Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa

Is-Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa jew is-Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa Irangi huma sensiela ta' siti tal-qedem tat-tpittir fuq il-blat fit-Tanzanija ċentrali. Is-siti tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2006 minħabba l-kollezzjoni impressjonanti ta' arti fuq il-blat.Coulson, David; Borona, Gloria K. (2013). Rock Art of Kondoa Irangi and Other Attractions. TARA (Trust for African Rock Art). ISBN 978-9966-7453-4-7.Netherlands National Commission for UNESCO (2004). World Heritage Papers 13. Pariġi, Franza: UNESCO World Heritage Centre. pp. 82-83. Dawn is-siti ssejħu bħala monumenti nazzjonali fl-1937 mid-Dipartiment tal-Antikitajiet tat-Tanzanija. Is-siti tat-tpittir fuq il-blat jinsabu bejn wieħed u ieħor disa' kilometri fil-Lvant tal-awtostrada prinċipali (T5) li tmur minn Dodoma għal Babati, madwar 20 kilometru fit-Tramuntana tar-raħal ta' Kondoa, fid-Distrett ta' Kondoa tar-Reġjun ta' Dodoma, it-Tanzanija. Il-konfini tas-sit huma mmarkati b'arbli tal-konkos. Is-sit ġie rreġistrat bħala Sit Storiku Nazzjonali tat-Tanzanija.

Il-pajsaġġ ta' dawn l-inħawi huwa kkaratterizzat minn borġ ġebel kbir tal-granit fuq xulxin li jiffurmaw it-tarf tal-Punent tal-isteppa tal-Maasai u li jiffurmaw postijiet imkennija tal-blat li jħarsu n-naħa opposta tal-irjieħ prevalenti.Nash, T. A. M. (1929). "Note on the Discovery of Some Rock-Paintings Near Kondoa Irangi in Tanganyika Territory". The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. 59: 199–206. Dawn il-postijiet imkennija spiss għandhom uċuħ ċatti minħabba l-attività tettonika, u dawn l-istrutturi kienu ideali għat-tpittir. Minħabba l-pożizzjoni tagħhom kontra l-irjieħ prevalenti, baqgħu protetti mill-erożjoni mir-riħ.

Dan it-tpittir għadu jagħmel parti minn tradizzjoni ħajja ta' ħolqien u ta' użu kemm mill-poplu Sandawe fiċ-ċerimonji ta' fejqan simbó tagħhom kif ukoll mill-poplu Maasai fiċ-ċerimonji ritwali tagħhom. L-importanza u l-użu persistenti tas-siti u tal-arti tagħhom jissuġġerixxu li kien hemm kontinwità kulturali bejn id-diversi gruppi etniċi u lingwistiċi tal-popli li rresjedew fl-inħawi tul iż-żmien.Bwasiri, Emmanuel J.; Smith, Benjamin W. (2015-10-02). "The rock art of Kondoa District, Tanzania". Azania: Archaeological Research in Africa. 50 (4): 437–459.

Għall-ħabta tal-1970, il-poplu Sandawe kien għadu qed jagħmel it-tpittir fuq il-blat. Ten Raa wettaq stħarriġ dwar ir-raġunijiet għalfejn jagħmluhom. Huwa kklassifika dawn ir-raġunijiet bħala maġiċi (tpittir tal-annimal li l-pittur kien beħsiebu joqtol), aleatorji, u bħala sagrifiċċju (fuq għoljiet spiritwali speċifiċi tal-popli bi tpittir ta' ċerimonji tal-fejqan u ta' talb għax-xita).Ten Raa, E. 1974.“A record of some pre-historic and some recent Sandawe rock paintings. Tanzania Notes and Records 75: 9–27.

