မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး

စစ်အစိုးရလက်အောက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆိုးရွားဆုံးများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ကာလကြာရှည်စွာ သတ်မှတ်ခံထားရသည်။  ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် Freedom House မှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူ့အခွင့်အရေးကို အမှတ် ၁၀၀ တွင် ၉ မှတ် (လွတ်လပ်မှုမရှိ) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
Human Rights Watch၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့၊ နှင့် American Association for the Advancement of Science အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျယ်ပြန့်သော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို ထပ်တလဲလဲ မှတ်တမ်းတင်ပြီး ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ Freedom House ၏ Freedom in the World 2011 အစီရင်ခံစာတွင် "စစ်အစိုးရသည် အခြေခံအခွင့်အရေးအားလုံးနီးပါးကို ဖိနှိပ်ထားပြီး လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို အပြစ်ပေးခံရခြင်းမရှိဘဲ ကျူးလွန်ခဲ့သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် "နိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၂,၁၀၀ ကျော်တွင် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ NLD အဖွဲ့ဝင် ၄၂၉ ဦးခန့် ပါဝင်သည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (AAPP) ၏ အဆိုအရ မြန်မာအကျဉ်းထောင်များတွင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဘာရက် အိုဘားမား၏ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အထူးလက်ထောက် Samantha Power က သမ္မတ၏ ခရီးစဉ်မတိုင်မီ White House Blog တွင် "ဒေသများစွာ၌ အရပ်သားများ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများအပေါ် ဆိုးရွားသော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံမှ မြန်မာစစ်အစိုးရဟောင်းများအား လူ့အခွင့်အရေးကို လေးစားရန် ထပ်တလဲလဲ တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အထွေထွေညီလာခံသည် "လူ့အခွင့်အရေးနှင့် အခြေခံလွတ်လပ်ခွင့်များကို စနစ်တကျချိုးဖောက်နေခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချသည့်" ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က အာဏာရ မြန်မာစစ်အစိုးရအား "နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေချိုးဖောက်မှုများကို အဆုံးသတ်ရန် အရေးပေါ်ဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ရန်" တောင်းဆိုခဲ့သည်။

အဓမ္မလုပ်အားခိုင်းစေမှု၊ လူကုန်ကူးမှုနှင့် ကလေးလုပ်သားခိုင်းစေမှုတို့သည် အဖြစ်များသည်။ မြန်မာစစ်အစိုးရသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုကို ထိန်းချုပ်ရေးကိရိယာအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုရာတွင်လည်း နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားပြီး စနစ်တကျ မုဒိမ်းကျင့်မှုများနှင့် စစ်တပ်မှ လိင်ကျွန်များ ဖမ်းဆီးခြင်းစသည့် စွပ်စွဲချက်များလည်း ပါဝင်သည်။ ထိုအလေ့အကျင့်သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီမှ အဖွဲ့ဝင်သုံးဦးပါဝင်သော ကော်မတီတစ်ခုသည် အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဤမစ်ရှင်သည် "မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်နှင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များမှ မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများနှင့် အလွဲသုံးစားမှုများ၏ အချက်အလက်များနှင့် အခြေအနေများကို ဖော်ထုတ်ရန်... ကျူးလွန်သူများအား အပြည့်အဝ တာဝန်ယူစေရန်နှင့် သားကောင်များအတွက် တရားမျှတမှုရရှိစေရန် ရည်ရွယ်သည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

ကံမကောင်းစွာဖြင့် မြန်မာအစိုးရသည် အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင် (FFM) နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ်ကိုလည်း နိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ခွင့်မပြုခဲ့ပါ။ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်မှ တွေ့ရှိပြီး ကြေညာခဲ့သည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များသည် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ပြင်းထန်စွာ ချိုးဖောက်ခဲ့ပြီး လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများ၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများကြောင့် "ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုနှင့် တရားစွဲဆိုမှုကို ခံယူထိုက်သည်" ဟုဆိုသည်။

ဤစွပ်စွဲချက်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာအစိုးရသည် FFM ၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် တာဝန်မဲ့ပြီး အကျိုးမဖြစ်ထွန်းဟု သဘောထားကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဂျီနီဗာရှိ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် ဦးကျော်မိုးထွန်းသည် ဂျီနီဗာရှိ လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီအစည်းအဝေးတစ်ခုအတွင်း မှတ်ချက်များ ပေးခဲ့သည်။ ဦးကျော်မိုးထွန်းက "ဒီမိုကရေစီနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအတွက် ကြာရှည်စွာ ရုန်းကန်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ အတူရပ်တည်ခဲ့တဲ့ မြန်မာပြည်သူတွေဟာ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကုလသမဂ္ဂရဲ့ အချို့သောအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ဘက်မလိုက်တဲ့ ရပ်တည်ချက်ကြောင့် စိတ်ပျက်အားငယ်နေကြတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။, The Global New Light of Myanmar, 20 September 2019.

