ဘာဝရုပ်

ဘာဝရုပ်ဆိုသည်မှာ အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ သတ္တဝါတို့၏ လိင် (sex) ကို အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးဟူ၍ ကွဲပြားစေသော အခြေခံအကြောင်းတရားဖြစ်သည့် ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရား (ကမ္မဇရုပ်) ဖြစ်ပါသည်။ ဤဘာဝရုပ်သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုတည်း၌ တည်ရှိခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ တစ်ကိုယ်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပြီး သတ္တဝါတစ်ဦး၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်၊ အမှတ်အသား၊ အပြုအမူနှင့် အနေအထိုင် အသွင်အပြင်တို့ကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ထားပါသည်။

ဘာဝရုပ်သည် နှစ်မျိုးရှိပါသည်-

 ဣတ္ထိဘာဝရုပ် : အမျိုးသမီးဖြစ်ကြောင်း ရုပ်။
 ပုရိသဘာဝရုပ် : အမျိုးသားဖြစ်ကြောင်း ရုပ်။

ယေဘုယျအားဖြင့် သတ္တဝါတစ်ဦး၏ သန္တာန်၌ ဘာဝရုပ်တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိတတ်ပါသည်။ အမျိုးသား၌ ပုရိသဘာဝရုပ်၊ အမျိုးသမီး၌ ဣတ္ထိဘာဝရုပ် တစ်မျိုးစီသာ ရှိပါသည်။

 ဘာဝရုပ်၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်

အဘိဓမ္မာကျမ်းဂန်များက ဘာဝရုပ်တစ်ခုစီကို ၎င်းတို့၏ သဘောသဘာဝ လေးမျိုးဖြင့် ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားပါသည်။

ဣတ္ထိဘာဝရုပ် (ဣတ္ထိန္ဒြေ)

 လက္ခဏာ : အမျိုးသမီးဖြစ်ခြင်း၏ သဘောလက္ခဏာရှိခြင်း။
 ရသ : "ဤသူကား အမျိုးသမီးတည်း" ဟု ထင်ရှားပြခြင်း ကိစ္စရှိခြင်း။
 ပစ္စုပဋ္ဌာန် : အမျိုးသမီးတို့၏ အောက်ပါအခြင်းအရာတို့၏ အကြောင်းဖြစ်ခြင်းဟူသော အထင်အရှားဖြစ်ခြင်း။
 ဣတ္ထိလိင်္ဂ: အမျိုးသမီး အသွင်သဏ္ဌာန် (ဥပမာ- လက်၊ ခြေ၊ မျက်နှာ သေးငယ်ခြင်း၊ အထက်ပိုင်းကိုယ် မရှင်းလင်းခြင်း)။
 ဣတ္ထိနိမိတ္တ: အမျိုးသမီးဟု သိနိုင်သော အမှတ်အသား (ဥပမာ- ရင်သား၊ မုတ်ဆိတ်မွေးမရှိခြင်း၊ ဆံထုံးပုံ၊ အဝတ်ဝတ်ပုံ)။
 ဣတ္ထိကုတ္တ: အမျိုးသမီးတို့၏ အပြုအမူ (ဥပမာ- ငယ်စဉ်က ဗန်းငယ်၊ ကျည်ပွေ့ငယ်တို့ဖြင့် ကစားခြင်း)။
 ဣတ္ထိအာကပ္ပ: အမျိုးသမီးတို့၏ အသွင်အပြင် (ဥပမာ- သွားပုံ၊ ရပ်ပုံ၊ ထိုင်ပုံ၊ စားသောက်ပုံတို့၌ မရှင်းမလင်းဖြစ်ဟန် ရှိခြင်း)။
 ပဒဋ္ဌာန်: ၎င်းနှင့်အတူဖြစ်သော ကမ္မဇမဟာဘုတ် (ဓာတ်ကြီးလေးပါး)။

