Mortágua

Mortágua ye ua bila pertuesa ne l Çtrito de Biseu, region Centro i sub-region de l Baixo Mondego, cun 1153 habitantes. 

Ye sede dun munecípio cun 248,59 Km² de ária i 9 607 habitantesPopulaçon residente (N.º) por Lhocal de residéncia i Sexo; Decenal - INE, Censos 2011 (2011), subdebidido an 10 freguesies. L munecípio ye lhemitado a norte pul munecípio de Águeda, a nordeste por Tondela, a lheste por Santa Comba Dan, a sul por Penacoba i a oeste pula Mialhada i por Anadie. Stá antegrado na Quemunidade Antermunicipal de l Baixo Mondego.

 Stória 
Cunsidra-se que, las purmeiras quemunidades de houmanos, se anstalórun ne l'atual território de Pertual, hai cerca de 1 500 000 anhos, assi cumo ne l'atual território de l cunceilho de Mortágua. A cumprobá-lo, stá l fato de se tenéren ancontrado, an alguns cunceilhos bezinos al de Mortágua, bestigios arqueológicos datados de l Paleolítico, percipalmente ne ls cunceilhos de Anadie i de la Mialhada. Para para alhá desso, mesmo ne l própio cunceilho de Mortágua, cré-se qu'eisistan bestigios de arte rupestre, na zona norte de l cunceilho, acerca de la aldé de Mortazel, na freguesie de l Sobral. 

Por buolta de l'anho 218 a.C., ls Romanos ambaden la Península Eibérica, trabando na region de l cunceilho de Mortágua, numerosas lhuitas cul pobo Lhusitano, qu'eiqui habitaba antes. Passado la cunquista de la Península Eibérica puls Romanos, i a posterior "romanizaçon", acradita-se que tenga atrabessado l território de l'atual munecípio, ua strada romana que fazie la lhigaçon antre l lhitoral i l anterior de la region eibérica. 

Alguns seclos mais tarde, durante la Reconquista Crestiana, passado la ambason de ls árabes a la Península Eibérica, pressupone-se que Mortágua tenga sido reconquistada algures antre 1058 i 1064 que son respetibamente, ls anhos de la reconquista de Biseu i de Coimbra. 

Passado la fundaçon de l reino de Pertual (an 1143), ampeça-se ua reorganizaçon admenistratiba, de la qual nacen ls cunceilhos. Mortágua recibe l sou purmeiro foral an 1192, cuncedido pula reina D. Dulce, mulhier de l rei D. Sancho I. L foral que benerie a ser cunfirmado an 1514, por D. Manuel I, stablecie to l modelo admenistratibo de l cunceilho, cumo ls ampuostos que ls moradores debian pagar, la forma d'aplicaçon de la justícia, etc… 

L território de l'anton cunceilho de Mortágua, nun tenie to l'atual munecípio, mas solo la sede de l cunceilho i alguas lhocalidades adjacentes. L restante território, cuntinou debedido antre tierras pertencentes al rei (ls reguengos), als clérigos (ls coutos) i als nobres (las honras), ua situaçon que solo serie resolbida nas reformas de la admenistraçon pública ne l seclo XIX.

An 1810, lhiderada pul General Massena, la 3ª Ambason Francesa la Pertual  atrabessa l'atual território de l cunceilho de Mortágua, marcando-lo mui negatibamente, debido als saques, pilhaiges i ancéndios probocados puls suldados franceses, qu'eiqui pernoitórun i prepórun la batailha de l Buçaco, na qual serien derrotados, pulas tropas anglo-lhusas.  

Até al seclo XIX, quien trabalhaba a tierra nun era l sou duonho, mas ls moradores, que éran solo arrendairos bitalícios, i que podien ser spulsos de las sues tierras i casas se nun cumprissen ls cuntratos stipulados culs donatairos de las tierras. Inda assi, ls donatairos siempre fúrun pessonas d'outros lhocales, i éran muitas bezes çconhecidos puls própios trabalhadores, la quien estes siempre fúrun oubrigados, zde la Eidade Média, a antregar las sues rendas pula sploraçon de las tierras.

Culas reformas de la admenistraçon, feitas puls gobiernos lhiberales, ne l seclo XIX, este regime ye zaparecido, assi cumo las ordes relegiosas, cujos benes se tornan patrimonho nacional. 

Tamien nesta altura, cula stinçon de bários cunceilhos, l munecípio de Mortágua passa a tener l sou atual território, cula ancluson de la freguesie de Almaça, passado la sue zagregaçon de l cunceilho de Oboa tenendo las freguesies restantes deste cunceilho, sido repartidas puls munecípios de Santa Comba Dan i Penacoba. 

