Skola Superjuri tal-Mekkanika tal-Armata

L-Iskola Superjuri tal-Mekkanika tal-Armata (bl-Ispanjol: Escuela Superior de Mecánica de la Armada, spiss magħrufa bl-akronimu tagħha ESMA) għaddiet minn tliet trasformazzjonijiet kbar matul l-istorja tagħha. Oriġinarjament l-ESMA ntużat bħala faċilità edukattiva tal-Flotta Navali tal-Armata Arġentina. L-ESMA oriġinali kienet kumpless li kien jinsab f'8151 Avenida del Libertador, fil-Belt Awtonoma ta' Buenos Aires, fil-kwartier ta' Núñez. Barra minn hekk, l-ESMA kienet is-sede tal-U.T.3.3.2 — l-Unità Speċjali 2 tal-G.T.3.3.

Madankollu, l-ESMA iktar 'il quddiem intużat bħala ċentru ta' detenzjoni illegali u sigrieta għall-avversarji tad-dittatura militar tal-1976-1983, li ġew deskritti bħala "sovversivi" matul dik li ġiet imsejħa bħala l-Gwerra Maħmuġa. L-uffiċjali militari kienu jieħdu t-trabi tal-ommijiet miżmuma hemmhekk, kienu jostru l-identitajiet reali tagħhom, u kienu jħallu lill-familji tal-uffiċjali militari u entitajiet assoċjati mar-reġim jadottawhom illegalment. l-Unidad de Tareas (Unità Speċjali) kienet responsabbli għal eluf ta' każijiet ta' għebien sfurzat, tortura u qtil matul dan iż-żmien. L-ESMA kien l-ikbar ċentru ta' detenzjoni tax-xorta tiegħu matul il-Gwerra Maħmuġa.

Il-binja tal-ESMA ġiet ikkonvertita f'mużew ta' mafkar biex joħroġ fid-dieher min "għeb" matul il-Gwerra Maħmuġa tal-Arġentina u jingħata ġieħ. Il-Kungress Nazzjonali għadda liġi fil-5 ta' Awwissu 2004 li kkonvertiet il-kumpless tal-ESMA f'mużew bħala l-Ispazju għall-Mafkar u għall-Promozzjoni tad-Difiża tad-Drittijiet tal-Bniedem). Fl-10 ta' Ġunju 2014 ġie inawgurat il-Museo Malvinas fil-binja tal-ESMA, li kien mużew dwar il-gżejjer li huma kawża ta' diżgwid u ta' ġlied bejn ir-Renju Unit (li jsejħulhom il-Gżejjer Falkland) u l-Arġentina (li ssejħilhom Islas Malvinas).

Is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2023 bit-titlu uffiċjali "Mużew u s-Sit tal-Memorja tal-ESMA – l-Eks Ċentru Klandestin ta' Detenzjoni, Tortura u Sterminju".

Fl-2001, l-Iskola Superjuri, li reġgħet saret leġittima, bdiet tissejjaħ bħala l-Escuela de Suboficiales de la Armada (ESSA; l-Iskola tas-Sottouffiċjali tal-Armata), u fl-2005 ġiet ittrasferita lejn il-Bażi Navali ta' Puerto Belgrano, 28 kilometru (17-il mil) mill-belt ta' Bahía Blanca, u madwar 600 kilometru (370 mil) fil-Lbiċ ta' Buenos Aires.

