Reġjuni tal-Italja

Ir- reġjuni tal-Italja (Regioni d'Italia) jikkostitwixxu l-ewwel livell ta' suddiviżjoni tat-territorju Taljan.

Is-setgħat u r-responsabbiltajiet tar-reġjuni huma definiti fl-Artikoli 114 sa 133 tal-Kostituzzjoni. Ħamsa mill-għoxrin reġjun igawdu minn "status speċjali".

Kull reġjun, ħlief il -Wied ta' Aosta, huwa maqsum fi provinċji.

Statistikament, ir-reġjuni huma unitajiet tal-livell 2, bil-ħames gruppi ta’ reġjuni jikkostitwixxu l-livell 1.

 Storja 
Ir-Renju tal-Italja kellu muniċipalitajiet u provinċji (il- mandamenti tneħħew fl-1923, iċ- circondari fl-1927), iżda r-reġjuni ma kinux għadhom jeżistu bħala entitajiet territorjali. Diġà fit-tieni nofs tas XIXseklu 19 Madankollu, XIX, Pietro Maestri ġabar il-provinċji fi " distretti territorjali "Jew" kompartimenti "għal skopijiet statistiċi, li kienu l-prekursuri tar-reġjuni Taljani tal-lum. Madankollu, il-kompartimenti kienu biss suddiviżjonijiet ġeografiċi għal skopijiet statistiċi u la kellhom gvern u lanqas amministrazzjoni."

It-terminu " reġjun » se jidher għall-ewwel darba fl- Annuarju Statistiku Taljan tal-1912. L-« kompartimenti statistiċi » definita minn Maestri kellha partizzjoni, li għadha kważi l-istess fid-delimitazzjoni tal-« reġjuni "tat- Tieni Gwerra Dinjija, sa tali punt li huwa diffiċli li wieħed jinnota differenzi bejn il-kompartimenti tal-1870 u r-reġjuni attwali (ħlief għat-territorji li għadhom mhumiex annessi)."

 Tipoloġija 

 Reġjuni bi status normali 
daqsminuri|279x279px|
Maħluqa fis- snin sebgħin, 15-il reġjun għandhom status normali jew ordinarju, li huwa approvat direttament mill-Kunsill Reġjonali.

 Reġjuni awtonomi bi status speċjali 
Ħames reġjuni għandhom status speċjali, approvat mill- Parlament Taljan, u għandhom l-istatus ta’ liġi kostituzzjonali. Skont l-Artikolu 116 tal- Kostituzzjoni Taljana , forom u kundizzjonijiet speċjali ta’ awtonomija jingħataw lil Sqallija, Sardinja, Trentino-Alto Adige, Friuli-Venezia Giulia, u Valle d'Aosta, skont l-istatuti speċjali rispettivi tagħhom adottati mil-liġi kostituzzjonali . Huwa għalhekk li għandhom setgħat leġiżlattivi wesgħin u awtonomija finanzjarja konsiderevoli. Valle d'Aosta żżomm 90 % tat-taxxi kollha tagħha, Sqallija xi kultant 100 %.

Erba' reġjuni awtonomi nħolqu fl-1948 : Sardinja (bil-minoranzi lingwistiċi Sardini u Katalani tagħha), Sqallija (bil-minoranzi lingwistiċi Albaniżi u Griegi tagħha), Trentino-Alto Adige (bil-minoranzi lingwistiċi li jitkellmu bil-Ġermaniż u bil-Ladin tagħha) u l-Wied ta' Aosta (bil-minoranzi lingwistiċi li jitkellmu bil-Franċiż, bil-Franko-Provenżal u bil-Ġermaniż tagħha).

 Lista 
PostBandieraIsemAkronimuKapitalePopolazzjoni (ab.)Żona(km2)ħolqa=Fichier:Abruzzo_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Abruzzo.svg|80x80pxAbruzzo(Abruzzo)ABRL'Aquila +1 316 625(30/09/2017) +10 763,ħolqa=Fichier:Basilicata_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Basilicata.svg|80x80pxBasilicata(Basilicata)BASPotenza +0567 669,(30/09/2017) +09 992,ħolqa=Fichier:Calabria_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Calabria.svg|80x80pxKalabrija(Calabria)CALCatanzaro +1 958 296,(30/09/2017) +15 079,ħolqa=Fichier:Campania_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Campania.svg|80x80pxKampanja(Campania)CAMNapli(Napoli) +5 827 949,(30/09/2017) +13 590,ħolqa=Fichier:Emilia-Romagna_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Fictional_Emilia-Romagna_Flag.svg|150x150pxEmilia-Romagna(Emilia-Romagna)EMRBolonja(Bologna) +4 449 499,(30/09/2017) +22 446,ħolqa=Fichier:Friuli-Venezia_Giulia_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Friuli-Venezia_Giulia.svg|80x80pxFriuli-Venezia Giulia(Friuli-Venezia Giulia)FVGTrieste +1 215 401,(30/09/2017) +07 844,ħolqa=Fichier:Lazio_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Lazio_Flag.svg|80x80pxLazju(Lazio)LAZRuma(Roma) +5 897 965,(30/09/2017) +17 236,ħolqa=Fichier:Liguria_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Liguria.svg|80x80pxLigurija(Liguria)LIGĠenova(Genova) +1 558 812,(30/09/2017) +05 416,ħolqa=Fichier:Lombardy_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Lombardy.svg|80x80pxLombardija(Lombardia)LOMMilan(Milano) +10 031 195,(30/09/2017) +23 863,ħolqa=Fichier:Marches_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Marche.svg|100x100pxMarche(Marche)MARAnkona(Ancona) +1 532 643,(30/09/2017) +09 366,ħolqa=Fichier:Molise_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Molise.svg|80x80pxMoliseMOLCampobasso +0308 846,(30/09/2017) +04 438,ħolqa=Fichier:Umbria_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Umbria.svg|80x80pxUmbrija(Umbria)UMBPerugia(Perugia) +0885 081, (30/09/2017) +08 456,ħolqa=Fichier:Piedmont_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Bandiera_della_regione_Piemonte.svg|80x80pxPiemonte(Piemonte)PMNTurin(Torino) +4 378 224,(30/09/2017) +25 402,ħolqa=Fichier:Apulia_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Apulia.svg|100x100pxPuglia(Puglia)PUGBari +4 051 846,(30/09/2017) +19 358,ħolqa=Fichier:Sardinia_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Sardinia.svg|80x80pxSardinja(Sardegna)SARCagliari +1 649 412,(30/09/2017) +24 090,ħolqa=Fichier:Sicily_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Sicily_(revised).svg|80x80pxSqallija(Sicilia)SICPalermo(Palermo) +5 032 818,(30/09/2017) +25 711,ħolqa=Fichier:Tuscany_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Tuscany.svg|80x80pxToskana(Toscana)TOSFirenze(Firenze) +3 739 769, (30/09/2017) +22 994,ħolqa=Fichier:Trentino-Alto_Adige_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Trentino-South_Tyrol.svg|80x80pxTrentino-Alto Adige(Trentino-Alto Adige)TAATrente(Trento) +1 066 180,(30/09/2017) +13 607,ħolqa=Fichier:Aosta_Valley_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Valle_d'Aosta.svg|80x80pxWied ta' Aosta(Valle d'Aosta)VAOAosta
(Aosta) +0126 283,(30/09/2017) +03 263,ħolqa=Fichier:Veneto_in_Italy.svg|101x101pxħolqa=Fichier:Flag_of_Veneto.svg|80x80pxVeneto(Veneto)VENVeneżja(Venezia) +4 904 184,(30/09/2017) +18 399,

