V

V, jew v, hija t-tnejn u għoxrin ittra tal-alfabett Latin, użat fl-alfabett Ingliż modern, fl-alfabetti ta' lingwi oħra tal-Ewropa tal-Punent u f'oħrajn madwar id-dinja. Ismu bil-Malti huwa ve (jingħad vøː, veː jew və). 

 L-Isem 

 Katalan: ve (jingħad ['ve]); f'djaletti li fihom m'hemmx differenza qawwija bejn  u , l-ittra tingħad  [ˈbe ˈbajʃə], "B/V baxxa".
 Ċek: vé ['vɛː]
 Franċiż: vé ['ve]
 Germaniż: Vau ['faʊ]
 Taljan: vi ['vi] or  ['vu]
 Ġappuniż: ⟨v⟩ jingħad b'diversi mogħdijiet differenti li jiġu mill-Ingliż, l-iktar frequwenti hija  [bɯi] jew [bui], imma varjanti inqas nativizzati, li jiksru sa ċertu punt il fonotattika tal-Ġappuniż bħal ー [viː],  [vɯi] jew [vui], u  [vi] huma użati wkoll. Il-fonema /v/ fil-Ġappuniż hija fil-verità użata fil-kliem minn lingwi oħra biss; in ġenerali, kliem li huwa użat ġenerallment jużaw /b/.
 Polakk: fał ['faw]
 Portugiż: vê ['ve]
 Spanjol: uve [ˈuβe] huwa rrakkomandat, imma  ['be] hija iktar tradizzjonali. Jekk ⟨v⟩ tiġi rrreferuta bħala ['be], l-ittra jkollha l-istess ħoss tal-ittra ⟨b⟩ fl-ispanjol (bħalspeċi ['be] wara pawża jew ħoss li juża l-imnieħer, u jekk le [ˈβe]); allura ġeneralment trid żżid xi ħaġa biex tiddistingwiha minn be. F'ċertu pajjiżi, tingħad ve corta, ve baja,  ,  jew ve labiodental.  

 Storja 
Proto-Sinaitiku Feniċju Waw Grieg tal-Punent Upsilon Latin Vclass=skin-invert-image|40x40pxclass=skin-invert-image|bla_tilar|40x40pxclass=skin-invert-image|49x49pxclass=skin-invert-image|31x31px
L-ittra ⟨v⟩ fl-aħħar mill-aħħar ġejja mill-ittra Feniċjana waw permezz tal-⟨u⟩.

Matul l-aħħar tal-Medjuevu, żviluppaw żewġ glifi żgħar t' U li t-tnejn kienu jintużaw għal ħsejjes inkluż  u . Il-forma bil-ponta ⟨v⟩ kienet miktuba fil-bidu ta’ kelma, filwaqt li forma tonda ⟨u⟩ kienet tintuża fin-nofs jew fit-tarf, irrispettivament mill-ħoss. Għalhekk, filwaqt li "valour" u "excuse" dehru bħal fl-istampar modern, "have" u " upon" ġew stampati bħala "haue" u "vpon". L-ewwel distinzjoni bejn l-ittri ⟨u⟩ u ⟨v⟩rreġistrata f'kitba Gotika mill-1386, fejn  ⟨v⟩ ġiet qabel ⟨u⟩ Sa nofs is-seklu 16, il-forma ⟨v⟩ kienet tintuża biex tirrappreżenta l-konsonanti u ⟨u⟩, il-ħoss tal-vokali, u b'hekk ingħatat l-ittra moderna ⟨v⟩ . ⟨u⟩ u ⟨v⟩ ma ġewx aċċettati bħala ittri distinti sa ħafna snin wara.  Il-varjant tond sar il-verżjoni moderna ta ⟨u⟩, u l-forma bil-ponta ta' qabel tal-ittra saret ⟨v⟩

 Użu fis-sistemi tal-kitba 
+Pronunzja ta ⟨ ⟩ skont il-lingwa Ortografija Fonemi Katalan /v / jew /b/ Romanizzazzjoni Cherokee /ə̃/ Ċiniż (sostitut għal ⟨ü⟩ fil-Pinyin ) /y/ Ċoktaw (sostitut għal ⟨ʋ⟩) /ə/ Olandiż /v/ jew /f/ Ingliż /v/ Esperanto /v/ Franċiż /v/ Galizjan /b/ Ġermaniż /f/, /v/ Indoneżjan /f/ Taljan /v/ Irlandiż /w/, /vʲ/ Malajan /v/ Muscogee /ə/ ~ /a/ Norveġiż Antik /w/ Portugiż /v/ jew /b/ Spanjol /b / Tork /v/

 Ingliż 
Fl-Ingliż, ⟨v⟩ tirrappreżenta vuċi labiodentali frikattiv .