 Storja 

 Funzjonijiet u awtoritajiet 

 Leġittimità 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ESMA_1928.JPG|xellug|daqsminuri|200x200px|Il-binja fl-1928 waqt li kienet għadha qed tinbena.
Skont l-ESSA, l-Iskola tas-Sottouffiċjali tal-Armata, fl-1897 ġiet stabbilita l-Escuela de Aprendices Mecánicos de la Armada (l-Iskola tal-Mekkaniċi Apprendisti tal-Flotta Navali) fil-binja li issa tospita l-Mużew Navali Storiku ta' Tigre, fil-Provinċja ta' Buenos Aires. Fl-1900 l-Iskola ġiet ittrasferita f'workshops navali f'Dársena Norte; fl-1902 saret l-Escuela de Aprendices Mecánicos y Foguistas (l-Iskola tal-Mekkaniċi u tal-Uffiċjali tal-Faħam Apprendisti). Sentejn wara saret l-Escuela de Mecánicos de la Armada (l-Iskola tal-Mekkaniċi tal-Armata) u fl-1911 saret l-Escuela de Mecánica de la Armada (l-Iskola tal-Mekkanika tal-Armata). Fl-1928 ġiet ittrasferita lejn stabbilit li iktar 'il quddiem sar rinomat, iddisinjat mill-arkitett Raúl J. Álvarez, fit-Triq Blandengues (li issa saret Avenida del Libertador), bejn Arroyo Medrano u l-estensjoni tat-Triq Deheza. Wara li reġgħet saret stabbiliment edukattiv leġittimu, bdiet tissejjaħ bħala l-Escuela de suboficiales de la Armada (l-Iskola tas-Sottouffiċjali tal-Armata) fl-2001, u ġiet ittrasferita lejn Puerto Belgrano fl-2005, meta l-iskejjel tal-Flotta Navali Arġentina u tal-Avjazzjoni Navali Arġentina ngħaqdu f'istituzzjoni waħda.

Sorsi oħra jsostnu li l-Iskola ġiet stabbilita fl-1924, fuq art li ngħatat dik is-sena stess mill-Muniċipalità ta' Buenos Aires lill-Ministeru tal-Flotta Navali permezz ta' digriet, matul il-presidenza ta' Marcelo T. de Alvear. Skont it-termini tad-digriet, kellha terġa' tgħaddi għand il-belt jekk ma tibqax stabbiliment edukattiv militari. L-Iskola tal-Mekkanika, l-Iskola tal-Flotta Navali Militari u s-Sala tal-Ikel tal-Uffiċjali nbnew fuq din l-art.

Kull sena madwar 10,000 żagħżugħ u żagħżugħa kienu jinkitbu biex jidħlu bħala studenti regolari, u minnhom kienu jiddaħħlu madwar nofs u kienu jingħataw boroż ta' studju għal korsijiet ta' studju f'oqsma bħall-elettronika, l-ajrunawtika, il-ġestjoni, l-inġinerija mekkanika navali, it-tħaddim tar-radju, il-meteoroloġija u l-oċeanografija. L-istudenti kienu jgħixu fil-kumpless mit-Tnejn sal-Ġimgħa, u kien ikollhom bejn 8 u 10 sigħat ta' klassijiet kuljum. Il-lawrja setgħet tinkiseb f'massimu ta' 3 snin ta' studju, u l-istudenti kienu jingħataw il-lawrja ta' técnico (tekniku), bl-għażla li jkomplu bħala uffiċjali navali, uffiċjali professjonali tal-armata, uffiċjali tal-forzi tal-ajru jew jaħdmu xi mkien ieħor fis-settur pubbliku jew privat.

Id-daħla prinċipali tagħti għall-padiljun ċentrali, fejn kienu jinsabu l-uffiċċji tal-awtoritajiet. Spazju miftuħ imsaqqaf hemmhekk kien jintuża biex jintwerew il-films lill-korp tal-istudenti. Lejn ix-xellug ta' din il-binja kien hemm l-akkomodazzjoni tas-sottouffiċjali, u iktar 'il quddiem u separati, l-akkomodazzjoni tal-uffiċjali, fejn kien jopera ċ-ċentru klandestin ta' detenzjoni matul id-dittatura militari tal-1976-1983. Lejn il-lemin tal-padiljun ċentrali kien hemm post ta' kontroll, il-binja tal-gwardji militari, u l-Iskola Militari tal-Flotta Navali (Escuela de Guerra Naval).

Fuq wara, kien hemm id-dormitorji u faċċata ta' Avenida Lugones kien hemm il-grawnd sportiv tal-istituzzjoni. Fil-perimetru tal-iskola kien hemm postijiet ta' kontroll (checkpoints) operati mill-istudenti f'xiftijiet ta' mill-inqas ġimgħa fis-sena għal kull student.

Fl-1982, 230 student tas-sena finali tal-ESMA nkitbu biex jiġġieldu fil-Gwerra tal-Gżejjer Falkland; uħud minnhom mietu fl-għerqa tal-ARA Belgrano u fl-attakk fuq l-ARA Alférez Sobral.