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သော အတိုက်အခံ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၉၉၀ မှ ၂၀၁၀ အတွင်း ၂၁ နှစ်တာကာလအတွင်း ၁၅ နှစ်ကြာ ထောင်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရသည် သို့မဟုတ် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် သူမသည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအတွင်း တပ်မတော်မှ ထောင်ချခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ သူမသည် လျှို့ဝှက်တရားစီရင်မှုများစွာပြီးနောက် ၁၇ နှစ် ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရပြီး တစ်ကိုယ်တည်း အကျဉ်းချခံထားရသည်။

ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်၊ လူနည်းစုအခွင့်အရေးနှင့် ပြည်တွင်းပဋိပက္ခ

မြန်မာစစ်အစိုးရသည် ကရင်၊ ကရင်နီနှင့် ရှမ်းလူမျိုးများကဲ့သို့သော တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုအချို့ကို မျိုးဖြုတ်ရန် သို့မဟုတ် 'ဗမာမှုပြုရန်' အမှတ်အသားပြုထားကြောင်း အထောက်အထားများ စုဆောင်းရရှိခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းသည် ရဝမ်ဒါကဲ့သို့သော နေရာများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် လူအစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများထက် ပိုမိုသိမ်မွေ့ပြီး သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ဖြစ်သောကြောင့် နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်း၏ အာရုံစိုက်မှုကို အနည်းငယ်သာ ရရှိခဲ့သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့ ၏ အဆိုအရ မွတ်ဆလင် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများသည် ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စစ်အစိုးရ၏ လက်အောက်တွင် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ဆက်လက်ခံစားနေရပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ အများအပြားသည် အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။Burma – The Rohingya Minority: Fundamental Rights Denied, Amnesty International, 2004. ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ၂၀၁၁-၂၀၁၂ ကချင်ပဋိပက္ခအတွင်း တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကချင်ကဲ့သို့သော ခရစ်ယာန်အသိုက်အဝန်းများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများလည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ၏ ၄၉ ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေး၌ Michelle Bachelet က တပ်မတော်ဟု သိကြသော လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ စနစ်တကျရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုသည် တိုင်းရင်းသားပြည်နယ်များစွာတွင် ရှိနှင့်ပြီးသား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အခြေခံလူ့အခွင့်အရေး ရရှိရေးဆိုင်ရာ "ကြီးမားသော အကျပ်အတည်း" ကြုံတွေ့နေရချိန်တွင် ဒေသအလိုက် လက်နက်ကိုင် ခုခံရေးအဖွဲ့ ရာပေါင်းများစွာသည် နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး "ယခင်က တည်ငြိမ်ခဲ့သော ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်သော အကြမ်းဖက်မှုများ" ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် Freedom House မှ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို ၄ မှတ်တွင် ၁ မှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။Freedom House, Retrieved 2023-04-25 ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုကြောင်း မှတ်သားခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် မွတ်ဆလင်ဆန့်ကျင်ရေး မုန်းတီးစကားများနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုအချို့ကို လူမှုမီဒီယာ၊ နိုင်ငံပိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပင်မသတင်းဝက်ဘ်ဆိုက်များက ပိုမိုကျယ်ပြန့်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

မွတ်ဆလင်များအား နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်း

ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များသည် မြန်မာအစိုးရ၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို အဆက်မပြတ် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ၎င်းတို့သည် နိုင်ငံအတွင်း မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်လာခဲ့ကြသော်လည်း နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခံရပြီး ရိုဟင်ဂျာများကို အတင်းအကျပ် မောင်းထုတ်ကာ ရိုဟင်ဂျာမဟုတ်သူများကို အစားထိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤမူဝါဒကြောင့် ရိုဟင်ဂျာလူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ရသည်။ မကြာသေးမီက မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ် တွင် ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘာသာရေးအဓိကရုဏ်းများကြောင့် လူ ၉၀,၀၀၀ ခန့် နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ဤမူဝါဒ၏ ရလဒ်အဖြစ် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများကို "ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလိုချင်ဆုံးလူမျိုးများထဲမှ အနည်းဆုံးအဆင့်" နှင့် "ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနှိပ်စက်အခံရဆုံး လူနည်းစုများထဲမှ တစ်ခု" အဖြစ် ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေအရ ရိုဟင်ဂျာများအား မြန်မာနိုင်ငံသားအဖြစ်မှ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနှင့် ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များ အကြား အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားခဲ့ရာ လူ ၇၈ ဦး သေဆုံးပြီး ၈၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိကာ အိမ်ထောင်စု ထောင်ပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လူပေါင်း ၅၂,၀၀၀ ကျော် ကိုလည်း နေရပ်စွန့်ခွာစေခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ မြန်မာအစိုးရသည် ရိုဟင်ဂျာလူနည်းစုအဖွဲ့ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်ကတည်းက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှ နိုင်ငံမဲ့ ဘင်္ဂါလီမွတ်ဆလင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကာ အစိုးရ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၀ ကျော် စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်းမရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မရှိကြောင်း အစိုးရက ပြောကြားခဲ့သည်။

၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် အဓိကရုဏ်းများ

၂၀၁၂ ခုနှစ် ရခိုင်ပြည်နယ် အဓိကရုဏ်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ၌ ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များနှင့် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများအကြား ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများဖြစ်သည်။ ဤအဓိကရုဏ်းများသည် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာကြာ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပဋိပက္ခနှစ်ဖက်စလုံးမှ လူအများစုက ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။

အဓိကရုဏ်းများ၏ ချက်ချင်းဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းမှာ ရှင်းလင်းမှုမရှိသော်လည်း၊ မှတ်ချက်ပေးသူအများအပြားက မြန်မာမွတ်ဆလင်များ မှ အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် ရခိုင်မိန်းကလေးငယ်တစ်ဦး ကို အဓမ္မပြုကျင့်သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ မှ မြန်မာမွတ်ဆလင် ၁၀ ဦး ကို သတ်ဖြတ်ခြင်းအား အဓိကအကြောင်းရင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ကျေးရွာများ တစ်ခုလုံး "ပျက်စီးခဲ့" သည်။ အိမ်ခြေ သုံးရာကျော် နှင့် အများပြည်သူ အဆောက်အအုံများစွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ Burmese Rohingya Organisation UK (BROUK) ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးထွန်းခင် ၏ အဆိုအရ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့အထိ ရိုဟင်ဂျာ ၆၅၀ ဦး သေဆုံးပြီး ၁,၂၀၀ ဦး ပျောက်ဆုံးနေကာ ၈၀,၀၀၀ ကျော် နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရသည်။ မြန်မာအာဏာပိုင်များ၏ အဆိုအရ ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနှင့် ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များအကြား အကြမ်းဖက်မှုကြောင့် လူ ၇၈ ဦး သေဆုံး၊ ၈၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အိမ်ထောင်စု ထောင်ပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လူပေါင်း ၅၂,၀၀၀ ကျော် ကိုလည်း နေရပ်စွန့်ခွာစေခဲ့သည်။

အစိုးရက သက်ဆိုင်ရာဒေသများတွင် ညမထွက်ရအမိန့်များ ထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ချထားခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာခဲ့ရာ စစ်တပ်အား ဒေသတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ပါဝင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်တပ်နှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့သည် ရိုဟင်ဂျာမွတ်ဆလင်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် ခုံသမာဓိမရှိ အကြမ်းဖက်ခြင်းတို့ဖြင့် ပစ်မှတ်ထားသည်ဟု စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီရုန်းကန်လှုပ်ရှားမှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည့် သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအချို့သည် ရိုဟင်ဂျာလူ့အသိုက်အဝန်းသို့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီများ ရောက်ရှိခြင်းကို ပိတ်ဆို့ရန် အစီအမံများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့ မှ မြန်မာစစ်တပ်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် အခြားသော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလကတည်းက စစ်တပ်သည် "ခွဲခြားမှုမရှိ တိုက်ခိုက်မှုများဖြင့် အရပ်သားများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ဒဏ်ရာရစေခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်" ဟု Amnesty က ပြောကြားခဲ့သည်။ Amnesty ၏ အရှေ့နှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာက "ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ စစ်ဆင်ရေးအသစ်များသည် နောင်တမရဘဲ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ တာဝန်ယူမှုမရှိသော စစ်တပ်သည် အရပ်သားများကို ခြိမ်းခြောက်နေပြီး တမင်တကာ နည်းဗျူဟာအဖြစ် ကျယ်ပြန့်သော ချိုးဖောက်မှုများကို ကျူးလွန်နေခြင်းကို ပြသသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

 အကြမ်းဖက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခြင်း 
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းမြို့၌ အဓိကရုဏ်းသမားများက နေအိမ်နှစ်လုံးကို မီးရှို့ခဲ့သည်။ အဆိုပါအဓိကရုဏ်းသည် မွတ်ဆလင်အမျိုးသားတစ်ဦးက အရွယ်မရောက်သေးသူ မိန်းကလေးတစ်ဦးကို မုဒိမ်းကျင့်သည်ဟူသော ကောလာဟလများကြောင့် သို့မဟုတ် ရခိုင်နှင့် မွတ်ဆလင် ဆိုက်ကားသမားများအကြား နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မီးလောင်မှုကြောင့် မွတ်ဆလင်သုံးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ မြို့တွင်းနှင့် မြို့ပြင်လမ်းများကို ပိတ်ဆို့ထားပြီး မြန်မာရဲတပ်ဖွဲ့သည် ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် လုပ်ဆောင်နေကြောင်း အစိုးရပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။"Rioters renew violence in Myanmar's Rakhine State" , Jared Ferrie and Aung Hla Tun, The Star Online (Reuters), 1 July 2013

၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဘိုင်ဒန်အစိုးရက မြန်မာစစ်တပ်သည် ရိုဟင်ဂျာလူနည်းစု အပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ရိုဟင်ဂျာများကို ဖျက်ဆီးရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိကြောင်း ပြသသည့် သက်သေအထောက်အထားများ၊ လူသတ်မှု၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက် မုဒိမ်းကျင့်မှုနှင့် မီးရှို့မှုသတင်းများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အန်တိုနီ ဘလင်ကန် က ပြောကြားခဲ့သည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးမှူးတစ်ဦးက မြန်မာစစ်တပ်၏ ထင်ရှားသော စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ၌ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော သတ်ဖြတ်မှုများ၏ ထိတ်လန့်ဖွယ်ရုပ်သံများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ မေလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အရာတော်မြို့နယ်၊ မုန်တိုင်ပင်ကျေးရွာ ၌ မြန်မာစစ်တပ်၏ စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုအပြီး အမျိုးသား ၃၀ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အနည်းဆုံး ငါးဦးသည် လက်များစည်းနှောင်လျက် နောက်ကျောမှ ပစ်သတ်ခံရသည့် အနေအထားဖြင့် သေဆုံးနေသည်ကို နောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။

 လူမျိုးသန့်စင်မှု 
ကုလသမဂ္ဂ မှ မြန်မာအစိုးရအား ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးသန့်စင်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တရားစီရင်ရေးပြင်ပ သတ်ဖြတ်မှုများ၊ လူအစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ၊ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု၊ အုပ်စုဖွဲ့မုဒိမ်းကျင့်မှုနှင့် ၎င်းတို့အား အဓမ္မရွှေ့ပြောင်းမှုများကဲ့သို့သော နိုင်ငံတော်မှ အားပေးသော ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း စွပ်စွဲခံထားရသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံက ငြင်းဆိုသည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် တပ်မတော်မှ ရိုဟင်ဂျာကျေးရွာများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် မီးရှို့ခြင်းများ ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အထူးကိုယ်စားလှယ် ရန်ဟီးလီ က တပ်မတော် အား ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကပ်ရောဂါကာလအတွင်း ပေးအပ်ခဲ့သော အပိုဆောင်းအာဏာများကြောင့် ပိုမိုရဲဝံ့လာခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက မြန်မာစစ်တပ်မှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများ အပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ US State Dept 2022 report ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရိုဟင်ဂျာ ၁.၆ သန်း သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ထိုင်းနှင့် အိန္ဒိယသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်ကုန်တွင် UNHCR က နိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သူများစခန်းများတွင် ရိုဟင်ဂျာ ၁၄၈,၀၀၀ ခန့် ကို ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများအရ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် မတ်/ဧပြီလတွင် မြန်မာစစ်တပ်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ကလေးများအပါအဝင် အရပ်သားများ သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ မျက်မြင်သက်သေများ၏ ထွက်ဆိုချက်များအရ မြန်မာစစ်သားများသည် ရက္ခိုင့်တပ်တော် နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အရပ်သားများကို ခုံသမာဓိမရှိ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဖမ်းဆီးခံရသူများကို စစ်တပ်က ရက်ရက်စက်စက် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက် ရိုက်နှက်ခဲ့သည်။ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာ နယ်မြေများတွင် အင်တာနက်ကို တစ်နှစ်ကျော်ကြာ ဖြတ်တောက်ထားသည်။ အရပ်သားများသည် ကိုဗစ် ၁၉ ကပ်ရောဂါ ကြောင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပြတ်တောက်နေသည်။ Amnesty က ရခိုင်နှင့် ချင်းပြည်နယ်ရှိ ကျေးရွာများ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းနှင့် မီးရှို့ခံရခြင်းများကိုလည်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။

 ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက်များနှင့် ရာဇဝတ်မှုများ 

ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများသည် မြန်မာအစိုးရ၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို အဆက်မပြတ် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ အချို့မှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မျိုးဆက်သုံးဆက်ကျော် နေထိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခံရသည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုင်ငံသားဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီးကတည်းက ရိုဟင်ဂျာများအား မြန်မာနိုင်ငံသားအဖြစ် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရသည် ရိုဟင်ဂျာများအား အတင်းအကျပ် မောင်းထုတ်ပြီး ရိုဟင်ဂျာမဟုတ်သူများကို အစားထိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဤမူဝါဒကြောင့် ရိုဟင်ဂျာလူဦးရေ ၈၀၀,၀၀၀ခန့်၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ရသည်။ ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများကို "ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလိုချင်ဆုံးလူမျိုးများထဲမှ အနည်းဆုံးအဆင့်" နှင့် "ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနှိပ်စက်အခံရဆုံး လူနည်းစုများထဲမှ တစ်ခု" ဟု ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။

