Kabul

Kabul hija l-kapitali u l-akbar belt tal-Afganistan. Hija wkoll il-kapitali tal-provinċja tal-istess isem, li tinsab fil-lvant tal-pajjiż. Skont stimi uffiċjali mill-2014, il-popolazzjoni tal-belt hija .« Afghanistan Statistical Yearbook 2014/15 », Central Statistics Office. 

Il-belt nnifisha tokkupa żona ta 'madwar 554 km², iżda l-konfini tagħha huma inċerti ħafna minħabba l-ippjanar urban periferali ikkontrollat ħażin.
alt=Veduta taċ-ċentru tal-belt.|nofs|daqsminuri|Veduta taċ-ċentru tal-belt.

 Ġeografija u klima 
Il-belt nnifisha tokkupa żona ta 'madwar 554 km², iżda l-konfini tagħha huma inċerti ħafna minħabba l-ippjanar urban periferali ikkontrollat ​​ħażin.

Minħabba l-ġeoloġija kumplessa tal-firxa tal-Hindu Kush u l-għoljiet tagħha, il-pjanura ta 'Kabul qasmet minn Kabul, xmara li taqsam il-belt, ħafna drabi hija soġġetta għal terremoti ta' intensità baxxa u medja.

Kabul tibbenefika minn klima kontinentali semi-arida ittemprat mill-altitudni. Il-preċipitazzjoni sseħħ prinċipalment fix-xitwa minn Jannar sa April filwaqt li s-sjuf huma niexfa ħafna. Tagħmel il-borra, xi drabi bil-kbir matul ix-xhur tax-xitwa, u t-temperaturi bil-lejl huma baxxi ħafna b'minimi medji ta' -7.1°C f'Jannar (fl-iktar kesħa tax-xitwa, it-temperaturi komunement jilħqu -15°C f'-20°C; fis-sajf, bi nhar. it-temperaturi huma għoljin b’massimu medji ta’ 32.1°C f’Lulju).

Fl-2020, għargħar f’daqqa, ikkawżat minn xita torrenzjali, fit-Tramuntana ta’ Kabul qerdu aktar minn 500 dar. L-ewwel ċifri wrew aktar minn 100 mejta u għexieren midruba.

 Storja 
alt=Munita li fiha l-effiġja tar-re Greko-Bactrian Demetrios I (ismu jista’ jinqara b’mod ċar b’karattri Griegi: ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ). Kien issaltan madwar -200 sa -180 u rebaħ parti kbira mill-Indja tat-Tramuntana (British Museum).|xellug|daqsminuri|Munita li fiha l-effiġja tar-re Greko-Bactrian Demetrios I (ismu jista’ jinqara b’mod ċar b’karattri Griegi: ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ). Kien issaltan madwar -200 sa -180 u rebaħ parti kbira mill-Indja tat-Tramuntana (British Museum).
Mill-inqas tliet stejjer leġġendarji huma magħrufa relatati mat-twaqqif ta’ Kabul. L-ewwel wieħed jirrelata ma’ żewġ tribujiet li jgħixu f’żoni tal-bassasa li bnew pont (“poul”) fuq ġebel mitfugħ fil-bassasijiet u miksi bit-tiben (“kâh”) biex ma jweġġgħux id-nagħal taż-żwiemel, għalhekk kâh -poul, minn li Kabul se jidderiva. It-tieni tirreferi għal fantasija kaligrafika Persjana fuq il-kliem goul (“fjura”) u âb (“ilma”), għalhekk g[âb]-oul li minnu kien ġej Kabul. It-tielet storja dejjem tirreferi għal swamp fejn akkumula l-ilma. Karattru leġġendarju bl-isem ta’ Farhâd jingħad li fetaħ passaġġ fil-muntanji lejn il-Lvant b’mannara, biex b’hekk iffurmaw il-goċċi ta’ Tang-e Ghâro li lejhom kienu joħorġu l-ilmijiet, u b’hekk nixxef il-pjanura ta’ Kabul.

Nistgħu wkoll ninkludu fil-kapitlu tal-leġġendi dak li Al-Biruni jirrapporta fil-Ktieb tiegħu tal-Indja. Il-fiżiku u l-matematiku kbir kiteb fil-fatt li l-Ħindu kellhom rejiet li joqogħdu f’Kabul, Torok li kien jingħad li huma ta’ oriġini Tibetana. L-ewwel wieħed minnhom, Barhatakîn, kien jgħix f'għar u sussegwentement ikun rikonoxxut bħala re, fundatur tad-dinastija Shâhiyas ta' Kabul. Min-naħa l-oħra, meta Al-Biruni isemmi "king" jismu "Kank", nistgħu nagħrfu l-isem tal-imperatur kbir Kushan, Kanishka, li se jissemma aktar tard.

 Trasport 
Is-servizz bl-ajru huwa pprovdut mill-ajruport internazzjonali ta’ Kabul, li jinsab 25 km fil-grigal tal-belt, prinċipalment mil-linja tal-ajru Afgana, Ariana Afghan Airlines u ftit operaturi privati.

M'hemm l-ebda trasport bil-ferrovija, iżda diversi servizzi tal-karozzi tal-linja jippermettu trasport fuq distanzi twal.

 Il-monumenti ta' Kabul 
Bl-eċċezzjoni ta’ parti mill-fortizza ta’ Bâlâ Hissâr, il-qabar ta’ Bâbour, żewġ mausoleums u moskea, il-monumenti ta’ Kabul kważi kollha jmorru mill-1880. Kollha kemm huma kellhom ibatu mill-klima ħarxa, iżda fuq kollox iċ-ċivili. gwerer li seħħew mill-1978, li kienu jeħtieġu, fejn possibbli, xogħol kbir ta’ restawr :

 Il-Bâlâ Hissâr (“il-forti ta’ fuq”)
 Il-ġnien ta' Babur (Dari: باغ بابر).
 Il-mausoleum ta' Châh Djahan (li dam isaltan mill-1627 sal-1658)
 Il-mausoleum ta’ Timur Châh (miet fl-1793) inbniet fil-ġnien Tchâhar Bâgh (“Erba’ Ġonna”).
 L-eks palazz rjali (Arg), is-sede attwali tal-presidenza, inbena fuq ordnijiet tal-Emir Abdur Rahman Khan, kif kien il-palazz Bâgh-e Bâlâ li ġie rrestawrat reċentement (1893), u l-moskea Djâda-e Esteqlâl (1893). 
 Il-mausoleum ta’ Abdur Rahman (miet fl-1901) imur mill-1892.
 Darulaman Palace (“il-palazz ta’ Amân[oullâh]”).
 Il-mausoleum ta’ Djamal ad-Dîn al-Afghânî (1838-1897) jinsab fil-kampus.
 Għad hemm kolonni tar-rebħa fil-belt li jfakkru l-indipendenza fl-1919.

 Mużew 
Il-Mużew Nazzjonali Afgan irnexxielu – b’diffikultà – li jqum mill-irmied tiegħu. Il-ġlied, is-sakkeġġ, u wkoll il-furja ikonoklastika tat-Taliban ħasruha. Biċċiet uniċi sparixxew jew ġarrbu ħsarat, statwi ġew martellati mit-Taliban...

Sforz eċċezzjonali għamilha possibbli li jerġa’ jinbena l-mużew, jiġu rrestawrati ċerti biċċiet bil-ħsara, u jiġu esebiti kollezzjonijiet jew oġġetti protetti li kienu ħarbu minn vandali u ikonoklasti.

 Referenzi 
Kategorija:Afganistan
Kategorija:Bliet kapitali fl-Asja