အာယတန ၁၂-ပါး

အာယတနဟူသည် စက္ခာယတန, သောတာယတန-စသောတရား (စိတ်စေတသိက်တရားတို့၏ မိမိ မိမိတို့ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကိစ္စကို ကြိုးစား အားထုတ် ပြုလုပ်ကြရာဖြစ်သော တရား၊ စိတ် စေတသိက်တရားတို့ကိုချဲ့ထွင်တတ်သော တရား၊ ရှည်လျားစွာသော သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲကို ဆောင်တတ် ဖြစ်စေတတ်သောတရား၊ စိတ် စေတသိက် တရားတို့၏–နေရာဌာန–ရောပြွမ်းတည်မှီရာဌာန-စုဝေးပေါင်းဆုံရာဌာန-ဖြစ်ပေါ်ရာဒေသ-အကြောင်း-ဖြစ်သောတရားကို ဆိုလိုသည်။ အာယတန (န) [အာ+ယတ+ယု။ အာယ+ တခု+အ။ အာယတ+နီ+အ] (၁) အာယတနတရား၊ (၂) နေရာဌာန။ (၃) ရောပြွမ်း တည်မှီရာဌာန။ (၄) စုဝေးပေါင်းဆုံရာဌာန။ (၅) ဖြစ်ပေါ်–ပေါက်ဖွား—ရာဒေသ။ (၆) တည်ရာမှီရာ။ (၇) အကြောင်း။ (၈)စေတီ၊ နတ်ကွန်း၊ ဘုရားကျောင်း။ (၉) ပညတ်မျှ၊ ပုဒ်ပြည့်ကာမျှ၊ ပဒပူရဏ။ (၁ဝ) ဖြစ်ခြင်း။ (၁၁) အာတယနမည်သော ငါး။ အာယတနဒွါရလည်း ကြည့်။

အာယတန (၁၂) ပါး စာရင်း နှင့် တရားကိုယ်များ

အာယတန (၁၂) ပါးကို အတွင်း အာယတန (၆) ပါး နှင့် အပြင် အာယတန (၆) ပါး ဟူ၍ နှစ်မျိုး ခွဲခြားထားပါသည်-

 အတွင်း အာယတန (၆) ပါး (ဒွါရ - တံခါးများ):
 စက္ခာယတန: စက္ခုပသာဒ (မျက်စိအကြည်ဓာတ်)
 သောတာယတန: သောတပသာဒ (နားအကြည်ဓာတ်)
 ဃာနာယတန: ဃာနပသာဒ (နှာခေါင်းအကြည်ဓာတ်)
 ဇိဝှါယတန: ဇိဝှါပသာဒ (လျှာအကြည်ဓာတ်)
 ကာယာယတန: ကာယပသာဒ (ကိုယ်အကြည်ဓာတ်)
 မနာယတန: လောကီစိတ် (၈၁) ပါး (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အရ လောကီ ဝိညာဏဓာတ် ၇ ပါး - ပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀၊ မနောဓာတ် ၃၊ မနောဝိညာဏဓာတ် ၆၈ ပါး)

 အပြင် အာယတန (၆) ပါး (အာရုံ - အာရမ္မဏ):
 ရူပါယတန: ရူပါရုံ (အဆင်း)
 သဒ္ဒါယတန: သဒ္ဒါရုံ (အသံ)
 ဂန္ဓာယတန: ဂန္ဓာရုံ (အနံ့)
 ရသာယတန: ရသာရုံ (အရသာ)
 ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန: ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (အတွေ့အထိ - ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယောဓာတ်)
 ဓမ္မာယတန: စေတသိက် (၅၂) ပါး၊ သုခုမရုပ် (၁၆) ပါး (ပသာဒရုပ် ၅ ပါး၊ ဂေါစရရုပ် ၇ ပါး၊ ဘာဝရုပ် ၂ ပါး၊ ဟဒယရုပ် ၁ ပါး၊ ဇီဝိတရုပ် ၁ ပါး ဟု ရေတွက်လျှင် ၁၆ ပါး မဟုတ်သော်လည်း အဘိဓမ္မာနည်းအရ ပသာဒရုပ် ၅ ပါးနှင့် ဘာဝရုပ် ၂ ပါး မှ လွဲသော သုခုမရုပ် ၁၆ ပါး)၊ (မှတ်ချက်- နိဗ္ဗာန် နှင့် ပညတ် တို့သည် ဓမ္မာရုံ ဖြစ်သော်လည်း ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဖြစ်သော ဤအာယတနပိုင်း၌ ထည့်မရေ)

အာယတန အမည်ရခြင်း (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်)

