Bodun

Bodun ó Bodoun, aplica-se als galhos dua tradiçon relegiosa teísta-animista baseada ne ls ancestrales, que ten las sues raízes purmárias antre ls pobos Ewe-Fon de la África Oucidental, ne l paíç hoije chamado Benin, antes Reino de l Daomé, adonde l bodun ye hoije an die la religion nacional de más de 7 milhones de pessonas. Para alhá de la tradiçon fon, ó de l Daomé, que permaneciu na África, eisisten tradiçones relacionadas que lhançórun raízes ne l Nuobo Mundo durante la época de l tráfico trasatlántico

 África 

Bodun de la África Oucidental ye chamado Bodun ó Budun (assi scritas na léngua fon de l Benin i de la Nigéria i na léngua ewe de l Togo i Gana; tamien scritas Bodon, Bodoun, Boudou, etc) ye ua religion monoteísta tradicional de la cuosta de la África Oucidental, de la Nigéria la Gana. 
Ye çtinta de las nó-organizadas religiones animistas tradicionales, de l anterior desses mesmos países, bien cumo de dibersas religiones muitas bezes cun nomes semelhantes de la diáspora africana ne l Nuobo Mundo, cumo l Bodou Haitianho, i semelhante al Budu de la República Dominicana, Candomblé Jeje ne l Brasil (que outeliza la palabra Bodun),  Bodo de la Louisiana, i Santería an Cuba, que son sincretizadas cul Cristandade i las Religiones tradicionales africanas de l pobo Cungo, de l riu Cungo i de Angola.

Quando la palabra ye maiúscula, Bodun, denota la religion. Quando nun ye, bodun, denota ls spritos que son centrales para la religion. "Bodo" ye l más quemun na ortografie de la cultura popular amaricana.

Bodun ye praticado puls Ewe, Kabye, Mina, Fon, i (cun un nome defrente) ls pobos Yorubas de l sudeste de l Gana, meridional i central Togo, meridional i central Benin, i sudoeste de la Nigéria. La palabra bodún (pronunciado bodṹ - ó seia, cun un u nasal nun ton alto) ye l Gbe (Ewe-Fon) para la palabra sprito.

 Demografie 
De l 60% de la populaçon de l Benin, cerca de 4 ½ milhones de pessonas, pratica Bodun. (Esso nun cunta outras religiones tradicionales ne l Benin.) Para alhá desso, muitos de l 15% de la populaçon que chaman-se crestianos pratica ua religion sincretizada, nun defrente de l  Bodou haitianho ó Candomblé brasileiro; na berdade, muitos deilhes son çcendentes de scrabos lhibertos brasileiros que se fixórun na cuosta acerca de Ouidah. An Togo, cerca de metade de la populaçon andígena prática religiones, de ls quales Bodun ye de lhoinge la maior, cun cerca de 2 ½ milhones de seguidores; puode haber outros milhones de bodunsis antre ls ewés de Gana: 13% de la populaçon de 20 milhones son ewe i de 38% de ganenses pratican religiones tradicionales. D'acuordo cul censo de dados, cerca de 14 milhones de pessonas prática religiones tradicionales na Nigéria, la maiorie de ls quales son iorubás praticando Bodun, ye possible mas sin çcriminaçon specífica.

L palabra bodo an anglés ben de la palabra bodun, que quier dezir "dibindade" ó "dius" ne l grupo dialetal ewe-gen-aja-fon de l Golfo de la Guiné — la oeste de la lhocalizaçon cuntemporánea de l yorùbá. Hai muitos seclos, saíran bárias dinasties de la cidade de Tado, atualmente ne l Togo. Tales dinasties fundórun ls reinos de Allada, Daomé i Hogbonou ó Porto-Nuobo. Eilhas i sous súditos acabórun por falar dibersos dialetos (Akindélé i Aguessy 1953, Pliya 1970, Capo 1984).

Para para alhá de l Venin, l bodun africano i las práticas que del çcenden puoden ser ancontrados na República Dominicana, Porto Rico, Cuba, Brasil, Haiti, Stados Ounidos, Gana i Togo. La palabra bodun ye la palabra Ewe-Fon para sprito.

 Brasil 
 Stória 
La tradiçon i la cultura de ls scrabos de jeje, Ewe, Fon, Mina, Fanti, Ashanti, dórun ourige ne l Brasil a las tradiçones coincidas cumo: 

 Candomblé Jeje, tubo ampeço an Salbador i ne l Recóncabo baiano, nas cidades de Cachoeira i San Félix i outras, depuis migrou pa l Riu de Janeiro, San Paulo an maior númaro. 
 Tambor de Mina, quedou restrito la San Lhuís de l Maranhon cula sola casa de Jeje-Mina ne l Brasil que ye la Casa de las Minas.
 Xangó de l Nordeste, Xangó de l Recife, Xangó de Pernambuco ó Nagó-Eigbá ó Jeje-Nagó, tubo ampeço na Region Nordeste, ua parte migrou depuis para outros stados.

 Boduns 
Mawu ye l Ser Supremo de ls pobos Ewe i Fon, que criou a tierra i ls seres bibos i angendrou ls boduns, dibindades que la (Mawu ye de l género feminino) secundarian ne l comando de l Ouniberso. Eilha ye associada la Lissá, que ye masculino, i tamien co-respunsable pula Criaçon, i ls boduns son filhos i çcendentes de ambos. La dibindade dupla Mawu-Lhissá ye antitulada Dadá Segbó (Grande Pai Sprito Bital).

