သိမ်

သိမ်သီမာ (ထီ) [သိ + မ။ ဤ-ဒီဃပြု။ သိနိယတေ သမဂ္ဂေန သံယေန ကမ္မဝါစာယ ဗန္ဓိယတေတိ သီမာ။ နီတိ၊ ဓာတု။ ၂၅၅။ သိ ဗန္ဓနေ၊ သီယတီတိ သီမာ၊ ဒီယော။ ရူ၊၆၅၃။ သီမာ- သံ၊ ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။] (၁) အပိုင်းအခြား၊ နယ်ခြား၊ စည်း။ (၂) သိမ် (ရဟန်းတော်များ ဥပုသ်ပြုခြင်း၊ ရဟန်းခံခြင်း စသည်ပြုရန် ကမ္မဝါစာဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ဖွဲ့ထားအပ်သော မြေ၊ အဆောက်အဦ)။ (က) ဗဒ္ဓသိမ်၊ ခဏ္ဍသိမ်၊ သမာနသံဝါသသိမ်၊ အဝိပ္ပဝါသသိမ်။ (ခ) မဟာသိမ်။ (ဂ) အဗဒ္ဓသိမ် ၃-မျိုး။ (ဃ) (သင်္ကန်းနှင့်စပ်သော) သိမ် ၁၅-မျိုး။ (၃) ရန်သူ။ (၁) သီမာတိ စတဿော သီမာယော၊ မဟာနိ၊၇၇။ သီမကတန္တိ ---- မရိယာဒကတံ၊ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၈။ စတဿော သီမာယောတိ စတ္တာရော ပရိစ္ဆေဒါ။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၂ဝ၅။ (၂) (က) သီမာတိ ဧတ္ထ သီမာ နာမေသာ ဗဒ္ဓသီမာ အဗဒ္ဓသီမာတိ ဒုဝိဓာ ဟောတိ။ ကင်္ခါ၊၈၇။ ခဏ္ဍသီမာတိ သမာနသံဝါသသီမာ အဝိပ္ပဝါသသီမာတိ တဿာယေဝ ပဘေဒေါ။ ကင်္ခါ၊၉၀။ (ခ) ခဏ္ဍသိမံ သမ္မန္နိတွာ မဟာသီမသမ္မုတိကာလေ --- ကိတ္တေတဗ္ဗာ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂၄။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၈၇။ (ဂ) အဗဒ္ဓသီမာ ဂါမသီမာ သတ္တက္ကန္တရသီမာ ဥဒကုက္ခေပသီမာတိ တိဝိဓာ။ ကင်္ခါ၊၉၀။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၉၄။ (ဃ) သီမာတိ ခဏ္ဍသိမာ --- စက္ကဝါဠသီမာတိ ပန္နရသဝိဓာ။ ကင်္ခါ၊၉ဝ။ (-ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၁၇)။ (၃) သီမာ နာမ ပစ္စတ္ထိကော ဝုစ္စတိ။ ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၂၁၂။ သည် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းသံဃာတော်များ ဝိနည်းကံကြီးကံငယ်များ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် သီးခြားသတ်မှတ်ပိုင်းခြားထားသော နယ်မြေဖြစ်သည်။ သိမ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် "သီမာ" ဟူသော ပါဠိစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး "အပိုင်းအခြား သို့မဟုတ် စည်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းခံခြင်း၊ ဥပုသ်ပြုခြင်း၊ ပဝါရဏာပြုခြင်းနှင့် ကထိန်ကိစ္စများကဲ့သို့သော သံဃာ့ကံများကို သိမ်အတွင်း၌သာ ဆောင်ရွက်ရသဖြင့် သိမ်သည် သာသနာတော်၏ ရေသောက်မြစ် သို့မဟုတ် အသက်သွေးကြော ပမာ အလွန်အရေးကြီးသည်။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း-၃

သိမ်၏ အမျိုးအစားများ
ဝိနည်းကျမ်းဂန်များအရ သိမ်ကို အခြေခံအားဖြင့် ဗဒ္ဓသိမ် နှင့် အဗဒ္ဓသိမ် ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။