ပုရိသဘာဝရုပ် (ပုရိသိန္ဒြေ)

 လက္ခဏာ: အမျိုးသားဖြစ်ခြင်း၏ သဘောလက္ခဏာရှိခြင်း။
 ရသ: "ဤသူကား အမျိုးသားတည်း" ဟု ထင်ရှားပြခြင်း ကိစ္စရှိခြင်း။
 ပစ္စုပဋ္ဌာန် : အမျိုးသားတို့၏ အောက်ပါအခြင်းအရာတို့၏ အကြောင်းဖြစ်ခြင်းဟူသော အထင်အရှားဖြစ်ခြင်း။
 ပုရိသလိင်္ဂ: အမျိုးသား အသွင်သဏ္ဌာန် (ဥပမာ- လက်၊ ခြေ၊ မျက်နှာ ကြီးမားခြင်း၊ အထက်ပိုင်းကိုယ် ရှင်းလင်းခြင်း)။
 ပုရိသနိမိတ္တ: အမျိုးသားဟု သိနိုင်သော အမှတ်အသား (ဥပမာ- ရင်သား ရှင်းလင်းခြင်း၊ မုတ်ဆိတ်၊ ပါးသိုင်းမွေး ရှိခြင်း)။
 ပုရိသကုတ္တ: အမျိုးသားတို့၏ အပြုအမူ (ဥပမာ- ငယ်စဉ်က လယ်ထွန်တမ်း၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်တမ်း ကစားခြင်း)။
 ပုရိသအာကပ္ပ: အမျိုးသားတို့၏ အသွင်အပြင် (ဥပမာ- သွားလာနေထိုင်ပုံတို့၌ သန့်ရှင်းရှင်းလင်းခြင်း)။

ဘာဝရုပ်၏ အကြောင်းနှင့် အကျိုးဆက်

ဘာဝရုပ်သည် ပဋိသန္ဓေအခါကတည်းက စတင်ဖြစ်ပေါ်သော ကမ္မဇရုပ်ဖြစ်ပါသည်။ ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကံသည် ၎င်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုကံကို ပြုစဉ်က အမျိုးသား သို့မဟုတ် အမျိုးသမီးဘဝ၏ အသွင်အပြင်၊ အပြုအမူတို့ကို နှစ်သက်တပ်မက်ခဲ့သော တဏှာ က ချယ်လှယ်ခဲ့ပါသည်။

 မျိုးစေ့ဥပမာ: ဣတ္ထိန္ဒြေ (ဣတ္ထိဘာဝရုပ်) နှင့် ပုရိသိန္ဒြေ (ပုရိသဘာဝရုပ်) တို့သည် မျိုးစေ့ (ဗီဇ) နှင့်တူပါသည်။ မျိုးစေ့ကို အကြောင်းပြု၍ အပင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အခက်အရွက်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့၊ ဘာဝရုပ်ကို အကြောင်းပြု၍ လိင်၊ နိမိတ်၊ ကုတ္တ၊ အာကပ္ပ ဟူသော အကျိုးဆက်များ ဖြစ်ပေါ်လာရပါသည်။
 စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ပုံ: ဤဘာဝရုပ်သည် မိမိနှင့်ဆိုင်သော လိင်၏ အသွင်အပြင်၊ အပြုအမူများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်လိင်၏ အသွင်အပြင်၊ အပြုအမူများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် ချုပ်ကိုင်ထား၊ စိုးမိုးထားပါသည်။ ထိုသို့ အကြီးအကဲအဖြစ် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်တတ်သောကြောင့် "ဣန္ဒြေ" (Indriya) ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

 ထူးခြားသော အခြေအနေများ

ဥဘတောဗျည်း (လိင်နှစ်မျိုးပါသူ)

