ဝီရိယ

ဝီရိယဝီရိယ (န) [ဝီရ+ဏျ။ ရူ။ ၃၈၇။ ဝီရ+ဏိယ (ဣယ)။ နီတိ၊ သုတ္တ၊ ၇၆၂၊ ၇၇၄။ နိရုတ္တိ၊၄၉၀။ ဝိ+ဤရ+(ဏေ)+ဏျ။ ဓာန်၊ဋီ၊၁၅၆။ ဝိဘာဝိနီ၊၁၀၆။ မဏိမဉ္ဇူ၊၁။ ၃၂၂။ ဝီရဿ ဘာဝေါ ဝီရိယံ၊ ဝီရာနံ ဝါ ကမ္မံ ဝီရိယံ၊ ဝိဓိနာ ဝါ နယေန ဥပါယေန ဤရယိတဗ္ဗံ ပဝတ္တယိတဗ္ဗန္တိ ဝီရိယံ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၃။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၁၊ ၈၁။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၁၁။ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၇။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၉။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၉၃။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၇၂။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၆၆။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၂၆၊ ၃၉၇။ အံ၊ဋီ၊၁၊၁၁၂၊ ၂၅၀။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၈၀။ အနုဋီ၊၃၊၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၅၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၄၁။ ရူ။ ၃၈၇။ နီတိ၊ သုတ္တ၊ ၇၆၂၊ ၇၇၄။ နိရုတ္တိ၊၄၉၀။ ဝိဘာဝိနီ၊၁၀၆။ မဏိမဉ္ဇူ။ ၁။ ၃၂၁-၂။ ဓာန်၊ဋီ၊၁၅၆။) ဝီယီ-သံ။ ဝီရိအ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။ ဝီရိယ-သက္ကတပိဋက။]ဟူသည် ပါဠိစကားလုံးဖြစ်ပြီ အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပါယ်အမျိုးမျိုး ရနိုင်သည်။ 
 (၁) ရဲရင့်သောသူ၏-အဖြစ်-အမှု၊ ရဲရင့်-ကြိုးစား-အားထုတ်-ခြင်း၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယ။ အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ ဗြာဟ္မဏ ဝီရိယံ အဟောသိ အသလ္လီနံ။ ဝိ၊၁၊၄။ မ၊၁၊၂၆။ နတ္ထိ ဗလံ နတ္ထိ ဝီရိယံ နတ္ထိ ပုရိသထာမော နတ္ထိ ပုရိသပရက္ကမော။ ဒီ၊၁၊၅၀။ မ၊၂၊၇၀။ သံ၊၂၊၁၇၂။ ယံနူနာဟံ ဣမံ အာဗာဓံ ဝီရိယေန ပဋိပဏာမေတွာ ဇီဝိတသင်္ခါရံ အဓိဋ္ဌာယ ဝိဟရေယျံ။ ဒီ၊၂၊၈၄။ သံ၊၃၊၁၃၂။ ဝီရိယေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝီရိယေန စေဝ ဖလသမာပတ္တိဝီရိယေန စ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၇။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃၆။ ဝီရိယေန ပဏာမေတွာ၊ အရိယမဂ္ဂေါ ဝိသုဇ္ဈတိ။ သံ၊၁၊၇။ ဝီရိယေနာတိ မဂ္ဂသဟဇာတဝီရိယေန။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄။ ဝီရိယံ ဝီရိယိန္ဒြီယံ ဝီရိယဗလံ သမ္မာဝါယာမော။ အဘိ၊ဓ၊၁၉။ အဋ္ဌမကဿ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထိ ဝီရိယံ။ အဘိ၊က၊၁၈၇။ မက္ခလိ ဘိက္ခဝေ မောဃပုရိသော ဧဝံဝါဒီ ဧဝံဒိဋ္ဌိ။ “နတ္ထိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကိရိယံ နတ္ထိ ဝီရိယ” န္တိ။ အံ၊၁၊၂၉၀။ ဝီရိယဋ္ဌော အဘိညေယျော၊ ဝီရိယဿ မူလဋ္ဌော အဘိညေယျော။ ပဋိသံ၊၁၉။ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ သဗ္ဗာ၊ ကရောထ ဝီရိယံ ဒဠှံ။ အပ၊၂၊၂၀၉။ ဒါနံ သီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ၊ ပညာဝီရိယ ကီဒိသံ။ ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၀၆။ ဒါနံ သီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ၊ ပညာ ဝီရိယေန ပဉ္စမံ။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၆၈။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၄၉။ ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရုယှ (သုတ္တနိ၊၂၉၁) န္တိ ဧတ္ထ “ကာယိကော ဝါ စေတသိကော ဝါ ဝီရိယာရမ္ဘော “တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တပဓာနံ။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၄။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ ဟိ ... ဒဿေန ဝီရိယေန ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗောဓိမူလေ ဗုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၁။ ဝီရိယံ ကရောဟီ (စူဠနိ၊၉၁) တိ ပရက္ကမံ ကရောဟိ။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၂၅။ ဝီရိယ (မူလဋီ၊၂၊၄၃) န္တိ ဘာဝနာနိပ္ပါဒကံ ဥဿာဟံ။ အနုဋီ၊၂၊၅၂။ (ဒီ၊၂၊၂၅၀။ မ၊၂၊၂၀၃။ သံ၊၃၊၁၅၂၊ ၂၁၄။ ၃။ ၁၅၂၊ ၂၁၄။ အံ၊၁၊၄၁။ အံ၊၂၊၄။ အံ၊၃၊၂၅၄။ ပဋိသံ၊၄၀။ ပေတ၊၂၀၃။ အပ၊၁၊၇။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၊ ၁၁၁။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၇၂။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၇၊ ၂၂၃။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၈။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၃-၄၊ ၁၆၈။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၉၊ ၁၆၃၊ ၁၈၉-၉၀။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၁၊ ၃၀၀။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၊ ၂၄၊ ၈၁၊ ၁၂၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၀၀။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၆။ ပေတ၊ဋ္ဌ၊၂၃၅။ ဝဇိရ၊၁၄၆။ သာရတ္ထ၊၁၊၅၈၊ ၃၅၃။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၂၃။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၆၆။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၄၀။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၀၈။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၆၉။ မ၊ဋီ၊၁၊၅၆၊ ၈၂၊ ၂၉၁။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၂၆။ မူလဋီ၊၁၊၁၀၃၊ ၁၃၇။ မူလဋီ၊၂၊၂။ အနုဋီ၊၂၊၃၊ ၅၂။ အနုဋီ၊၃၊၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၈၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၈၊ ၁၅၀)။ 
 (၂) ကိုယ်အား (အဆက်ဆက်-အဆက်မပြတ်-ရွေ့ရှား သွားလာတတ်သော ဝါယောဓာတ်=လေဓာတ်)။ ဗလဝီရိယ (မ၊၁၊၂၀၆) န္တိ အပရာပရံ သဉ္စရဏဝါယောဓာတု။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၆။ ၆၆။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ဗလမေဝ ဝီရိယံ။ ဗလန္တိ စ သရီရဗလံ၊ တဉ္စ အတ္ထတော မနသိကာရမဂ္ဂေဟိ အပရာပရံ သဉ္ဇရဏကဝါတောတိ ဝုတ္တံ “အပရာပရံ သဉ္ဇရဏဝါယောဓာတူ” တိ။ မ၊ဋီ၊၂၊၁၂၂။ 
 (၃) သုက်၊ သုက်သွေး။ ပေါသော ဝီရိယဝါ သောယံ။ အလင်္ကာ။ ၆၅။ ဝီရိယ ဝါ ဥပစိတသမ္ဘဝေါ။ အလင်္ကာ၊ဋီ၊၆၅။ ဝီရိယဝါ ဥပစိတသမ္ဘဝေါ ဥပစိတသုက္ကော။ အလင်္ကာ၊ ဋီ၊ သစ်။ ၆၅။ 
 (၄) ဝီရိယသုတ်။ အပ္ပဋိဝါနီ ယာတပ္ပံ၊ ဝီရိယံ သာတစ္စမုစ္စတိ။ သံယုတ္တနိကာယ၊ နိဒါနဝဂ္ဂ သံယုတ္တပါဠိ၊ ၉-အန္တရပေယျာလ။ ၈-သုတ်။ သံ၊၁၊၃၅၁။ 
 (၅) ဝီရိယဥယျာဉ်။ ဝီရိယုယျာန-ကြည့်။ 
 (၆) အစွမ်းသတ္တိ။ ရသဝီရိယဝိပါကာနုဘာဝဘေဒေါ ခဏေ အညတ္ထတ္တံ ဝိနာ ကထမုပလဗ္ဘေယျ။ အနုဋီ၊၂၊၄၄။ ယထာ စ ခီရံ ဒဓိဘာဝေန ပရိဏမန္တံ ရသဝီရိယဝိပါကေ ပရိစ္စဇတိ၊ န ဝဏ္ဏံ။ အနုဋီ၊၃၊၉၅။ 
လက္ခဏာ ရသစသည်
 ဝီရိယသည်— အားထုတ်ခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာရှိ၏။ (တစ်နည်း) ချီးမြှောက်ခြင်းလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာရှိ၏။ (တစ်နည်း) ထောက်ပံ့ခိုင်စေခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။ 
 သဟဇာတ်တရားတို့ကို ထောက်ပံ့ခိုင် စေခြင်း ကိစ္စရှိ၏။ တွန့်တိုဆုတ်နစ်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်၏အဖြစ်ဖြင့် ဉာဏ်အားရှေ့ရှု ထင်တတ်၏။ 
 ထိတ်လန့်ခြင်း သံဝေဂလျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။ 
 ၈-ပါးသော ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထုလျှင် နီးစွာသော အကြောင်းရှိ၏။ မိလိန္ဒ၊၃၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၉။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၉၃။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၇၁။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၅၂။

