Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fid-Danimarka

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Id-Danimarka rratifikat il-Konvenzjoni fil-25 ta' Lulju 1979, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

L-ewwel sit fid-Danimarka li tniżżel fil-lista kien it-Tumbati tal-Ħamrija, il-Ħaġar Runiku u l-Knisja ta' Jelling, fit-18-il sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li sar fl-1994 f'Phuket, it-Tajlandja. Iktar siti żdiedu fl-1995, fis-sena 2000, fl-2004, fl-2009, fl-2014, fl-2017, fl-2018, fl-2023 u fl-2025. B'kollox, id-Danimarka għandha tnax-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Tliet siti, Kujataa, Aasivissuit-Nipisat u l-Fjord tas-Silġ ta' Ilulissat jinsabu fi Greenland, li huwa territorju awtonomu fi ħdan ir-Renju tad-Danimarka.

Tmien siti fid-Danimarka huma siti kulturali u tlieta huma siti naturali. Is-sit naturali tal-Baħar ta' Wadden huwa kondiviż mal-Ġermanja u man-Netherlands. Fl-2014, il-parti Daniża tas-sit żdiedet mal-partijiet l-oħra, li kienu żdiedu fl-2009.

 Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
SitRitrattPostSena tad-deżinjazzjoniKriterji tal-għażlaDeskrizzjoniTumbati tal-Ħamrija, Ħaġar Runiku u Knisja ta' Jellingħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jelling_gr_kl_Stein.JPG|alt=Two standing stones with runic inscriptions and figurative carvings|150x150px|Jelling stonesJelling1994iii (kulturali)Il-monumenti ta' Jelling jinkludu ħaġar runiku, tumbati funebri tal-ħamrija, u knisja. Dawn jiddokumentaw it-tranżizzjoni Daniża mill-paganiżmu għall-Kristjaneżmu fis-seklu 10. Iż-żewġ tumbati funebri huma pagani, l-istess bħall-ħaġra runika l-antika, stabbiliti mir-Re Gorm ix-Xiħ. Il-ħaġra runika l-kbira ssemmi l-Kristjanizzazzjoni tad-Danimarka u ġiet stabbilita mir-Re Harald Bluetooth, li stabbilixxa wkoll il-knisja fil-qrib.Katidral ta' Roskildeħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Roskilde_Cathedral_aerial.jpg|alt=Roskilde Cathedral, a brick building with two spires. Look from above.|150x150px|Roskilde CathedralRoskilde1995ii, iv (kulturali)Il-kostruzzjoni tal-katidral bdiet fis-seklu 12 bl-istil Rumanesk u kompliet bl-istil Gotiku fis-seklu 13. Inbniet bil-brikks, għaldaqstant hi eżempju bikri ta' binja ekkleżjastika ewlenija mibnija b'dan il-materjal fit-Tramuntana tal-Ewropa, u ilha sit funebri ewlieni għall-monarki Daniżi mis-seklu 15.Kastell ta' Kronborgħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Helsingoer_Kronborg_Castle.jpg|alt=Kronborg Castle, a fortified brick structure, seen from a distance.|150x150px|Kronborg CastleHelsingør2000iv (kulturali)Il-kastell Rinaxximentali, li nbena l-iktar fl-aħħar tas-seklu 16, jinsab strateġikament fl-idjaq punt tal-istrett ta' Øresund. Inqered minn nar fl-1629 iżda ġie rikostruwit ftit wara kważi bl-istess għamla, u fis-seklu ta' wara twettqet modifika militari ulterjuri. Kronborg, bħala Elsinore, huwa l-post fejn ġiet ambjentata r-reċta ta' William Shakespeare, Hamlet.Fjord tas-Silġ ta' Ilulissatħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Greenland_Ilulissat-25.jpg|alt=A massive iceberg in the sea full of smaller icebergs.|150x150px|Iceberg in IlulissatAvannaata, Greenland2004vii, viii (naturali)Il-Fjord tas-Silġ ta' Ilulissat huwa wieħed mill-ftit postijiet fid-dinja fejn il-medda tas-silġ ta' Greenland tmiss mal-baħar, fil-glaċier ta' Sermeq Kujalleq. Dan huwa wieħed mill-iżjed glaċieri attivi fid-dinja; kull sena jisseparaw iktar minn 35 kilometru kubu (8.4 mili kubi) ta' silġ. Ġie studjat għal iktar minn 250 sena, u pprovda informazzjoni dwar il-glaċjoloġija tal-medda tas-silġ u dwar it-tibdil fil-klima.Stevns Klintħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stevns_Klint_Juli_2019.jpg|alt=A look at the cliff from Old Højerup Church|150x150px|Stevns KlintStevns2014viii (naturali)Stevns Klint huwa rdum kostali twil 15-il kilometru (9.3 mili) mimli bil-fossili. Joffri evidenza eċċezzjonali tal-impatt tal-metjorita ta' Chicxulub li ħabtet fil-pjaneta fl-aħħar tal-perjodu Kretaċju, madwar 66 miljun sena ilu, u kkawżat l-estinzjoni tal-Kretaċju-Paleoġen. Is-sit