Sjesta

Sjesta (mill-Ispanjol, ppronunzjata [ˈsjesta] u spelluta komunament ukoll f'lingwi oħra, inkluż l-iSpanjol, bħala siesta) hija raqda qasira meħuda kmieni wara nofsinhar, ħafna drabi wara l-ikla ta' nofsinhar. Perjodu ta' rqad bħal dan huwa tradizzjoni komuni f'xi pajjiżi, partikolarment dawk f'żoni ta' temp sħun. Is-sjesta tista' tirreferi għar-raqda nnfisha, jew b'mod aktar ġenerali għal perjodu tal-ġurnata, ġeneralment bejn is-2 u l-5 ta' wara nofsinnhar. Dan il-perjodu jintuża għall-irqad, kif ukoll għal divertiment, ikliet ta' nofs il-ġurnata, jew attivitajiet oħra.
Is-sjesti huma storikament komuni madwar il-Mediterran u l-Ewropa tan-Nofsinhar, il-Lvant Nofsani, iċ-Ċina kontinentali, u s-sottokontinent Indjan. Is-sjesta hija tradizzjoni antika fi Spanja u, permezz tal-influwenza Spanjola, il-biċċa l-kbira tal-Amerika Latina. Il-kelma Spanjola siesta ġejja oriġinarjament mill-kelma Latina hora sexta "is-sitt siegħa" (jgħoddu mis-sebħ, għalhekk "mistrieħ ta' nofs in-nhar").

Fatturi li jispjegaw id-distribuzzjoni ġeografika tas-siesta moderna huma temperaturi sħan u konsum qawwi ta' ikel fl-ikla ta' nofsinhar. Flimkien, dawn iż-żewġ fatturi jikkontribwixxu għas-sensazzjoni ta' ngħas wara l-ikla. F'ħafna pajjiżi li jipprattikaw is-sjesta, is-sħana tas-sajf tista' tkun insupportabbli kmieni wara nofsinhar, u tagħmel waqfa kmieni wara nofsinhar fid-dar gradevoli tassew.
daqsminuri|356x356px| Tfal jieħdu sjesta fl-iskola fi Trinidad de Cuba.

 Ħtieġa bijoloġika għal raqdiet qosra 
Il-ħin tal-irqad fil-bnedmin jiddependi fuq bilanċ bejn il-propensità tal-irqad omeostatika, il-ħtieġa għall-irqad bħala funzjoni tal-ammont ta’ ħin li għadda mill-aħħar episodju tal-irqad adegwat, u r-ritmi ċirkadjani li jiddeterminaw il-ħin ideali ta’ irqad strutturat b’mod korrett u restawrattiv. Il-pressjoni omeostatika biex torqod tibda tikber mal-qawmien. Is-sinjal ċirkadjan għal qawmien jibda jibena (tard) wara nofsinhar. Kif jinnota l-professur tal-mediċina tal-irqad Charles Czeisler, "Is-sistema ċirkadjana hija msejjsa b'mod sabiħ biex tegħleb il-ħerqa omeostatiku għall-irqad."

Għalhekk, f'ħafna nies, hemm majnata meta l-ħerqa għall-irqad li tkun ila tinbena għal bosta sigħat u l-ħerqa għall-qawmien tkun għadha ma bdietx. Dan huwa, għal darb'oħra skont Czeisler, "ħin tajjeb ħafna għal raqda qasira". Il-ħeġġa għall-qawmien tintensifika matul il-lejl, u tagħmilha diffiċli biex torqod 2-3 sigħat qabel il-ħin regolari tal-irqad tal-individwu, meta tintemm iż-żona tal-manutenzjoni tal-qawmien.

 F'pajjiżi differenti 
daqsminuri| Dentist u spiżjar b'ħinijiet simili tan-negozju fil-gżira ta' Lipsi, fil-Greċja, jindikaw il-ħin tas-sjesta.
daqsminuri|180x180px| Tabella f'Givatayim, Iżrael: "Ittellifx il-mistrieħ tal-ġirien mis-2 sal-4 (PM)"
It-teħid ta' pawża twila għall-ikel inkluż raqda qasira huwa komuni f'numru ta' pajjiżi Mediterranji, tropikali u subtropikali. Il- Washington Post tat-13 ta’ Frar 2007 irrapportat fit-tul dwar studji fil-Greċja li jindikaw li dawk li jorqdu naqra matul il-ġurnata għandhom inqas riskju ta’ attakki tal-qalb.

