လက္ခဏာရေးသုံးပါး

လက္ခဏာရေးသုံးပါး (သို့မဟုတ် တိလက္ခဏာ) ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်၏ အသည်းနှလုံးသဖွယ်ဖြစ်သော အခြေခံအမှန်တရားများဖြစ်ပြီး၊ အလုံးစုံသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသောတရား (သင်္ခါရတရား) တို့၏ မုချမလွဲ ကြုံတွေ့ရမည့် သဘောသဘာဝလက္ခဏာများ ဖြစ်ကြပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ-
လက္ခဏာရေးသုံးပါး၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် ရှုပွားပုံ

 အနိစ္စလက္ခဏာ: မမြဲခြင်း သဘော။
 ဒုက္ခလက္ခဏာ: ဆင်းရဲခြင်း သဘော (သို့မဟုတ်) ကျေနပ်ဖွယ်မရှိခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်ခြင်း သဘော။
 အနတ္တလက္ခဏာ: အစိုးမရခြင်း၊ အနှစ်သာရမရှိခြင်း၊ "ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ၊ ငါ၏အတ္တ" ဟု စွဲယူစရာမရှိခြင်း သဘော။

ဤလက္ခဏာရေးသုံးပါးကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းသည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော အရိယမဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်တို့ကို ရရှိရန်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အခြေခံဖြစ်ပါသည်။
အနိစ္စလက္ခဏာ (မမြဲခြင်း)

အဓိပ္ပါယ်: အလုံးစုံသော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရား (သင်္ခါရတရား) တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် တည်တံ့မနေဘဲ အစဉ်မပြတ် ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးနေသည့် သဘောကို "အနိစ္စ" ဟုခေါ်သည်။ တစ်ခဏမျှပင် အသစ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်ချုပ်ပျောက်နေခြင်းသည် အနိစ္စ၏ သရုပ်မှန်ဖြစ်သည်။
 ရှုပွားပုံ:
 အတွင်း (အဇ္ဈတ္တ) မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်၊ စိတ်အစဉ်တို့၌လည်းကောင်း၊ အပြင် (ဗဟိဒ္ဓ) သူတစ်ပါးတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်၊ စိတ်အစဉ်၊ သက်မဲ့ဝတ္ထုပစ္စည်းတို့၌လည်းကောင်း ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း (ဥပါဒ်) နှင့် ချုပ်ပျောက်သွားခြင်း (ဘင်) ကို ဉာဏ်ဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုပွားရသည်။
 ဥပမာအားဖြင့် စက္ခုဒွါရ၌ရှိသော ပရမတ်ရုပ်တရား (၅၄) မျိုးတို့၏ ဖြစ်ပြီးလျှင် ချက်ချင်းပျက်သွားသော သဘော၊ ကုန်သွားသော သဘော၊ ပျောက်သွားသော သဘောကို "အနိစ္စ" ဟု ရှုမှတ်ရသည်။
 ဤသို့ရှုရာ၌ ရုပ်ကလာပ်ကဲ့သို့သော ပညတ်ကိုမရှုဘဲ၊ ယင်းရုပ်ကလာပ်အတွင်းရှိ ပရမတ်ရုပ်အစစ်တို့၏ ဖြစ်ပျက်ကိုသာ အာရုံပြုရမည်။ (ရုပ်ဃနကို ဖြိုခွဲရမည်။)
 နာမ်တရားများကို ရှုရာ၌လည်း (ဥပမာ- ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်) အာယတနဒွါရအလိုက် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၊ စေတသိက်တို့၏ ဖြစ်ပြီးလျှင် ချက်ချင်းပျက်စီးသွားပုံကို "အနိစ္စ" ဟု ရှုမှတ်ရသည်။ (နာမ်ဃနကို ဖြိုခွဲရမည်။)

ဒုက္ခလက္ခဏာ (ဆင်းရဲခြင်း)