ဝီရိယ၏ပရိယာယ်အမည်များ
အာတပ္ပ, ပဓာန, အနုယောဂ, (မ၊ဋီ၊၃၊၃၇၈-၉။ အလိုမူ အပ္ပမာဒ, သမ္မာမနသိကာရ-၂-ပါး ကိုပါထည့်) ထာမ, ပရက္ကမ, အာတာပ, ဝီရိယာရမ္ဘ, နိက္ကမ, ပရက္ကမ, ဥယျာမ, ဝါယာမ, ဥဿာဟ, ဥဿောဠှီ, အပ္ပဝါနီ, ထာမ, ဓိတိ, အသိထိလပရက္ကမတာ, အနိက္ခိတ္တဆန္ဒတာ, အနိက္ခိတ္တဓုရတာ, ဓုရသမ္မဂ္ဂါဟ, ဝီရိယ, ဝီရိယိန္ဒြိယ, ဝီရိယဗလ, သမ္မာဝါယာမ, ဥဋ္ဌာန, ဆန္ဒ, ပုရိသထာမ, ပုရိသပရက္ကမ, ဥပေက္ခာ, ပဂ္ဂါဟ, ဤဟာ, သင်္ခါရ-တို့ကား ဝီရိယ၏ ပရိယာယ် အမည်များဖြစ်ကြ၏။ (ဒီ၊၁၊၅၀။ ဒီ၊၃၊၉၄။ မ၊၃၊၂၅၃။ အဘိ၊ဓ၊၁၉။ မဟာနိ၊၃၈၉။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၉။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၇။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၀။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၈။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၈၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၀။ ၂၁၆-၇။ သာရတ္ထ၊၂၊၃၂၆။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၂၂၃။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၉၄။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၄၀။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၈၀။ မ၊ဋီ၊၃၊၃၇၈-၉။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၂၆။ မူလဋီ၊၁၊၁၀၃။ မူလဋီ၊၂၊၁၆၂။ အနုဋီ၊၁၊၁၀၉။ ဓာန်၊၁၅၆)။

“ဝီရိယ၏ကိစ္စနှင့်ဌာန”
ဝီရိယသည်— သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ကိစ္စ, ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒကိစ္စ, ဝီရိယိန္ဒြိယကိစ္စ, ဝီရိယဗလကိစ္စ, ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂကိစ္စ, သမ္မာဝါယာမ ကိစ္စအားဖြင့် ၉-ကိစ္စတပ်၍ ဌာနအားဖြင့် လည်း— ထိုသမ္မပ္ပဓာန ၄-ဌာန, ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒဌာန, ဝီရိယိန္ဒြိယဌာန, ဝီရိယဗလဌာန, ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဌာန, သမ္မာဝါယာမဌာနအားဖြင့် ၉-ဌာန ပင်တပ်သည်။ သင်္ဂဟ၊၄၉၊ ၅၀။ ဝိဘာဝိနီ၊၂၂၈။