Regoli speċjali tal-ortografija normalment japplikaw għall-ittra ⟨v⟩:

 Fl-Ingliż, ⟨v⟩ tiġix irduppjata biex tindika vokali qasira, bil-mod, pereżempju, ⟨p⟩ hi rduppjata biex tindika d-differenza bejn super u supper . Madankollu, dan qed jinbidel bi kliem maħluq ġdid, bħal savvy, divvy up u skivvies.
 Ħoss /v/ fl-aħħar ta' kelma (ħlief f' of ) normalment jinkiteb -⟨ve⟩, irrispettivament mill-pronunzja tal-vokali ta' qabilha. Din ir-regola ma tapplikax għal translitterazzjonijiet ta' kliem Slavi u Ebrajki, bħal Kyiv (Kiev), jew għal kliem li beda bħala abbrevjazzjonijiet, bħal sov għal sovereign.
 Il-ħoss /ʌ/ jinkiteb ⟨o⟩, mhux ⟨u⟩, qabel l-ittra ⟨v⟩. Dan oriġina minn prattika tal-iskrivanija medjevali mfassla biex iżżid il-leġġibilità billi tipprevjeni li jkun hemm ħafna linji vertikali (minimi) wara xulxin.

Bħal ⟨j⟩, ⟨k⟩, ⟨w⟩, ⟨x⟩, u ⟨z⟩, ⟨v⟩ ma tintużax ta' spiss fl-Ingliż. Hija s-sitt ittra l-inqas użata fil-lingwa Ingliża, u tinsab f'madwar 1% tal-kliem. ⟨v⟩ hija l-unika ittra li ma tistax tintuża biex tifforma kelma Ingliża b'żewġ ittri fil-verżjonijiet Brittaniċi Collins Scrabble Dictionary Revised 6th edition (2022) Harper Collins  u Awstraljani  tal-logħba Scrabble . Hija waħda minn żewġ ittri biss (l-oħra hija ⟨c⟩) li ma jistgħux jintużaw b'dan il-mod fil-verżjoni Amerikana.   ⟨v⟩ hija wkoll l-unika ittra fil-lingwa Ingliża li qatt ma tkun siekta. 

 Lingwi Rumanzi 
L-ittra tirrappreżenta /v / f'diversi lingwi Rumanzi, iżda f'oħrajn tirrappreżenta l-istess ħoss bħal ⟨ ⟩ jiġifieri /b /, minħabba proċess magħruf bħala betaċiżmu . Il-betakiżmu jseħħ fil-biċċa l-kbira tad-djaletti tal -Ispanjol, f'xi djaletti tal-Katalan u l-Portugiż, kif ukoll fl-Aragoniż, l-Asturlenese u l-Galizjan .

Bl-Ispanjol, il-fonema għandha żewġ allofoni ewlenin; f'ħafna ambjenti, tingħad [β̞], iżda wara pawża jew nażali tipikament ikun [b] . Ara Allofoni ta' /b d g/ fil-fonoloġija Spanjola għal diskussjoni aktar bir-reqqa.

Fil-Korsikan, ⟨v⟩ tirrappreżenta [b], [v], [β] jew [w], skont il-pożizzjoni fil-kelma u fis-sentenza.

 Lingwi oħra 
daqsminuri|227x227px| Disinn tar-Rinaxximent Tard jew tal-Barokk Bikri ta ⟨v⟩, mill-1627
Fil-biċċa l-kbira tal-lingwi li jużaw l-alfabett Latin, ⟨v⟩ tirrappreżenta ħoss bilabjali jew labjodentali bil-vuċi .

Fil -Ġermaniż kontemporanju, jirrappreżenta /v/ f'ħafna kliem misluf, filwaqt li fil-kliem Ġermaniż nattiv, dejjem jirrappreżenta /f/ .

Fl-Olandiż standard, tradizzjonalment tirrappreżenta /v /, iżda f'ħafna reġjuni, tirrappreżenta /f / f'xi pożizzjonijiet jew fil-pożizzjonijiet kollha.

Fil-Latinizzazzjoni tas-sillabarju Cherokee, ⟨v⟩ tirrapresenta xwa nażalizzata, /ə̃/ .