အဓိပ္ပါယ်: အနိစ္စဖြစ်သောကြောင့် အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းတို့၏ နှိပ်စက်မှုကို ခံနေရသည့်သဘော၊ ကျေနပ်နှစ်သိမ့်ဖွယ်မရှိခြင်း၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းခြင်း၊ ဖိစီးနှိပ်စက်တတ်သည့် သဘောကို "ဒုက္ခ" ဟုခေါ်သည်။ ဤ၌ ဒုက္ခသည် ရိုးရိုးကာယိကဒုက္ခ၊ စေတသိကဒုက္ခမျှသာမက သင်္ခါရတရားအားလုံး၏ မတည်မြဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရသော မချမ်းမြေ့ဖွယ် သဘောကိုပါ ခြုံငုံသည်။
 ရှုပွားပုံ:
 အနိစ္စဟု ရှုမြင်ခဲ့သော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့သည် အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း ဒဏ်ချက်ဖြင့် အညှဉ်းပန်းအနှိပ်စက်ခံနေရသည့် သဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ "ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခ" ဟု ရှုပွားရသည်။
 ထိုသို့ အဖန်ဖန် ဖြစ်ပျက်နေရခြင်းကြောင့် ကြောက်လန့်ဖွယ်ကောင်းသော အနက်သဘောကိုလည်း ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင်ကြည့်၍ "ဒုက္ခ" ဟု ရှုရသည်။
 သက်ရှိ၊ သက်မဲ့၊ အတွင်း၊ အပြင် ခပ်သိမ်းသော သင်္ခါရတရားတို့သည် ဤဒုက္ခသဘောမှ မလွတ်ကင်းကြောင်း ဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ရသည်။

အနတ္တလက္ခဏာ (အစိုးမရ၊ အနှစ်သာရမရှိခြင်း)

အဓိပ္ပါယ်: အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ ဖြစ်သော သင်္ခါရတရားတို့၌ မိမိ၏ အလိုသို့လိုက်၍ အစိုးရနိုင်သော အနှစ်သာရ (အတ္တ) မရှိခြင်း၊ ခိုင်မာသော "ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ" ဟု စွဲလမ်းစရာ အတ္တကောင်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအဖြစ် တည်ရှိမနေခြင်း သဘောကို "အနတ္တ" ဟုခေါ်သည်။ ဥပမာ- နိဝါသီအတ္တ (အမြဲတည်နေသောအိမ်ရှင်သဖွယ်အတ္တ)၊ ကာရကအတ္တ (ပြုလုပ်တတ်သောအတ္တ)၊ ဝေဒကအတ္တ (ခံစားတတ်သောအတ္တ)၊ သာမိအတ္တ (ပိုင်ဆိုင်သောအရှင်သဖွယ်အတ္တ) စသည်တို့ မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
 ရှုပွားပုံ:
 အနိစ္စ၊ ဒုက္ခဟု ရှုမြင်ခဲ့သော ဖြစ်ပျက်နေသည့်၊ နှိပ်စက်ခံနေရသည့် ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့၌ "ငါ" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "ငါ့ဥစ္စာ" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "ငါ၏ အတ္တ" ဟူ၍လည်းကောင်း အစိုးရသော၊ ပိုင်ဆိုင်သော၊ အနှစ်သာရရှိသော အတ္တတစ်စုံတစ်ရာမျှ မရှိကြောင်း ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ "အနတ္တ၊ အနတ္တ" ဟု ရှုပွားရသည်။
 "နေတံ မမ (ငါ့ဟာ မဟုတ်)၊ နေသောဟမသ္မိ (ငါ မဟုတ်)၊ န မေသော အတ္တာ (ငါ၏အတ္တ မဟုတ်)" ဟု ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်းသည် အနတ္တလက္ခဏာကို ရှုခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
 အနိစ္စသဘောကို ကောင်းစွာမြင်လျှင် အနတ္တသဘောကိုလည်း ကောင်းစွာမြင်လာနိုင်သည် (အနိစ္စသညိနော ဟိ မေဃိယ အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ။ ဥဒါန်းပါဠိတော်၊၁၂၀။)။

