Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa

Il-Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa (bil-Ġappuniż: 奄美大島、徳之島、沖縄島北部及び西表島) huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO magħmul minn ħames komponenti f'erba' gżejjer Ġappuniżi fl-Ark ta' Ryukyu (il-Gżejjer ta' Nansei). Is-sit intgħażel bis-saħħa tal-bijodiversità tiegħu u peress li jħaddan ekosistema ta' speċijiet ta' pjanti u ta' annimali li huma uniċi għar-reġjun.

 Storja 
Is-sit inizjalment intgħażel bħala kandidat fl-2003, u n-nominazzjoni oriġinali żdiedet bħala sit indikattiv fl-2016; wara evalwazzjoni inizjali tal-IUCN, fl-2018 in-nominazzjoni ġiet irtirata għar-reviżjoni, u mbagħad reġgħet tressqet is-sena ta' wara; wara evalwazzjoni ulterjuri, fl-2021 l-IUCN irrakkomandat li n-nominazzjoni riveduta titniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u eventwalment is-sit tniżżel dik is-sena stess.

 Diżgwid dwar it-tismija 
Fl-istorja twila tal-kampanja għar-reġistrazzjoni, it-tismija ta' dan is-sit kandidat inbidlet mill-inqas darbtejn. Meta panel ta' xjenzati naturali żiedu s-sit fost is-siti indikattivi tal-Ġappun għan-nominazzjoni, ingħata l-isem ta' Ryūkyū Shotō. Dan kien skont konvenzjoni tax-xjenzi naturali iżda ma kienx konsistenti mad-definizzjoni uffiċjali pprovduta mill-gvern Ġappuniż, li teskludi l-Gżejjer ta' Amami mir-Ryūkyū Shotō. Barra minn hekk, il-Gżejjer ta' Amami u l-Prefettura ta' Kagoshima opponew bis-saħħa li jkollhom it-tikketta ta' Ryūkyū imposta fuqhom. B'hekk, is-sit kandidat ingħata l-isem ta' Amami–Ryukyu. Fl-aħħar tal-2015, il-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO rrakkomanda lill-Ġappun biex "minn perspettiva teknika" juża deżinjazzjoni akkurata tal-inħawi tan-nominazzjoni. B'rispons għal din ir-rakkomandazzjoni, is-sit kandidat ingħata l-isem deskrittiv attwali fl-2016.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Il-Gżejjer ta' Amami-Ōshima, ta' Tokunoshima u ta' Iriomote, u t-Tramuntana ta' Okinawa ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (x) "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".

 Komponenti 
Is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul minn ħames komponenti f'erba' gżejjer:
IDKomponentArċipelaguPrefetturaRitrattKoordinati tal-punt ċentraliErja
(ha)Żona ta' lqugħ
(ha)1574-001Gżira ta' Amami-Ōshima
奄美大島Gżejjer ta' AmamiKagoshimaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Primeval_forest_in_Amami_Oshima.jpg|150x150px11,64014,6631574-002Gżira ta' Tokunoshima (a)
徳之島Gżejjer ta' AmamiKagoshimaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokunoshima.jpg|150x150px1,7241,8131574-003Gżira ta' Tokunoshima (b)
徳之島Gżejjer ta' AmamiKagoshimaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokunoshima_zenkei.jpg|150x150px7919991574-004Tramuntana tal-Gżira ta' Okinawa
沖縄島北部Gżejjer ta' OkinawaOkinawaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Daisekirinzan_at_Yanbaru_National_Park_Okinawa_2008.png|150x150px7,7213,3981574-005Gżira ta' Iriomote
西表島Gżejjer ta' YaeyamaOkinawaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Iriomote_pinaisara_fall.jpg|150x150px20,8223,594

 Bijodiversità 
Fi ħdan l-erja totali ta' 426.98 kilometru kwadru (164.86 mil kwadru) jgħixu xi 1,819-il pjanta vaskolari, 21 mammiferu terrestri, 394 għasfur, 21 anfibju, 36 rettilu terrestri, u 267 ħuta tal-ilmijiet interni, inkluż speċijiet endemiċi bħall-fenek ta' Amami, il-gallozza ta' Okinawa, u l-qattus ta' Iriomote. Minn dawn ta' hawn fuq, 189 speċi ta' pjanti vaskolari huma endemiċi (bejn wieħed u ieħor 10 % tal-għadd totali tal-ispeċijiet), l-istess bħal 13-il mammiferu terrestri (62 %), 5 għasafar, 18-il anfibju (86 %), 23 rettilu (64 %), u 14-il ħuta tal-ilmijiet interni. Mis-6,153 speċi ta' insetti fl-inħawi, 1,607 speċijiet ta' insetti huma endemiċi.

