Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Tramuntana tal-Asja u fl-Asja Ċentrali

L-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) iddeżinjat 24 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'sitt pajjiżi tat-Tramuntana tal-Asja u tal-Asja Ċentrali: il-Każakistan, il-Kirgistan, it-Taġikistan, it-Turkmenistan, l-Użbekistan u l-parti Asjatika tar-Russja. Il-parti Ewropea tar-Russja hija inkluża fil-Lvant tal-Ewropa.

Ir-Russja għandha l-ikbar ammont ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bi tmien siti, u tnejn minnhom huma siti transnazzjonali kondiviżi mal-Mongolja fil-Lvant tal-Asja. L-ewwel Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li tniżżel mir-reġjun kien Itchan Kala fl-Użbekistan, fl-1990. 

Kull sena, il-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO jista' jiddeżinja siti ġodda fil-lista, jew ineħħi s-siti li ma jissodisfawx iktar il-kriterji tal-għażla tal-UNESCO. L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali. Is-siti "mħallta" huma siti li jissodisfaw kriterji bħala sit kulturali u bħala sit naturali. Fit-Tramuntana tal-Asja u fl-Asja Ċentrali hemm 11-il sit kulturali, tmien siti naturali u l-ebda sit imħallat. Is-siti kollha fir-Russja huma siti naturali, u bl-eċċezzjoni ta' Saryarka, is-siti kollha tal-Asja Ċentrali huma siti kulturali.

Il-Kumitat tal-Wirt Dinji jista' jispeċifika wkoll li sit jinsab fil-periklu, u jikkwota "kundizzjonijiet li jheddu l-istess karatteristiċi tal-għażla tal-UNESCO li wasslu biex is-sit jitniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO". L-ebda sit minn dan ir-reġjun ma ddaħħal fil-lista tas-siti fil-periklu, iżda għadd ta' siti tqiesu biex jiddaħħlu.

 Siti ta' Wirt Dinji 
NB: * Siti transnazzjonali (bl-asterisk)
SitStampaPostKriterji tal-GħażlaErja f'ettari (akri)Sena tad-deżinjazzjoniDeskrizzjoniMawżolew ta' Khoja Ahmed Yasawiħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9C%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%98_%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%B6%D0%B5_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%88%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B0_(%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD,_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD).jpg|alt=A large brick mausoleum with blue domes|150x150pxTurkestan, il-Każakistani, iii, iv (kulturali)0.55 (1.4)2003Il-mawżolew iddedikat lill-mistiku Sufista tas-seklu 12 Ahmed Yasawi nbena bejn l-1389 u l-1405 matul it-tmexxija ta' Timur. Minkejja li l-mawżolew qatt ma tlesta kollu, xorta waħda huwa l-ikbar binja u l-iżjed waħda ppreservata tajjeb ta' żmien Timur. Il-mawżolew kien ukoll prototip għal binjiet suċċessivi ta' Timur, speċjalment fil-belt kapitali ta' Timur, Samarkanda.Petroglifiċi fil-Pajsaġġ Arkeoloġiku ta' Tamgalyħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Human_riding_a_dromedary_camel_in_late_bronze_age_or_early_iron_age_petroglyph_at_Tangaly_-_dromedary_camel.jpg|alt=Petroglyphs depicting animals|150x150pxReġjun ta' Almaty, il-Każakistaniii (kulturali)900 (2,200)2004Il-petroglifiċi tal-Fondoq ta' Tanbaly fil-muntanji ta' Chu-Ili fihom tinqix ta' bnedmin, annimali, u figuri reliġjużi. Dawn imorru lura għat-tieni nofs tat-tieni millenju Q.K. sal-bidu tas-seklu 20 u jagħtu ħjiel dwar il-ħajja tal-komunitajiet pastorali li kienu jgħixu fir-reġjun. Fiż-żona hemm ukoll għadd ta' oqbra, kurgan, u kompartimenti minn Żmien il-Bronż u l-Ħadid.Saryarka – Steppa u Lagi tat-Tramuntana tal-Każakistanħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Korgalzhinskiy_Nature_Reserve.JPG|alt=Marshes and a lake|150x150pxReġjun ta' Almaty, il-Każakistanix, x (naturali)450,344 (1,112,820)2008Saryarka tinkludi żewġ żoni, ir-Riżerva Naturali ta' Naurzum u r-Riżerva Naturali ta' Korgalzhyn (fir-ritratt), li jipproteġu l-isteppa, il-lagi u l-artijiet mistagħdra mhux mimsusa tal-Asja Ċentrali. Dawn il-ħabitats huma postijiet importanti għall-passa tat-tjur migratorji u jipprovdu kenn għal għadd kbir ta' speċijiet mhedda, fosthom il-grawwi tas-Siberja, il-pellikani tad-Dalmazja, l-ajkla ta' Pallas u s-sajga.Muntanja Sagra ta' Sulaiman-Tooħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Osh_03-2016_img02_Sulayman_Mountain.jpg|alt=A mountain above a forest, a museum building at the side of the mountain|150x150pxOsh, il-Kirgistanii, vi (kulturali)112 (280)2009Il-Muntanja Sagra ta' Sulaiman-Too tinsab 'il fuq mill-Wied ta' Fergana f'salib it-toroq importanti tat-Toroq tal-Ħarir. Ilha tiġi meqjuma bħala muntanja sagra miż-żminijiet pre-Iżlamiċi u Iżlamiċi. Hemm bosta postijiet ta' qima max-xaqlibiet tal-muntanja, inkluż għerien bil-petroglifiċi ta' bnedmin, annimali, u figuri ġeometriċi. Hemm ukoll żewġ moskej tas-seklu 16.Sikhote-Alin Ċentraliħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%92%D0%B8%D0%B4_%D0%BD%D0%B0_%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%83_%D1%80._%D0%91%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D1%81_%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%89%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B8_(%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BD).jpg|alt=Mountain scenery with forests and rivers|150x150pxPrimorsky Krai, ir-Russjax (naturali)1,553,928 (3,839,840)2001Dan is-sit jinkludi tliet komponenti fil-katina muntanjuża ta' Sikhote-Alin: ir-Riżerva Naturali ta' Sikhote-Alin, ir-Riżerva Żooloġika ta' Goralij, u l-Wied tax-xmara Bikin (miżjud bħala estensjoni fl-2018, fl-istampa). Il-foresti miti jirrappreżentaw punt ta' lqugħ uniku bejn it-tajga u s-subtropiċi, u jospitaw speċijiet bħat-tigra Siberjana, l-ors iswed tal-Himalayas, iċ-ċerv tal-misk Siberjan, il-ballottra Siberjana u ż-żibellin.Baċir tal-Lag ta' Uvs*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE_%D0%94%D1%83%D1%81-%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D1%8C_%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BC._%D0%A2%D0%B5%D1%81-%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%B6%D1%83%D1%83%D0%BD.jpg|alt=Shallow lake with red plants and hills in the background|150x150pxir-Russja u l-Mongoljaix, x (naturali)898,064 (2,219,160)2003Dan is-sit transnazzjonali huwa magħmul minn seba' komponenti fir-Russja u ħames komponenti fil-Mongolja. Il-Baċir tal-Lag ta' Uvs huwa baċir endorejku bi drenaġġ fil-Lag ta' Uvs li huwa lag kbir, baxx u mielaħ ħafna. Il-baċir fih varjetà wiesgħa ta' ħabitats, inkluż artijiet mistagħdra, steppi, tipi differenti ta' foresti, ekosistemi tal-ilma ħelu u tal-ilma mielaħ, kif ukoll it-tundra muntanjuża. Iż-żona tospita diversi speċijiet ta' għasafar, leopardi tal-borra, il-gerbils tal-Mongolja, l-argali, u l-mogħoż tal-barr Siberjani.Muntanji tad-Deheb ta' Altaiħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ukok_Plateau_2.jpg|alt=Plains and snow covered mountains|150x150pxRepubblika ta' Altai, ir-Russjax (naturali)1,611,457 (3,982,000)1998Dan is-sit jinkludi r-Riżervi Naturali ta' Altai u ta' Katun, il-Lag ta' Teletskoye, il-Muntanja ta' Belukha, u l-Promontorju ta' Ukok. L-inħawi huma importanti fid-dawl tal-bijodiversità, b'żoni ta' veġetazzjoni f'altitudnijiet differenti li jvarjaw minn steppi, steppi forestali, foresti mħallta, għal veġetazzjoni sub-Alpina u Alpina. Fl-inħawi jgħixu wkoll il-leopardi tal-borra.Pajsaġġi ta' Dauria*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Daurian_reservate.jpg|alt=Rocky desert landscape|150x150pxZabaykalsky Krai, ir-Russja u l-Mongoljaix, x (naturali)912,624 (2,255,140)2017Dauria, jew Transbaikal, hija reġjun fil-Lvant tal-Lag ta' Baikal. Is-sit transnazzjonali jinkludi żoni tar-Riżerva Naturali ta' Daursky fir-Russja u tliet żoni  fil-Mongolja, inkluż ir-Riżerva ta' Bijosfera ta'  Daguur. Il-pajsaġġ jinkludi ekosistemi ta' steppi differenti, foresti, bwar tal-ħaxix, kif ukoll l-artijiet mistagħdra u lagi. Iż-żona hija importanti bħala sit għat-tibjit jew rotta tal-passa għal diversi speċijiet ta' għasafar, bħall-grawwa ta' għonqha bajda, u hija wkoll żona tal-migrazzjoni tal-gazzella tal-Mongolja.Lag ta' Baikalħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Olchon_Shaman_Rock.jpg|alt=A rocky islet on the lake|150x150pxOblast ta' Irkutsk, Buryatia, ir-Russjavii, viii, ix, x (naturali)8,800,000 (22,000,000)1996B'fond ta' 1,700 metru (5,600 pied, il-Lag ta' Baikal huwa l-iżjed lag fond fid-dinja u fih madwar 20 % tal-ilma ħelu mhux iffriżat tad-dinja. Huwa wkoll l-eqdem lag fid-dinja, b'età ta' 25 miljun sena. Minħabba l-karatteristiċi tiegħu, fih jgħixu ġabra unika ta' flora u fawna tal-ilma ħelu, b'bosta speċijiet endemiċi.Promontorju ta' Putoranaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%A2%D0%B8%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%94%D1%8E%D0%BF%D0%BA%D1%83%D0%BD.jpg|alt=Landscape with forests, rivers, and mountains|150x150pxKrasnoyarsk Krai, ir-Russjavii, ix (naturali)1,272,150 (3,143,600)2010Il-Promontorju ta' Putorana huwa l-iżjed parti fit-Tramuntana tal-Promontorju Ċentrali tas-Siberja. Ġeoloġikament, il-promontorju huwa magħmul primarjament mill-bażalt tat-Trappi Siberjani. Din iż-żona remota u l-biċċa l-kbira mhux mimsusa tinkludi diversi ekosistemi, bħat-tajga, it-tundra