It-tpittir jirrappreżenta nies imtawlin, annimali u xeni tal-kaċċa. It-tpittir tal-qedem tat-"tradizzjonali naturalistika" ġeneralment huwa aħmar u huwa assoċjat mal-kaċċaturi-ġemmiegħa, mhux biss f'Kondoa iżda fir-reġjuni kollha ta' Singida, Mara, Arusha u Manyara tat-Tanzanija. It-tpittir tat-"tradizzjoni naturalistika" sikwit huwa sovraimpost minn stil iktar reċenti ta' tpittir "abjad aħħari", li spiss jirrappreżenta l-bhejjem tal-ifrat, u dan ġie attribwit lill-bdiewa Bantu u huwa maħsub li sar wara l-espansjoni Bantu fl-inħawi. It-tpittir "abjad u aħmar" ġie attribwit lir-rgħajja Kuxitiċi u Nilotiċi. Għajr għat-tpittir maħluq reċentement, ma hemm l-ebda evidenza diretta għad-datazzjoni. Bwasiri u Smith jindikaw li ċ-ċerimonji tat-talb għax-xita tal-poplu Sandawe huma ta' oriġini Bantu, u rriżultaw minn storja twila ta' kuntatt kulturali mal-poplu Bantu u ma' popli oħra, u jissuġġerixxu kawtela fl-użu tal-evidenza etnografika reċenti għall-interpretazzjoni tal-istorja tal-arti.

Is-sit ta' Kisese II, fl-inħawi ta' Kondoa, fih arti tat-"tradizzjoni naturalistika" mal-ħitan, u evidenza ta' okkupazzjoni mal-art li tmur lura għal iktar minn 40,000 sena ilu.

L-eks President tal-Afrika t'Isfel Nelson Mandela stqarr li "l-arti fuq il-blat tal-Afrika hija wirt komuni tal-Afrikani kollha, iżda hija ħafna iktar minn hekk. Hija l-wirt komuni tal-umanità".

 Sit ta' Wirt Dinji 
Is-Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2006.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

 Komponenti 
Fi ħdan il-konfini ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO hemm bosta komponenti individwali. Huwa stmat li l-għadd ta' postijiet imkennija bit-tpittir fuq il-blat fir-reġjun ivarja bejn 150 u 450 post. Iż-żewġ komponenti li ġejjin huma ġabra tal-iżjed postijiet importanti, notevoli jew skavati sew.

 Kisese II 
Il-post imkenni msejjaħ Kisese II jagħmel parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fir-reġjun ta' Kondoa tat-Tanzanija. Dan il-komponent fih ġabra ta' tpittir tranżizzjonali minn Żmien il-Ħaġar Nofsani għal Aħħari. Il-post imkenni ppreserva diversi pitturi fuq il-blat, żibeġ, ħaġar litiku, bċejjeċ tal-fuħħar u artefatti oħra. Jiġi studjat għall-ħjiel li jagħti rigward it-tranżizzjonijiet soċjali ewlenin li seħħew fil-Plejstoċen Aħħari u fl-Oloċen. Is-sit kien intuża wkoll għad-dfin ta' seba' individwi tal-Oloċen. Ma tantx jeżistu wisq siti datati sew li jkopru dan il-perjodu ta' tranżizzjoni, għaldaqstant l-iskavi ta' Kisese II kienu informattivi ferm. L-għadd sinifikanti ta' żibeġ tal-qxur tal-bajd tan-nagħma ntużaw għad-datazzjoni tas-sit bir-radjokarbonju, u l-eqdem waħda tmur lura għal 46.2-42.7 ka cal qabel il-preżent.Tryon, Christian A.; Lewis, Jason E.; Ranhorn, Kathryn L.; Kwekason, Amandus; Alex, Bridget; Laird, Myra F.; Marean, Curtis W.; Niespolo, Elizabeth; Nivens, Joelle; Mabulla, Audax Z. P. (2018-02-28). Petraglia, Michael D. (ed.). "Middle and Later Stone Age chronology of Kisese II rockshelter (UNESCO World Heritage Kondoa Rock-Art Sites), Tanzania". PLOS ONE. 13 (2): e0192029.

