Kavallier ta' Madara

Il-Kavallier ta' Madara (bil-Bulgaru: Мадарски конник, Madarski konnik)Donchev, Slavi (1981). The Madara Horseman (PDF). Vol. 23–24. ICOMOS. pp. 41–46. huwa riljiev Medjevali bikri kbir imnaqqax fuq il-Promontorju ta' Madara fil-Lvant ta' Shumen fil-Grigal tal-Bulgarija, qrib il-villaġġ ta' Madara. Il-monument imur lura għall-aħħar nett tas-seklu 7Petkov, Kiril (2008). The Voices of Medieval Bulgaria, Seventh-Fifteenth Century: The Records of a Bygone Culture. Brill. ISBN 9789004168312. p. 5. jew il-bidu nett tas-seklu 8, matul ir-renju tal-mexxej Bulgaru Tervel.Fiedler, Uwe (2008). "Bulgars in the Lower Danube region: A survey of the archaeological evidence and of the state of current research". In Curta, Florin; Kovalev, Roman (eds.). The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. Brill. pp. 151–236. ISBN 9789004163898. p. 202. Fl-1979, il-monument tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

 Deskrizzjoni 
L-iskultura turi kavallier maestuż, madwar 23 metru (75 pied) 'il fuq mil-livell tal-art, mnaqqax fil-blat ta' rdum kważi vertikali u għoli 100 metru (328 pied). L-iskultura għandha daqs kważi reali. Il-kavallier qed iħares lejn il-lemin u b'lanza f'idu qed joqtol iljun qrib iż-żiemel tiegħu, u fuq ix-xellug hemm kelb jiġri wara l-kavallier.Sophoulis, Panos (2011). Byzantium and Bulgaria, 775-831. Brill. ISBN 9789004206960. p. 83. It-tinqix tar-raġġiera u tal-ilbies tal-kavallier, kif ukoll tal-għasfur quddiem wiċċ il-kavallier, bil-kemm jintgħarfu minħabba sekli sħaħ ta' erożjoni u inġenerali minħabba l-kundizzjoni batuta tal-monument. Ir-riljiev huwa simili għax-xbihat li nstabu f'Saltovo, f'Soulek, f'Pliska u f'Veliki Preslav.Donchev, Slavi (1981). The Madara Horseman (PDF). Vol. 23–24. ICOMOS. pp. 41, 45-46.

 Oriġini 
Ma hemmx ċertezza rigward it-tifsira u s-simboliżmu tal-iskultura, u l-istess japplika għat-tradizzjoni tax-xogħol fil-ġebel u s-sors kulturali tagħha.

Ir-riljiev x'aktarx jinkorpora elementi kemm awtoktoni ta' Traċja kif ukoll ta' kulturi Bulgari partikolari li waslu wara.Donchev, Slavi (1981). The Madara Horseman (PDF). Vol. 23–24. ICOMOS. p. 43. Id-daqs u l-ikonografija monumentali, u l-bosta dettalji speċifiċi (l-istafef, ir-raġġiera, l-elmu, l-għasfur, eċċ.) ġeneralment huma parti mit-tradizzjoni Bulgara, filwaqt li d-direzzjoni lejn il-lemin u l-iljun huma iktar tipiċi tat-tradizzjoni ta' Traċja.Donchev, Slavi (1981). The Madara Horseman (PDF). Vol. 23–24. ICOMOS. pp. 43-44.

Xi riċerkaturi bikrin ikkunsidraw ir-riljiev bħala eżempju ta' kavallier ta' Traċja – motiv rikorrenti ta' divinità b'għamla ta' kavallier fil-mitoloġija Paleo-Balkanika. Il-motiv tipikament jinkludi raġel liebes kappa fuq żiemel, b'lanza f'idu il-leminija. Spiss jintwera hu u joqtol xi bhima b'lanza, għalkemm xi kultant din il-karatteristika ma tkunx preżenti.Lurker, Manfred (1987). Dictionary of Gods and Goddesses, Devils and Demons. p. 151.Nicoloff, Assen (1983). Bulgarian Folklore. p. 50.Isaac, Benjamin H. (1986). The Greek Settlements in Thrace Until the Macedonian Conquest. p. 257. Inizjalment ikkunsidrata (u iktar 'il quddiem abbandunata) minn Konstantin Josef Jireček u Karel Škorpil, din is-suppożizzjoni gradwalment ġiet irrifjutata minħabba d-differenzi fid-dettalji ikonografiċi, u r-rabta mal-annimali (ma hemm l-ebda kelb).Boteva, Dilyana. "Combat against a lion on the votive plaques of the Thracian Rider (a database analysis)". Thracia. Vol. XVI. pp. 213, 216, 218.

