Celorico de Basto

Celorico de Basto ye ua bila pertuesa ne l çtrito de Braga, region Norte i subregion de l Abe, cun cerca de 2 500 habitantes. 

Ye sede dun munecípio cun 181,10 Km² de ária i 20 098 habitantes (2011) , subdebidido an 22 freguesies. L munecípio ye lhemitado a norte pul munecípio de Cabeceiras de Basto, a lheste por Mondin de Basto, a sul por Amarante, a sudoeste por Felgueiras i a oeste por Fafe. Alberga las bilas de Celorico de Basto, Fermil de Basto i la Gandarela de Basto

Celorico de Basto terá sido acupado zde tiempos mui remotos, tal cumo ne ls testemunhan las marcas que las ceblizaçones mais antigas por eiqui deixórun.

Ouriges
Ls mais antigos restos de poboamiento de l spácio geográfico atual de l cunceilho de Celorico de Basto, rebelados pula prospeçon recente i anterbençon pontual de cuntestos arqueológicos, son atribuibles al ampeço de l megalitismo, antoce al Neolítico (5.510 B.P.). Para este período puode apuntar-se l grande cunjunto de mamoas de l Praino de la Lhameira. Yá l grande cunjunto d'habitats de fossas puode genericamente apuntar-se pa l período de l'Eidade de l Bronze. De la Eidade de l Fierro çtaca-se l poboado de Bouça de Mosqueiros, an Britelo, l Castro de l Lhadário, an Ribas, l Castro de Barrega, an Borba i l Castro de Ourilhe i outros de menor relebáncia. La Romanizaçon stá bien patente an Celorico de Basto i las marcas deste período ancontan-se un pouco por to l spácio cuncelhio.

L clima benigno, abundáncia de pastaiges, buona auga a jorrar de las nacentes i cimo dun monte donde se podisse lhobrigar eibentual enimigo, fúrun cundiçones propícias a la fixaçon de ls homes primitibos nestas tierras, quando ampeçórun a trocar la bida nómada pula sedentária.

La Citánia de l Lhadário, la Stela de Bila Buona na freguesie de l Rego, l Castielho de Arnóia i prossimidades, ls einúmaros bruxedos arqueológicos de l Praino de la Lhameira, ls restos de ls castros an bárias freguesies, repersentan sólido argumiento a demunstrar qu'esta tierra fui habitada hai miles d'anhos.

Toponímia
Alguns outores, mas, al pretendíren splicar l'eitimologie de a toponímia lhocal dízen tener eisistido por estas bandas la famosa Celiobriga que fui cidade (brigun) de ls pobos celerinos (celio), donde terá resultado – toponimicamente – Celorico. Pobos Bástulos ó Bastiandos que por eiqui se tenerien fixado, puoden star na ourige de l patronímico Basto. Estes i outros pobos peninsulares dében tener acupado stensas árias, zde las bertentes de l Támega, até als montes de Barroso i de Ceba, que, ne l sou to, benirun a ser coincidas por Tierra de Basto.

Retrato atual
Celorico de Basto ye un cunceilho marcadamente rural, cujos traços perfundos ne l território i na paisaige se dében a l'atebidade agrícola, que dominou l'acupaçon de las pessonas deste cunceilho até finales de l seclo passado. L'eimigraçon permanente marcou eigualmente l radadeiro seclo, nua purmeira fase pa l Vrasil, nas décadas de 60 i 70 para Fráncia i mais tarde pa la Suíça.

Celorico de Basto stá hoije nun porcesso de perfundas mudanças. L'apareilho eiquenómico tradecional stá an perfunda trasformaçon. L setor primairo, outrora dominante, ye hoije praticamente residual. La porduçon de bino berde al lhongo de l Bal de l Támega i la pecuária nas freguesies de muntanha, marcan l'atebidade agrícola. La custruçon cebil, l comércio i ls serbícios son hoije ls setores ampregadores de l cunceilho.

La predomináncia de l'atebidade agrícola i la strutura fundiária assente na pequeinha propiadade de sploraçon por cunta própia detreminórun ua streita relaçon espacial antre l'habitaçon i l'amprego, que se traduziu na strema çperson de l parque habitacional. Hoije ampeçan a ganhar spresson ourbana ls aglomerados de la Sede de l cunceilho, de las Bilas de Fermil i de Gandarela i de l'aglomerado de la Mota. Eiqui se cuncentran grande parte de ls eiquipamientos d'outelizaçon coletiba ne ls mais bariados domínios.

La primitiba sede de l cunceilho quedaba lhocalizada junto al Castielho de Arnóia. Solo an Abril de 1719 fui trasferida pa la freguesie de Britelo i cula zeignaçon de Bila Nuoba de Freznieiro. La spanson ourbana de la Bila ten sido acumpanhada de la criaçon d'amplos spácios berdes i ajardinados, l que le cunfire un aspeto atraente i adonde se çfruta dun cunfuorto moderno.

Celorico de Basto stá dotado dun basto cunjunto d'eiquipamientos, de ls quales se çtaca la Biblioteca Municipal Profrssor Marcelo Rebelo de Sousa, sendo un de ls spácios mais percurados.

 Populaçon de l cunceilho de Celorico de Basto (1801 – 2011) 1801  1849  1900  1930 1960 1981 1991 2001 2011 25 573 21 381 20 134 22 684 24 392 22 671 21 477 20 466 20 098

Freguesies

Las freguesies de Celorico de Basto son las seguintes:

 Agilde
 Arnóia
 Borba de Muntanha
 Britelo (Celorico de Basto)
 Caçarilhe
 Canedo de Basto
 Carbalho
 Codeçoso
 Corgo
 Ferbença
 Gagos
 Gémeos
 Anfesta
 Molares
 Moreira de l Castielho
 Ourilhe
 Rego
 Ribas
 Santa Boton de Basto
 San Clemente de Basto
 Bal de Bouro
 Beade

 Associaçones 
Associaçon Houmanitária de ls Bumbeiros Boluntários Celoricenses
Associaçon de Solidariadade Social de Basto
Associaçon Açon Moço
Associaçon de Defesa de l Castielho de Arnoia
Pérola Associaçon Jubenil

 Clubes i Associaçones Çportibas 
Clube Çportibo Celoricense
Sport Clube Fermilense
Futebol Clube de la Gandarela
Motor Clube de Basto  

 Património 
Lhista de patrimonho eidificado an Celorico de Basto
Castielho de Arnóia

 Geminaçones 
L cunceilho de Celorico dde Basto ye geminado cula seguinte cidade:
  Houilles, Ybelines, Fráncia