ဗောဓိပက္ခိယတရား

ဗောဓိပက္ခိယတရားသည် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဗောဓိဉာဏ် (မဂ်ဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်ရန် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားများကို ဆိုလိုသည်။ ဤတရားများသည် မဂ်ဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိရန် အထောက်အကူဖြစ်ပြီး၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရန် လမ်းစဉ်အဖြစ် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဟောကြားထားသည်။ ဗောဓိပက္ခိယတရားသည် အမျိုးတူအုပ်စု ၇ မျိုးနှင့် သရုပ်အရေအတွက် ၃၇-ပါး (သို့မဟုတ် သညာ ၆-ပါးထည့်လျှင် ၄၃-ပါး)ဣတိဝုတ်၊၂၄၆။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၄၀။ နေတ္တိ ပါဠိတော် (၉၃) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ ဤတွင် ဗောဓိပက္ခိယတရား၏ အဓိပ္ပာယ်၊ အမျိုးအစားများ၊ တရားကိုယ်နှင့် ကိစ္စများ၊ ဝိသုဒ္ဓိလမ်းစဉ်နှင့် ဆက်စပ်မှုများကို ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြထားသည်။

ဗောဓိပက္ခိယတရား၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် သဘောသဘာဝ

ဗောဓိပက္ခိယ (တိ) [ဗောဓိပက္ခ+ဣသ]တရားသည် “အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်-ဗောဓိဉာဏ်-၏ အဖို့အစု၌ဖြစ်သော၊ ဗောဓိဉာဏ်အား ကျေးဇူး ပြုတတ်သော” တရားများကို ဆိုလိုသည်။ မဂ်ဉာဏ် ၄-ပါး၏ အဖို့အစုအသင်း အပင်း၌ ဖြစ်သောတရား၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ် အောင်ကျေးဇူးပြုတတ်သော မဟာကုသိုလ် ကြိယာ အပ္ပနာဇောနှင့်ယှဉ်သော တရားများကို ဗောဓိပက္ခိယတရားဟု ဆိုလိုသည်။နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၉၆။  ဗောဓိပက္ခိယတရားများသည် လောကီကုသိုလ်နှင့် လောကုတ္တရာတရားများအဖြစ် အကျုံးဝင်ပြီး၊ သီလ၊ သမထ၊ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဣတိဝုတ္တကပါဠိတော်တွင် ဤသို့ ဟောကြားထားသည်။

 အရိယသာဝကသည် ဗောဓိပက္ခိယတရား ၇ မျိုးကို ဘာဝနာအားထုတ်လျက် နေသည်။အရိယာသာဝကော သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။ ဣတိဝုတ်၊၂၄၆။(-ဒီ၊၃၊၈၀။ အံ၊၂၊၆၁၊၂၆၆။ ပဋိသံ၊၁၇၁၊၂၆၄။ နေတ္တိ၊၂၇။) ဗောဓိပက္ခိယာနန္တိ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေနဗောဓိတိလဒ္ဓနာမဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ မဂ္ဂဉာဏဿေဝ ဝါ ပက္ခေ ဘဝါနံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ။ ဗောဓိကောဋ္ဌာသိယာနန္တိ အတ္ထော ဗောဓိပက္ခိကာနန္တိပပါဌော”ဗောဓိပက္ခဝန္တာနံ ဗေဓိပ‌က္ခေ ဝါ နိယုတ္တာနန္တိ အတ္ထော။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၄၀-၁။ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃။၂၈၊၉၈။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂။၈၂၊ ၁၆၈-၉။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ။၉၇။ ဒီ၊ဋီ၊၃။၅ဝ။ နေတ္တိ၊ဝိ။၁၃၇။)

ဤတရားများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ဦးတည်ရန် အခြေခံအင်္ဂါများဖြစ်သည်။

ဗောဓိပက္ခိယတရား၏ အမျိုးအစားများ

ဗောဓိပက္ခိယတရားသည် အမျိုးတူအုပ်စု ၇ မျိုးနှင့် သရုပ်အရေအတွက်အားဖြင့် ၃၇-ပါး (သို့မဟုတ် သညာ ၆-ပါးထည့်လျှင် ၄၃-ပါး) အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ ဤအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

 သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး: ကာယာနုပဿနာ၊ ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ။
 သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ပါး: အနုပ္ပန္နအကုသိုလ်မဖြစ်စေရန်၊ ဥပ္ပန္နအကုသိုလ်ပယ်ရှားရန်၊ အနုပ္ပန္နကုသိုလ်ဖြစ်ပေါ်စေရန်၊ ဥပ္ပန္နကုသိုလ်တိုးပွားစေရန်။
 ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါး: ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်၊ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ်။
 ဣန္ဒြေ ၅-ပါး: သဒ္ဓိန္ဒြေ၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ သတိန္ဒြေ၊ သမာဓိန္ဒြေ၊ ပညိန္ဒြေ။
 ဗိုလ် ၅-ပါး: သဒ္ဓါဗိုလ်၊ ဝီရိယဗိုလ်၊ သတိဗိုလ်၊ သမာဓိဗိုလ်၊ ပညာဗိုလ်။
 ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး: သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်။
 မဂ္ဂင် ၈-ပါး: သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ။

ထို့အပြင်၊ နေတ္တိပါဠိတော် (နေတ္တိ၊၉၃) တွင် အနိစ္စသညာ၊ ဒုက္ခသညာ၊ အနတ္တသညာ၊ ပဟာနသညာ၊ ဝိရာဂသညာ၊ နိရောဓသညာ ဟူသော သညာ ၆-ပါးကို ထည့်သွင်းပြီး ဗောဓိပက္ခိယတရား ၄၃-ပါးဟု ဖော်ပြထားသည်။

ဗောဓိပက္ခိယတရား၏ တရားကိုယ်နှင့် ကိစ္စများ

ဗောဓိပက္ခိယတရားများကို အကျဉ်းချုပ်၍ တရားကိုယ်ကောက်လျှင် အောက်ပါ စေတသိက်များအဖြစ် ၁၄-ပါး (သို့မဟုတ် ပဿဒ္ဓိကို ၂-မျိုးခွဲလျှင် ၁၅-ပါး) ရှိသည်။သင်္ဂဟ။၅ဝ။ ပရမတ္ထ ဒီပနီဋီကာ (၃၅၈)

 ဆန္ဒ (ဣဒ္ဓိပါဒ်ကိစ္စ)
 စိတ် (ဣဒ္ဓိပါဒ်ကိစ္စ)
 ပီတိ (ဗောဇ္ဈင်ကိစ္စ)
 ပဿဒ္ဓိ (ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ - ဗောဇ္ဈင်ကိစ္စ)
 ဥပေက္ခာ (တတြမဇ္ဈတ္တတာ - ဗောဇ္ဈင်ကိစ္စ)
 ဝိတက် (သင်္ကပ္ပ - မဂ္ဂင်ကိစ္စ)
 ဝိရတိ ၃-ပါး (သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ - မဂ္ဂင်ကိစ္စ)
 သဒ္ဓါ (ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်ကိစ္စ)
 သမာဓိ (ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ)
 ပညာ (ဣဒ္ဓိပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ)
 သတိ (သတိပဋ္ဌာန်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ)
 ဝီရိယ (သမ္မပ္ပဓာန်၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ)

ကိစ္စအရေအတွက်
တရားကိုယ်တစ်ခုစီသည် အောက်ပါအတိုင်း ကိစ္စများကို ထမ်းရွက်သည်။
 ဆန္ဒ၊ စိတ်: ဣဒ္ဓိပါဒ်ကိစ္စ ၁ ခု
 ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ၊ ဥပေက္ခာ: ဗောဇ္ဈင်ကိစ္စ ၁ ခု
 ဝိတက်၊ ဝိရတိ ၃-ပါး: မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၁ ခု
 သဒ္ဓါ: ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်ကိစ္စ ၂ ခု
 သမာဓိ: ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၄ ခု
 ပညာ: ဣဒ္ဓိပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၅ ခု
 သတိ: သတိပဋ္ဌာန် ၄ ခု၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၈ ခု
 ဝီရိယ: သမ္မပ္ပဓာန် ၄ ခု၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်၊ ဣန္ဒြေ၊ ဗိုလ်၊ ဗောဇ္ဈင်၊ မဂ္ဂင်ကိစ္စ ၉ ခု

