Lingwa Berbera

Il-Lingwi Berberi (isem Berberi: Tamażigħt, Neo-Tifinagh: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, Tifinagh Tariqija: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵗⵜ, ⵝⴰⵎⴰⵣⵉⵗⵝ, b'ittri Latini: Tamaziɣt) magħrufa wkoll bħala l-lingwa Amażighija (mill-Għarbi: أمازيغية), huma jinkludu grupp ta' lingwi relatati mill-qrib iżda l-aktar reċiprokament intelliġibbli mitkellma minn komunitajiet Berberi, li huma indiġeni fl-Afrika ta' Fuq.Hayward, Richard J., chapter Afroasiatic in Heine, Bernd & Nurse, Derek, editors, African Languages: An Introduction Cambridge 2000. . Il-lingwi huma primarjament mitkellma u mhux tipikament miktuba. Storikament, inkitbu bl-iskrittura antika Libiko-Berber, li issa teżisti fil-forma ta' Tifinagh. Illum, jistgħu jinkitbu wkoll fl-alfabett Berberi Latini jew bl-iskrittura Għarbija, bil-Latin ikun l-aktar mifrux.

Il-lingwi, bi ftit eċċezzjonijiet, jiffurmaw continuum djalett. Hemm dibattitu dwar kif l-aħjar jiġu sottokategorizzati l-lingwi fi ħdan il-fergħa Berbera. Il-lingwi Berberi tipikament isegwu l-ordni tal-kliem verb–suġġett–oġġett. L-inventarji fonoloġiċi tagħhom huma diversi.

Miljuni ta’ nies fil-Marokk u l-Alġerija jitkellmu b’mod nattiv lingwa Berbera, kif jagħmlu popolazzjonijiet iżgħar tal-Libja, it-Tuneżija, it-Tramuntana tal-Mali, il-Punent u t-Tramuntana tan-Niġer, it-Tramuntana tal-Burkina Faso u l-Mawritanja u l-Oasi Siwa tal-Eġittu. X'aktarx hemm ukoll ftit miljuni kelliema tal-lingwi Berberi fl-Ewropa tal-Punent. Taxelħijt, Kabyle, Tamażigħt Atlas Nofsani, Tarifit, u Xawija huma wħud mill-aktar lingwi Berberi mitkellma. In-numri eżatti huma impossibbli li jiġu aċċertati peress li hemm ftit ċensimenti moderni tal-Afrika ta' Fuq li jinkludu mistoqsijiet dwar l-użu tal-lingwa, u liema ċensimenti jeżistu għandhom difetti magħrufa.

Wara l-indipendenza fis-seklu 20, il-lingwi Berberi ġew mrażżna u sofrew minn prestiġju baxx fl-Afrika ta' Fuq. Ir-rikonoxximent tal-lingwi Berberi kien qed jikber fis-seklu 21, bil-Marokk u l-Alġerija żiedu t-Tamażigħt bħala lingwa uffiċjali mal-kostituzzjonijiet tagħhom fl-2011 u fl-2016 rispettivament.

Il-biċċa l-kbira tal-lingwi Berberi għandhom persentaġġ għoli ta' tidħila u influwenza mill-lingwa Għarbija, kif ukoll minn lingwi oħra. Pereżempju, il-kelmiet midħul mill-Għarbi jirrappreżentaw 35% sa 46% tal-vokabularju totali tal-lingwa Kabyle u jirrappreżentaw 51.7% tal-vokabularju totali ta' Tarifit. Kważi l-lingwi Berberi kollha ħadu mill-Għarbi l-frikattivi farinġi /ʕ/ u /ħ/, il-waqfien uvulari (mhux ġeminat) /q/, u l-konsonanti farinġjali bla vuċi /ṣ/.

 Terminoloġija 
Tamażigħt u lingwi Berber spiss jintużaw flimkien. Madankollu, Tamażigħt kultant tintuża biex tirreferi għal sottosett speċifiku ta' lingwi Berberi, bħal Taxelħijt Nofsani. Tamażigħt tista' tintuża wkoll biex tirreferi għal Tamażigħt Marokkin Standard jew Tamażigħt Alġerin Standard, bħal fil-kostituzzjonijiet Marokkini u Alġerini rispettivament. Fil-Marokk, minbarra b'referenza għall-lingwi Berberi kollha jew għat-Tamażigħt Standard Marokkin, Tamażigħt ħafna drabi tintuża b'kuntrast ma' Taxelħit u Tarifit biex tirreferi għal Tamażigħt Atlas Nofsani.

 Referenzi 

Kategorija:Lingwi Berberi