Bosta studjużi jikkollegaw l-oriġini tar-riljiev mal-etnoġenesi tal-Bulgari, kultura ekwestri seminomadika mill-Isteppa Ewropea.Donchev, Slavi (1981). The Madara Horseman (PDF). Vol. 23–24. ICOMOS. pp. 41-42. Oħrajn raw xebħ fir-riljiev mat-tradizzjoni tar-riljievi fil-blat tas-Sassanidi.Fiedler, Uwe (2008). "Bulgars in the Lower Danube region: A survey of the archaeological evidence and of the state of current research". In Curta, Florin; Kovalev, Roman (eds.). The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. Brill. pp. 151–236. ISBN 9789004163898. p. 204. Il-kavallier-eroj huwa karattru komuni tal-mitoloġija Torka u Iranjana-Alanika. Xi kultant jitqies li l-kavallier jirrappreżenta jew huwa marbut mad-divinità Bulgara, Tangra, filwaqt li Vladimir Toporov ikkollegah mad-divinità Iranjana, Mitra.

Oħrajn innutaw spjegazzjoni iktar sempliċi: li r-riljiev kien maħsub biex jirrappreżenta lill-Khan Tervel (701-718 W.K.), jew, fl-imgħoddi meqjus possibbli iżda issa hija ipoteżi rrifjutata, lill-Khan Krum (802-814 W.K.).

 Arkeoloġija 
xellug|daqsminuri|Il-blat fejn ġie mnaqqax il-Kavallier ta' Madara.
Fl-1924-1935, taħt ir-riljiev (xi 250 metru fit-Tramuntana) instabu l-fdalijiet ta' kumpless li huwa maħsub li serva bħala santwarju pagan (knisja bi tliet korsiji) u binja rettangolari, x'aktarx l-abitazzjoni privata tal-mexxej, fejn il-mexxej kien jagħmel ritwali sagri relatati ma' Tangra.Fiedler, Uwe (2008). "Bulgars in the Lower Danube region: A survey of the archaeological evidence and of the state of current research". In Curta, Florin; Kovalev, Roman (eds.). The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. Brill. pp. 151–236. ISBN 9789004163898. pp. 204-206.Sophoulis, Panos (2011). Byzantium and Bulgaria, 775-831. Brill. ISBN 9789004206960. pp. 83-85. Fis-sit instabet ukoll kitba mnaqqxa danneġġata tal-Khan Omurtag li ssemmi lid-divinità Tangra.Fiedler, Uwe (2008). "Bulgars in the Lower Danube region: A survey of the archaeological evidence and of the state of current research". In Curta, Florin; Kovalev, Roman (eds.). The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. Brill. pp. 151–236. ISBN 9789004163898. p. 207.Sophoulis, Panos (2011). Byzantium and Bulgaria, 775-831. Brill. ISBN 9789004206960. pp. 84-85.

Inġenerali l-kumpless huwa datat li jmur lura għat-tieni kwart tas-seklu 9,Sophoulis, Panos (2011). Byzantium and Bulgaria, 775-831. Brill. ISBN 9789004206960. p. 291. peress li l-iskavi tas-snin 70 tas-seklu 20 dataw il-bċejjeċ tal-fuħħar bejn is-sekli 8 u 10.Fiedler, Uwe (2008). "Bulgars in the Lower Danube region: A survey of the archaeological evidence and of the state of current research". In Curta, Florin; Kovalev, Roman (eds.). The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. Brill. pp. 151–236. ISBN 9789004163898. p. 205. Uħud jargumentaw li l-iżjed binjiet bikrin ġew stabbiliti wara l-konverżjoni għall-Kristjaneżmu. B'hekk it-tempju pagan (jiġifieri l-knisja) u l-binja x'aktarx li nbnew fuq bażilika Biżantina bikrija.Fiedler, Uwe (2008). "Bulgars in the Lower Danube region: A survey of the archaeological evidence and of the state of current research". In Curta, Florin; Kovalev, Roman (eds.). The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. Brill. pp. 151–236. ISBN 9789004163898. p. 206. Lejn il-Punent tal-binja nstabet evidenza ta' difna Kristjana, fejn instab ċintorin imżejjen bid-deheb, li ġie datat li jmur lura għall-ħabta tad-900 W.K.Fiedler, Uwe (2008). "Bulgars in the Lower Danube region: A survey of the archaeological evidence and of the state of current research". In Curta, Florin; Kovalev, Roman (eds.). The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. Brill. pp. 151–236. ISBN 9789004163898. pp. 205-206.