ဤတရားကိုယ်များသည် မဂ်ခဏ၊ ဖိုလ်ခဏတို့၌ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ ၎င်းတို့၏ ဆန့်ကျင်ဖက်တရားများကို အမြစ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးပြီး ကိစ္စများကို ပြီးစီးစေသည်။ ဥပမာ - ဝီရိယသည် လောကုတ္တရာစိတ်၌ သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ကိစ္စ၊ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်၊ ဝီရိယိန္ဒြေ၊ ဝီရိယဗိုလ်၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမ္မာဝါယာမမဂ္ဂင်ကိစ္စများကို တစ်ပြိုင်နက် ပြီးစီးစေသည်။

ဗောဓိပက္ခိယတရားနှင့် ဝိသုဒ္ဓိလမ်းစဉ်
သီလဝိသုဒ္ဓိအစရှိသော ခြောက်ပါးသော လောကီ ဝိသုဒ္ဓိတို့၏ အစဉ်အားဖြင့် ဖြစ်သော လောကီကုသိုလ်ကြိယာစိတ္တုပ္ပါဒ် တို့၌ကား ထိုက်သည်အားလျော်စွာ အထူးထူးသော ခဏတို့၌ အသီးသီးသော ဗောဓိပက္ခိယ တရားတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့်မျက် မှောက်ဘဝ၌ မဂ်ဖိုလ်အခြေဖြစ်စိမ့်သောငှါ ရည်မှန်း၍ ကျင့်ကြံဖြည့် ဆည်းပူးအပ်ကုန်သော သီလဘာဝနာတို့၌ ပါရှိသော သဒ္ဓါ သတိ စသော တရားတို့ကို ဗောဓိပက္ခိယဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။ တို့တူ မဂ်ဖိုလ်၏ အခြေဖြစ်စိမ့်သောငှါ ကြိုစားအပ်ကုန်သော မဟဂ္ဂုတ် ဈာန်တို့၌ပါရှိသောသဒ္ဓါ, သတိစသောတရား တို့ကိုလည်း ဗောဓိပက္ခိယဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။ မဂ်အခြေဖိုလ်အခြေဖြစ်ဖို့အတွက် သီလ စသည် ဆောက်တည်သောအခါ၌ဖြစ်သော မဟာကုသိုလ်စိတ် မဂ်ဖိုလ်အခြေဖြစ်ဖို့အတွက် ကြိုးစားအားထုတ်အပ်သော မဟဂ္ဂုတ်ဈာန်စိတ်တို့၌ယှဉ်နေသော သဒ္ဓါ သတိ စသော စေတသိက်များလည်း ဗောဓိပက္ခိယအမည်ရကြသည်ပင် ဟူလို။ (ပရမတ္ထဒီပနီ။ ၃၅၂၊ ၃၅၉။) 

၁. သီလဝိသုဒ္ဓိ
သီလဝိသုဒ္ဓိလေးပါး (ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ၊ ဣန္ဒိယသံဝရသီလ၊ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ၊ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ) ကို ဖြည့်ကျင့်သောအခါ မဟာကုသိုလ်စိတ်များတွင် ဗောဓိပက္ခိယတရားများ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။

 ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ၊ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ:
 ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၃-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါးနှင့်အတူ)
 တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၈-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)
 ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၂-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကြဉ်)
 သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၇-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)

 ဣန္ဒိယသံဝရသီလ၊ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ:
 ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၅-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)
 ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၄-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)

မှတ်ချက်: သီလဝိသုဒ္ဓိလေးပါးသည် သမထသို့မဟုတ် ဝိပဿနာမဟုတ်သောကြောင့်၊ သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါးကို မရအပ်ပေ။ ဣန္ဒိယသံဝရသီလနှင့် ပစ္စယသန္နိဿိတသီလသည် ဝိရတိသီလမဟုတ်သောကြောင့် ဝိရတိမဂ္ဂင် ၃-ပါးကိုလည်း မရအပ်ပေ။