ဝီရိယ၏အင်္ဂါ
အရေ၏ကြွင်းကျန်ခြင်း, အကြော၏ကြွင်းကျန်ခြင်း, အရိုး၏ကြွင်းကျန်ခြင်း, အသားအသွေး၏ ခြောက်ကပ်ခြင်းဟူ၍ ဝီရိယ၏ အင်္ဂါ ၄-ပါးရှိသည်။ (မ၊၂၊၁၄၆။ သံ၊၁၊၂၆၆-၇၊ ၄၆၄။ အံ၊၁၊၅၂။ အံ၊၃၊၃၃။ မဟာနိ၊၅၀၊ ၃၇၉။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၁။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၈။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆။ သာရတ္ထ၊၁၊၃၅၃။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၂၂)။
ဝီရိယအမျိုးအစားများ
ယင်းဝီရိယကို သံ၊၃၊၉၇-၌ “ယဒိပိ ဘိက္ခဝေ ကာယိကံ ဝီရိယံ၊ တဒပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ယဒပိ စေတသိကံ ဝီရိယံ၊ တဒပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ “ဟူ၍ ကာယိကဝီရိယ, စေတသိကဝီရိယ ၂-မျိုးရှိ၏ဟု ဟောတော်မူ၏။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂၆။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၂၊ ၂၃၄။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၂။ အံ၊၁၊၃၈၃။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆၊ ၂၂၃။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၆၊ ၂၅၂၊ ၂၅၈။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၆။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၅။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၅။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၄။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၇၅။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၃၄၆။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၁၇။ မ၊ဋီ၊၃၊၁၁၅။ အံ၊ဋီ၊၂၊၄၁-တို့၌လည်း ထို့အတူ ကာယိကဝီရိယ, စေတသိက ဝီရိယ ၂-မျိုးရှိ၏ဟု မိန့်ဆိုကြကုန်၏။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၆၁။ အံ၊ဋီ၊၃၊၃၀၊ ၂၆၅။တို့၌လည်း “လူးလာခေါက်ပြန် စင်္ကြံသွားခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် အားထုတ်မှုကိုပြုရာ၌ ဝီရိယကို ကာယိကဟူ၍လည်းခေါ်ဆိုထိုက်၏” ဟု မိန့်ဆိုကြကုန်၏။ 

သို့သော်လည်း အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၉-၌ကား “ကာယဝိညာဉ်ရှိသကဲ့သို့ ကာယိကဝီရိယကား မရှိ၊ အဘိ၊ဓ၊၁၉-၌ ကာယိကဝီရိယရှိသောကြောင့် စေတသိကော ဟူသော ဝိသေသနကို ဆိုအပ်သည်မဟုတ်၊ ဝီရိယ၏အမြဲအားဖြင့် စေတသိက၏အဖြစ်ကို ပြခြင်းအကျိုးငှါသာ ဆိုအပ်၏။ သံ၊၃၊၉၇-၌လာသော ဘိက္ခဝေ ကာယိကံ ဝီရိယံ” စသောစကားကိုလည်း လူးလာခေါက်ပြန် စင်္ကြံသွားသော သူအား ဖြစ်သောကြောင့်သာ ဆိုအပ်၏။ ကာယိကဝီရိယ ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဆို အပ်သည်မဟုတ် ဝီရိယသည် စေတသိကသာ ဧကန်ဖြစ်၏ “ဟု မိန့်၏။