huwa xhieda wkoll tal-iżvilupp tal-flora u tal-fawna wara l-irkupru mill-estinzjoni tal-massa.Baħar ta' Wadden*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vadehavet,_Sydslesvig.jpg|alt=Sea with birds flying above|150x150px|Wadden SeaPark Nazzjonali tal-Baħar ta' Wadden2014viii, ix, x (naturali)Il-Baħar ta' Wadden jinkludi ż-Żona ta' Konservazzjoni tal-Baħar ta' Wadden fin-Netherlands, il-Parks Nazzjonali Ġermaniżi tal-Baħar ta' Wadden ta' Niedersachsen u ta' Schleswig-Holstein, u l-medda tad-Danimarka. Il-linja tal-kosta ġeneralment hija waħda ċatta u fiha artijiet bassasa, artijiet bit-tajn, imraġ u duni. Is-sit ikopri żewġ terzi tal-Baħar ta' Wadden u jospita bosta speċijiet ta' pjanti u ta' annimali. Fih jitnisslu sa 12-il miljun għasfur fis-sena u jappoġġa iktar minn 10 fil-mija tal-popolazzjoni ta' 29 speċi. Ġie estiż fl-2011 biex jinkludi l-Park Nazzjonali Ġermaniż tal-Baħar ta' Wadden ta' Amburgu u fl-2014 ġiet inkluża l-parti Daniża wkoll tal-Baħar ta' Wadden.Christiansfeld, Insedjamenti tal-Knisja Moravjana*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Christiansfeld_br%C3%B8dremenighedskirken_31_maj_2015_crop.jpg|alt=A church building, a frontal view. A park with a fountain in front of the church.|150x150px|The Moravian Church in ChristiansfeldChristiansfeld2015iii, iv (kulturali)Christiansfeld, stabbilit fl-1773, huwa eżempju ta' insedjament ippjanat tal-Knisja Moravjana, denominazzjoni Protestanta, u jirrifletti l-filosofija egalitarja tal-komunità. L-insedjament jinkludu binjiet importanti għall-benessri komuni, bħal djar komunali għar-romol u l-irġiel u nisa' mhux miżżewġin tal-kongregazzjoni. Is-sit ġie estiż u sar sit transnazzjonali fl-2024.Pajsaġġ tal-Kaċċa Medjevali fit-Tramuntana ta' Zealandħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:J%C3%A6gersborg_Dyrehave_-_feeding_station.jpg|alt=A feeding station in Kægersborg Dyrehave, forest in the background|150x150px|Feeding station in Jægersborg DyrehaveStore Dyrehave, Gribskov, Jægersborg Dyrehave, Jægersborg Hegn2015ii, iv (kulturali)Is-sit jinkludi żewġ foresti fejn in-nobbli Daniżi kienu jipprattikaw il-kaċċa Medjevali bil-klieb. L-attività ewlenija seħħet bejn l-aħħar tas-seklu 17 u l-aħħar tas-seklu 18. Il-foresti ġew immodifikati skont il-prinċipji Barokki tal-ippjanar tal-pajsaġġ, b'korsiji tal-kaċċa stabbiliti f'sistema b'għamla ta' stilla, bi ċnut addizzjonali, punti ta' orjentazzjoni, u loġoġ tal-kaċċa.Kujataa: Biedja Nordika u tal-Inuit fit-Tarf tal-Medda tas-Silġħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hvalsey_Church.jpg|alt=Hvalsey Church ruins|150x150px|Hvalsey ChurchKujalleq, Greenland2017v (kulturali)Kujataa huwa pajsaġġ tal-biedja fin-Nofsinhar ta' Greenland li ssawwar minn żewġ kulturi — min-Nordiċi bejn is-sekli 10 u 15, u l-Inuit mis-seklu 18. Għalkemm iż-żewġ kulturi huma distinti, it-tnejn li huma kienu jiddependu fuq il-biedja, il-pastoraliżmu u l-kaċċa tal-mammiferi tal-baħar.Aasivissuit-Nipisat: Territorju tal-Kaċċa tal-Inuit bejn is-Silġ u l-Baħarmhux disponibbliQeqqata, Greenland2018v (kulturali)It-territorju fih evidenza ta' 4,200 sena ta' storja umana, marbuta mal-kaċċa tal-annimali terrestri u tal-baħar, bħall-karibu. Is-sit arkeoloġiċi jmorru lura għal diversi perjodi, inkluż dawk tal-kultura Saqqaq (2500-700 Q.K.), ta' Dorset (800 Q.K.-1 W.K.), tal-Inuit ta' Thule (mis-seklu 13) u l-perjodi kolonjali (mis-seklu 18).Fortizzi Tondi tal-Vikingiħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Trelleborg_airphoto.JPG|alt=Trelleborg ring fortress from above|150x150px|TrelleborgFyrkat, Aggersborg, Nonnebakken, Trelleborg, Borgring2023iv (kulturali)Dawn il-fortizzi, kollha kemm huma bl-istess għamla ċirkolari standard, inbnew fi żmien qasir ħafna, għall-ħabta tad-975-980 W.K., matul ir-renju tar-re Harald Bluetooth. Peress li ntużaw għal żmien qasir biss u wara ġew mitluqa bejn wieħed u ieħor kif kienu, jipprovdu ħjiel importanti dwar Żmien il-Vikingi fid-Danimarka.Møns Klintnofs|bla_tilarMøn2025viii (naturali)

 Referenzi 

Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Kategorija:Danimarka