Gżira ta' Mozambique

Il-Gżira ta' Mozambique (bil-Portugiż: Ilha de Moçambique) tinsab lejn it-Tramuntana tal-Mozambique, bejn il-Fliegu ta' Mozambique u l-Bajja ta' Mossuril, u tagħmel parti mill-Provinċja ta' Nampula. Qabel l-1898, il-gżira kienet il-belt kapitali kolonjali Portugiża tal-Lvant tal-Afrika. Bis-saħħa tal-istorja rikka u tal-bajjiet bir-ramel tagħha, il-Gżira ta' Mozambique tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u hija waħda mill-iżjed destinazzjonijiet turistiċi li qed jikbru malajr fil-Mozambique. Għandha popolazzjoni permanenti ta' madwar 14,000 ruħ u hija moqdija mill-Ajruport ta' Lumbo fil-qrib fl-art kontinentali ta' Nampula. Isem il-pajjiż, il-Mozambique, oriġina minn isem il-gżira.

 Storja 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fort_Sao_Sebastiao.gif|xellug|daqsminuri|Il-Forti ta' San Bastjan.
Il-bċejjeċ tal-fuħħar li nstabu fil-Gżira ta' Mozambique jindikaw li l-belt ġiet stabbilita mhux iktar tard mis-seklu 14 W.K. Skont it-tradizzjoni, il-popolazzjoni Swahili oriġinali oriġinat minn Kilwa. Il-mexxejja tal-belt kellhom rabtiet mal-mexxejja kemm ta' Angoche kif ukoll ta' Quelimane sas-seklu 15 W.K. Fl-1514, Duarte Barbosa nnota li l-belt kellha popolazzjoni Musulmana li kienet titkellem l-istess djalett Swahili bħal dak ta' Angoche.Newitt, Malyn. "Mozambique Island: The Rise and Decline of an East African Coastal City" 2004. p. 23.

Isem il-gżira (bil-Portugiż: Moçambique, pronunzjat [musɐ̃ˈbiki]) oriġina minn Ali Musa Mbiki (Mussa Bin Bique), is-sultan tal-gżira fi żmien Vasco da Gama. Dan l-isem sussegwentement intuża wkoll għall-pajjiż kontinentali tal-Mozambique modern, u l-gżira ngħatat l-isem ta' Ilha de Moçambique (Gżira ta' Mozambique). Il-Portugiżi stabbilew port u bażi navali fl-1507 u bnew il-Kappella ta' Nossa Senhora de Baluarte fl-1522, li issa titqies bħala l-eqdem binja Ewropea fl-Emisferu tan-Nofsinhar.

Matul is-seklu 16 inbena l-Forti ta' San Bastjan (bil-Portugiż: Fortaleza São Sebastião), u l-insedjament Portugiż (li sar magħruf bħala Stone Town) sar il-belt kapitali kolonjali Portugiża tal-Lvant tal-Afrika. Il-gżira saret ukoll ċentru missjunarju importanti. Irreżistiet l-attakki Olandiżi fl-1607 u fl-1608 u baqgħet punt strateġiku ewlieni tal-Portugiżi matul il-vjaġġi tagħhom lejn l-Indja, fejn kien isir il-kummerċ tal-iskjavi, tal-ħwawar u tad-deheb.

Apparti l-fortifikazzjonijiet tal-qedem, nofs il-belt biss kienet mibnija bil-ġebel. L-isptar, binja Neo-Klassika maestuża li nbniet fl-1877 mill-Portugiżi, bi ġnien imżejjen bl-għadajjar u bil-funtani, ġie miżbugħ bl-abjad wara l-Gwerra Ċivili tal-Mozambique. Għal bosta snin kien l-ikbar sptar fin-Nofsinhar tas-Saħara.

Bil-ftuħ tal-Kanal ta' Suez, il-ġid tal-gżira batta. Fl-1898, il-belt kapitali ġiet ittrasferita lejn Lourenço Marques (issa Maputo) fuq l-art kontinentali. Sa nofs is-seklu 20, il-port il-ġdid ta' Nacala ħa l-biċċa l-kbira tal-kumplament tan-negozju.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Il-Gżira ta' Mozambique ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1991.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv); "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

 Attrazzjonijiet 
Binjiet notevoli oħra fil-gżira jinkludu l-Palazz u l-Kappella ta' San Pawl, li nbnew fl-1640 bħala Kulleġġ tal-Ġiżwiti u ntużaw sussegwentement bħala r-Residenza tal-Gvernatur, u li issa ġew ikkonvertiti f'mużew; il-Mużew tal-Arti Sagra, ospitat fil-Knisja tal-Misericórdia, b'kurċifiss eċċellenti ta' Makonde; il-Knisja ta' Sant'Antnin; u l-Kappella ta' Nossa Senhora de Baluarte. Il-gżira, li issa ġiet urbanizzata għalkollox, fiha wkoll diversi moskej u tempju Induista. Pont ta' tliet kilometri nbena fis-snin 60 tas-seklu 20 biex jikkollega l-gżira mal-art kontinentali.

Il-gżira fiha nnifisha mhix kbira. Hija twila tliet kilometri u wiesgħa bejn 200 u 500 metru. L-iżjed binjiet storiċi jinsabu fit-tarf tat-Tramuntana tal-gżira. Il-maġġoranza tar-residenti jgħixu fi djar tal-qasab fir-raħal ta' Makuti fit-tarf tan-Nofsinhar tal-gżira.

 Gallerija 

 Iktar qari 

 O.J.O. Ferreira, Ilha de Moçambique byna Hollands: Portuguese inbesitname, Nederlandse veroweringspogings en die opbloei en verval van Mosambiek-eiland. Gordonsbaai & Jeffreysbaai: Adamastor: 2010
 Malyn Newitt, Mozambique Island: The Rise and Decline of an East African Coastal City, 1500–1700. An article from Portuguese Studies.

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Gżejjer
Kategorija:Mozambique
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Mozambique