ဥဋ္ဌာနနှင့် ဝီရိယအထူး
ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၂-၌ “ဝီရိယသင်္ခါတေန ဥဋ္ဌာနေန “ဟူ၍ ဖွင့်ပြခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း, အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၂-၌ “ဥဋ္ဌာနသင်္ခါတေန ဝီရိယေန” ဟူ၍ ဖွင့်ပြခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း, သာရတ္ထ၊၂၊၃၂၆-၌ “ဥဋ္ဌာနဝီရိယသမ္မန္နာတိ ကာယိကေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတာ”ဟူ၍ ဖွင့်ပြခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း, သံ၊ဋီ၊၁၊၃၂၈-၌ “ဥဋ္ဌဟတိ ဥဿဟတိ ဧတေနာတိ ဥဋ္ဌာနံ၊ ဝီရိယံ” ဟူ၍ ဖွင့်ပြခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း ဥဋ္ဌာနနှင့်ဝီရိယကို အရတူ ပရိယာယ်သဒ္ဒါဟု သိစေကုန်၏။

ဝီရိယဟူသည် အံ၊ဋီ၊၃၊၁၉-၌ကား— ဥဋ္ဌာနဟူသည် ကာယိကဝီရိယတည်း။ စေတသိကဝီရိယတည်းဟု ဝဒန္တိဝါဒအားဖြင့် ဖွင့်ပြပြီး ဥဋ္ဌာနဟူသည် စီးပွားဥစ္စာရအောင် အားထုတ်မှုတည်း။ ဝီရိယဟူသည် ထိုဥဋ္ဌာန အားလျော်သော အားထုတ်မှုတည်းဟု တစ်နည်းဖွင့်ပြန်သေး၏။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၉-၌လည်း “ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတဿာတိ ဥဋ္ဌာနေန ဝီရိယေန စ အဓိဂတဿ ဘောဂဿ” ဟု ဥဋ္ဌာနနှင့်ဝီရိယကို အရကွဲအားဖြင့် ဖွင့်ပြ၏။ ၎င်း၏အဖွင့်ဋီကာ (သံ၊ဋီ၊၁၊၁၀၄) ၌ကား အံ၊ဋီ၊၃၊၁၉။ ၌ကဲ့သို့ပင်ဖွင့်ပြ၏။ ဝီရိယကို မိလိန္ဒ၊၃၁၆-၌ ပြအိုးဖြင့် ဥပမာပြုသည်။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၅။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၇-တို့၌ကား ခြေ (ခြေထောက်)ဖြင့် ဥပမာပြုသည်။
အဆိုအမိန့်များ
နိဗ္ဗာန်သို့ မရောက်သေးသမျှ ဝီရိယကို မစွန့်လွှတ်ရာ။ ထေရ၊၃၀၅။ ဝီရိယရှိသော သူအား မကြံစည်အပ်သောအရာသည်လည်း ဖြစ်လာတတ်၏။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၇၀) ဝီရိယကို အားထုတ်ခြင်းဖြင့် ပညာကိစ္စပြီး၏။ (ဝီရိယ ရှိလျှင် ပညာတတ်မြောက်နိုင်၏) ဒီ၊ဋီ၊၁၊၆၉။ ဝီရိယဖြင့် သည်ခံခြင်းပြီးမြောက်၏။ (ဝီရိယရှိသောသူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခကို ကြံ့ကြံ့ ခံနိုင်၏) ဒီ၊ဋီ၊၁၊၆၉။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၅၀။ အားထုတ်အပ်သောဝီရိယရှိသော သူသည် ခဲယဉ်းသဖြင့် ရ-ရောက်-အပ်သော အရာမည်သည် မရှိ။ (ဝီရိယရှိလျှင် မည်သည့် အရာကိုမဆို အလွယ်တကူ ရ-ရောက်-နိုင်၏) သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၆၇။ ဝီရိယသည် မှားသော အကြံအစည်များကို ဝေးကွာစေ၏။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၆၇။ ဝီရိယဖြင့် ကာမဝိတက်, ဗျာပါဒဝိတက်, ဝိဟိံသာဝိတက်တို့ကို ပယ်ဖျောက်နိုင်၏။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၉၈။ ဥပနိဿယနှင့်ပြည့်စုံ၍ ဝီရိယရှိသောသူအား နိဗ္ဗာန်ကို ခဲယဉ်းစွာပြုအပ်သည်မဟုတ်။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၅၁။