forestali, it-tundra, id-deżerti Artiċi, il-lagi u x-xmajjar. Il-veġetazzjoni timmarka l-punt ta' lqugħ bejn il-flora tal-Punent tas-Siberja u tal-Lvant tas-Siberja. Il-promontorju jinsab tul ir-rotta ewlenija tal-migrazzjoni tar-renni.Park Naturali tal-Pilastri ta' Lenaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%8B%D0%B5_%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%B8_%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%9B%D0%A1.jpg|alt=Stone pillars overlooking a river|150x150pxSakha, ir-Russjaviii (naturali)1,272,150 (3,143,600)2012Il-Pilastri ta' Lena huma formazzjoni naturali faċċata tax-xmara Lena. Il-pilastri, li huma għoljin sa 200 metru (660 pied), ġew iffurmati minn klima kontinentali iebsa bi xtiewi bierda, b'temperaturi ferm sew taħt iż-żero, u bi sjuf sħan, li rriżultaw f'azzjoni ta' ffriżar segwita minn waħda ta' tidwib li wessgħu d-diversi xquq bejn il-blat. Il-pilastri jikkonsistu minn blat Kambrijan u fihom fossili li jiddokumentaw id-differenzjazzjoni bikrija tal-ispeċijiet matul l-isplużjoni Kambrijana. Fl-2015 kien hemm modifika minuri fil-konfini tas-sit.Sistema Naturali tar-Riżerva tal-Gżira ta' Wrangelħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9D%D0%B8%D0%B7%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%BD%D0%B0%D0%B4_%D0%A1%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8.jpg|alt=Polar landscape with a river and mountains|150x150pxOkrug Awtonomu ta' Chukotka, ir-Russjaix, x (naturali)ix, x (naturali)2004Il-Gżira ta' Wrangel tinsab fl-Oċean Artiku bejn il-Baħar ta' Chukchi u l-Baħar tal-Lvant tas-Siberja. Peress li ma kinitx miksija għalkollox bis-silġ matul il-glaċjazzjoni Kwaternarja, ippreservat għadd kbir ta' komunitajiet ta' pjanti li f'inħawi oħra ġew imfixla mis-silġ, u għad għandha l-ikbar bijodiversità fost il-gżejjer Artiċi kollha. Kienet ukoll il-post fejn huwa magħruf li kien hemm l-aħħar mammut sufi eżistenti fid-dinja. Apparti l-gżira prinċipali, is-sit jinkludi wkoll il-gżira iżgħar ta' Herald u l-ibħra tal-madwar. Iż-żona tospita għadd ta' għasafar tal-baħar, wiżż tal-borra, u kolonja kbira ta' walrus, u hija sit ewlieni tal-ikel għall-balieni griżi.Vulkani ta' Kamchatkaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Klyuchevskoi.jpg|alt=A snow covered volcano|150x150pxKamchatka Krai, ir-Russjavii, viii, ix, x (naturali)3,830,200 (9,465,000)1996Il-Peniżola ta' Kamchatka fiha densità kbira ta' vulkani attivi u karatteristiċi vulkaniċi assoċjati, kif ukoll bosta glaċieri. Fl-inħawi jgħixu speċijiet bħal-lontra tal-baħar, l-ors kannella, l-ajkla tad-denb abjad u l-ajkla tal-baħar ta' Steller. Fix-xmajjar jirriproduċu speċijiet salmonidi. Il-konfini tas-sit ġew estiżi fl-2001 sabiex jiġu inklużi sitt inħawi b'kollox. Fl-istampa hemm il-vulkan ta' Klyuchevskaya Sopka.Sit Proto-Urban ta' Sarazmħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sarazm,area12-W.jpg|150x150pxPanjakent, it-Taġikistankulturali:
