အနိစ္စ

အနိစ္စ (တိ) [(၁) န + နိစ္စ။ (၂) န + ဣစ္စ။ (အနိတျ-သံ)] မမြဲသော၊ အမြဲမရှိသော၊ = တရား၊ ခန္ဓာငါးပါး ကို ဆိုလိုသည်။

အနက်အဓိပ္ပာယ်များ

 (၁) (က) မတည်မြဲသော။
န နိစ္စံ န သဿတံ တံ အနိစ္စံ။သံ၊ဋီ၊၂၊၅၀။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၂၆။
 (ခ) မခိုင်မြဲသော။
န နိစ္စာတိ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝတ္တာ၊ ဓုဝံ နိစ္စံ။သံ၊ဋီ၊၂၊၁၄၆။ န နိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ ဣတ္တရာ ခဏဘင်္ဂုရာ။ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၁။

 (၂) မကပ်ရောက်အပ်သော။
(က) မခိုင်မြဲသောကြောင့် ဤသင်္ခါရတို့သည် ငါ၏ ချမ်းသာသုခတည်းဟု မချဉ်းကပ်အပ်သော။ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ၊ တတော ဧဝ “နယိမေ မယှံ သုခါ”တိ ဝါ န ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အနိစ္စာ။သံ၊ဋီ၊၁၊၇၅။
(ခ) တခဏမျှသာ တည်သဖြင့်၎င်း အခါခပ်သိမ်း ဖြစ်လေ့မရှိသဖြင့်၎င်း မချဉ်းကပ်အပ်သော။
ဧတဉှိ န နိစ္စံ ခဏိကတာယ အသဒါဘာဝိတာယ ဝါ န ဣစ္ဆံ န ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ အနိစ္စံ။ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၃၉၄။

အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာတို့၏ အဖွင့်များ

ဤ အနိစ္စပုဒ်ကို အဖွင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့၌ အနတ္တနည်းတူ အရာအားလျော်စွာ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ဖွင့်ပြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယင်းတို့ကား-
 ဖြစ်ပြီးနောက် မရှိ၊ ပျက်စီး၊ ချုပ်ပျောက်တတ်သော (ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌ)၊
 ဖြစ်ခြင်း, ပျက်ခြင်းဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော (ဥပ္ပါဒဝယပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌ)၊
 ဖောက်ပြန်တတ်သော (ဝိပရိဏာမဋ္ဌ)၊
 အခိုက်အတန့်မျှ ဖြစ်သော (တာဝကာလိကဋ္ဌ)၊
 ဖြစ်ခြင်း (အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် သင်္ခတတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း, မရှိခဲ့ဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း, ခန္ဓာကိုယ်ကို ရခြင်း = ဥပ္ပါဒ)၊ ပျက်ခြင်း (ဖြစ်ပြီးသော ထိုသင်္ခတတရားတို့၏ ခဏအားဖြင့် ချုပ်ခြင်း = ဝယ), အခြားတစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း (ခဏိကဇရာဖြင့် ဖောက်ပြန်ခြင်း အညထတ္တ) သဘောရှိသော (ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝဋ္ဌ)၊
 တစ်ပါးသော အစွမ်းကို လွန်နိုင်ခြင်း မရှိသော (အနိစ္စန္တိကဋ္ဌ)၊
 ပျက်ပြုန်းကုန်ဆုံးတတ်သော (ခယဋ္ဌ)၊
 အစအဆုံးရှိသော (အာဒိအန္တဝန္တဋ္ဌ)၊
 နိစ္စသဘောကို ပယ်တတ်သော၊ နိစ္စသဘော၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သော (နိစ္စပဋိက္ခေပဋ္ဌ)၊ စသည်တို့တည်း။မူလဋီကာ၊၂၊၃၇။ အနုဋီကာ၊၂၊၄၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၄၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၀-တို့ ကြည့်။

၎င်းတို့တွင် ဟုတွာ အဘာဝ-အနက်နှင့် ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝ-အနက်တို့ကို အဖွင့် များသည်ကို တွေ့ရသည်။

