ပါတိမောက်

(က) အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောသီလ။ 
(ခ) အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ပါတိမောက္ခ မည်သော သီလကို ထွန်းပြတတ်သောကျမ်း။ ပါတိမောက္ခ (န) [ပ+အတိမောက္ခ] ပါတိမောက်၊ (က) ပါတိမောက္ခုံ ဥဒ္ဒိသေယျ။ ကင်္ခါ၊၁။ ပါတိ-မောက္ခန္တိ ပအတိမောက္ခံ အတိပမောက္ခံ အတိသေဋ္ဌံ အတိဥတ္တမန္တိ အတ္ထော။ ကင်္ခါ၊၈၄။ ပါတိမောက္ခေ(ဒီ၊၂၊၄၂)တိ ယံ တံ ပအတိမောက္ခံ အတိပမောက္ခံ ဥတ္တမသီလံ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၀။ ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိတ္ထာရေန သွာဂတာနိ ဟောန္တိ။ ဝိ၊၃၊၉၃၊ ၉၇-၈၊ ၁၁၃-၄။ ဂန္ထော ပန တဿ ပါတိမောက္ခဿ ဇောတကတ္တာ ပါတိမောက္ခန္တိ ဝုစ္စတိ။ ကင်္ခါ၊၈၄။ 
ပါတိမောက် ၂-မျိုး
အလွန်မြတ်သည်ကို ပါတိမောက် ဟု ခေါ်သည်။ ထိုပါတိမောက်သည် သီလပါတိမောက်နှင့် ဂန္ထပါတိမောက် ဟု ၂-မျိုးရှိသည်၊ 

မိမိကို စောင့်ရှောက်သူကို အပါယ်စသော ဆင်းရဲနှင့် အတ္တာနုဝါဒ စသော ဘေးတို့မှ လွတ်စေနိုင်သောကြောင့် သီလသည် ပါတိမောက်မည်သည်၊ ထိုသီလကိုပြသော ဂန္ထကျမ်းဂန်သည်လည်း ဌာနျူပစာရ([ဌာနီ+ဥပစာရ] 
ဌာနျူပစာရ = ဌာနီ၏အနီး ဌာန၌ဖြစ်ခြင်း၊ ဌာနီ၏အနီး ဌာနကို ဟောခြင်း၊ ဌာနီ၏အမည်ကို ဌာန၌ တင်စား၍ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခြင်း)အားဖြင့် ပါတိမောက်မည်သည်။ 
ပါတိမောက် အပြား
ဂန္ထပါတိမောက်သည်လည်း ဘိက္ခုပါတိမောက်၊ ဘိက္ခုနီပါတိမောက် ဟူ၍ ၂-မျိုးပြားသည်။ 

ဘိက္ခုပါတိမောက်၌ နိဒါနုဒ္ဒေသ၊ ပါရာဇိကုဒ္ဒေသ၊ သံဃာဒိသေသုဒ္ဒေသ၊ အနိယတုဒ္ဒေသ၊ ဝိတ္ထာရုဒ္ဒေသ ဟု ဥဒ္ဒေသ ၅-ပါးရှိသည်၊ 

ဘိက္ခုနီပါတိမောက်၌ နိဒါနုဒ္ဒေသ၊ ပါရာဇိကုဒ္ဒေသ၊ သံဃာဒိသေသုဒ္ဒေသ၊ ဝိတ္ထာရုဒ္ဒေသ ဟု ဥဒ္ဒေသ ၄-ပါးရှိသည်။ ကင်္ခါ၊၈၄-၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၅။ 

ထို့နောက် ဩဝါဒပါတိမောက်၊ အာဏာပါတိမောက်ဟု ၂-မျိုးရှိသည်။ 

ထိုတွင် "ခန္တီပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ" စသော ၃-ဂါထာသည် ဩဝါဒပါတိမောက် မည်သည်။ ထိုဩဝါဒပါတိမောက်ကို ဘုရားရှင်တို့ကိုယ်တိုင်သာ ပြသည်။ 

"သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော" စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသော သိက္ခာပုဒ် ဥပဒေတော်များကို အာဏာပါတိမောက် ဟု ခေါ်မည်သည်။ ထိုအာဏာပါတိမောက်က သာဝကတို့ကိုသာ ပြသည်။ "ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျ"၌ ပါတိမောက်သည် အာဏာပါတိမောက် ဖြစ်သည်။ ကင်္ခါ၊၉၄။ 
အခြား အဓိပ္ပါယ်များ
 (က) မိမိစောင့်ထိန်းသူကို အာပါယိကဒုက္ခစသည်မှ စောင့်ရှောက်တတ်သော သီလ။ (က) ပါတိမောက္ခေ(ဒီ၊၂၊၄၂)တိ... ပါတိ ဝါ အဂတိဝိသေသေဟိ မောက္ခတိ ဒုဂ္ဂတိဘယေဟိ၊ ယော ဝါ နံ ပါတိ၊ တံ မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ ပါတိမောက္ခ စ သံဝရော။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၀။ သီလံ ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ၊ တံ မောက္ခတိ မောစယတီတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခဟိ အတ္တာနုဝါဒါဒီဟိ ဝါ ဘယေဟီတိ ပါတိမောက္ခံ။ ကင်္ခါ၊၈၄။ ပါတိမောက္ခသံဝရ သံဝုတ-လည်းကြည့်။  
 (ခ) အဝိဇ္ဇာစသည်ကြောင့် သံသရာ၌ ဖြစ်တတ်သော သတ္တဝါတို့ကို တဏှာစသော သံကိလေသာမှ လွတ်မြောက်စေသော သီလ။ (ခ) အဝိဇ္ဇာဒိနာ ဟေတုနာ သံသာရေ ပတတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ပါတိ။ ... တဿ ပါတိနော သတ္တဿ တဏှာဒိသံကိလေသတ္တယတော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခော။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၉၁။ သာရတ္ထ၊၂၊၅၉။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၅၇။ အံ၊ဋီ၊၂၊၃၅။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၇၁။ အနုဋီ၊၂၊၁၇၈။ 
 (ဂ) ဆင်းရဲ၌ ပျက်စီး၍ ကျတတ်သော စိတ်ကို ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်စေသော သီလ။  (ဂ) ပါတေတိ ဝိနိပါတေတိ ဒုက္ခတိ ပါတိ၊ စိတ္တံ။ ... တဿ ပါတိနော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခော။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၉၁။ သာရတ္ထ၊၂၊၅၉။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၅၇။ အံ၊ဋီ၊၂၊၃၅။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၇၂။ အနုဋီ၊၂၊၁၇၈-၉။ 
 (ဃ) အပါယ်ဆင်းရဲ သံသရာ ဆင်းရဲ၌ ကျရောက်ကြောင်းဖြစ်သော တဏှာ စသော သံကိလေသာမှ လွတ်မြောက်တတ်သော သီလ။  (ဃ) ပတတိ ဧတေန အပါယဒုက္ခေ သံသာရဒုက္ခေ စာတိ ပါတိ၊ တဏှာဒိသံကိလေသော။ ... တတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၉၁။ သာရတ္ထ၊၂၊၅၉။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၅၇။ အံ၊ဋီ၊၂၊၃၅။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၇၂။ အနုဋီ၊၂၊၁၇၉။
 (င) ကျရောက်ရာ အာယတနမှ လွတ်မြောက်တတ်သော သီလ။  (င) ပတတိ ဧတ္ထာတိ ပါတိ၊ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ ဗာဟိရာနိ စ အာယတနာနိ။ ... တတော... ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၉၁။ သာရတ္ထ၊၂၊၅၉။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၅၇။ အံ၊ဋီ၊၂၊၃၆။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၇၂။ အနုဋီ၊၂၊၁၇၉။
 (စ) အပါယ်၌ ကျရောက်လေ့ရှိသော ပုထုဇဉ်ကို သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်စေတတ်သော သီလ။  (စ) ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝတော ပါပကိရိယာယ သုကရဘာဝတော ပုညကိရိယာယ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဗဟုက္ခတ္တံ အပါယေသု ပတနသီလောတိ ပါတီ၊ ပုထုဇ္ဇနော။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၉၀။ သာရတ္ထ၊၂၊၅၉။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၅၇။ အံ၊ဋီ၊၂၊၃၅။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၇၁။ အနုဋီ၊၂၊၁၇၈။ 
 (ဆ) မရပ်မတည် ခြာခြာလည်၍ သွားရောက်လေ့ရှိသောစိတ်ကို သံသရာဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်စေတတ်သော သီလ။  
 (ဇ) ထိုထိုဘုံဘဝ၌ အတ္တဘောကို ကျစေခြင်းအလေ့ရှိသောစိတ်ကို သံသရာဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်စေတတ်သော သီလ။  (ဆ) (ဇ) အနိစ္စတာယ ဝါ ဘဝါဒီသု ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တော ဃဋိယန္တံ ဝိယ အနဝဋ္ဌာနေန ပရိဗ္ဘမနတော ဂမနသီလောတိ ပါတီ၊ မရဏဝသေန ဝါ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ အတ္တဘာဝဿ ပါတနသီလောတိ ပါတီ၊ သတ္တသန္တာနော၊ စိတ္တမေဝ ဝါ၊ တံ ပါတိ နံ သံသာရဒုက္ခတော မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခော။ စိတ္တဿ ဟိ ဝိမောက္ခေန သတ္တော ဝိမုတ္တော။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၉၀။ သာရတ္ထ၊၂၊၅၉။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၅၇။ အံ၊ဋီ၊၂၊၃၅။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၇၁။ အနုဋီ၊၂၊၁၇၈။ 
 (ဈ) ပျက်စီး၍ ကျရောက်ခြင်းရှိသောသံသရာမှ လွတ်မြောက်စေတတ်သော သီလ။ (ဈ) ပါတော ဝိနိပါတော အဿ အတ္တီတိ ပါတီ၊ သံသာရော။ တတော မောက္ခာတိ ပါတိမောက္ခော။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၉၁။ သာရတ္ထ၊၂၊၆၀။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၅၇။ အံ၊ဋီ၊၂၊၃၆။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၇၂။ အနုဋီ၊၂၊၁၇၉။ တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၄ အပိုင်း-၃
 ကိုးကား 

ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