Fl-1998, il-President Carlos Menem ordna t-trasferiment tal-Iskola lejn il-bażi f'Puerto Belgrano, u l-użu tal-kampus l-antik bħala mużew. Ingħata l-isem ta' ESSA fl-1999 bħala l-unika skola militari tal-flotta navali li għadha topera fil-bażi ta' Puerto Belgrano.

 Etimoloġija u użu matul il-Gwerra Maħmuġa 
B'kollox inħatfu u nżammu kważi 5,000 ruħ fil-binja oriġinali tal-ESMA waqt il-parteċipazzjoni attiva tagħha fil-Gwerra Maħmuġa fl-1976-1983; kollha ħlief 150 ruħ inqatlu matul jew wara li ġew sottoposti għal interrogazzjoni u tortura. Meta kien jitħabbar li l-priġunieri kellhom jiġu "trasferiti", in-nies miżmuma kienu jindunaw li kienu se jiġu ġustizzjati. Il-priġunieri kienu jittieħdu fil-pjan ta' taħt l-art, jitrażżnu, imbagħad jinqatlu, uħud b'xi tir u oħrajn permezz ta' titjiriet tal-mewt: dawn tal-aħħar kienu jittajru fuq l-Oċean Atlantiku jew Río de la Plata u kienu jiġu imbuttati barra mill-inġenju tal-ajru. Dawn huma biss ftit uħud mill-bosta trattamenti li l-priġunieri tal-ESMA kellhom iġarrbu waqt il-ħtif tagħhom f'ċentru klandestin ta' detenzjoni.

 Ċentru ta' detenzjoni ekstraġudizzjarja 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S%C3%B3tano_Casino_ESMA.JPG|daqsminuri|Il-post fejn kienu jinżammu s-"sovversivi".
L-ESMA ntużat bħala ċentru ta' detenzjoni mill-bidu nett tad-dittatura tal-1976: fl-24 ta' Marzu, jum il-kolp ta' stat, diversi persuni li nħatfu mill-Forzi Armati ttieħdu hemmhekk.

L-Unità Speċjali 3.2.2 kienet immexxija mis-Sottoammirall Rubén Jacinto Chamorro u mill-Kaptan Carlos Acosta Ambone. Jorge Vildoza ġie identifikat fost dawk li baqgħu ħajjin bħala t-tieni uffiċjal militari fil-kmand tal-ESMA. Fost l-uffiċjali għoljin tal-Unità Speċjali kien hemm Jorge Eduardo Acosta, Alfredo Astiz, Ricardo Miguel Cavallo u Adolfo Scilingo, li saru magħrufa bħala t-torturaturi. Astiz kien magħruf bħala "l-Anġlu Bjond tal-Mewt". Il-kappillan tal-ESMA fl-1977 kien il-patri Alberto Ángel Zanchetta. L-ESMA kienet tintuża għall-belt ta' Buenos Aires u għall-parti tat-Tramuntana taż-żona metropolitana (Gran Buenos Aires). L-uffiċjali inkarigati kellhom ordnijiet stretti biex ma jiżvelawx l-identitajiet jew l-affiljazzjoni militari tagħhom huma u jaħtfu l-priġunieri.

Bejn l-1976 u l-1978, il-grupp fl-aħħar mill-aħħar kien isegwi l-ordnijiet tal-Kmandant Kap tal-Flotta Navali Emilio Eduardo Massera. Massera jingħad li kien preżenti meta l-unità ġiet stabbilita, ta diskors ta' introduzzjoni lill-uffiċjali, u pparteċipa personalment fl-ewwel detenzjonijiet illegali.