 Taksa endemiċi 
It-taksa endemiċi jinkludu dawn li ġejjin; l-ispeċijiet EDGE huma mmarkati b'asterisk (għalkemm huwa speċi EDGE, iż-żrinġ tal-Kaskati ta' Kampira tal-Gżira ta' Iriomote mhuwiex elenkat hawn taħt, peress li jinsab ukoll fit-Tajwan):
Amami-ŌshimaTokunoshimaOkinawaIriomoteMammiferi*Il-fenek ta' Amami
*Il-far imxewwek ta' Ryukyu
*Il-far ġgantesk ta' denbu twil ta' Ryukyu
Il-bugeddum ta' Ryukyu
Il-farfett il-lejl ta' mnieħru tubu ta' Ryukyu
Il-farfett il-lejl tal-mustaċċi ta' Yanbaru
*Il-farfett il-lejl tal-ġwienaħ mgħawġin ta' Ryukyu*Il-fenek ta' Amami
*Il-far imxewwek ta' Tokunoshima
*Il-far ġgantesk ta' denbu twil ta' Ryukyu
Il-bugeddum ta' Ryukyu
Il-farfett il-lejl ta' mnieħru tubu ta' Ryukyu
Il-farfett il-lejl tal-mustaċċi ta' Yanbaru
*Il-farfett il-lejl tal-ġwienaħ mgħawġin ta' Ryukyu*Il-far imxewwek ta' Muennink
*Il-far ġgantesk ta' denbu twil ta' Ryukyu
Il-farfett il-lejl ta' mnieħru tubu ta' Ryukyu
Il-farfett il-lejl tal-mustaċċi ta' Yanbaru
Il-farfett il-lejl tal-frott ta' Orii
*Il-farfett il-lejl tal-ġwienaħ mgħawġin ta' RyukyuIl-qattus ta' Iriomote
*Il-farfett il-lejl tal-ġwienaħ mgħawġin ta' Ryukyu
Il-farfett il-lejl tal-frott ta' YaeyamaGħasafar*Il-gallina ta' Amami
Il-malvizz ta' Amami
*Iċ-ċawlun ta' Lidth
Luscinia komadori komadori
Dendrocopos leucotos owstoni*Il-gallina ta' Amami
Luscinia komadori namiyei*Il-gallozza ta' Okinawa
Il-bulebbiet ta' Okinawa
Luscinia komadori namiyeiIl-pespus ta' Iriomote
Spilornis cheela perplexusAnfibji*Il-gremxula kukkudrill ta' Anderson
Il-gremxula tal-ilma ta' denbha xabla
Iż-żrinġ ta' mnieħru mfattar ta' Amami
*Iż-żrinġ ta' Otton*Il-gremxula kukkudrill ta' Anderson
Iż-żrinġ ta' mnieħru mfattar ta' Amami*Il-gremxula kukkudrill ta' Anderson
Il-gremxula tal-ilma ta' denbha xabla
*Iż-żrinġ ta' Ishikawa
Iż-żrinġ ta' mnieħru mfattar ta' Ryukyu
Iż-żrinġ ta' Holst
*Iż-żrinġ ta' NamieIż-żrinġ il-kbir ta' mnieħru mfattar
Utsunomiya's tip-nosed frogRettili*Ix-xaħmet l-art ta' denbu blu ta' Barbour
Protobothrops flavoviridis
Sinomicrurus japonicus japonicus*Il-wiżgħa tal-art bl-istrixxi
*Ix-xaħmet l-art ta' denbu blu ta' Barbour
Protobothrops flavoviridis
Sinomicrurus japonicus boettgeri*Il-fekruna tal-ilma ta' żaqqha sewda ta' Ryukyu
*Il-wiżgħa ta' Kuroiwa
*Ix-xaħmet l-art ta' denbu blu ta' Barbour
Protobothrops flavoviridis
Sinomicrurus japonicus boettgeriIl-fekruna tal-għadajjar ta' Yaeyama
Ix-xaħmet l-art ta' Boettger
*Ix-xaħmet l-art ġgantesk ta' Kishinoue
*Il-gremxula tal-ħaxix ta' Sakishima
Il-fekruna tal-ilma tat-truf sofor ta' Yaeyama
Elaphe taeniura schmackeriĦut tal-ilmijiet interniParioglossus caeruleolineatus
Stiphodon imperiorientis
Acanthogobius insularis
Luciogobius ryukyuensisStiphodon imperiorientis
Luciogobius ryukyuensisEviota ocellifer
Stiphodon imperiorientis
Parkraemeria saltatorKrustaċjiAmamiku amamensis
Geothelphusa obtusipes
Geothelphusa sakamotoanaAmamiku amamensis
Geothelphusa obtusipes
Geothelphusa sakamotoanaCaridina okinawa
Candidiopotamon okinawense
Geothelphusa grandiovata
Geothelphusa tenuimanus
Geothelphusa aramotoiNeocaridina brevirostris
Macrobrachium shokitai
Caridina macrodentata
Geothelphusa fulva
Geothelphusa mineiInsettiAsiagomphus amamiensis amamiensis
Neolucanus progenetivus progenetivusMatrona basilaris japonica
Neolucanus progenetivus progenetivusNeolucanus okinawanus
Rhipidolestes shozoiAsiagomphus yayeyamensis
Rhinocypha uenoi
Neolucanus insulicola insulicolaPjantiAsarum fudsinoi
Viola amamiana
Cardiandra amamiohsimensisAsarum hatsushimae
Polypodium amamianumPieris japonica var. koidzumiSatakentia liukiuensis
Ochlodes asahinai
Deutzia yaeyamensis
Viola tashiroi
Minbarra dawn ta' hawn fuq, fost is-sottospeċijiet ta' għasafar ta' Okinawa li jinsabu f'Yanbaru (in-naħa tat-Tramuntana ta' Okinawa) hemm il-minivet ta' lewn l-irmied, il-bagħal tal-widnejn kannella, il-boobook kannella, il-kokka tal-kullar, il-bagħal tal-arbuxxelli tal-Ġappun, iż-żanżarell tal-Ġappun, il-bulebbiet nanu tal-Ġappun, il-pespus tal-Ġappun, il-pespus ta' għajnejh bojod tal-Ġappun, iċ-ċawla tal-munqar kbir, iż-żanżarell Narcissus, il-gamiema Orjentali, is-sultan tas-summien ta' żaqqu kannella, l-għasfur ta' San Martin kannella, u l-pespus varjat; bl-istess mod, iżda fil-Gżejjer ta' Yaeyama (li jinkludu l-Gżira ta' Iriomote), hemm sottospeċijiet endemiċi tal-bagħal tal-widnejn kannella, il-ħamiema ħadra, il-bulebbiet nanu tal-Ġappun, il-pespus tal-Ġappun, it-tudun tal-Ġappun.