၂. စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ
စိတ္တဝိသုဒ္ဓိသည် သမာဓိ (ဧကဂ္ဂတာ) ကို ဆိုလိုပြီး၊ သမထကမ္မဋ္ဌာန်းများဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ အောက်ပါ ကမ္မဋ္ဌာန်းများဖြင့် ဗောဓိပက္ခိယတရားများ ဖြစ်ပေါ်သည်။

 ကာယဂတာသတိ၊ အသုဘ ၁၀-ပါး (ဥပစာရသမာဓိ):
 ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၁-ပါး (ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ သတိပဋ္ဌာန် ၃-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၆-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)
 ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ သတိပဋ္ဌာန် ၃-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၅-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)

 ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး၊ အာနာပါနဿတိ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရ (ဥပစာရသမာဓိ):
 ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၅-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)
 ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၄-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)

 အသုဘ ၁၀-ပါး၊ ကာယဂတာသတိ (အပ္ပနာသမာဓိ၊ ပထမဈာန်):
 ဗောဓိပက္ခိယ ၃၁-ပါး (ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ သတိပဋ္ဌာန် ၃-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)

 ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး၊ အာနာပါနဿတိ၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ (ပထမဈာန်):
 ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)

 ဒုတိယ၊ တတိယဈာန်:
 ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (သမ္မာသင်္ကပ္ပမဂ္ဂင်ကြဉ်)

 စတုတ္ထ၊ ပဉ္စမဈာန်:
 ဗောဓိပက္ခိယ ၂၈-ပါး (ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကြဉ်)

၃. ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ၊ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ
 ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၀-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၅-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)
 ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၄-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)

၄. မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၊ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ
 ပထမ၊ ဒုတိယစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၄-ပါး (ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 တတိယ၊ စတုတ္ထစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၉-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)
 ပဉ္စမ၊ ဆဋ္ဌစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၃၃-ပါး (ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝိရတိ ၃-ပါးကြဉ်)
 သတ္တမ၊ အဋ္ဌမစိတ်: ဗောဓိပက္ခိယ ၂၇-ပါး (ပညာဆိုင်ရာ ၅-ပါးကြဉ်)

သတိပဋ္ဌာန်နှင့် သမထ၊ ဝိပဿနာ၏ ဆက်စပ်မှု
 ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်: သမထနှင့် ဝိပဿနာ နှစ်မျိုးစလုံးနှင့် ဆက်စပ်သည်။
 ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ: ဝိပဿနာနှင့်သာ ဆက်စပ်သည်။

ဗောဓိပက္ခိယတရားနှင့် မဂ်ဖိုလ်
ဗောဓိပက္ခိယတရားများသည် မဂ်ဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိရန် အခြေခံဖြစ်ပြီး၊ သီလ၊ သမထ၊ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်များတွင် ပါဝင်သည်။ ဤတရားများသည် မဟာကုသိုလ်စိတ်၊ မဟဂ္ဂုတ်ဈာန်စိတ်များတွင် ယှဉ်နေသော သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ ဝီရိယစသည့် စေတသိက်များဖြစ်ပြီး၊ လောကီဘာဝနာမှ လောကုတ္တရာမဂ်ဖိုလ်သို့ ဦးတည်စေသည်။

ဗောဓိပက္ခိယတရားများ၏ အကျယ်ပုံစံကို လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဗောဓိပက္ခိယဒီပနီ နှင့် ဗောဇ္ဈင်္ဂပုဒ်တို့တွင် ဆက်လက်လေ့လာနိုင်သည်။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ဗောဓိပက္ခိယတရားကို ပြဆိုချက်
 ဗောဓိပက္ခိယတရား (၃၇) ပါး
 အရိယမဂ်ခဏ၌ ဗောဓိပက္ခိယတရား (၃၇) ပါး ဖြစ်ပုံ

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