၁။ ဗဒ္ဓသိမ် 
ရဟန်းသံဃာတော်များက နိမိတ်များသတ်မှတ်၍ ဉတ်ကမ္မဝါစာဖတ်ကာ စနစ်တကျ သမုတ်ထားသော သိမ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ထပ်မံ၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည် -
   မဟာသိမ်: ကျောင်းတိုက်တစ်ခုလုံး သို့မဟုတ် ရွာနယ်တစ်ခုလုံးကို ခြုံငုံ၍ သမုတ်ထားသော သိမ်ကြီးဖြစ်သည်။
   ခဏ္ဍသိမ်: ကျောင်းတိုက် သို့မဟုတ် ရွာ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသတွင်သာ သမုတ်ထားသော သိမ်ငယ်ဖြစ်သည်။
   သမာနသံဝါသကသိမ်: သံဃာတော်များ အတူတကွ ကံဆောင်ရန် သမုတ်သောသိမ်ဖြစ်သည်။
   အဝိပ္ပဝါသသိမ်: ရဟန်းတော်များ အရုဏ်တက်ချိန်တွင် မိမိတို့၏ တိစီဝရိက်သင်္ကန်းနှင့် ကင်းကွာ၍ နေခွင့်ရစေရန် သမာနသံဝါသကသိမ်ပေါ်တွင် ထပ်၍သမုတ်ရသော သိမ်ဖြစ်သည်။

၂။ အဗဒ္ဓသိမ် သံဃာက သီးခြားသမုတ်ရန်မလိုဘဲ ဝိနည်းသတ်မှတ်ချက်အရ အလိုလိုသိမ်အရာမြောက်သော နယ်မြေများဖြစ်သည်။
   ဂါမသိမ်: အစိုးရ သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်သူများက သတ်မှတ်ထားသော ရွာနယ်နိမိတ်ဖြစ်သည်။
   ဝိသုံဂါမသိမ်: သိမ်သမုတ်ရန်အတွက် အစိုးရမင်းက မူလရွာနယ်မြေမှ သီးခြားခွဲထုတ်ပေးထားသော မြေနေရာဖြစ်သည်။
   သတ္တဗ္ဘန္တရသိမ်: ရွာနယ်မြေမဟုတ်သော တောအရပ်တွင် သံဃာတော်များ စုဝေးရာမှ ပတ်ပတ်လည် ၇-အဗ္ဘန္တရ (၁၉၆ တောင်) အကွာအဝေးကို သိမ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
   ဥဒကုက္ခေပသိမ် (ရေသိမ်): မြစ်၊ သမုဒ္ဒရာ၊ အလိုလိုဖြစ်သော အိုင် (ဇာတဿရ) တို့တွင် ရေတစ်ကျ၊ သဲတစ်ကျ ပစ်လိုက်သော အကွာအဝေးအတွင်း သတ်မှတ်သော သိမ်ဖြစ်သည်။

သိမ်နိမိတ်
သိမ်သမုတ်ရာတွင် နယ်နိမိတ်အမှတ်အသားအဖြစ် နိမိတ် ၈ မျိုး ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
၁။ တောင် (ပဗ္ဗတ)၊ ၂။ ကျောက် (ပါသာဏ)၊ ၃။ တော (ဝန)၊ ၄။ သစ်ပင် (ရုက္ခ)၊ ၅။ လမ်း (မဂ္ဂ)၊ ၆။ တောင်ပို့ (ဝမ္မိက)၊ ၇။ မြစ် (နဒီ)၊ ၈။ ရေ (ဥဒက)။

