ဓာတ်

သိပ္ပံပညာရပ်တွင် ဓာတ်ဝတ္တု ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္တုရှိ အစိုင်အခဲကိုခေါ်သည်။

ဓာတ်ဓာတု (ပု၊ ဣ) [ဓာ+တု။ ကစ္စည်း။ ၆၇၁။ ရူ။ ၆၇၁။ နီတိ၊ ဓာ၊ ၁၀၅-၆၊ ၃၇၇။ နီတိ၊ ပဒ၊ ၁၉၁၊ ၂၇၂၊ ၂၈၄၊ ၃၃၅။ ဏွာဒိ။ ၇၀။ ဓာန်၊ဋီ၊၂၇၈။ (ဓာတုန်-ထောမ၊ ဓာတု-သံ၊ ဓာဥ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။ ဓာတု, ဓာတုက, ဓာတု, သီဟိုဠ်။)]  ဟူသည် ပါဠိဘာသာ “ဓာတု”မှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးဖြစ်ပြီး၊ “ဓာ+တု” ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိပိဋကအဘိဓာန်အရ ၎င်းတွင် အဓိပ္ပါယ်မျိုးစုံရှိသော်လည်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာအခြေခံအနေဖြင့် အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါသဘောများကို ဖော်ပြသည်။

၁. ဓာတ်သဘော (ပထဝီဓာတ် စသည်)  
ဓာတ်ဆိုသည်မှာ ပထဝီဓာတ်၊ အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ် ၊ ဝါယောဓာတ် စသည့် ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ဆိုလိုသည်။ (၁) (ပထဝီ-စသော)-ဓာတ်-သဘော။ ယထာ ပဏိဟိတံ ဓာတုသော ပစ္စဝေက္ခတိ။ ဒီ၊၂၊၂၃၄။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၆၁။ ဆယိမာ အာဝုသော ဓာတုယော။ မ၊၃၊၈၁။ ဓာတုယောတိ အတ္တသုညသဘာဝါ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၄။ နိဿတ္တဋ္ဌသုညတဋ္ဌသင်္ခါတေန သဘာဝဋ္ဌေန ဓာတူတိ လဒ္ဓနာမာနံ ဓမ္မာနံ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၁။ စက္ခာဒီသု ဧကေကော ဓမ္မော ယထာသမ္ဘဝံ ဝိဒဟတိ, ဓီတေ, ဝိဓာနံ, ဝိဓိယတေ ဧတာယ, ဧတ္ထ ဝါ ဓီယတီတိ ဓာတု။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၉။ (သံ၊၁၊၃၆၄။ အဘိ၊က၊၅၃၊ ၂၄၁။ အဘိ၊ပု၊၁၀၁။ (ပဋိသံ၊၁၈) သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၆၅။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၃။ မူလဋီ၊၂၊၄၂။) ဤဓာတ်များသည် ရုပ်တရား၏ အခြေခံဖြစ်ပြီး၊ သဘာဝဋ္ဌေန (ပင်ကိုသဘာဝ)၊ အတ္တသုညသဘာဝါ (အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်းသည့်သဘော)၊ နိဿတ္တဋ္ဌသုညတဋ္ဌ (သတ္တဝါမဟုတ်၍ သုညသဘော) ဟူသော ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ပထဝီဓာတူတိအာဒီသု ဓာတုတ္ထော နာမ သဘာဝတ္ထော၊ သဘာဝတ္ထော နာမ သုညတတ္ထော၊ သုညတတ္ထော နာမ နိဿတ္တတ္ထော။ ဧဝံ သဘာဝသုညတနိဿတ္တတ္ထေန ပထဝီယေဝ ဓာတု ပထဝီဓာတု၊ အာပေါဓာတုအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ (မဟာဋီ၊၁၊၄၂၆-၄၂၇။)

ဤအချက်ကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြရလျှင် ဓာတ်ဆိုသည်မှာ (၁) မာမှု-ကြမ်းမှု (ပထဝီဓာတ်)၊ (၂) ယိုစီးမှု-ဖွဲ့စည်းမှု (အာပေါဓာတ်)၊ (၃) ပူမှု-ရင့်ကျက်စေမှု (တေဇောဓာတ်)၊ (၄) ထောက်ကန်မှု-တွန်းကန်မှု (ဝါယောဓာတ်) ဟူသော ပရမတ္ထဓမ္မသဘာဝ တရားကိုယ်ပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အတ္တဝါဒသမားတို့ ယူဆသည့် “အသက်ကောင်၊ လိပ်ပြာကောင်၊ ဝိညာဏ်ကောင်၊ အတ္တကောင်” စသည့် အတ္တဇီဝမှ ဆိတ်သုဉ်းနေသော သုညတတ္ထသဘောဖြစ်ပြီး၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါမဟုတ်သော နိဿတ္တတ္ထသဘောလည်း ဖြစ်သည်။
ဓာတ်၏ သဘာဝလက္ခဏာနှင့် ရှုပွားနည်း
ယောဂီတစ်ဦးသည် အစပိုင်းတွင် ရုပ်ကလာပ်များကို ချက်ချင်းမြင်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် ဓာတ်ခွဲနိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပါ။ ထို့ကြောင့် ပထမဦးစွာ ဓာတ်ကြီးလေးပါး၏ သဘာဝလက္ခဏာအာရုံပေါ်သို့ ဘာဝနာစိတ်ကို ကြိုးစားပို့ဆောင်ရမည်။ ဥပမာ၊ ပထဝီဓာတ်၏ မာမှု၊ အာပေါဓာတ်၏ ယိုစီးမှု၊ တေဇောဓာတ်၏ ပူမှု၊ ဝါယောဓာတ်၏ တွန်းကန်မှု စသည်တို့ကို တစ်ခုချင်းစီ စူးစိုက်ရှုပွားရမည်။ ဤအဆင့်တွင် ရုပ်ကလာပ်များကို မမြင်နိုင်သေး၊ ဓာတ်မခွဲနိုင်သေးသဖြင့် သန္တတိဃန (စဉ်ဆက်ရုပ်)၊ သမူဟဃန (အုပ်စုရုပ်)၊ ကိစ္စဃန (လုပ်ငန်းဆောင်ရုပ်) ဟူသော ရုပ်တုံးရုပ်ခဲများကို ဉာဏ်ဖြင့် မဖြိုခွဲနိုင်သေးဘဲ၊ သုညတတ္ထသဘော၊ နိဿတ္တတ္ထသဘောသို့ မဆိုက်နိုင်သေးပေ။

