Ordni arkitettoniku

daqsminuri|Il-ħames ordnijiet skont Il Vignola

L- ordni arkitettoniku huwa t-totalità ordnata u proporzjonata, skont regola uniformi biżżejjed, tal-elementi tas-sistema trilitika. Il-prinċipji organizzattivi, differenti għal kull ordni, żviluppaw li jibdew mill-arkitettura klassika Griega, imbagħad l-arkitettura Rumana, u sussegwentement ikkodifikati mill-kultura arkitettonika tar-Rinaxximent u wara r-Rinaxximent. Kull ordni hija distinta minn proporzjonijiet u profili u dettalji karatteristiċi, ġeneralment rikonoxxibbli mit-tip ta ' kolonna, jew aħjar mis-sett koordinat ta' elementi arkitettoniċi mmirati biex jikkostitwixxu sistema trilitika kompluta, li l-elementi karatterizzanti tagħha huma prinċipalment il-kolonna (bażi, xaft u kapital ) u l- entablatura ta’ hawn fuq (arkitrave, frieze u cornice). F'applikazzjoni prattika, f'diversi era, rajna l-użu ta 'parti ta' l-ordni (kolonna jew ġeneralment abutment) bħala appoġġ għal sistemi ta 'arkata.

It-tliet stili ewlenin huma Doriku, Joniku u Korintju . L-ewwel kodifikazzjoni tal-ordnijiet arkitettoniċi li waslet għandna tinsab fit-trattat ta’ għaxar kotba De architectura ta’ Vitruvju li ddedika parti tajba mit-tieni, it-tielet u r-raba’ kotba għad-deskrizzjoni tat-tliet ordnijiet ta’ oriġini Griega (Doric, Joniku, Korintju). Joseph Rykwert, La colonna danzante. Sull'ordine in architettura, 2010, pag.15 Dawn l-ordnijiet kienu fil-fatt żviluppati fl -arkitettura Griega : id-Doric u l-Ioniku li jibdew mill-oriġini tiegħu, fi żmien l-ewwel kreazzjonijiet tal-ġebel, infirxu sa mill -6 seklu QK, bi prevalenza tad-Doric fil -Greċja kontinentali u fil- kolonji ta 'Magna Greċja u l-Ioniċi u Aeolian (rari, pereżempju t-tempju ta' Neandria u t-tempju ta 'Larissa) fil-bliet Griegi tal- Asja Minuri, it-Turkija tal-lum .

L-ewwel eżempju ta 'kapital Korintja jmur lura għas- seklu 4 QK fit -tempju ta' Apollo f'Bassae . Skont Vitruvju, l-inventur kien il-perit Callimachus, li waqt li kien miexi ra qoffa mqiegħda bħala offerta votiva fuq il-qabar ta’ mara żagħżugħa u mgħottija b’ċangatura kwadrangulari, li madwarha kienet kibret pjanta tal-akant, li minnha ħa ispirazzjoni għal l-iskema dekorattiva tal-kapital il-ġdid. 

Ma’ dawn it-tliet ordnijiet Vitruvju żied, b’deskrizzjoni fil-qosor, l- ordni Toskan li kien jemmen li kien indiġenu tal-Italja, iżda li essenzjalment jirrappreżenta varjant Taljan lokali tad-Doric. Joseph Rykwert, op. cit., 2010, pag.248 e sgg.

Minn tmiem is-seklu 15, it-tixrid tat-trattat Vitruvjan wasslet għal diversi riflessjonijiet u spekulazzjonijiet dwar ordnijiet arkitettoniċi. Mis -seklu 16 ' il quddiem, it-teoristi tal-arkitettura, u l-ewwel Sebastiano Serlio, għarfu ħames ordnijiet fl-arkitettura klassika, u b'hekk żiedu l- ordni kompost li Vitruvju ma jsemmix peress li kienet ħolqien Ruman ta' żmien Awgustu billi ħallat flimkien l-istili Joniku u Korintju. . It-trattat ta’ Vignola intitolat Rule of the Five Orders of Architecture ippubblikat fl -1562 kien partikolarment importanti għax iddefinixxa l-kunċett ta’ ordni arkitettoniku b’ċarezza estrema u għat-tixrid mifrux tiegħu.