Domus de Janas

Id-Domus de Janas (li bid-djalett ta' Sardenja tfisser "Dar tas-Sħaħar") huma tipi ta' oqbra pre-Nuraġiċi mħaffra fil-blat li jinsabu f'Sardenja, l-Italja. Jikkonsistu f'diversi kompartimenti mħaffrin fil-blat mill-poplu ta' San Ciriaco tul il-kulturi ta' Ozieri u kulturi sussegwenti, b'konfigurazzjoni li tixbaħ dik ta' djar.

Il-biċċa l-kbira nbnew bejn it-3400 u l-2700 Q.K., u b'hekk imorru lura għall-aħħar tan-Neolitiku, għall-Kalkolitiku u għal Żmien il-Bronż Bikri, inkluż il-perjodu tar-reċipjenti b'għamla qisha ta' qniepen. Nekropoli ta' Domus de Janas fis-sit ta' Anghelu Ruju, qrib Alghero, tikkonsisti minn 38 qabar. Siti kbar oħra huma dawk ta' Montessu, qrib Villaperuccio, u ta' Sant'Andrea Priu f'Bonorva. Bosta Domus de Janas oħra jistgħu jinstabu madwar il-gżira kollha, bl-eċċezzjoni ta' Gallura (fejn il-mejtin normalment kienu jindifnu fi ċrieki megalitiċi, bħal dawk ta' Li Muri).
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anghelu_ruju-Tomba_XX_bis-DSC07795.jpg|daqsminuri|In-Nekropoli ta' Anghelu Ruju.
L-għamla tal-kompartimenti interni tista' tvarja minn dik ta' għorfa ttondjata b'saqaf koniku jew triangolari. Il-ħitan spiss huma mżejna b'riljievi jew b'inċiżjonijiet ta' simboli maġiċi u reliġjużi bħal spirali, motivi żigużajg u qrejjen tal-barrin.

F'madwar 20 qabar hemm ukoll bibien foloz imnaqqxin jew impittrin, u dawn jinsabu l-iktar fil-Majjistral ta' Sardenja,Contu, Ercole (2006). La Sardegna preistorica e nuragica. Volume 1: la Sardegna prima dei nuraghi (bit-Taljan). Carlo Delfino editore. ISBN 88-7138-421-0. pereżempju wħud mill-oqbra tan-nekropoli ta' Anghelu Ruju, li jmorru lura għal żmien il-kulturi ta' Ozieri u ta' Bonnanaro (għall-ħabta tat-3200 sal-1600 Q.K.).Demartis, Giovanni Maria (1986). La Necròpoli di Anghelu Ruju. Sardegna Archeologica 2. Carlo Delfino editore. L-iżjed eżempji bikrin imorru lura għal qabel ma tfaċċaw il-bibien foloz fl-oqbra tal-Eġizzjani tal-Qedem. Dawn il-bibien foloz normalment jinsabu fuq il-ħajt ta' wara tal-kompartiment prinċipali, u huma rrappreżentati b'gwarniċi orizzontali u vertikali u b'arċitravu 'l barra. Xi kultant il-bibien ikunu mpittrin jew imnaqqxin bi qrejjen tal-barrin b'għamla tal-ittra U, ġo xulxin f'għadd varjabbli.Dodson, Aidan (2010). "Mortuary Architecture and Decorative Systems". In Lloyd, Alan (ed.). A Companion to Ancient Egypt. Wiley-Blackwell. p. 808. doi:10.1002/9781444320053.ch36. ISBN 978-1-4051-5598-4.

Il-katavri, impittrin b'okra ħamra bħall-ħitan tal-oqbra, kienu jindifnu flimkien ma' oġġetti tal-ħajja komuni, ġojjelli u għodod. Skont l-arkeologu Giovanni Lilliu, dawn indifnu taħt qxur ta' molluski; skont teoriji oħra, dawn tħallew barra l-oqbra, u kienu jiddaħħlu biss wara li jkunu saru skeletri.

 Sit ta' Wirt Dinji 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Necropoli_di_Sos_Furrighesos_(Anela).jpg|daqsminuri|Sos Furrighesos, Anela.
Fl-2021, id-Domus de Janas ġew nominati bħala siti indikattivi biex xi darba jsiru Sit ta' Wirt Dinji Kulturali tal-UNESCO. F'Lulju 2025, id-Domus de Janas ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bit-titlu uffiċjali "Tradizzjoni Funebri fil-Preistorja tas-Sardenja – id-Domus de Janas".

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

 Gallerija 

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja
Kategorija:Oqbra
Kategorija:Preistorja
Kategorija:Italja