ရိုဟင်ဂျာများအား တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ခရီးသွားလာခွင့်မပြုခြင်း၊ မြေပိုင်ဆိုင်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားခြင်းနှင့် ကလေးနှစ်ဦးထက်ပိုမယူရန် ကတိခံဝန်ချက် လက်မှတ်ထိုးခိုင်းခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ မြန်မာအစိုးရသည် ရိုဟင်ဂျာလူနည်းစုအဖွဲ့များကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်ကတည်းက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှ နိုင်ငံမဲ့ ဘင်္ဂါလီမွတ်ဆလင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး အစိုးရ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၀ ကျော် စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်းမရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် မရှိကြောင်း အစိုးရက ပြောကြားထားသည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းမှု စတင်ခဲ့ပြီးနောက် အကြမ်းဖက်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ လူ ၂၈၀ သေဆုံးပြီး ၁၄၀,၀၀၀ ဦး နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂ သံတမန်တစ်ဦးက မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မွတ်ဆလင်အသိုင်းအဝိုင်းများအကြား မတည်ငြိမ်မှုများ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာပြီး အကြမ်းဖက်မှုများသည် ရန်ကုန်နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော မြို့များအထိ ပျံ့နှံ့နေကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။

လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်နှင့် နိုင်ငံရေးလွတ်လပ်ခွင့်

၂၀၀၄ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့ အစီရင်ခံစာတွင် ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁,၃၀၀ ကျော် ကို တရားမျှတမှုမရှိသော တရားစီရင်မှုများအပြီး ထောင်ချခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ကြသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် ဦးတင်ဦး အပါအဝင် အကျဉ်းသားများသည် "နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ ရာဇဝတ်မှုဟု မသတ်မှတ်နိုင်သော ငြိမ်းချမ်းစွာ လုပ်ဆောင်မှုများအတွက် ၎င်းတို့၏ လွတ်လပ်မှုကို မတရားသဖြင့် ငြင်းပယ်ခံထားရသည်" ဟု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့က ဆိုသည်။"Amnesty International calls on authorities in Myanmar to release all prisoners of conscience", Amnesty International (ASA 16/011/2004), 7 December 2004, accessed 14 August 2012

Freedom House အစီရင်ခံစာတွင် အာဏာပိုင်များက ပြည်သူများ၏ နေအိမ်များကို ခုံသမာဓိမရှိ ရှာဖွေခြင်း၊ စာများကို ဖြတ်တောက်ခြင်းနှင့် တယ်လီဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများကို စောင့်ကြည့်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြောင်း၊ တယ်လီဖုန်း၊ ဖက်စ်စက်၊ ကွန်ပျူတာ၊ မိုဒမ်နှင့် ဆော့ဖ်ဝဲလ်များကို ပိုင်ဆိုင်အသုံးပြုခြင်းသည် ရာဇဝတ်မှုမြောက်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း၏ အဆိုအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁,၅၄၇ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ထိုအရေအတွက်သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ၁,၁၀၀ မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၂,၁၂၃ အထိ နှစ်ဆတိုးခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလအထိ မြန်မာအကျဉ်းထောင်များတွင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၇၆ ဦး ရှိခဲ့သည်။

နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို နိုင်ငံရေးနှင့် မသက်ဆိုင်ဟု ထင်ရသော စွပ်စွဲချက်များဖြင့် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားနိုင်သဖြင့် ၎င်းတို့အား လွှတ်ပေးရန် ကိစ္စကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစုဝင်နှင့် မြေယာအခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူ ဒေါ်ဘောက်ဂျာ သည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပေါ့ဆမှု ဖြင့် ရဲများက ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း ထိုထိန်းသိမ်းမှုသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် သေဆုံးမှုတစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ထိုအမှုအတွက် သေဆုံးသူ၏ မိသားစုက ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမှုရုပ်သိမ်းထားခဲ့သည်။ သူမသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး မြစ်ဆုံဆည် ကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည့်အပြင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဟူကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသ ရှိ မြေသိမ်းယူမှုများအတွက် ယုဇနကုမ္ပဏီလီမိတက် အား တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။