Fil-pinyin Ċiniż, filwaqt li  ma tintużax, l-ittra ⟨v⟩ tintuża mill-biċċa l-kbira tal-metodi ta' input biex tiddaħħal l-ittra ⟨ü⟩, li l-biċċa l-kbira tat-tastieri m'għandhomx (iċ-Ċiniż b'input romanizzat huwa metodu popolari biex tiddaħħal test Ċiniż). Ir-romanizzazzjonijiet informali taċ-Ċiniż Mandarin jużaw ⟨v⟩ sostitut għall-vokali tondjata ta' quddiem magħluqa /y/, miktuba ⟨ü⟩ kemm fil-pinyin kif ukoll f'Wade-Giles .

 Sistemi oħra 
Fl-Alfabett Fonetiku Internazzjonali, ⟨v⟩ tirrappreżenta l- frikattiva labjodentali vuċi .

 Użi oħra 

 V tintuża biex tirrappreżenta n -numru Ruman 5.
 V huwa s-simbolu għall -vanadju . Huwa n-numru 23 fuq it-tabella perjodika. L-iżmeralda tieħu l-kulur aħdar tagħha jew mill -vanadju jew mill-kromju .
 v, v., u vs jistgħu jintużaw ukoll bħala abbrevjazzjoni għall-kelma versus meta jkun hemm bejn żewġ elementi jew aktar li jikkompetu ma' xulxin (eż. Brown v. Board of Education ).

 Karattri relatati 

 Dixxendenti u ittri relatati fl-alfabett Latin 

 U u Ittra Latina ⟨u⟩, oriġinarjament l-istess ittra bħal ⟨v⟩
 W w Ittra Latina ⟨w⟩, imnissla minn ⟨u⟩
 Ỽ ỽ Welsh tan-Nofs ⟨v⟩
 ⟨v⟩ bid-dijakritiċi : Ṽ ṽ Ṿ ṿ Ʋ ʋ ᶌ 
 Simboli speċifiċi tal-IPA relatati ma ⟨v⟩ : ⱱ ʋ
 ᶹ Ittra modifikatriċi żgħira ⟨v⟩ b'ganċ tintuża fit-traskrizzjoni fonetika 
 𐞰 Ittra modifikatriċi żgħira ⟨v⟩ bil-ganċ tal-lemin hija ittra IPA superskritta 
 Ʌ ʌ ᶺ: ⟨v⟩ Imdawwra
 ⱴ : ⟨v⟩ b'kurvatura
 Simboli speċifiċi tal-Alfabett Fonetiku Uraliku relatati ma ⟨v⟩ :  

daqsminuri| Vażun Korintin antik li juri lil Perseus, Andromeda u Ketos . L-iskrizzjonijiet li jindikaw il-persuni deskritti huma miktuba f'forma arkajka tal-alfabett Grieg . Perseus (klassiku ΠΕΡΣΕΥΣ) huwa miktub bħala ⟨ ϺVBϺΡBΠ ⟩ (mil-lemin għax-xellug), bl-użu ⟨V⟩ biex tirrappreżenta l-vokali  . San ⟨Ϻ⟩ tintuża minflok Sigma ⟨Σ⟩ .

 Antenati u aħwa f'alfabetti oħra 

 𐤅: L-ittra Semitika Waw, li minnha oriġinarjament ġejjin is-simboli li ġejjin:
 Y υ : L-ittra Griega Upsilon, li minnha ġiet ⟨v⟩
 Y y Ittra Latina ⟨y⟩ li, bħal ⟨v⟩, tiġi wkoll minn Upsilon (iżda ġiet inkluża fl-alfabett aktar tard)
 Ѵ ѵ Ittra Ċirillika izhitsa, ukoll mnissla minn Upsilon
 U u Ittra Ċirillika ⟨u⟩, li tnisslet wkoll minn Upsilon permezz tad-digrafu ta' omicron u upsilon
 Ү ү L-ittra Ċirillika ⟨Ү⟩, li ġejja minn ⟨У⟩ u izhitsa, tintuża fl-iskripts għal-lingwi fl-eks Unjoni Sovjetika u bħalissa fil -Federazzjoni Russa, kif ukoll fil -Mongoljan. L-aktar komuni, jirrappreżenta  jew  .

 Ligaturi u abbrevjazzjonijiet 

 ℣ Sinjal tal-Versiklu 
 Ꝟ ꝟ Forom ta' ⟨v⟩ intużaw għal abbrevjazzjonijiet tal-iskrivi medjevali 

 Noti 

 Referenzi 

Kategorija:Ittri
Kategorija:Kultura