 Konfigurazzjoni tal-ESMA 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Navy_Mechanics_School_Ave._de_Libertador.jpg|daqsminuri|Rappreżentazzjoni artistika tal-vittimi tal-ESMA.
Ladarba kienu jinħatfu, dawn il-priġunieri qajla kienu jerġgħu lura d-dar, u l-qrabat tagħhom kienu jibqgħu jewdnu jekk kinux qatt se jerġgħu jarawhom. Matul l-ewwel stadji tal-Gwerra Maħmuġa, l-Arġentinjani li kienu jgħixu f'Buenos Aires ma kinux jafu li l-binja li fl-imgħoddi kienet tospita skola kienet ġiet ittrasformata f'ċentru biex jiġu kkastigati s-"sovversivi". Malli l-priġunieri kienu jaslu f'dan il-post "rinnovat", id-drittijiet tal-bniedem bażiċi tagħhom kienu jiġu injorati. Minflok, kienu jittieħdu lejn sulari differenti skont il-kastig tagħhom fi sforz ta' deumanizzazzjoni tal-vittmi. Is-sular ta' taħt l-art kien fih il-kmamar ta' interrogazzjoni u post fejn kienu jittieħdu u jinżammu r-ritratti ta' kull priġunier. Permezz ta' dawn ir-ritratti l-vittmi setgħu jiġu rreġistrati, u b'hekk ipprovdew għadd akkurat tal-5,000 ruħ li mietu minħabba t-trattament f'dan iċ-ċentru. L-ewwel sular kien jintuża bħala sala tal-operazzjonijiet għall-mexxejja tat-tortura biex jippjanaw, iwettqu u jkomplu l-isforzi tagħhom biex jikkastigaw il-priġunieri. It-tieni u t-tielet sulari kienu mgħammra u miżmuma b'mod adegwat u fihom kienu jgħixu u jorqdu l-uffiċjali. Dawn l-uffiċjali kienu jittorturaw id-dissidenti kuljum biex ibeżżgħu l-vittmi li qatt ma kien ikollhom ħjiel meta kienu se jerġgħu jissawtu. Fit-tielet sular ukoll, estiża sar-raba' sular, kien hemm żona magħrufa bħala l-"capucha" jew kappa. Hemmhekk kienu jinżammu l-priġunieri f'kundizzjonijiet mudlama u bla tama.

 Min għeb u sar desaparecidos? 
Kien hemm ċerti tipi ta' individwi fi ħdan is-soċjetà Arġentinjana li bdew jinħatfu u jitneħħew minnha. Ċertu ġrajjiet pereżempju juru li kien hemm għadd sproporzjonat ta' Lhud li ttieħdu fiċ-ċentru ta' detenzjoni, u dan jixħet dawl fuq il-vittimizzazzjoni anti-Semita. Grupp ieħor fil-mira kien jinkludi n-nies li potenzjalment kienu jappoġġaw gvern differenti u dawk li kienu jopponu l-ġunta u d-dittatura militari ta' dak iż-żmien fl-Arġentina. Mal-iċken suspett li xi Arġentinjani kienu qed jiltaqgħu b'mod sigriet u konsistenti biex jirreżistu l-Ġeneral Jorge Rafael Videla u r-reġim tiegħu, il-gvern kien jaħtaf lil dawn in-nies u jitfagħhom f'ċentri ta' detenzjoni bħall-ESMA. Dan kien jintuża biex iqanqal il-biża' fi ħdan membri oħra tal-komunità li kienu wkoll kontra l-istruttura governattiva ta' dak iż-żmien fl-Arġentina. Wara l-ħtif, pereżempju, il-priġunieri kienu jiġu interrogati dwar ir-raġunijiet għalfejn kienu qed jopponu d-dittatura Arġentinjana u jifirxu ideoloġija politika ġdida, u kienu jinjoraw il-fatt jekk dan kienx tassew il-każ.

 Ġrajjiet ta' dawk li baqgħu ħajjin wara li nżammu fl-ESMA 
Xi ftit vittmi li baqgħu ħajjin wara d-detenzjoni fl-ESMA għamluha prijorità li jaqsmu l-esperjenzi tagħhom ta' tortura u ta' ksur tad-drittijiet tal-bniedem li kellhom jiffaċċjaw meta nżammu fiċ-ċentru ta' detenzjoni.