စာနယ်ဇင်း လွတ်လပ်ခွင့်

မြန်မာမီဒီယာကို အစိုးရက တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်နှင့် အခြားပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုတွေကို ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်တွင် လုပ်ဆောင်ပြီး မထုတ်ဝေမီ ပြင်းထန်သော ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုကို ခံယူရသည်။ သတင်းထောက်များသည် အစိုးရအရာရှိများ၊ မူဝါဒများကို ဝေဖန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝေဖန်မှုတွေကို သတင်းတင်ပြခြင်းများအတွက် ပြင်းထန်သော အကျိုးဆက်များ ရင်ဆိုင်ရသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရာပေါင်းများစွာသော ဆန္ဒပြသူများက "စာနယ်ဇင်းကို သတ်ဖြတ်တာ ရပ်ပါ" ဟု တောင်းဆိုသည့် ရှပ်အင်္ကျီများ ဝတ်ဆင်၍ ဆန္ဒပြခဲ့ပြီးနောက် မီဒီယာဆင်ဆာ ချုပ်ချယ်မှုများကို သိသိသာသာ လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့သည်။

အရေးအကြီးဆုံး ပြောင်းလဲမှုမှာ မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများသည် ၎င်းတို့၏ အကြောင်းအရာများကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်းမပြုမီ ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့သို့ တင်ပြရန် မလိုအပ်တော့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ပြည်ပရောက် ဧရာဝတီ သတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာ့အာဘော်တစ်ခုတွင် ရှင်းပြထားသကဲ့သို့ ဤလွတ်လပ်ခွင့်အသစ်သည် မြန်မာသတင်းထောက်အချို့အား မိမိကိုယ်ကိုယ် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခြင်း ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ဖန်တီးရန် ကြိုးပမ်းခြင်းအဖြစ်သာ မြင်စေခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သတင်းထောက်များသည် "ပြည်ထောင်စု မပြိုကွဲရေး၊ တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်မှု မပြိုကွဲရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးဟူသော အမျိုးသားရေး ဦးတည်ချက်သုံးရပ်ကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ သတင်းများ မှန်ကန်ပြီး အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို မထိခိုက်စေကြောင်း သေချာစေရန်အတွက် 'စာနယ်ဇင်းကျင့်ဝတ်' နှင့်အညီ လမ်းညွှန်ချက် ၁၆ ချက်ကို လိုက်နာရန် လိုအပ်သည်" ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

၂၀၁၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် မြန်မာတရားရုံးက ရိုက်တာသတင်းဌာနအတွက် လုပ်ကိုင်နေသည့် မြန်မာသတင်းထောက်နှစ်ဦးကို နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်များ ကာကွယ်မှုဖြင့် စွပ်စွဲကာ ထောင်ဒဏ် ခုနစ်နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မြန်မာတရားရုံးက ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသူတစ်ဦးကို Facebook ပေါ်တွင် စစ်တပ်ကို ဝေဖန်ခဲ့မှုဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် တစ်နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။

မြန်မာရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသူ မင်းထင်ကိုကိုကြီး ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ Facebook ပို့စ်တွင် မြန်မာစစ်တပ်ကို ဝေဖန်ခဲ့သည့် စွဲချက်ဖြင့် မြန်မာရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅(က) အရ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တရားစွဲဆိုကာ ထောင်ဒဏ်တစ်နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ မင်းထင်ကိုကိုကြီးသည် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ ရုပ်ရှင်ကျောင်း (Human Dignity Film Institute - HDFI) နှင့် လူ့အခွင့်အရေး၊ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ နိုင်ငံတကာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တို့၏ တည်ထောင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့၏ အရှေ့နှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာ Nicholas Bequelin က ဤပြစ်ဒဏ်ကို ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချခဲ့ပြီး မင်းထင်ကိုကိုကြီး ခံစားနေရသော ပြင်းထန်သည့် ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းမှုများ၊ အထူးကု ကုသမှု လိုအပ်သော အသည်းကင်ဆာကဲ့သို့သော ရောဂါများကြောင့် ၎င်းကို 'ရက်စက်သော' ပြစ်ဒဏ်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့ (HRW) က မြန်မာအစိုးရအား တစ်နှစ်ကြာ အစိုးရက အင်တာနက်ဖြတ်တောက်ထားခြင်းကို ချက်ချင်းအဆုံးသတ်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤဖြတ်တောက်မှုကြောင့် ပဋိပက္ခဒေသတွင် နေထိုင်သည့် လူပေါင်း တစ်သန်းကျော် ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ရသည်။ HRW က လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သူများ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များကို ကိုးကား၍ အင်တာနက်ဖြတ်တောက်မှုနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သူများ ကျေးရွာများသို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားခြင်းတို့ကြောင့် ကျေးရွာအချို့သည် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ကပ်ရောဂါ အကြောင်းကို မသိရှိကြကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