ဝီရိယဖြင့် ကာမဒုက္ခကိုလွန်မြောက်နိုင်၏။ သံ၊၁၊၂၁၇။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၂။ ဝီရိယသည် သုခ, ဒုက္ခတို့ကို ပြီးစေတတ်၏။ ဒီ၊၃၊၉၉၊ ၁၀၀။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၉၃။ ဝီရိယသည် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သောတရားဖြစ်၏။ အပ၊၁၊၇။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၇။ သမာဓိလွန်၍ ဝီရိယ နုံ့လျှင် ပျင်းရိတတ်၏၊ ဝီရိယလွန်၍ သမာဓိ နှံ့လျှင် ပျံ့လွင့်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သမာဓိနှင့် ဝီရိယကို မျှအောင်ပြုအပ်၏။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၅-၆။ ဝီရိယလွန်ကဲသော ဘုရားလောင်းတို့၏ပညာသည် နုံ့တတ်၏။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၃၂၀။

ကြိုးစာက ဘုရားဖြစ်နိုင်သည်။ ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၁၇။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၀။ အသင့်အားဖြင့် အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယသည် အလုံးစုံသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကိုရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်၏။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၄။ ဝီရိယရှိသော သူအား မပြီးသောအမှုကိစ္စမရှိ၊ ကိစ္စအားလုံး ပြီးနိုင်၏။ ဝိဘာဝိနီ၊၂၂၃။ မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၂၆၆။ အိပ်ခြင်း, ပျင်းရိခြင်းစသည်ကို ဝီရိယဖြင့် ပယ်ဖျောက်ရမည်။ သံ၊၁၊၇။ ဝီရိယတည်ရှိနေသမျှ အကုသိုလ်မဖြစ်ပေါ်နိုင်၊ ဝီရိယကွယ်ပျောက်ခဲ့သော် အကုသိုလ်ဖြစ် ပေါ်နိုင်သည်။ အံ၊၂၊၅။ ဝီရိယမရှိဘဲ နှစ်ပေါင်း (၁၀၀) အသက်ရှင်ရသည်ထက် ဝီရိယကိုအားထုတ်ပြီး တစ်ရက်မျှ အသက် ရှင်ရခြင်းကမြတ်၏။ ဓမ္မ၊၂၉။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၃၄-၇။

အင်္ဂါ ၄-ပါးရှိသောဝီရိယကို ဆွမ်းမစားမီ အချိန်၌လည်းကောင်း, ဆွမ်းစားပြီး အချိန်၌ လည်းကောင်း ပုရိမယာမ်၌လည်းကောင်း, မဇ္ဈိမယာမ်၌လည်းကောင်း, ပစ္ဆိမယာမ်၌ လည်းကောင်း, သွားချိန်၌လည်းကောင်း, ရပ်ချိန်၌လည်းကောင်း, ထိုင်ချိန်၌လည်းကောင်း, အိပ်ချိန်၌လည်းကောင်း ဤ ၉-ပါးသောဌာနတို့၌ ဆောက်တည်အပ်၏။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၆။

ထက်သန်သောဝီရိယရှိသောသူသည်— “အရေ, အကြော, အရိုးတို့ကြွင်းမူလည်း ကြွင်းစေ၊ ကိုယ်၌ အသားအသွေးတို့ ခန်း ခြောက်မှုလည်း ခန်းခြောက်စေ၊ ယောက်ျားတို့၏အစွမ်းဖြင့်, ယောက်ျားတို့၏လုံ့လဖြင့် ယောက်ျားတို့၏ အားထုတ်ခြင်းဖြင့် ရောက် အပ်ရောက်နိုင်သော နိဗ္ဗာန်သို့ မရောက် မခြင်း လုံ့လ၏ရပ်တန့်ခြင်း မဖြစ်အံ့” ဟု ဆောက်တည်အားထုတ်ရမည်။ သံ၊၁၊၄၆၄။

လုံ့လဝီရိယထက်သန်သောအရာ၌ သောဏကောဠိဝိသထေရ်နှင့် သောဏာထေရီတို့ကို ဧတဒဂ်ထားတော်မူသည်။ အံ၊၁၊၂၄-၆။