 Ana María Martí 
Waħda minn dawn li baqgħu ħajjin, Ana María Martí, irrakkontat ftit mit-trattament tal-waħx li ffaċċjat meta nżammet fl-ESMA. Meta nqabdet, kienet diġà ċċirkolat l-informazzjoni li dan iċ-ċentru ta' tortura kien xi ħaġa tassew tal-biża'. Meta nħatfet, l-uffiċjali li ħatfuha qabdu jidħku minħabba l-biża' li kellha kif semmewlha l-ESMA. Ladarba waslet fiċ-ċentru, il-ġrajjiet tagħha ta' tortura kienu jixbħu lil ġrajjiet oħra li ġew irrakkontati minn oħrajn bħalha li rnexxielhom jibqgħu ħajjin wara esperjenza simili. L-għan prinċipali tal-uffiċjali tal-ESMA kien li jweġġgħu kemm jista' jkun lill-vittmi, u jittestjaw il-kapaċità ta' kull vittma li jibqa' ħaj minkejja ċ-ċirkostanzi tal-waħx. Fis-sular ta' taħt l-art fejn kienu jsiru l-interrogazzjonijiet, il-vittmi kienu jiġu sottoposti għal xokkijiet elettriċi, trattamenti umiljanti, u t-tneħħija tal-ġenitali u organi oħra tal-ġisem.

Il-"capucha" tal-ESMA kienet żona oħra ta' terrur fi ħdan dan iċ-ċentru klandestin ta' detenzjoni. Wara t-torturi u l-interrogazzjonijiet inizjali, il-priġunieri kienu jiġu mrażżna bil-ktajjen fit-tielet sular u kienu jitħallew waħedhom b'kappa (għalhekk kienu jissejħu l-"capucha"). Kienu jitħallew fi dlam ċappa bla ebda komunikazzjoni, kienu jibqgħu iżolati biex jinstigaw il-paniku u l-biża' fihom. Eventwalment, il-lejl u n-nhar kienu jsiru kważi ħaġa waħda għall-priġunieri, b'martirju kontinwu iktar ma jsiru membru veterani f'dan is-sit ta' tortura. Ana María Martí baqgħet ħajja minkejja dawn il-kundizzjonijiet orribbli, iżda kienet xhieda ta' bosta vittmi oħra li nqatlu mill-uffiċjali. Hija sostniet li l-priġunieri kienu jindunaw meta xi ħadd kien ikun wasal biex jittieħed fil-kmamar tal-mewt; sabiex jiġu ppreparati, l-ESMA kien jitma' u jieħu ħsieb il-vittmi tal-aħħar biex jissemnu. Dan kien sforz apposta biex eventwalment il-katavri tal-priġunieri maqtula kienu jidhru iktar f'saħħithom u l-mewt tagħhom kienet tidher inqas ikkollegata mal-operazzjonijiet tal-ESMA.

 Susana Reyes 
Susana Reyes sostniet li meta kien jasal il-ħin biex jinħaslu, il-kmamar tal-banju ma kellhomx bibien, u l-gwardji kienu jieħu vantaġġ minn dan biex jittrattaw lin-nisa bħala oġġetti. Il-gwardji kienu jgħajtu diversi oxxenitajiet u kienu jgħaddu bosta kummenti sesswalment espliċiti lin-nisa huma u jinħaslu. B'hekk Susana Reyes iddeċidiet li qatt ma tinħasel għerwiena. Darba minnhom Susana Reyes irrispondiet lil xi awtorità li għaddielha xi rimarka dispreġjattiva dwar ġisimha u dan wassal biex tintrabat u tissawwat b'mod brutali b'għuda. Susana Reyes kienet mara twila fl-ESMA u ngħatat kappa għall-wild mhux imwieled tagħha. Il-kappa kienet maħsuba biex tintuża għal tortura psikoloġika peress li l-kappa ż-żgħira kienet meqjusa bħala simbolu tal-"capucha" u b'hekk id-destin tat-tarbija kien se jkun ta' ħajja ta' tortura flimkien ma' ommha. Kuntrarjament għal dan, kien hemm gwardja li ħa ħsieb ta' Susana Reyes speċjalment meta mardet. Madankollu, l-istess gwardja kien jinki lil Susana Reyes billi jgħidilha "ħu ħsiebha" u jinsinwa li kien se jeħdilha t-tarbija tagħha u jrabbiha bħallikieku kienet tiegħu. B'xorti tajba, Susana Reyes ħarbet mill-ESMA qabel ma weldet.