ပရမတ္ထဓာတ်သို့ ဆိုက်ရောက်ခြင်း
ရုပ်ကလာပ်များကို ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်ပြီးနောက်၊ ၎င်းတို့အတွင်း၌ ပါဝင်သော ဓာတ်ကြီးလေးပါး၏ သဘာဝလက္ခဏာများကို ထွင်းဖောက်သိမြင်နိုင်သောအခါ ယောဂီသည် ရုပ်တုံးရုပ်ခဲများကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြိုခွဲဖျက်ဆီးနိုင်ပြီး ပရမတ္ထသစ္စာနယ်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားသည်။ ထိုအခါမှ ပရမတ်အစစ်ဖြစ်သော ဓာတ်၏ အနှစ်သာရကို သိမြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဓာတ်ဆိုတာဘာလဲ?- ဖားအောက်တောရဆရာတော်

၂. ဘူ-စသော ဓာတ်  
ဘာသာဗေဒအရ “ဘူ” (ဖြစ်ခြင်း)၊ “ဟူ” (သိခြင်း) စသည့် စကားလုံး၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ဓာတ်များကို ဆိုလိုသည်။ (ဘူ-စသော)ဓာတ်။ အနေကတ္ထတ္တာ (ဟိ) ဓာတူနံ။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၅၄။ မူလဋီ၊၁၊၈၆။ (သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၇၆။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၂၂၃။ ဝိဘာဝိနီ၊၈၂၊) 

၃. ဓာတ်တော်  
ဓာတ်တော်ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား၏ သာရီရိကဓာတ်တော်များကို ဆိုလိုသည်။ (၃) ဓာတ်တော်။ ဓာတု အာဝေဏိကာ နတ္ထိ၊ သရီရံ ဧကပိဏ္ဍိကံ။ အပ၊၁၊၇၈။ (မိလိန္ဒ၊၁၇၇။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၂။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၆။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၁။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၈ဝ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၀။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၆။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၀၊ ၃၅၈။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၂၊ ၂၇၉။) 
၄. အရိုး  
ဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း အရိုးကဲ့သို့သော အစိတ်အပိုင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။ (၄) အရိုး။ ပဏ္ဍကေ အဋ္ဌိ ဓာတွိတ္ထီ။ ဓာန်၊၂၇၈။

၅. ဓာတုသဒ္ဒါ  
သဒ္ဒါဗေဒတွင် စကားလုံး၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော ဓာတ်ကို ဆိုလိုသည်။(၅) ဓာတု-သဒ္ဒါ။ ဓာတုသဒ္ဒ-ကြည့်။ (တိ)

၆. ဆောင်ရွက်တတ်သူ  
အမှုဆောင်ရွက်သူ သို့မဟုတ် စီမံသူဟူသော အဓိပ္ပါယ်ဖြင့်လည်း သုံးစွဲသည်။(၆) (အမှုလုပ်ငန်း-စသည်ကို) ဆောင်ရွက်တတ်သောသူ။ (အလွန်အလိုရှိအပ်သော အစိတ်အပိုင်း၊ အခြေအမြစ်အရင်းမူလဖြစ်သော တရား (= ပထဝီ, အာပ်, တေဇသ်, ဝါယု, အာကာၐ), အရည်၊ တွင်းထွက်ဝတ္ထုနှင့်ဆိုင်သောအရာ၊ စကားအရင်းအမြစ်(ဘူ ဟူ-စသောဓာတ်) အသက် ဝိညာဏ်၊ ရူပ, ရသ, ဂံဓ, သ္မၐီ,, ၐဗ္ဒဟူသော အာရုံငါးပါး၊ အရိုး-စသည်။ P.S.D။ ကြေး သံစသော ဝတ္ထု၊ ဂွေ့နီဆေးဒါန်း-စသောဝတ္ထု၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆောင်တတ်သော ဝတ္ထု၊ ဗျာကရုဏ်းကျမ်း၌ ထင်ရှားသော သဒ္ဒယောနိဖြစ်သော ဘူ, ပစ-စသည်...။ ပြာ၊ ဓာန်။ အရင်းအမြစ် ပင်မဒြဗ်, သံ, ခန္ဓာကိုယ်၌ မူလဖြစ်သောဒြဗ်, မျက်စိ, နား စသော ပသာဒ, မဟာဗြဟ္မာ။ သီဟိုဠ်၊ ဓာန်။) ဓာတာ ဝိဓာတာ စသိ ကာမပါလော (ဇာ၊၂၊၄၅)တိ တွံ မမ ဒေဝ ဓာရဏတော ဓာတာ ဣဿရိယသုခဿ ဝိဒဟနတော ဝိဓာတာ... ကာမပါလော။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၂၃၈။ 
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း

 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ
Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ

Category:သိပ္ပံ