 ဥဘတောဗျည်း ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌ ဘာဝရုပ်နှစ်မျိုးလုံး ပြိုင်တူမရှိပါ။ အချိန်ကာလတစ်ခုအတွင်း၌ ဘာဝရုပ် တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိပါသည်။ မိန်းမ ဥဘတောဗျည်း၌ ဣတ္ထိဘာဝရုပ်သာရှိပြီး၊ ယောက်ျား ဥဘတောဗျည်း၌ ပုရိသဘာဝရုပ်သာ ရှိပါသည်။
 ဒုတိယလိင်အင်္ဂါ (ဗျည်း) ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှာ ဘာဝရုပ်ကြောင့်မဟုတ်ဘဲ၊ ကံလျှင်အဖော်ရှိသော ရာဂစိတ် ကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု အဋ္ဌကထာက ရှင်းပြပါသည်။ ဥပမာ- မိန်းမ ဥဘတောဗျည်းသည် အခြားအမျိုးသမီးအပေါ် ရာဂစိတ်ဖြစ်သောအခါ ယောက်ျားနိမိတ် ထင်ရှားလာပြီး၊ အမျိုးသားအပေါ် ရာဂစိတ်ဖြစ်သောအခါ မိန်းမနိမိတ် ထင်ရှားလာသည်ဟု ဆိုပါသည်။

လိင်ပြောင်းခြင်း 

 ပဝတ္တိကာလ (ဘဝအလယ်) ၌ လိင်ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်တတ်ပါသည်။ အမျိုးသားမှ အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသမီးမှ အမျိုးသားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်ပါသည်။
 ဤသို့ပြောင်းလဲခြင်းသည် အားကြီးသော ကုသိုလ်ကံ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ကံကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု ကျမ်းဂန်များက ရှင်းပြပါသည်။
 အားကြီးသော အကုသိုလ်ကြောင့် မြတ်သော ပုရိသလိင် ကွယ်ပျောက်ပြီး၊ အားနည်းသော ကုသိုလ်ကြောင့် ယုတ်သော ဣတ္ထိလိင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
 အားကြီးသော ကုသိုလ်ကြောင့် ယုတ်သော ဣတ္ထိလိင် ကွယ်ပျောက်ပြီး၊ အားကောင်းသော ကုသိုလ်ကြောင့် မြတ်သော ပုရိသလိင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။

ဝိပဿနာရှုပွားခြင်း

 ယောဂီတစ်ဦးသည် မိမိ၏သန္တာန် (အဇ္ဈတ္တ) ၌ မိမိ၏ ဘာဝရုပ်တစ်မျိုးတည်းကိုသာ ရှုမှတ်နိုင်ပါသည်။
 သူတစ်ပါးသန္တာန် (ဗဟိဒ္ဓ) ကို ရှုရာ၌မူ ဘာဝရုပ်နှစ်မျိုးလုံးကို သဘောတရားအားဖြင့် သိနိုင်သော်လည်း၊ အနုပဒသုတ္တန်ဋီကာ ညွှန်ကြားချက်အရ သာဝကတို့သည် ဝိပဿနာရှုရာ၌ ယောက်ျား၊ မိန်းမ စသည်ဖြင့် သန္တာန်ခွဲခြားမှုမပြုဘဲ ဗဟိဒ္ဓတရားတို့ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ခြုံငုံရှုမှတ်သင့်သည်ဟု ဆိုပါသည်။
 ရှုကွက်: ဘာဝရုပ်ကို ရှုလိုပါက တစ်ကိုယ်လုံး၌ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသော ဘာဝဒသကကလာပ် (ဘာဝရုပ်ပါသော ရုပ်အစုအဝေး) ကို ဓာတ်ခွဲ၍၊ ထိုအတွင်းမှ ဘာဝရုပ်ကို ရွေးထုတ်ကာ ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမြင်အောင် ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ဣတ္ထိန္ဒြေ = ဣတ္ထိဘာဝရုပ်
 ပုရိသဘာဝရုပ်
 ဘာဝရုပ်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