 Metodi ta' qtil fl-ESMA 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Death_Flight_airplane.jpg|daqsminuri|Ajruplan li ntuża għat-"titjiriet tal-mewt" matul id-dittatura militari Arġentina.
L-ESMA wasslet għall-qtil ta' bejn wieħed u ieħor 4,850 priġunier, b'varjetà ta' metodi ta' qtil. Bosta tekniki popolari ma kinux jirrikjedu li l-priġunieri jitilqu mill-konfini tal-ESMA. Fis-sular t'isfel, metodi ta' interrogazzjoni bħall-għerqa u x-xokkijiet elettriċi kienu komuni u metodu faċli ta' qtil. L-uffiċjali tal-ESMA, b'xi mod jew ieħor, sabu metodi iktar uniċi biex iwettqu ksur tad-drittijiet tal-bniedem li wasslu għall-mewt ta' bosta nies. Pereżempju, kif ġara fil-Ġermanja Nażista u fl-Olokawst, dawn l-uffiċjali kienu jippruvaw esperimenti xjentifiċi biex jaraw kif ikampa l-ġisem tal-bniedem meta jitlef xi riġel, it-tneħħija tal-organi, u l-fluttwazzjoni ta' temperaturi sħan u kesħin. Il-vittmi kienu wkoll jittieħdu 'l barra mill-ESMA fil-kustodja ta' dawk li kienu inkarigati biex jiġi promoss sens ta' divertiment fi triqithom għall-qtil. Il-priġunieri kienu jitħallew f'nofs il-ġungla, u kienu jiġu ssorveljati huma u jippruvaw jaħarbu mingħajr ma jirnexxilhom. Eventwalment, il-gwardji kienu jisparawlhom u joqtluhom.

L-iżjed metodu ta' qtil imsemmi fl-ESMA jinkludi l-imbuttar tal-priġunieri għal isfel mill-ajruplani fl-ajru. L-uffiċjali kienu jobbligaw lir-residenti tal-ESMA jitilgħu fuq dawn l-ajruplani, biex imbagħad jimbuttawhom għal isfel u jarawhom imutu. Spiss il-vittmi kienu jkunu għadhom f'sensihom, minkejja li kienu jiġu ddrogati. B'hekk, bosta iġsma tal-vittmi kienu jinstabu fil-bajjiet mijiet ta' kilometri fin-Nofsinhar ta' Buenos Aires. Dan it-trattament diżuman, magħruf ukoll bħala titjiriet tal-mewt, ikkontribwixxa l-iktar għall-bosta mwiet f'dan iċ-ċentru ta' detenzjoni. Parti mill-Arġentinjani li kienu jinħatfu mill-militar lanqas biss kienu jaslu sal-ESMA. L-Arġentinjani kienu jirreżistu jew jippruvaw jaħarbu u b'hekk kienu jindarbu mill-militar. Dawk li kienu jmutu qabel ma jaslu fl-ESMA jew li ma setgħux jiġu salvati mit-tobba tal-flotta navali, kienu jiġu kkremati u midfuna fit-trakka tal-atletika. B'kollox, l-ESMA wasslet għall-mewt ta' kważi 16.67 % tal-qtil totali matul il-perjodu ta' tmien snin tal-Gwerra Maħmuġa.

 Trattament tan-nisa fl-ESMA 
In-nisa kienu jiġu soġġetti għal tortura psikoloġika u għal abbuż sesswali waqt id-detenzjoni tagħhom fl-ESMA. Parti mit-tortura psikoloġika u mid-dixxiplina tal-militar fir-rigward tan-nisa kien li jobbligawhom iżommu standards tas-sbuħija billi jagħtuhom make-up, fwieħa u xama'. Dan biex iktar 'il quddiem jittieħdu għal ħarġa taparsi biex jiġu aggrediti sesswalment minn xi membru tal-militar. L-ESMA kienet post ta' vjolenza sesswali kostanti fejn lanqas it-tqala ma kienet tiffranka lin-nisa milli jiġu stuprati. Barra minn hekk, in-nisa li kienu jkunu tqal kien ikollhom iwelldu jew jagħmlu abort f'ambjent mhux sikur u orribbli. It-tfal tan-nisa li kienu jwelldu fl-ESMA kienu jittieħdu u/jew jiġu adottati mill-membri tal-militar. Kienet xi ħaġa komuni għan-nisa li kienu jwelldu, li jerġgħu jittieħdu fl-ESMA wara li jwelldu mingħajr ma lanqas ikunu jafu l-ġeneru tal-wild tagħhom jew x'sar minnhom. Għad-differenza tal-irġiel, waqt it-tortura n-nisa kienu jiġu ddegradati sesswalment u insultati b'termini bħal "turra" li bl-islang Arġentinjan tfisser "prostituta".