Fl-Istati Uniti, ir-Renju Unit, u numru dejjem jikber ta' pajjiżi oħra, irqad qasir ġie msejjaħ "power nap", terminu maħluqa mill-psikologu soċjali tal-Università ta' Cornell James MaasMaas, James B. (1998) Miracle Sleep Cure: London: Thorsons u rikonoxxut minn xjenzati bħal Sara Mednick kif ukoll fl-media popolari. Is-sjesta hija pprattikata wkoll f'xi reġjuni kesħin, bħall- Patagonja. Il-power nap tissejjaħ riposo fit-Tramuntana tal-Italja u pennichella jew pisolino fin-Nofsinhar tal-Italja.

Kienet drawwa fir-Russja, skont Adam Olearius li jgħid li din kienet "id-drawwa tal-Countrey, fejn l-irqad huwa meħtieġ wara l-Ikla bħal fil-lejl".  Sors wieħed ta' ostilità lejn False Dmitriy I kien li ma kienx "... jieħu sjesta." 

Fin-Nofsinhar tal-Italja s-sjesta tissejjaħ controra (minn contro ("kontra") + ora "siegħa"), jiġifieri huwa maħsub bħala mument maġiku tal-ġurnata, li fih id-dinja terġa' lura fil-pussess tal-iħirsa u l-ispirti. Fid-Dalmazja (mal-kosta tal-Kroazja), dik ir-raqda qasira tradizzjonali ta’ wara nofsinhar hija magħrufa bħala pižolot (minn Venezjan: pixolotto).Anić, Vladimir & Goldstein, Ivo (1999). Rječnik Stranih Riječi, p998. Zagreb: Novi Liber. Fl-Eġittu bħal f'pajjiżi oħra tal-Lvant Nofsani, il-ħaddiema tal-gvern tipikament jaħdmu 6 sigħat kuljum, 6 ijiem fil-ġimgħa. Minħabba din l-iskeda, il-ħaddiema ma jieklux ikla fuq ix-xogħol, iżda minflok jitilqu mix-xogħol għall-ħabta tas-2 pm u jieklu l-ikla prinċipali tagħhom, li hija l-itqal, f'dak il-ħin. Wara din l-ikla tqila, jieħdu taaseela jew raqda qasira u jieħdu tè malli jqumu. Fil-għaxija, ġeneralment ikollhom ikla iżgħar. 

Il-Ħajja ta’ Karlu Manju ta’ Einhard tiddeskrivi s-sjesti tas-sajf ta’ l-imperatur: “Fis-sajf, wara l-ikla ta’ nofs in-nhar, kien jiekol ftit frott u jieħu xarba oħra; imbagħad kien ineħħi ż-żarbun u jinża kompletament, bħalma kien jagħmel bil-lejl, u jistrieħu. għal sagħtejn jew tliet sigħat."Einhard, Life of Charlemagne, §24.

L-Indja għandha kultura ta' rqad qasir wara l-ikla ta' nofs il-jum, imma issa din qed tonqos bl-infiltrazzjoni tal-kultura tax-xogħol moderna fl-istil tal-Punent. Fil-yoga huwa rrakkomandat raqda qasira wara l-ikla ta' nofsinnhar. Din tissejjaħ "Vam-Kukshi" (litteralment, mimdud fuq in-naħa tax-xellug). Li timted fuq in-naħa tax-xellug huwa allegat li huwa ta' benefiċċju għad-diġestjoni u l-prevenzjoni ħruq ta' stonku wara l-ikel. 

 Spanja 
Fi Spanja moderna, l-irqad ta’ nofs in-nhar matul il-ġimgħa tax-xogħol fil-biċċa l-kbira ġiet abbandunata fost il-popolazzjoni adulta li taħdem. Skont stħarriġ tal-2009, 16.2 fil-mija tal-Ispanjoli mistħarrġa qalu li jieħdu raqda qasira "kuljum", filwaqt li 22 fil-mija qalu li jagħmlu dan "xi kultant", 3.2 fil-mija "fi tmiem il-ġimgħa biss" u l-bqija, 58.6 fil-mija, "qatt". Is-sehem ta’ dawk li qalu li kellhom sjesta kuljum kien naqas b’7 fil-mija meta mqabbel ma’ stħarriġ preċedenti fl-1998. Kważi tliet kwarti ta’ dawk li jieħdu sjesta sostnew li jagħmlu dan fuq is-sufan aktar milli fuq is-sodda.
xellug|daqsminuri|230x230px| Żewġt irġiel jieħdu sjesta wara nofsinhar fi pjazza kwieta f’Coruña, Spanja, Mejju 2005.
Id-drawwa hija aktar komuni fost l-anzjani jew matul il-vaganzi tas-sajf sabiex jiġu evitati t-temperaturi għoljin tal-ġurnata u testendi l-ħajja soċjali sa l-aktar tard fis-siegħat friski ta' tard filgħaxija u billejl.