Il-komponent ta' Kisese II beda jiġi skavat minn Mary u Louis Leakey fl-1935, u Raymond Inskeep kabbar is-sit tal-iskavi fl-1956. Inskeep żvela l-kollezzjoni kbira ta' żibeġ tal-qxur tal-bajd tan-nagħma li ppermettew id-datazzjoni tas-sit bir-radjokarbonju, flimkien mal-kważi 6,000 artefatt litiku li nstabu fil-post. In-natura stratigrafika tad-depożizzjonijiet ġiet studjata wkoll minn Inskeep u minn Mary u Louis Leakey f'tentattiv biex jaslu għad-datazzjoni tas-sit.Inskeep, R. R. (1962). The age of the Kondoa rock paintings in the light of recent excavations at Kisese II rock shelter. Musée royal de l'Afrique centrale.

L-artefatti litiċi f'Kisese II ivarjaw minn laqx għal żibeġ sħaħ, magħmula l-iktar minn ġebel lokali b'bażi ta' kwarzit, u bl-użu tal-metodu ta' Levallois jew il-metodu mikrolitiku ta' Żmien il-Ħaġar Aħħari. Is-sit jappoġġa l-idea li xi teknoloġiji ta' Żmien il-Ħaġar Nofsani, bħal dan il-metodu tal-produzzjoni tal-għodod tal-ġebel, ippersista sew anke fi Żmien il-Ħaġar Aħħari. Tryon u oħrajn ipproponew li l-perjodu tranżizzjonali jaf kien jinvolvi minimu ta' 5,000-10,000 sena.

 Mungomi wa Kolo (Kolo 1) 
Mungomi wa Kolo huwa l-isem lokali għall-komponenti magħruf ukoll bħala Kolo 1. L-arti ta' dan il-post imkenni hija magħmula l-iktar minn tpittir ta' linji fini tal-okra ħamra li juri diversi nies u annimali.

 Tpittir 

 Skoperti ta' Nash 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:View_from_the_top_of_Rock_art_site.jpg|lemin|daqsminuri|252x252px|Veduta mill-quċċata tas-Siti tat-Tpittir fuq il-Blat ta' Kondoa.
Fl-1929, T. A. M. Nash ippubblika ħarsa ġenerali lejn uħud mit-tpittir bl-okra ħamra li skopera qrib Kondoa-Irangi. Nash irrikonoxxa li l-postijiet imkennija tal-granit kienu post ideali għall-arti fuq il-blat u għaldaqstant għarbel l-għolja kollha għat-tpittir, u wara għaxar minuti diġà kellu l-konferma li kellu raġun. Wieħed mit-tpittir jirrappreżenta figura umana b'biċċa għuda f'idu u iljunfant. Nash ikkummenta dwar il-postura paċifika tal-bniedem impitter, u ddubita li t-tpittir kien maħsub biex jirrappreżenta xena tal-kaċċa. Tpittir ieħor jirrappreżenta ġiraffi, framment possibbilment ta' rinoċeront, figura umanojda magħmula minn ċrieki konċentriċi lejn ir-ras u linji kontinwi minn fuq ir-ras sal-kumplament tal-ġisem, u xi figuri oħra b'rappreżentazzjonijiet mhux ċari.

 Etika fl-arkeoloġija 
Minħabba l-importanza spiritwali ta' bosta minn dawn il-postijiet imkennija għall-abitanti kontemporanji fl-inħawi, trid tingħata attenzjoni kbira waqt l-iskavi ta' dawn is-siti. Skont id-dokument nru 13 ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, il-poplu agropastorali lokali Irangi għadhom jużaw uħud minn dawn is-siti għal skopijiet ta' fejqan ritwali. Uħud minn dawn il-prattiki ritwali jingħad li jheddu l-integrità tat-tpittir, bħall-prattika tat-twaddib tax-xaħam imdewweb tal-annimali. Il-gvern tat-Tanzanija għadu jrid jirrikonoxxi s-sistemi tat-twemmin lokali, għaldaqstant hemm tensjoni rigward il-ġestjoni u l-konservazzjoni tas-siti. Din mhix problema iżolata; id-dekolonizzazzjoni tal-arkeoloġija Afrikana inġenerali għadha proġett li għadu għaddej.

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Preistorja
Kategorija:Tanżanija
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fit-Tanzanija