 Istituzzjonijiet 
Kull reġjun għandu Kunsill Reġjonali, li jeżerċita s-setgħat leġiżlattivi speċifiċi għar-reġjun, u Ġunta Reġjonali (  ), li hija l-korp eżekuttiv tar-reġjun. Il-  hija mmexxija mill-President tar-Reġjun (  ), li jiġi elett b'suffraġju universali dirett (sakemm l-istatuti speċifiċi ma jipprovdux mod ieħor) . .

 Is-setgħa eżekuttiva reġjonali 
Huwa miżmum mill- Junta (  ) u l-president tagħha, li jiġi elett hu stess b'suffraġju universali dirett (sakemm ma jiddeċidux statuti speċjali mod ieħor).

Il-membri tal-Kunsill Reġjonali jinħatru u jistgħu jitneħħew mill-President tar-Reġjun. Il-Kunsill Reġjonali huwa responsabbli għat-tħejjija u l-eżekuzzjoni tal-baġit tar-Reġjun u għall-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-Kunsill Reġjonali. Għandu s-setgħa li jagħti bidu għal liġijiet reġjonali u jista' jipproponi regolamenti, iżda m'għandux is-setgħa li jimponihom (ħlief fil-ħames reġjuni b'setgħat speċjali).

Il- President tal-Gvern Reġjonali huwa l-kap tal-eżekuttiv reġjonali. Huwa jirrappreżenta r-reġjun u jidderieġi l-politiki deċiżi mill-Gvern Reġjonali. Huwa jippromulga l-liġijiet reġjonali mgħoddija mill-Kunsill Reġjonali, kif ukoll ir-regolamenti. Huwa responsabbli mill-oqsma amministrattivi delegati mill-Istat.

 Setgħa leġiżlattiva reġjonali 
Dan jinżamm mill- Kunsill Reġjonali, magħmul minn 30 sa 80 kunsillier (skont ir-reġjun) eletti b'suffraġju universali dirett, għal mandat ta' ħames snin.

Il-Kunsill Reġjonali jiddibatti u jivvota dwar liġijiet reġjonali u jista' jipproponi leġiżlazzjoni lill- Kamra tad-Deputati Taljana . Jista' japprova jew jemenda l-istatuti tar-reġjun, soġġett għall-kostituzzjonalità, u jibda referendum popolari biex japprova l-istatuti. Il- gvern Taljan jagħti l-approvazzjoni tiegħu għal-liġijiet reġjonali fi żmien tletin jum mill-adozzjoni tagħhom biex jagħtihom forza legali.

Fil-każ ta’ nuqqas ta’ qbil bejn il-gvern Taljan u r-reġjun, il-Kunsill Reġjonali jintalab jerġa’ jikkunsidra l-abbozz ta’ liġi. Jekk in-nuqqas ta’ qbil jippersisti, dan jiġi solvut jew mill-Parlament tar-Repubblika Taljana jekk in-nuqqas ta’ qbil ikun ta’ natura politika, jew mill-Qorti Kostituzzjonali jekk it-test ikun preżunt illegali. Għal Sqallija, huwa possibbli biss rikors lill-Qorti Kostituzzjonali. Barra minn hekk, il-gvern Taljan jista’ jipproponi x-xoljiment ta’ Kunsill Reġjonali jekk jiġu osservati atti kuntrarji għal-liġi jew għall-Kostituzzjoni, jew jekk il-funzjonament tiegħu jsir impossibbli minħabba n-nuqqas ta’ maġġoranza. Ix-xoljiment imbagħad jista’ jiġi ddikjarat biss mill-President tar-Repubblika wara deliberazzjoni fil-Kunsill tal-Ministri u reviżjoni ta’ rapport parlamentari.

 Referenzi 
Kategorija:Pages with unreviewed translations