Ludwik Lejzer Zamenhof

Ludwik Lejzer Zamenhof (twieled fil-15 ta' Diċembru 1859 – miet fl-14 ta' April 1917) kien oftalmologu li għex il-biċċa l-kbira ta' ħajtu f'Varsavja, il-Polonja. Huwa magħruf l-iktar bħala l-ħallieq tal-Esperanto, l-iżjed lingwa awżiljarja internazzjonali kostruwita li tintuża b'mod mifrux.

Zamenhof żviluppa l-Esperanto għall-ewwel darba fl-1873 meta kien għadu l-iskola. Huwa dejjem kien affaxxinat mill-idea ta' dinja mingħajr gwerra u kien jemmen li dan seta' jitwettaq bl-għajnuna ta' lingwa awżiljarja internazzjonali ġdida. Il-lingwa kienet tkun għodda biex tgħaqqad lin-nies flimkien permezz ta' komunikazzjoni newtrali, ġusta u ekwa. Huwa rnexxielu jifforma komunità li għadha għaddejja sa llum il-ġurnata minkejja l-Ewwel Gwerra Dinjija u t-Tieni Gwerra Dinjija tas-seklu 20, tentattivi ta' riforma tal-lingwa, u lingwi awżiljarji internazzjonali iktar moderni (l-unika lingwa oħra bħall-Esperanto dak iż-żmien kienet il-Volapük). Barra minn hekk, l-Esperanto żviluppat bħal lingwi oħra: permezz tal-interazzjoni u l-kreattività tal-utenti tagħha.

Fid-dawl tal-kisbiet tiegħu, u l-appoġġ li ta għad-djalogu interkulturali, l-UNESCO għażlet lil Zamenhof bħala wieħed mill-personalitajiet eminenti tagħha fl-2017, fil-mitt anniversarju ta' mewtu. Mill-2019, hemm mill-inqas żewġ miljun persuna li titkellem l-Esperanto, inkluż bejn wieħed u ieħor 1,000 kelliem nattiv.

 Isem 
Zamenhof ġie minn żona multilingwi. Kunjomu jiġi trażlitterat kif ġej:

 bil-Malti u bl-Ingliż (fost l-oħrajn): Ludwik Lejzer Zamenhof – pronunzja: [zæmənhɒf, ˈzæmɪnhɒf, -nɒv, -nɒf];
 bl-Esperanto: Ludoviko Lazaro Zamenhofo – pronunzja: [ludoˈviko laˈzaro zamenˈhofo];
 bil-Franċiż: Louis Lazare Zamenhof – pronunzja: [lwi la.zaʁ za.mɛn.of];
 bil-Ġermaniż: Ludwig "Levi" Lazarus Samenhof – pronunzja: [ˈluːtvɪç ˈlaːtsaʁʊs ˈzaːmənhoːf];
 bl-Ebrajk: אליעזר לודוויג זמנהוף, b'ittri Rumani: Eli'ezer Ludwig Zamenhof – pronunzja: [eliˈ(ʕ)ezeʁ ˈludvig ˈzamenhof];
 bil-Litwan: Liudvikas Lazaris (Leizeris) Zamenhofas;
 bil-Pollakk: Ludwik Łazarz Zamenhof – pronunzja: [ˈludvʲik ˈwazaʃ zãˈmɛ̃nxɔf];
 bir-Russu: Людвик Лазарь (Лейзер) Маркович Заменгоф, b'ittri Rumani: Lyudvik Lazar' (Leyzer) Markovich Zamengof;
 bil-Belarussu: Людвіг Лазар Маркавіч Заменгоф (Заменгоў), b'ittri Rumani: Liudvih Lazar Markavič Zamienhof (Zamienhoŭ);
 bil-Yiddish: לײזער לוי זאַמענהאָף, b'ittri Rumani: Leyzer "Leyvi" Zamenhof.

 Biblijografija parzjali 

 Xogħlijiet oriġinali 

 Unua Libro, 1887 (L-Ewwel Ktieb);
 Dua Libro, 1888 (It-Tieni Ktieb);
 Hilelismo – propono pri solvo de la hebrea demando, 1901 (Illeliżmu: Proġett b'Rispons għall-Kwistjoni tal-Lhud);
 Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia, 1903 (Qofol u Futur tal-Idea ta' Lingwa Internazzjonali);
 Fundamenta Krestomatio de la Lingvo Esperanto, 1903 (Antoloġija Bażika tal-Esperanto);
 Fundamento de Esperanto, 1905 (Stabbiliment tal-Esperanto);
 Dikjarazzjoni ta' Boulogne, 1905;
 Homaranismo, 1913 (Umanitiżmu).

 Perjodiċi 

 La Esperantisto, 1889-1895 (L-Esperantista);
 Lingvo Internacia, 1895-1914 (Lingwa Internazzjonali);
 La Revuo, 1906-1914 (Ir-Rieżami).

 Poeżiji 

 "Al la fratoj" (Lill-Aħwa);
 "Ho, mia kor'" (O, Qalbi);
 "La Espero" (It-Tama);
 "La vojo" (Il-Mogħdija);
 "Mia penso" (Il-Ħsieb Tiegħi).

 Traduzzjonijiet 

 Hamleto, Reĝido de Danujo, 1894 (Hamlet, Prinċep tad-Danimarka, ta' William Shakespeare);
 La batalo de l' vivo (Il-Battalja tal-Ħajja, ta' Charles Dickens);
 La revizoro, 1907 (L-Ispettur tal-Gvern, ta' Nikolai Gogol);
 La Predikanto, 1907 (traduzzjoni tal-Ekkleżjastiċi);
 La Psalmaro, 1908 (traduzzjoni tal-Ktieb tas-Salmi);
 La rabistoj, 1908 (Il-Ħallelin, ta' Friedrich Schiller);
 Ifigenio en Taŭrido, 1908 (Ifiġenja f'Tauris, ta' Johann Wolfgang von Goethe);
 La Rabeno de Baĥaraĥ, 1909 (Ir-Rabbi ta' Bacharach, ta' Heinrich Heine);
 La Gimnazio, 1909 (Il-Liċeo, ta' Scholem Aleichem);
 Marta, 1910 (Marta, ta' Eliza Orzeszkowa);
 Genezo, 1911 (traduzzjoni tal-Ktieb tal-Ġenesi);
 Eliro, 1912 (traduzzjoni tal-Ktieb tal-Eżodu);
 Levidoj, 1912 (traduzzjoni tal-Ktieb tal-Levitiku);
 Nombroj, 1914 (traduzzjoni tal-Ktieb tan-Numri);
 Readmono, 1914 (traduzzjoni tal-Ktieb tad-Dewteronomju);
 Malnova Testamento (partijiet mit-Testment il-Qadim).

 Gallerija 

 Ara wkoll 

 Adam Zamenhof
 Jum Zamenhof

 Referenzi 

Kategorija:Esperanto
Kategorija:Twieldu fl-1859
Kategorija:Mietu fl-1917
Kategorija:Tobba