 Loko, Ye l primogénito de l boduns. Repersentado pula arble sagrada Ficus idolatrica ó Ficus doliarie (gameleira branca).
 Gu, Bodun de l metales, guerra, fuogo, i tecnologie.  
 Heibiossó, Bodun que comanda ls centeilhas i relámpagos.
 Sakpatá, Bodun de la baríola.
 Dan, Bodun de la riqueza, repersentado pula serpente de l cinta de la bielha.
 Agué, Bodun de la caça i protetor de las florestas. 
 Agbé, Bodun duonho de l mars.
 Ayizan, Bodun feminino dona de la costra terrestre i de l mercados.
 Agassu, Bodun que repersenta la lhinhaige rial de l Reino de l Daomé. 
 Agué, Bodun que repersenta la tierra firme.
 Legba, L caçula de Mawu i Lhissá, i repersenta las antradas i salidas i la sexualidade.
 Fa'  , Bodun de la adebinaçon i de l çtino.

Ls boduns na África son agrupados an "famílias" xefiadas por un bodun percipal, oura repersentando un eilemiento ó fenómeno de la natureza, oura de la cultura. Eisisten basicamente 4 famílias percipales: 

 Ls Ji-bodun , ó "boduns de l alto", xefiados por Só (forma basilar de Heibiossó).
 Ls Ayi-bodun , que son ls boduns de la tierra, xefiados por Sakpatá.
 Ls Tó-bodun , que son boduns própios dua detreminada lhocalidade (bariados).
 Ls Heinu-bodun , que son boduns cultuados por ciertos clanas que se cunsidírun sous çcendentes (bariados).

Ne l Brasil ls boduns son cultuados ne ls terreiros de Candomblé, subretodo ne ls de la Nacion Jéje, adonde inda se cunserba algua lhembrança de la dibison por famílias.

 Ritual 
Boduns nun usan roupas lhuxuosas nó gustan de roupas de fiesta i giralmente prefíren la buona i bielha roupa de raçon. Las beilças son cadenciadas nun ritmo más denso i pesado. Ls Boduns stan siempre de uolhos abiertos i salbo alguas sceçones, cumbersan (usando prefrencialmente un dialeto própio) i dan cunselhos la quien ls percura.

 Ampeçaçon 
La ampeçaçon al culto de ls boduns ye cumplexa ye lhonga i puode ambolber lhongas caminadas la santuários i mercados i períodos de recluson drento de l cumbento ó terreiro hunkpame, que puoden chegar a durar un anho, adonde ls neófitos son submetido a ua dura rotina de beilças, preces, daprendizaige de lénguas sagradas i botos de segredo i oubediéncia.

 Hierarquia 
 Bokonon - Sacerdote de l Bodun Fa eiquibalente al Babalawo 
 Doté Sacerdotes (homes) de la família de Sogbo  i Doné Sacerdotisas (mulhieres), esse títalo ye ousado ne l Terreiro de l Bogun adonde tamien son ousados ls títalos Gaiaku i Mejitó. similar a la Iyalorixá.
 Noche - Sacerdotisas de l Jeje-Mina
 Bodunsi - apuis de 1 anho de la ampeçaçon.
 Kajekaji - ampeçado que inda nun cumpletou l ciclo de oubrigaçones.

 Cuba 
La tradiçon Fon más ó menos "pura" de Cuba ye coincida cumo La Regla Arará''. 
 Ber tamien: Santerie.

 Stados Ounidos 

Ye amportante notar que la palabra Bodo ye la más quemun,  coincida i ousada na cultura popular amaricana, i ye bista cumo oufensiba pulas quemunidades praticantes de la Diáspora africana. Antretanto, las soletraçones defrentes desta palabra puoden ser splicadas assi:

La palabra Bodo ye ousada para çcrebir la tradiçon Creole de New Orleanes, Bodou ye ousado para çcrebir la Tradiçon Bodou Haitiana.

Bodo de la Lhouisiana , tamien coincido cumo New Orleanes Bodo ye ua religion de la Diáspora africana, ua forma de (Bodo) spiritualidade que storicamente fúrun zambolbidas falando na léngua francesa i Creole pula populaçon Afro-amaricana de l stado de Louisiana ne ls Stados Ounidos.

 Haiti 

100px|thumb|Bandeira Bodu

Bodou haitiano, chamado de Sèbis Gine''' ó "serbício africano" ne l Haiti, ten tamien fuortes eilemientos de ls pobos Eigbo, Cungo de la África Central, i l Yoruba de la Nigéria, ambora muitos pobos defrentes ó "naciones" de la África ténen  repersentaçon na lhiturgie de l Sèbis Gine, assi cumo ls índios Taíno, ls pobos oureginales de las ilhas agora coincidas cumo Spaniola. Formas crioulas de Bodou eisisten ne l Haiti (adonde ye natibo), na República Dominicana, an partes de Cuba, i ne ls Stados Ounidos, i an outros lhugares an que ls eimigrantes de Haiti çpersórun durante ls anhos.  Ye similar la outras religiones de la diáspora africana, tales cumo Lhukumi ó Regla de Ocha (coincida tamien cumo Santería) an Cuba, Candomblé i Umbanda ne l Brasil, todas essas religiones que eiboluíran antre çcendentes de africanos trasplantados nas Américas.

 Jamaica 
Oubeah ye ua forma de religion ó culto de ancestrales africanos praticado na Jamaica, Boduns.

Catadorie:Religiones afro-amaricanas
Catadorie:Mitologie fon
Catadorie:Candomblé Jeje
Catadorie:Bodun
Catadorie:Animismo