ဝီရိယ၏အကျိုး
အမ္ဗဇာတ် (ဇာ၊၁၊၁။ ၂၉။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၇၅-၆)၌ ရသေ့တစ်ဦး၏ ဝီရိယကြောင့် တိရစ္ဆာန်ပေါင်းများစွာနှင့် ရသေ့ (၅၀၀)တို့ အစာရေစာ ဝလင်စွာ စားသောက်ရကုန်၏။ သရဘမိဂဇာတ် (ဇာ၊၁၊၂၇၂-၄။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၆၃-၇၅)၌ ဘုရားလောင်း သမင်ဆီး ဆောက်၏ဝီရိယကြောင့် အတောင် (၆၀) အစောက်ရှိသောတွင်း၌ ကျနေသော ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီးသည် အသက်ချမ်းသာခဲ့၏။ မဟာဇနကဇာတ် (ဇာ၊၂၊၁၅၉-၇၄။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၃၉-၈၄)၌ ဘုရားလောင်း မဟာဇနကမင်းကြီးသည် (၇) ရက်တိုင်တိုင် ကြိုးစားအားထုတ်မှုကြောင့် အသက်ဘေးမှလွတ်မြောက်သည့်အပြင် သီဝလိဒေဝီမိဖုရားကြီးနှင့်တကွ မိထိလာပြည်ကြီးကို သိမ်းမြန်းစိုးစံရ၏။

ဝီရိယ၏အရေးပါပုံ
ဝီရိယသည် ရန်အောင်ကြောင်းတရား ၄-ပါး, သူတော်ကောင်းတရား ၇-ပါး, ပါရမီ ၁၀-ပါးတို့၌ ပါဝင်သည်။ ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၀၆၊ ၃၁၇။ ဇာ၊၁၊၆၁။ ၆၁။ မ ၁။ ၁၈။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၀။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၂၃၊ ၂၇၀။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇။ ဝိမတိ၊၁၊၅၀။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၆၈။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၄၈-၉။ မ၊ဋီ၊၁၊၅၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၃၃။

လုံ့လဝီရိယပေါ့လျော့သောရဟန်းကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်သော ဇာတ်တော်များ
ဝဏ္ဏပထဇာတ် (ဇာ၊၁၊၁။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၂-၆)။ သေရိဝဝါဏိဇဇာတ် (ဇာ၊၁၊၂။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၆-၉)။ ဂါမဏိဇာတ် (ဇာ၊၁၊၃။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၃-၄)။ ဘောဇာဇာနီယဇာတ် (ဇာ၊၁၊၆။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၄-၆)။ အာဇညဇာတ် (ဇာ၊၁၊၆။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၆-၇)။ မဟာသီလဝဇာတ် (ဇာ၊၁၊၁၃။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၉-၈၅)။ စူဠဇနကဇာတ် (ဇာ၊၁၊၁၃။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၈၅)။  ပဉ္စာဝုဓဇာတ် (ဇာ၊၁၊၁၃။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၀-၃)။ အလီနစိတ္တဇာတ် (ဇာ၊၁၊၃၇။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၊ ၂၁)။ ခုရပ္ပဇာတ် (ဇာ၊၁၊၇၇။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၃-၄)။ သံဝရဇာတ် (ဇာ၊၁၊၂၃၈။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၃၃-၉)။ ပျင်းရိသောရဟန်းကို အကြောင်း ပြု၍ ဟောတော်မူအပ်သောဇာတ်-ရာဇကုမ္ဘဇာတ် (ဂဇကုမ္ဘဇာတ်လည်း ဟူ။ ဇာ၊၁၊၁၁၆။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၂၈-၃၀)။

“ဝီရိယနှင့် စောင်းဥပမာ”
စောင်း၌ စောင်းညှို့ (စောင်းကြိုး) တင်းလွန်း လျှင်ဖြစ်စေ, လျော့လွန်းလျှင်ဖြစ်စေ အသံ မသာယာ၊ မတင်းလွန်း မလျော့လွန်းမှ အသံ သာယာသကဲ့သို့ ထို့အတူ ဝီရိယထက်သန် လွန်းလျှင် ပျံ့လွင့်တတ်၏၊ ဝီရိယလျော့လွန်းလျှင် ပျင်းရိတတ်၏။ ထို့ကြာင့် ဝီရိယနှင့် သမာဓိမျှအောင် ပြုကျင့်ရမည်ဟူ၍ အံ၊၂၊၃၂၉-၃၃။၌ သောဏထေရ်အား မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်)။ အံ၊၂၊၃၂၉-၃၃
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 ဝီရိယပါရမီ
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