Na segunda metade de l seclo XIX, l cunceilho de Mortágua conhece un grande zambolbimiento, cula anstalaçon de numerosas andústrias ne l cunceilho, i l'abiertura de nuobas bias de quemunicaçon cumo la strada antre Mialhada i Biseu (an 1854), i la Lhinha de la Beira Alta antre Figueira de la Foç i la frunteira de Bilar Formoso (an 1882).

Ne l seclo XX, ye einougurada, na década de 1980, la Varraige de la Aguieira, que permite l'ampeço de l zambolbimiento turístico de l'albufeira i de parte de l cunceilho. Na mesma década, assi cumo na década de 1990, la eiquenomie andustrial de l cunceilho de Mortágua, sofre ua grabe crise, cul ancerramiento i çlocalizaçon d'alguas de las sues fábricas. 

Ne l'ampeço de la década de 1990, ye einougurado l IP3, ua bie rápida que lhigaba Coimbra a Biseu, atrabessando l cunceilho ne l sou stremo sudoeste. An meados desta década, ye renobada i eiletrificada la Lhinha de la Beira Alta, passando l cunceilho a star serbido por ua lhinha ferrobiária moderna i sigura.

Yá ne l seclo XXI, durante l Ambierno de 2003, l cunceilho de Mortágua ye albo de l'atençon nacional puls piores motibos. Neste anho, ua barraige de l cunceilho, la Barraige de l Lhapon, custruída poucos anhos antes, para permitir l'eirrigaçon de la bárzea de Mortágua, amenaça rebentar durante l sou purmeiro anchimiento, i se tal benisse a acuntecer, alguas de las lhocalidades de l munecípio, i até la própia bila de Mortágua, poderien sofrer grabes inudaçones. Cunseguiu-se sbaziar a tiempo i cun sigurança, to la auga de la barraige, anque tener sido necessairo demolir alguas de las sues struturas, para que l'albufeira sbaziasse mais depriessa. Nunca fúrun apuradas las respunsabelidades deste causo, stando la Barraige de l Lhapon atualmente zatibada i degradada, i l porjeto de l'eirrigaçon de la bárzea de Mortágua fui suspenso. 

An 2008, l cunceilho de Mortágua ye bejitado pul purmeiro-menistro pertués, José Sócrates, qu'eiqui ben para lhançar l'adjudicaçon de la cuncesson rodobiária Outo-stradas de l Centro. Esta cuncesson, ancluía, antre outros troços, la custruçon de la A24, ua outo-strada antre Coimbra i Biseu para sustituir l IP3 (ua de las mais peligrosas bias rodobiárias de Pertual), i la A35, ua outo-strada antre Mira i Mangualde, mas que para yá, serie solo custruída antre la Mealhada i Mangualde, para lhigar dues de las mais amportantes bias rodobiárias de Pertual, la A1 (antre Lhisboua i Porto) i la A25 (antre Abeiro i Bilar Formoso), mas que, an qualquiera causo, atrabessarie l cunceilho de Mortágua. Anque de l'ampeço de las obras star prebisto para 2009, até agora, inda nun fui ampeçada la sue custruçon, debido la porblemas ne l cuncurso público. 

An 2008, la Cámara Municipal de Mortágua, anunciou la custruçon dua nuoba zona andustrial ne l cunceilho, que se lhocalizará junto a la fetura lhigaçon de Mortágua a la nuoba outo-strada. 

Antoce, atualmente, Mortágua ye un cunceilho que percura un zambolbimiento próspero i eiquelibrado.

 Demografie 
 Populaçon de l cunceilho de Mortágua (1801 – 2011) 1801  1849  1900  1930 1960 1981 1991 2001 2011 5 864 7 520 8 834 10 268 13 024 11 291 10 662 10 379 9 607

 Freguesies 
 Freguesies de Mortágua  Brason  Freguesie  Populaçon  Ária 40px Almaça 84 hab 7,42 Km²  Cercosa 303 hab 8,90 Km²  Cortegaça 437 hab 11,60 Km² 40px Spinho 1 105 hab 41,40 Km² 40px Marmeleira 503 hab 18,87 Km² 40px Mortágua 2 793 hab 27,38 Km² 40px  Pala 1 016 hab 49,10 Km² 40px Sobral 2 311 hab 64,39 Km²  Trezói 377 hab 16,07 Km²  Bal de Remígio 678 hab 5,81 Km²

 Geminaçones 
Mortágua stá geminada cun:

 Wormeldange, Lhuxemburgo (zde 5 de Júnio de 2004).

 Figuras Eilustres 
 Tomás da Fonseca, scritor.
 Branquinho da Fonseca, ficionista.


 Cámara Municipal de Mortágua
 Fotos i bideos de Pertual