အောင်မြင်သောသိမ်၏ အင်္ဂါရပ်များ (သမ္ပတ္တိ ၃ ပါး)
သိမ်တစ်ခု အောင်မြင်ခိုင်လုံရန်အတွက် အောက်ပါအင်္ဂါများနှင့် ပြည့်စုံရမည် -
၁။ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိ: နိမိတ်များကို စနစ်တကျ ကြားသိပြီး ပြည့်စုံခြင်း။
၂။ ပရိသသမ္ပတ္တိ: သံဃာတော် အနည်းဆုံး ၄ ပါးရှိခြင်းနှင့် ဝဂ်မဖြစ်ဘဲ စုဝေးခြင်း။
၃။ ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိ: ဉတ်ကမ္မဝါစာကို အမှားအယွင်းမရှိ ပြည့်စုံစွာ ရွတ်ဆိုခြင်း။

သိမ်ပျက် ၁၁ လုံး
ဝိနည်းအရ သိမ်မမြောက်သော သို့မဟုတ် သိမ်ပျက်ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်း ၁၁ ပါးရှိသည် -
၁။ ငယ်လွန်းသောသိမ် (ရဟန်း ၂၁ ပါး မထိုင်နိုင်ခြင်း)။
၂။ ကြီးလွန်းသောသိမ် (၃ ယူဇနာထက် ကျယ်ခြင်း)။
၃။ နိမိတ်ကျိုးသောသိမ်၊ ၄။ အရိပ်ကို နိမိတ်ပြုသောသိမ်၊ ၅။ နိမိတ်မရှိသောသိမ်၊ ၆။ သိမ်ပြင်ပမှနေ၍ သမုတ်သောသိမ်၊ ၇။ မြစ်ပြင်၌ သမုတ်သောသိမ်၊ ၈။ သမုဒ္ဒရာပြင်၌ သမုတ်သောသိမ်၊ ၉။ ဇာတဿရအိုင်ပြင်၌ သမုတ်သောသိမ်၊ ၁၀။ သိမ်ဟောင်းနှင့် နဘေထပ်သမုတ်သောသိမ်၊ ၁၁။ သိမ်ဟောင်းကို လွှမ်းမိုး၍ သမုတ်သောသိမ်။

သိမ်နုတ်ခြင်းနှင့် သမုတ်ခြင်း
သိမ်အသစ်တစ်ခု သမုတ်လိုလျှင် ရှေးက သိမ်ဟောင်းများ ရှိခဲ့ပါက သိမ်သစ်မမြောက်နိုင်သောကြောင့် ရှေးဦးစွာ သိမ်နုတ်ခြင်း ကို ပြုလုပ်ရသည်။ သိမ်နုတ်ရာတွင် သိမ်ဟောင်းများ ကျွတ်လွတ်စေရန် အထပ်ထပ် နုတ်ရလေ့ရှိသည်။ သိမ်သမုတ်ရာတွင်လည်း နိမိတ်များကို အစဉ်လိုက် မေးမြန်းကြားသိပြီးမှ ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့် သမုတ်ရသည်။ သိမ်သမုတ်ခြင်း ဆောင်ရွက်သော ရဟန်းတော် (ဝိနယဓရ) သည် ဝိနည်းကျွမ်းကျင်ပြီး အင်္ဂါရပ်များနှင့် ပြည့်စုံရန် လိုအပ်သည်။

နှိုင်းယှဉ်ချက်ပုံပမာ:
သိမ်သည် သစ်ပင်တစ်ပင်၏ ရေသောက်မြစ် နှင့် တူ၏။ ရေသောက်မြစ် မရှိပါက သစ်ပင် မရှင်သန်နိုင်သကဲ့သို့၊ သိမ်မရှိပါက ရဟန်းစစ်၊ ရဟန်းမှန်များ ပေါ်ထွက်လာနိုင်မည်မဟုတ်ဘဲ သာသနာတော်လည်း ကြာရှည်တည်တံ့နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
 သိမ်နှင့်စပ်သော သိမှတ်ဖွယ်ရာများ
 သိမ်မျိုးစုံမဟာဋီကာကျမ်း
 ဝိသုံဂါမသီမာဝိနိစ္ဆယ
 သိမ်ခန်းအမြွက်

ကိုးကား

Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ
Category:ရဟန်းဝိနည်းများ