အနိစ္စန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ကသ္မာ? ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝါတိ၊ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တသဘာဝတောတိ အတ္ထော။ တတ္ထ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇနံ အဟုတွာ သမ္ဘဝေါ အတ္တလာဘော ဥပ္ပါဒေါ၊ ဥပ္ပန္နာနံ တေသံ ခဏနိရောဓော ဝိနာသော ဝယော။ ဇရာယ အညထာဘာဝေါ အညထတ္တံ။ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၃၄၃။

တတ္ထ ကာရဏံ ဝဒန္တော “ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝေါ”တိ အာဟ။ ဥပ္ပါဒေါ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ၊ ဝယော ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ၊ အညထတ္တံ ဇရာ၊ တေသံ သဗ္ဘာဝတောတိ အတ္ထော။ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၈။

အနိစ္စနှင့်သက်ဆိုင်သော ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ ကိုးကားချက်များ

 စက္ခု အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ။အဘိ၊ဝိ၊၆၉။
 စက္ခု တာဝ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စံ ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတော ဝိပရိဏာမတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပဋိက္ခေပတောတိ။အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၅။ (မူလဋီကာ၊၂၊၃၇။ အနုဋီကာ၊၂၊၄၁ တို့လည်း ကြည့်။)
 အနိစ္စန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ၊ ကသ္မာ? ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝါ, ဟုတွာ အဘာဝတော ဝါ။အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၆-၂၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၈-တို့လည်း ကြည့်။)
 သော သဗ္ဗသင်္ခါရေ အနိစ္စန္တိကတော, တာဝကာလိကတော, ဥပ္ပါဒဝယပရိစ္ဆန္နတော၊ ဥပလောကတော, စလတော, ပဘင်္ဂုတော, အဒ္ဓုဝတော, ဝိပရိဏာမဓမ္မတော အဿာရကတော, ဝိဘဝတော, သင်္ခတတော မရဏဓမ္မတောတိအာဒီဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စာတိ ပဿတိ။ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၉။
 ...အာဒိပဒေန အာဒိအန္တဝန္တတော, နိစ္စပဋိက္ခေပတောတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော။ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၅၃။
 ရူပံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။ပဋိသံ၊၃၆။
 အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ တတ္ထ တတ္ထေဝ ခီယနဘာဝေန အနိစ္စံ။
 ခယဓမ္မတ္တာ၊ ဝယဓမ္မတ္တာ ဝိရာဂဓမ္မတ္တာ နိရောဓဓမ္မတ္တာ အနိစ္စန္တိ ဧကေ။ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၁။
 ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန။ပဋိသံ၊၅၁။
 တံ ဟိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စံ၊ အနိစ္စန္တိကတာယ အာဒိအန္တဝန္တတာယ ဝါ အနိစ္စံ။ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၃။
 ပုထုဇ္ဇနော သင်္ခါရုပေက္ခံ အနိစ္စတောပိ ဒုက္ခတောပိ အနတ္တတောပိ ဝိပဿတိ။ပဋိသံ၊၆၀။
 အနိစ္စတောတိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စန္တိကတာယ အာဒိအန္တဝန္တတာယ စ အနိစ္စတော။ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၁။
 ယံ ရူပံ အနိစ္စံ၊ တံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ။ပဋိသံ၊၂၉၈။
 အနိစ္စန္တိ အဒ္ဓုဝံ။ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၁။
 ဧဝံ အနိစ္စာ ခေါ အာနန္ဒ သင်္ခါရာ။ဒီ၊၂၊၁၆၁။
 ဧဝံ ဟုတွာ အဘာဝေန အနိစ္စာ။ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၈။
 ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါတိ၊ အနိစ္စံ ဘန္တေ။ဝိ၊၃၊၁၉။ မ၊၁၊၁၉၁။
 အနိစ္စံ ဘန္တေတိ ဘန္တေ ယသ္မာ ဟုတွာ န ဟောတိ၊ တသ္မာ အနိစ္စ။ ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတော ဝိပရိဏာမတော၊ တာဝကာလိကတော၊ နိစ္စပဋိက္ခေပဋ္ဌေန ဝါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စံ။မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉။
 အနိစ္စံ ဘန္တေတိ ဘန္တေ ယသ္မာ ဟုတွာ န ဟောတိ၊ တသ္မာ အနိစ္စံ။ ယသ္မာ ပုဗ္ဗေ အသန္တံ ပစ္စယသမုဒါယေန ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုန ဘင်္ဂူပဂမနေန န ဟောတိ၊ တသ္မာ န နိစ္စန္တိ အနိစ္စံ၊ အဒ္ဓုဝန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အထ ဝါ ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတာယ တာဝကာလိကတာယ ဝိပရိဏာမကောဋိယာ နိစ္စပဋိက္ခေပတောတိ ဣမေဟိပိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စံ။ ...။သာရတ္ထ၊၃၊၁၈၄။
 အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ၊ ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော။ဒီ၊၂၊၁၂၉။ သံ၊၁၊၆။ ဇာ၊၁၊၂၂။
 အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာတိ သဗ္ဗေ တေဘူမကသင်္ခါရာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ။သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉။
 အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ၊ တတော ဧဝ “နယိမေ မယှံ သုခါ”တိ ဝါ န ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အနိစ္စာ။သံ၊ဋီ၊၁၊၇၅။
 ဇရာမရဏံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ သင်္ခတံ။သံ၊၁၊၂၆၄။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၄၈။
 အနိစ္စန္တိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စံ။ ဧတ္ထ စ အနိစ္စန္တိ န ဇရာမရဏံ အနိစ္စံ၊ အနိစ္စသဘာဝါနံ ပန ခန္ဓာနံ ဇရာမရဏတ္တာ အနိစ္စံ နာမ ဇာတံ။သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉။
 ...ဇရာမရဏံ န အနိစ္စံ သင်္ခါရာနံ ဝိကာရဘာဝတော အနိပ္ဖန္နတ္တာ။ တထာပိ အနိစ္စပရိယာယေန ဝုတ္တံ။သံ၊ဋီ၊၂၊၅၀။
 ယံ ပထဝီဓာတု အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ။သံ၊၁၊၃၈၀။
 အနိစ္စာတိအာဒီသု ဟုတွာ အဘာဝကာရဏေန အနိစ္စာ။သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၁။
 အနိစ္စတော သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ။အံ၊၃၊၅၈။
 အနိစ္စတောတိ ဟုတွာ အဘာဝကာရေန။အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၄၊ ၂၇၈။
 သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ။မ၊၁၊၂၉၀။ ဓမ္မ၊၅၃။ ပဋိသံ၊၃၆။
 သဗ္ဗေ သင်္ခါရာတိ ကာမဘဝါဒီသု ဥပ္ပန္နာ ခန္ဓာ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈနတော အနိစ္စာတိ ... ။ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၅။
 အနိစ္စာတိ ဟုတွာ အဘာဝေန။ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၈။