(ii), (iii)2010Sarazm, li tfisser "fejn tibda l-art", huwa sit arkeoloġiku li huwa xhieda tal-iżvilupp ta' insedjamenti umani fl-Asja Ċentrali, mir-raba' millenju Q.K. sal-aħħar tat-tielet millenju Q.K. Il-fdalijiet juru l-iżvilupp bikri tal-proto-urbanizzazzjoni f'dan ir-reġjun. Dan iċ-ċentru ta' insedjament, wieħed mill-eqdem fl-Asja Ċentrali, jinsab bejn reġjun muntanjuż adattat għat-trobbija tal-bhejjem mir-rgħajja nomadiċi, u wied kbir marbut mal-iżvilupp tal-agrikoltura u l-irrigazzjoni mill-ewwel popolazzjonijiet li insedjaw l-inħawi tar-reġjun. Sarazm joħroġ fid-dieher ukoll l-eżistenza ta' skambji kummerċjali u kulturali u ta' relazzjonijiet kummerċjali ma' popli differenti f'żona ġeografika estensiva, estiża mill-isteppi tal-Asja Ċentrali u t-Turkmenistan, sal-pjanura Iranjana, il-wied Indus u saħansitra sal-Oċean Indjan.Park Nazzjonali tat-Taġikistan (Muntanji Pamir) it-Taġikistannaturali:
(vii), (viii)2013Il-Park Nazzjonali tat-Taġikistan ikopri iktar minn 2.5 miljun ettaru fil-Lvant tal-pajjiż, fiċ-ċentru tal-hekk imsejħa "Għoqda tal-Muntanji Pamir", punt fejn jiltaqgħu l-ogħla ktajjen muntanjużi fil-kontinent Ewrasjatiku. Jikkonsisti minn promontorji għoljin fil-Lvant u minn qċaċet ippuntati fil-Punent, uħud minnhom ogħla minn 7,000 metru, u fih ikun hemm varjazzjonijiet staġonali estremi fit-temperaturi. L-itwal glaċier f'wied 'il barra mir-reġjun polari jinsab fost l-1,085 glaċier li huma parti minn dan il-park, li jinkludi wkoll 170 xmara u iktar minn 400 lag. Jikbru bosta speċijiet ta' flora kemm fir-reġjun tal-Lbiċ kif ukoll fir-reġjun tal-Asja Ċentrali tal-park, u jgħixu wkoll għasafar u mammiferi fil-mhedda nazzjonalment (in-nagħaġ Argali ta' Marco Polo, il-leopardi tal-borra, il-mogħoż tal-barr tas-Siberja u ħafna oħrajn). Il-park spiss ikun soġġett għal terremoti qawwijin, bil-kemm huwa abitat, u prattikament mhux affettwat mill-agrikoltura u minn insedjamenti umani permanenti. Joffri opportunità unika għall-istudju tal-plakek tettoniċi u tal-fenomeni tas-subduzzjoni.Kunya-Urgenchbla_tilarDashoguz Velayet, it-Turkmenistankulturali:
(ii)(iii)—2005Fortizzi Partiċi ta' Nisabla_tilarAkhal Velayet, it-Turkmenistankulturali:
(ii)(iii)78 (190)2007Park Statali Storiku u Kulturali ta' "Merv Antika"bla_tilarMary Velayet, it-Turkmenistankulturali:
(ii)(iii)353 (870)1999Ċentru Storiku ta' Bukharaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Le_minaret_et_la_mosqu%C3%A9e_Kalon_(Boukhara,_Ouzb%C3%A9kistan)_(5658826884).jpg|150x150pxReġjun ta' Bukhara, l-Użbekistan 40°10′N 63°40′Ekulturali:
(ii)(iv)(vi)216 (530)1993Ċentru Storiku ta' Shahrisabzħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kok-gumbaz_mosque_shahrisabz.jpg|150x150pxReġjun ta' Qashqadaryo, l-Użbekistan
38°50′N 66°50′EKulturali:
(iii)(iv)240 (590)2000Itchan Kala (Khiva)ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Itchan_Kala_Khiva_2012.jpg|150x150pxReġjun ta' Xorazm, l-Użbekistan
41°20′N 61°0′EKulturali:
(iii)(iv)(v)37.5 (93)1990Samarkanda – Salib it-Toroq tal-Kulturiħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Registan_square_2014.JPG|150x150pxReġjun ta' Samarkanda, l-Użbekistan
39°50′N 66°15′EKulturali:
(i)(ii)(iv)1,123 (2,770)2001Toroq tal-Ħarir: in-Network ta' Rotot tal-Kuritur ta' Chang'an-Tianshan*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burana_tower_2009.jpg|alt=A brick minaret with missing top|200x200pxChüy, il-Kirgistan, iċ-Ċina u l-Każakistanii, iii, v, vi (kulturali)42,668.16 (105,435.3)2014It-Toroq tal-Ħarir huma network antik ta' rotot kummerċjali li bdew jiffurmaw fis-seklu 2 Q.K. u baqgħu attivi sas-seklu 16. It-toroq kienu jikkollegaw is-soċjetajiet tal-Asja, is-Subkontinent Indjan, l-Asja Ċentrali, il-Punent tal-Asja u l-Lvant Qarib. Minbarra l-iskambju ta' merkanzija, ikkontribwew ukoll għat-tifrix ta' teknoloġiji, ideoloġiji u ta' reliġjonijiet, inkluż il-Buddiżmu, il-Kristjaneżmu Nestorjan, il-Manikeiżmu, iż-Żoroastrijaniżmu u l-Iżlam bikri. Diversi rħula u infrastruttura ta' sostenn inbnew tul ir-rotot. Dan is-Sit ta' Wirt Dinji jkopri l-kurituri minn Chang'an/Luoyang, il-bliet kapitali tad-dinastiji Han u Tang taċ-Ċina, sar-reġjun ta' Zhetysu tal-Asja Ċentrali, u huwa kondiviż maċ-Ċina u mal-Każakistan. Fil-Kirgistan hemm tliet komponenti u fl-istampa jidher wieħed minnhom: it-Torri ta' Burana f'Balasagun.Deżerti Bierda tax-Xitwa ta' Turan*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:210723_Altyn_Emel_Stone_Stellas_Oshaktas.jpg|alt=Desert scene with some rocks|150x150pxl-Użbekistan, it-Turkmenistan u l-KażakistanNaturali: (ix), (x)—2023Dan is-sit transnazzjonali jirrappreżenta l-ekosistemi tad-deżerti tal-Asja Ċentrali bi klima kontinentali. Fid-deżerti jgħixu bosta speċijiet ta' pjanti, kif ukoll is-sajga u l-għażżiela.Toroq tal-Ħarir: il-Kuritur ta' Zarafshan-Karakum*nofs|bla_tilarl-Użbekistan, it-Turkmenistan u t-TaġikistanKulturali: (ii), (iii), (v)—2023Foresti Tugay tar-Riżerva Naturali ta' Tigrovaya Balkanofs|bla_tilarit-Taġikistannaturali: (ix)—2023Siti tal-Wirt Kulturali ta' Khuttal tal-Qedemnofs|bla_tilarit-Taġikistankulturali: (ii), (iii)—2025Monumenti tal-Ġebel taċ-Ċriev u s-Siti Relatati ta' Żmien il-Bronżħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Deer_stones.jpg|alt=Deer stone site near Mörön|150x150pxKhövsgöl, Arkhangai, il-Mongoljakulturali: (i), (iii)—2023Is-sit jinkludi tliet siti bil-ġebel taċ-ċriev, li huwa ġebel megalitiku li jmur lura għal Żmien il-Bronż u għal Żmien il-Ħadid Bikri u li kien jintuża għal prattiki ċerimonjali u funebri. Il-ġebel huwa magħmul minn blokok tal-granit u huwa mnaqqax b'figuri ta' ċriev, kif ukoll uċuħ umani, simboli, u annimali differenti. Sa issa ġew skoperti madwar 1,200 minn dan il-ġebel. F'dawn is-siti hemm ukoll monumenti msejħa khirgisüür u lapidi funebri.

 Ara wkoll 

 Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Kirgistan
 Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Turkmenistan
 Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Użbekistan
 Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Każakistan
 Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fit-Taġikistan
 Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Russja

 Referenzi 

Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Kategorija:Asja