Il-midja bil-lingwa Ingliża spiss tħawwad is-sjesta mal-waqfa għall-ikla ta' xi sagħtejn jew tliet sigħat li hija karatteristika tas-sigħat tax-xogħol Spanjoli, anke jekk in-nies li jaħdmu huwa anqas probabbli li jkollhom ħin għal sjesta. Dawn iż-żewġ fatturi mhumiex bilfors huwa konnessi. Fil-fatt, l-Ispanjol medju jaħdem sigħat itwal minn kważi l-kontropartijiet Ewropej kollha tagħhom (tipikament ġranet ta’ 11-il siegħa, mid-9am sat-8pm). 

Fir-rigward tal-oriġini tas-sjesta fi Spanja, is-sħana ħarxa tas-sajf predominanti l-aktar fin-Nofsinhar huwa maħsub li mmotivat lil dawk li jagħmlu xogħol agrarju biex jieħdu pawża ħalli jevitaw l-iktar parti sħuna tal-ġurnata u jkunu jistgħu jaħdmu sigħat itwal meta jkun aktar frisk. Fl-ibliet, is-sitwazzjoni ekonomika ħażina fi Spanja fis-snin ta’ wara l-Gwerra Ċivili Spanjola ħabtet mal-miġja kemm ta’ ekonomija moderna kif ukoll ta’ urbanizzazzjoni. F'dak iż-żmien, waqfa twila ta' nofs in-nhar—bis-sjesta jew mingħajrha—kienet meħtieġa għal dawk li jivvjaġġaw bejn l-impjiegi part-time li kienu komuni fl-ekonomija mqanżħa. 

 Kanada 
daqsminuri| Tabella f'motel f'Brossard, Quebec, tirreklama "siesta" u rati għal mal-lejl.
Xi lukandi u motels Kanadiżi jirreklamaw rati ta' "siesta" għall-okkupazzjoni ta' kamra għal ftit sigħat.

 Benefiċċji kardjovaskulari 
lemin|daqsminuri| La Siesta, Ramon Martí Alsina ( MNAC).
daqsminuri| Klieb qed jieħdu sjesta f'San Cristóbal de las Casas, il-Messiku
Id-drawwa tas-sjesta hija assoċjata ma' tnaqqis ta' 37 fil-mija fil-mortalità koronarja, possibbilment minħabba stress kardjovaskulari mnaqqas medjat minn irqad bi nhar.

Studji epidemjoloġiċi dwar ir-relazzjonijiet bejn is-saħħa kardjovaskulari u s-sjesta wasslu għal konklużjonijiet konfliġġenti, possibilment minħabba kontroll fqir ta' varjabbli ta' konfuża, bħall-attività fiżika. Huwa possibbli li n-nies li jieħdu sjesta jkollhom rutina ta' attività fiżika differenti, pereżempju, iqumu aktar kmieni u jiskedaw aktar attività matul is-siegħat ta' filgħodu. Differenzi bħal dawn fl-attività fiżika jistgħu jwasslu għal profili differenti ta' 24 siegħa fil-funzjoni kardjovaskulari. Anke jekk dawn l-effetti ta' attività fiżika jistgħu jiġu njorati fl-ispjegazzjoni tar-relazzjoni bejn is-sjesta u s-saħħa kardjovaskulari, għadu mhux magħruf jekk hux ir-raqda qasira matul il-jum, il-qagħda fiżika matula, jew l-istennija tal-mistieħ humiex l-aktar fattur importanti. 

 Referenzi 

 Ħoloq esterni 

 Għaliex ilkoll nistgħu nieħdu Sjesta - Artiklu bl-Ingliż dwar ir-riżultati tar-riċerka mill-Università ta 'Manchester .
 Hemm tnaqqis fis-Sjesta - Artiklu bl-Ingliż dwar it-tnaqqis fis-sjesta.
 Żvantaġġi mediċi korrelatati mas-Sjesta - Artiklu mill- Oxford Journal.
Kategorija:Irqad
Kategorija:Saħħa
Kategorija:Tradizzjonijiet
Kategorija:Kultura ta' Spanja