Iktar 'il quddiem fis-seklu 20, żewġ mili (madwar 3.2 kilometri) fil-Grigal mir-riljiev instab grupp ieħor ta' binjiet li jikkonsistu minn bażilika tas-seklu 5-6 bi struttura rettangolari interna, li wħud interpretawha bħala tempju pagan (għalkemm mingħajr evidenza ċara).

 Kitbiet imnaqqxin 
Madwar ir-riljiev tal-Kavallier ta' Madara hemm tliet kitbiet imnaqqxin fil-blat, parzjalment ippreservati, bil-Grieg Medjevali. Dawn jagħtuna informazzjoni importanti rigward l-istorja tal-Bulgarija f'dak il-perjodu. L-eqdem kitba mnaqqxa hija xogħol Tervel (701-718 W.K.), u għaldaqstant jitqies li r-riljiev inħoloq matul it-tmexxija tiegħu jew eżatt wara li l-Bulgari insedjaw ir-reġjun fis-680-681 W.K. Il-kitbiet imnaqqxin l-oħra jirreferu għall-Khans Krum (802-814 W.K.) u Omurtag (814-831 W.K.), li wisq probabbli huma dawk li ordnaw li jsir it-tinqix.Petkov, Kiril (2008). The Voices of Medieval Bulgaria, Seventh-Fifteenth Century: The Records of a Bygone Culture. Brill. ISBN 9789004168312. pp. 5, 11.

Kitba I:

L-imperatur Ġustinjanu għamel trattat [...] il-Bulgari [...] u ġie għand Tervel. Iz-zijiet tiegħi f'Thessaloniki ma fdawx lill-imperatur bl-imnieħer maqtugħ u marru lura għand il-Kisiniie [...] wieħed minn [...] Il-mexxej Tervel għamel trattat u lill-imperatur tah ħames mitt [...] bl-għajnuna tiegħi l-imperatur irnexxielu jagħmel rebħa kbira.

Kitba II:

[...] deheb. Huwa ta tmintax [...] deheb lill-mexxej [...] suldati [...] mexxej [...] il-Griegi (Biżantini) [...] li tajtek, se nagħtik kull sena, u l-imperatur bagħat lill-mexxej [...] u staqsa lill-mexxej Krumesis [...] il-mexxej [...] qasam id-deheb [...] beda [...] huwa ta minn [...] il-mexxej Krumesis ta [...] dak il-baħar [...] inti [...] il-mexxej [...] gwerra u qattgħu t-trattati [...] gwerra [...] imbagħad [...] isem [...]

Kitba III:

[...] huwa trabba [...] qatta' u Omurtag il-mexxej mibgħut minn alla [...] għinni [...]Petkov, Kiril (2008). The Voices of Medieval Bulgaria, Seventh-Fifteenth Century: The Records of a Bygone Culture. Brill. ISBN 9789004168312. p. 6.

Kitba IV:

Il-Khan sybigi Omurtag, mexxej minn alla [...] kien [...] u ta b'sagrifiċċju lill-alla Tangra [...] itchurgu boila [...] deheb [...]Petkov, Kiril (2008). The Voices of Medieval Bulgaria, Seventh-Fifteenth Century: The Records of a Bygone Culture. Brill. ISBN 9789004168312. p. 11.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Il-Kavallier ta' Madara ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1979.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem" u l-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

 Legat 
Il-Kavallier ta' Madara jintwera fuq in-naħa ta' wara tal-muniti ż-żgħar tal-Bulgarija (1 sa 50 stotinki) maħruġa fl-1999 u fis-sena 2000.

Stħarriġ uffiċjali li sar fid-29 ta' Ġunju 2008 dwar id-disinn tal-muniti Bulgari futuri tal-ewro ntrebaħ mill-Kavallier ta' Madara b'25.44 fil-mija tal-voti.

Il-Quċċata ta' Madara fil-Gżira ta' Livingston fil-Gżejjer tan-Nofsinhar ta' Shetland, l-Antartika ngħatat isem is-sit storiku Bulgaru tal-Kavallier ta' Madara.

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Siti arkeoloġiċi
Kategorija:Monumenti
Kategorija:Bulgarija
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Bulgarija