးကိုသာ ယူရပါမည်။…ရန်ကုန်သည ်သက်ကင်းအဖျား ဟူသော ဝေဒစည်းကမ်းအရ နောက်ဆုံးစာလုံးဖြစ်သော ကုန် ကို ယူရပါမည်။" [၁၃၄၇] ဝေဒ၊ ၆။ ၁၃၄။

ကိုးကား

Category:မြန်မာဆိုရိုးစကားများ