 Protezzjoni 
Iż-żoni tas-sit u l-ispeċijiet li jgħixu fihom huma protetti b'sensiela ta' miżuri komplementari, inkluż id-deżinjazzjoni bħala Parks Nazzjonali (il-Park Nazzjonali ta' Amami Guntō, il-Park Nazzjonali ta' Yanbaru, il-Park Nazzjonali ta' Iriomote-Ishigaki), Riżervi ta' Bijosfera Forestali (ir-Riżerva ta' Bijosfera Forestali ta' Amami Guntō, ir-Riżerva ta' Bijosfera Forestali ta' Yanbaru, ir-Riżerva ta' Bijosfera Forestali ta' Iriomote), Żoni ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa (iż-Żona ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa ta' Yuwan-dake, iż-Żona ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa ta' Yanbaru (Ada), iż-Żona ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa ta' Yanbaru (Aha), iż-Żona ta' Protezzjoni tan-Natura Selvaġġa ta' Iriomote, kif ukoll 24 Żona ta' Protezzjoni Prefetturali tan-Natura Selvaġġa), u Monumenti Naturali (30 Nazzjonali, u 22 oħra Prefetturali).

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Naturali
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġappun
Kategorija:Parks Nazzjonali
Kategorija:Gżejjer
Kategorija:Ġappun