ထို အနိစ္စတရားတော်ကို အနတ္တနည်းတူ ဘုရားရှင်သည် အနတ္တလက္ခဏသုတ် (ဝိ၊၃၊၁၀၊ ဝိ၊၃၊၂၀။ သံ၊၂၊၅၅-၅၆)တို့၌လည်းကောင်း၊ ကာလတ္တယအနိစ္စသုတ်, အနိစ္စသုတ် စသည် (သံ၊၂၊၁၇-၁၉။ အံ၊၂၊၃၈၄)တို့၌၎င်း၊ ထိုထိုဒေသနာတို့၌၎င်း အကြောင်းအားလျော်စွာ နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထိုတွင် အချို့ဒေသနာတို့၌ ခန္ဓာငါးပါးကို အနိစ္စဟု ဟောတော်မူ၍ အချို့ဒေသနာတို့၌ စက္ခုစသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ရူပါရုံစသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့ကို၎င်း၊ ပထဝီဓာတ်စသည်ကို၎င်း အနိစ္စဟု ဟောတော်မူသည်။ အနတ္တကို ဟောတော်မူသော နေရာတိုင်းလိုလိုပင် အနိစ္စကိုလည်း ဟောတော်မူသည်။ (အနတ္တ၌ ဖော်ပြခဲ့သော ကျမ်းညွှန်းတို့ကို ကြည့်။)

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 အနိစ္စလက္ခဏာ (၁၀) ချက်
 အနိစ္စလက္ခဏာက စ၍ ရှုပုံ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