 Proċedimenti ġudizzjarji 
Proċediment ġudizzjarju ewlieni, imlaqqam "il-megaproċediment tal-ESMA", ta' 63 persuna akkużati li wettqu reati kontra l-umanità (lesa humanidad) matul id-dittatura tal-1976-1983, inkluż dawk involuti fit-titjiriet tal-mewt, kien wasal fl-aħħar f'Lulju 2015. 830 xhieda u 789 vittma nstemgħu. Qabel kienu saru żewġ proċedimenti wara li l-Qorti Suprema neħħiet l-amnestija li d-dittatura militari kienet tat lill-membri tagħha; fl-ewwel proċediment il-persuna akkużata wettqet suwiċidju qabel ma ntlaħaq verdett; f'proċediment li sar fl-2009, tnax-il akkużat ingħataw sentenza ta' għomor il-ħabs. Il-proċediment baqa' għaddej sa April 2016, u kien qed jiġi rrakkontat fid-dettall fi blog apposta, Causa ESMA, b'links għal filmati bir-rapporti dwar is-sentenzi sinifikanti tal-qorti u avvenimenti simili; bosta punti ġew magħżula mis-sit web tal-Infojus Noticias (l-Aġenzija Nazzjonali tal-Aħbarijiet Ġudizzjarji).

Gonzalo "Chispa" Sánchez ġie estradit lejn l-Arġentina u ffaċċja l-akkużi fil-qorti fl-2020.

Fid-19 ta' Frar 2021, qorti federali ħarġet sentenza kontra tmien baħrin, uffiċjali tal-pulizija u persuna ċivili f'proċediment minħabba li kienu wettqu reati kontra l-umanità matul id-dittatura militari fl-ESMA. Fost dawk li ġew ikkundannati kien hemm l-eks uffiċjal tal-flotta navali Carlos Castellvi, l-uffiċjal tal-pulizija Raúl Cabral, u l-persuna ċivili Miguel Conde.

 Xhieda militari 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Espacio_Memoria_y_DDHH_-_Muestra_sobre_Terrorismo_de_Estado_4.jpg|daqsminuri|Parti mill-wirja tal-"Ispazju tal-Mafkar u tad-Drittijiet tal-Bniedem" fil-mużew tal-ESMA.
Il-membri tal-militar sostnew li kienu sempliċement qed jobdu l-ordnijiet li kienu jingħataw. Sostnew ukoll li kienu jemmnu li kienu qed jiġġieldu gwerra kontra għedewwa lebsin ħwejjeġ ċivili. Il-membri militari qatt ma pprotestaw kontra l-ordnijiet minkejja li kienu jafu x'torturi u x'atti tal-waħx kienu qed isiru fl-ESMA, peress li kienu persważi li jemmnu li kien att suprem li kellu jsir għal ġieħ l-Arġentina.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Il-Mużew u s-Sit tal-Memorja tal-ESMA – l-Eks Ċentru Klandestin ta' Detenzjoni, Tortura u Sterminju ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2023.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

 Mużew bħala "Spazju ta' Mafkar u tad-Drittijiet tal-Bniedem" (l-Eks ESMA) 
Mill-2004, il-binja oriġinali tal-ESMA ntużat bħala mużew ta' mafkar f'ġieħ il-memorja ta' dawk li għebu. Madankollu, il-missjoni tal-mużew ta' mafkar imur lil hinn minn hekk. L-ESMA jservi bħala twissija biex jiġi żgurat li l-atti tal-waħx ta' tortura u reati oħra magħmula mid-dittatura qatt ma jerġgħu jiġru. L-Arġentinjani jħossuhom obbligati jużaw il-mużew biex jaqsmu l-ġrajjiet ta' dawk li tilfu ħajjithom matul il-Gwerra Maħmuġa u biex juru x'kien jiġri fi ħdan il-ħitan tal-ESMA.

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Arġentina
Kategorija:Mużewijiet
Kategorija:Arġentina