 ကလေးသူငယ်အခွင့်အရေး 
လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ"My Gun Was as Tall as Me" : Child Soldiers in Burma, Human Rights Watch, October 2002, ISBN 1-56432-279-3  စစ်တပ်ထဲသို့ ကလေးများ ဝင်စေခြင်းနှင့် ပြန်ပေးဆွဲခြင်းများသည် အဆန်းတကြယ် မဟုတ်တော့ပေ။ နိုင်ငံ၏ တပ်ဖွဲဝင် ၃၅ဝ,ဝဝဝ မှ ၄ဝဝ,ဝဝဝ အနက်မှ ခန့်မှန်း ခြေ ၇ဝ,ဝဝဝ ခန့်မှာ ကလေးစစ်သားများ ဖြစ်သည်။ ကလေး လုပ်အား ပေးခိုင်း စေခြင်း သတင်းများလည်း ထွက်ပေါ်လျက်ရှိသည်။

 ကလေးစစ်သားများ 
တပ်မတော်တွင်သာမက မြန်မာအစိုးရဆန့်ကျင်ရေး လက်နက်ကိုင်လှုပ်ရှားမှုများတွင် ကလေးစစ်သားများသည် အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကလေးများအား စစ်တပ်တွင်းသို့ ဒေါ်လာ ၄၀ ခန့်နှင့် ဆန်တစ်အိတ် သို့မဟုတ် ဆီတစ်ပုံးဖြင့် ရောင်းချခံနေရကြောင်း ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် The Independent က ဖော်ပြခဲ့သည်။"Two Burmese children a week conscripted into military, UN-verified accounts of child soldiers undermine junta's assurances on democratic reforms" , Jerome Taylor, The Independent, 19 June 2012 ကလေးများနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂအထူးကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Radhika Coomaraswamy သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာအစိုးရနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ကာ ပြောင်းလဲရေးအတွက် အချက်ပြမှုအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန်လုပ်ငန်းစဉ်ကို အစိုးရမှ လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။"Press Conference on Action Plan to End Recruitment of Child Soldiers in Myanmar", United Nations (New York), 5 July 2012

၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် တပ်မတော်သည် ကလေးစစ်သား ၄၂ ဦးကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့သည် အစိုးရကိုယ်စားလှယ်များ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသလို ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်နှင့်လည်း တွေ့ဆုံခဲ့ကာ ကလေးစစ်သားများ ထပ်မံလွှတ်ပေးနိုင်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။"ILO in Talks with Kachins over Child Soldiers", Lawi Weng, The Irrawaddy, 5 September 2012 အမေရိကန် ကိုယ်စားလှယ် ဆမန်သာ ပါဝါ သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အစိုးရနှင့် တွေ့ဆုံပြီး ကလေးစစ်သားများအရေးကို အရေးပေးဆွေးနွေးခဲ့သော်လည်း အစိုးရ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းစဉ်များအပေါ် မှတ်ချက် မပေးခဲ့ပေ။

၂၀၁၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ကလေးများအား စစ်တပ်ထဲသို့ ဝင်စေခြင်းနှင့် ပြန်ပေးဆွဲခြင်းများလည်းမရှိတော့ပဲ အသက်၁၈နှစ်မပြည့်သေးသော သူများကိုမိဘထံသို့ ပြန်လည်အပ်နှံကာ အခြေခံပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ်များကို သင်ကြားစေသည်။

ကျွန်ပြုမှုနှင့် လူကုန်ကူးမှု

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဓမ္မလုပ်အားခိုင်းစေမှု နှင့် လူကုန်ကူးမှု တို့သည် အဖြစ်များသည်။ လူကုန်ကူးခံရသူ အများစုမှာ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ပြီး ဝင်ငွေနည်းပါးသော အမျိုးသမီးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့အား ပွဲစားများက ပြည်ပတွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော အခွင့်အလမ်းများနှင့် လုပ်ခများ ရရှိမည်ဟု လိမ်လည်လှည့်ဖြားကြသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရက လူကုန်ကူးမှု ၁၈၅ မှု ကို သတင်းပို့ခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရသည် လူကုန်ကူးမှု ပပျောက်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု အနည်းငယ်သာ လုပ်ဆောင်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန က အစိုးရနှင့် တပ်မတော်နှစ်ခုလုံးသည် လိင်နှင့် အလုပ်သမားကုန်ကူးမှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိုင်းရင်းသားအုပ်စုအားလုံးမှ အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များအပြင် နိုင်ငံခြားသားများလည်း လိင်ကုန်ကူးခံရသူများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အား ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း၊ အိမ်ထောင်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရန် အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေခံရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လိင်ကုန်ကူးမှုကို ပြည်တွင်းပဋိပက္ခ၊ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ မြေယာသိမ်းဆည်းမှု၊ နယ်စပ်စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်း၊ နှင့် ခရီးသွားလာရေး စာရွက်စာတမ်းများ ပေးအပ်ခြင်းအပေါ် အစိုးရ၏ ကန့်သတ်ချက်များ ကဲ့သို့သော အချက်များက အားပေးခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်ဒေသများရှိ ဆိုက်ဘာလှည့်ဖြားမှု လုပ်ငန်း သည် လူကုန်ကူးမှု၊ အဓမ္မလုပ်အားခိုင်းစေမှုနှင့် အခြားအလွဲသုံးစားမှုများ ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်။ လှည့်ဖြားမှုစင်တာ အများအပြားသည် နယ်ခြားစောင့်တပ် ကဲ့သို့သော စစ်အစိုးရ၏ မဟာမိတ်များ ထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေများတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး ၏ အစီရင်ခံစာတစ်ခုအရ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူပေါင်း ၁၂၀,၀၀၀ ခန့် သည် ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်းကို ခံရကာ ထိုကဲ့သို့သော စင်တာများတွင် ပိတ်မိနေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

 အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်း 
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့တပ်မတော်သည် နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ CNN က တစ်နှစ်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအရ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၅၄ သန်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ဆင်းရဲမွဲတေမှုမျဉ်းအောက်တွင် နေထိုင်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဤအခြေအနေသည် လူအများစုအား အွန်လိုင်းမှ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်း ကဲ့သို့သော အစွန်းရောက်သော နည်းလမ်းများသို့ တွန်းပို့နေသည်။ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို ရောင်းချခြင်းဖြင့် ဤတရားမဝင်လုပ်ရပ်မှတစ်ဆင့် နှစ်နှစ်စာလစာနှင့် ညီမျှသော ငွေကြေးကို ရရှိနိုင်သည်။ အများအပြားသည် ၎င်းတို့ လှူဒါန်းလိုသည့် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါကို လူမှုမီဒီယာပေါ်တွင် ကြော်ငြာကြပြီး၊ မိသားစုများသည် ငွေကြေးပြတ်တောက်သည့်အခါတိုင်း ၎င်းတို့၏ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရန် အွန်လိုင်းပေါ်သို့ အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာကြသဖြင့် ၎င်းသည် အဆုံးမဲ့သံသရာတစ်ခု ဖြစ်နေသည်။  

 လုပ်သားအင်အား 
အဓမ္မလုပ်အားခိုင်းစေမှု
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော အလုပ်သမားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ် ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး၊ ကလေးသူငယ်နှင့် သက်ကြီးရွယ်အို ထောင်ပေါင်းများစွာကို အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးက ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒမပါဘဲ အဓမ္မခိုင်းစေလျက်ရှိသည်။ အလုပ်လုပ်ရန် ငြင်းဆန်သူများသည် နှိပ်စက်ခံရခြင်း၊ မုဒိမ်းကျင့်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် အသတ်ခံရခြင်းတို့၏ သားကောင်များ ဖြစ်နိုင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ချုပ် (ILO) သည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံအား အဓမ္မလုပ်အားခိုင်းစေမှု ရပ်တန့်ရန် အဆက်မပြတ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ILO ညီလာခံက အဓမ္မလုပ်အားခိုင်းစေမှုကို စစ်အစိုးရ ဆက်လက်အသုံးပြုနေခြင်းကို အထောက်အကူဖြစ်စေမည့် နိုင်ငံနှင့် မည်သည့်ဆက်ဆံရေးကိုမဆို ရပ်ဆိုင်းရန် အစိုးရများအား တောင်းဆိုသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချမှတ်ခဲ့သည်။"Resolution concerning the measures recommended by the Governing Body under article 33 of the ILO Constitution on the subject of Myanmar", General Conference of the International Labour Organization (ILO), 14 June 2000

အလုပ်သမားသမဂ္ဂ ဖွဲ့စည်းပိုင်ခွင့်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် အာဏာရလာချိန်မှစ၍ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် အလုပ်သမားဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် တောင်းဆိုမှုများ တိုးပွားလာနေချိန်၌ ရန်ကုန်ရှိ အထည်ချုပ်စက်ရုံအများအပြားတွင် တရားမဝင် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အစိုးရအဆင့်တွင် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဥပဒေသစ်တစ်ခုဖြင့် အလုပ်သမားသမဂ္ဂများကို တရားဝင် ခွင့်ပြုလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

အလုပ်သမားအခွင့်အရေး တိုးတက်မှုများ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အခြေခံအလုပ်သမားအခွင့်အရေးနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်အတွက် မြန်မာအစိုးရနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ချုပ် တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်၊ ဂျပန်နှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတို့နှင့်အတူ အစပျိုးလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။ILO, New initiative to improve labour rights in Myanmar, published 14 November 2014, accessed 23 February 2021

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် လူ့အခွင့်အရေး