အာယတန ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ အဓိပ္ပာယ် (၃) မျိုး ရှိသည်-
 အာယတနတော (အားထုတ်ရာဖြစ်ခြင်း): စိတ်၊ စေတသိက်တို့သည် မိမိတို့၏ ကိစ္စများကို (သက်ဆိုင်ရာ အာယတနကို မှီ၍) အားထုတ်ရာ၊ ဖြစ်ပွားရာ ဖြစ်သောကြောင့်။ (ဥပမာ- စက္ခာယတနနှင့် ရူပါယတနကို အကြောင်းပြု၍ စက္ခုဝိညာဏ် စသော စိတ်စေတသိက်များ ဖြစ်ပွား အလုပ်လုပ်ကြရသည်။)
 အာယာနံ တနနတော (ချဲ့ထွင်တတ်ခြင်း): မိမိတို့ကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၊ စေတသိက် (အာယ) တို့ကို ကျယ်ပြန့်အောင် ချဲ့ထွင်တတ်သောကြောင့်။ (ဥပမာ- ကောင်းသော အာရုံကြောင့် ပြုံးခြင်း၊ မကောင်းသော အာရုံကြောင့် မဲ့ခြင်း၊ ကုသိုလ်/အကုသိုလ် ပွားများခြင်း၊ ဝိပဿနာဉာဏ် တိုးပွားခြင်း စသည်ဖြင့် စိတ်အစဉ်ကို ချဲ့ထွင်ပေးသည်။)
 အာယတဿ စ နယနတော (ရှည်လျားသော ဆင်းရဲကို ဆောင်ခြင်း): အဆုံးမထင် ရှည်လျားသော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ ဒုက္ခကို (ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်စေခြင်းဖြင့်) ရှည်သည်ထက် ရှည်အောင် ဆောင်ယူတတ်သောကြောင့်။

အာယတန (၁၂) ပါး ခွဲခြား ဟောကြားရခြင်း

 ပရမတ်တရား အားလုံးသည် မိမိသဘောကို ဆောင်သည့်အတွက် "ဓမ္မ" ချည်း ဖြစ်သော်လည်း "ဓမ္မာယတန" ဟု တစ်ခုတည်း မဟောဘဲ (၁၂) ပါး ခွဲခြား ဟောရခြင်းမှာ ဝိညာဏ် (၆) ပါး (မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ် စသည်) တစ်ခုစီ ဖြစ်ပေါ်လာရန် လိုအပ်သော ဒွါရ (တံခါး) နှင့် အာရုံ (အာရမ္မဏ) တို့ကို ကွဲကွဲပြားပြား သိစေလိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
 ဒွါရ-အာရုံ ဆက်သွယ်မှု:
 စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> စက္ခာယတန (ဒွါရ) + ရူပါယတန (အာရုံ)
 သောတဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> သောတာယတန (ဒွါရ) + သဒ္ဒါယတန (အာရုံ)
 ဃာနဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> ဃာနာယတန (ဒွါရ) + ဂန္ဓာယတန (အာရုံ)
 ဇိဝှါဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> ဇိဝှါယတန (ဒွါရ) + ရသာယတန (အာရုံ)
 ကာယဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> ကာယာယတန (ဒွါရ) + ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန (အာရုံ)
 မနောဝိညာဏ် ဖြစ်ရန် -> မနာယတန (ဒွါရ = ဘဝင်စိတ်) + ဓမ္မာယတန (အာရုံ)

မနာယတန နှင့် ဓမ္မာယတန အထူးရှင်းလင်းချက်

 မနာယတန: လောကီစိတ် အားလုံးကို ဆိုလိုသော်လည်း၊ မနောဒွါရ (စိတ်တံခါး) အဖြစ် အလုပ်လုပ်ရာ၌မူ ဘဝင်္ဂစလန သို့မဟုတ် ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ ဟုခေါ်သော ဘဝင်စိတ် ကိုသာ အဓိကအားဖြင့် မနာယတန (မနောဒွါရ) ဟု ကောက်ယူရသည်။ (ဘဝင်စိတ်သည် မနာယတန၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သည်)။
 ဓမ္မာယတန: မနောဝိညာဏ်၏ အာရုံများဖြစ်ကြသော စေတသိက် (၅၂) ပါး နှင့် သုခုမရုပ် (၁၆) ပါး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပဉ္စဝိညာဏ်တို့၏ အာရုံများ မဟုတ်ပေ။ (ပသာဒရုပ် ၅ ပါးသည် အခြား အာယတန အမည်ရပြီးဖြစ်၍၊ စိတ်သည် မနာယတန အမည်ရပြီး ဖြစ်၍ ဓမ္မာယတန၌ မပါဝင်။ နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ်တို့သည် ဝိပဿနာ အရှုခံ၌ အဓိက မဟုတ်၍ ချန်လှပ်ထားသည်။)
 ဟဒယဝတ္ထု: ဝိပဿနာရှုရာ၌ အရေးပါသော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် သုခုမရုပ် (၁၆) ပါးတွင် ပါဝင်သဖြင့် ဓမ္မာယတန ၌ အကျုံးဝင်သည်။

ဓာတ် (၁၈) ပါး နှင့် ဆက်သွယ်မှု

ဤ အာယတန (၁၂) ပါး (ဒွါရ ၆ ပါး + အာရုံ ၆ ပါး) ကို ၎င်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိညာဏ် (၆) ပါး နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ ဓာတ် (၁၈) ပါး ဖြစ်လာသည်။ ဤသည်မှာလည်း ဝိညာဏ်ဖြစ်စဉ်ကို ပိုင်းခြားစိတ်ဖြာသော နည်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 အာယတန (၁၂) ပါး
 အာယတန (၁၂) ပါးနည်းအားဖြင့် ရုပ်-နာမ် သိမ်းဆည်းပုံ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