လက္ခဏာရေးသုံးတန် ဆက်စပ်မှုနှင့် ရှုပွားရေးရာ အရေးကြီးသောအချက်များ

 အပြန်အလှန်ဆက်စပ်မှု: လက္ခဏာရေးသုံးပါးသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေပါသည်။
 "ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ" - မမြဲသောတရားသည် ဆင်းရဲခြင်းသဘောရှိ၏။
 "ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ" - ဆင်းရဲခြင်းသဘောရှိသောတရားသည် အစိုးမရ အနတ္တသဘောရှိ၏။
 လက္ခဏာတစ်ပါးမြင်လျှင် ကျန်နှစ်ပါးကို မြင်နိုင်ခြင်း: အဋ္ဌကထာ၌ "တီသု ဟိ လက္ခဏေသု ဧကသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ ဣတရဒွယံ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟောတိ" (ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၁၄) ဟု ဖွင့်ဆိုထားရာ၊ လက္ခဏာတစ်ပါးကို ထင်ရှားစွာမြင်လျှင် ကျန်လက္ခဏာနှစ်ပါးကိုလည်း မြင်နိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ဤသည်မှာ အရိယမဂ်ရရန် လက္ခဏာတစ်ပါးတည်း ရှုရုံဖြင့် လုံလောက်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ပါ။ အားလုံးကို ထိုးထွင်းသိရန် လိုအပ်ပါသည်။
 အရိယမဂ်အတွက် သုံးပါးလုံးလိုအပ်ခြင်း: ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၂၊၃၀၁) အရ လက္ခဏာတစ်ပါးတည်းကိုသာ သက်သက်ရှုရုံဖြင့် အရိယမဂ်သို့ မဆိုက်နိုင်။ ထို့ကြောင့် ရံခါ အနိစ္စ၊ ရံခါ ဒုက္ခ၊ ရံခါ အနတ္တလက္ခဏာတင်၍ တစ်လှည့်စီ ရှုပွားရန် ညွှန်ကြားထားသည်။
 ဘုရားရှင်၏ ဒေသနာနည်း: မြတ်စွာဘုရားသည် တရားနာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အလိုအဇ္ဈာသယအလိုက် လက္ခဏာတစ်ပါး၊ နှစ်ပါး၊ သုံးပါးကို ဦးစားပေးဟောကြားသော်လည်း အဆုံးစွန်သောရည်မှန်းချက်မှာ လက္ခဏာရေးသုံးတန်လုံးကို ထိုးထွင်းသိမြင်စေရန်ဖြစ်ပါသည်။ "နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ" ဟု ရှုခြင်းသည် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သုံးပါးလုံးကို ရှုခြင်းနှင့် အတူတူဖြစ်ကြောင်း ဆန္နောဝါဒသုတ္တန်အဋ္ဌကထာက ညွှန်ပြပါသည်။
 ဝိပဿနာရှုပွားရာ၌ အစဉ်: များသောအားဖြင့် အနိစ္စလက္ခဏာကို ဦးစွာရှုပွားပြီး၊ ထိုမှ ဒုက္ခလက္ခဏာ၊ ထိုမှ အနတ္တလက္ခဏာသို့ အစဉ်အတိုင်း ရှုပွားလေ့ရှိသည်။
 လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု:
 ရံခါ အဇ္ဈတ္တ (အတွင်း)၊ ရံခါ ဗဟိဒ္ဓ (အပြင်)။
 ရံခါ ရုပ်တရား၊ ရံခါ နာမ်တရား။
 ရံခါ အနိစ္စလက္ခဏာ၊ ရံခါ ဒုက္ခလက္ခဏာ၊ ရံခါ အနတ္တလက္ခဏာ။
ဤသို့ တစ်လှည့်စီ လှည့်၍ ဝိပဿနာရှုရမည်ဖြစ်သည်။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၀-၂၇၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၀၀။)
 ဃနဝိနိဘာဂ (အတုံးအခဲကို ဖြိုခွဲခြင်း): ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့ကို အတုံးအခဲ (ရုပ်ဃန၊ နာမ်ဃန) အဖြစ် မမြင်ဘဲ၊ ယင်းတို့၏ အသေးငယ်ဆုံး အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ပရမတ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားထွင်းဖောက် မြင်အောင်ရှုရမည်။

နိဂုံး

လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို မှန်ကန်စွာ သိရှိနားလည်ပြီး ဝိပဿနာဘာဝနာဖြင့် အဖန်ဖန် ရှုပွားသုံးသပ်ခြင်းသည် ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတနတစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဓာတ်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး စသော သင်္ခါရတရားတို့၏ အရှိကိုအရှိအတိုင်း ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်စေပြီး၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် တစ်ခုတည်းသော လမ်းစဉ်ဖြစ်ပေသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 လက္ခဏာရေး သုံးတန်
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ
Category:ဝိပဿနာ