Putto

Putto (plural: putti) hija figura f'opra tal-arti murija bħala tifel ċkejken, ġeneralment għarwien u ħafna drabi bil-ġwienaħ. Oriġinarjament limitat għal passjonijiet profani fis-simboliżmu,Dempsey, Charles. Inventing the Renaissance Putto. University of North Carolina Press, Chapel Hill and London, 2001. il-putto wasal biex jirrappreżenta speċi ta’ anġlu tarbija fl-arti reliġjuża, spiss imsejjaħ kerub (plural kerubini), għalkemm fit-teoloġija Kristjana tradizzjonali kerub huwa wieħed mill-aktar tipi anzjani ta’ anġlu. 
daqsminuri| Tliet Putti Ħdejn Cartouche, wara François Boucher, 1727–1760, inċiżjoni, 26.5 × 21.5 cm, Metropolitan Museum of Art, New York
L-istess figuri dehru wkoll f'rappreżentazzjonijiet tal-ħrejjef klassiċi, u dejjem aktar fl-arti dekorattiva ġenerali. Fl-arti Barokka l-putto wasal biex jirrappreżenta l-omnipresenza ta' Alla. Dempsey, Charles. Inventing the Renaissance Putto. University of North Carolina Press, Chapel Hill and London, 2001. Putto li jirrappreżenta kupidu (bit-Taljan: cupido) jissejjaħ ukoll amorino (plural amorini) jew amoretto (plural amoretti ).

 Etimoloġija 
daqsminuri| Putti Rumani fil-Venditrice di amorini ("Il-bejjiegħ tal-amorini"), seklu 1, affresk, minn Villa Arianna, Stabiae, Mużew Arkeoloġiku Nazzjonali, Napli, l-Italja
L-aktar forma komuni putti hija l-plural tal-kelma Taljana putto. Il-kelma Taljana ġejja mill-kelma Latina putus, li tfisser "tifel" jew "tifel". Illum, bit-Taljan, putto tfisser jew anġlu bil-ġwienaħ tat-tfal żgħar jew, rarament, tifel żgħir. Jista' jkun ġej mill-istess għerq Indo-Ewropew bħall-kelma bis-Sanskritu "putra" (li tfisser "tifel", għall-kuntrarju "iben"), Avestan puθra -, Persjan Qadim puça -, Pahlavi (Persjan Nofsani) pus u pusar, kollha tfisser "iben", u bil-Persjan Ġdid pesar "tifel, iben".

 Storja 
daqsminuri| Sitt putti Biżantini li jattendu lill-alla Hestia, fuq ix-Xenarju Hestia, is-6 seklu, xenarju, Dumbarton Oaks, Washington, DC
Putti, fid-dinja klassika antika tal-arti, kienu trabi bil-ġwienaħ li kienu maħsuba li jinfluwenzaw il-ħajja tal-bniedem. Fl-arti tar-Rinaxximent, il-forma tal-putto kienet derivata b'diversi modi inkluż il- Grieg Eros jew Ruman Amor / Cupido, l-alla tal-imħabba u sieħeb ta' Afrodita jew Venere; ir-Ruman, ġenju, tip ta’ spirtu gwardjan; jew xi kultant il-Grieg, daemon, tip ta’ spirtu messaġġier, li jkun f’nofs triq bejn l-isferi tal-bniedem u dik divina.Struthers, Sally A. "Donatello's 'Putti': Their Genesis, Importance, and Influence on Quattrocento Sculpture and Painting. (Volumes I and II). (PhD Dissertation)" The Ohio State University, 1992. United States – OhioLINK ETD.

 Qawmien mill-ġdid tal-putto fir-Rinaxximent 
daqsminuri| Putti tar-Rinaxximent fuq il-monument funerarju ta' Ilaria del Carretto, minn Jacopo della Quercia, 1406-1408, irħam, Katidral ta' Lucca, Lucca, l-Italja
Putti huma motiv klassiku misjub primarjament fuq sarkofagi tat-tfal tas-seklu 2, fejn huma mpinġi jiġġieldu, jiżfnu, jipparteċipaw f'riti bacchiċi, jilagħbu sport, eċċ.

Il-putti sparixxew matul il-Medju Evu u reġgħu dehru matul il-Quattrocento. Il-qawmien mill-ġdid tal-figura tal-putto huwa ġeneralment attribwit lil Donatello, f'Firenze, fl-1420ijiet, għalkemm hemm xi manifestazzjonijiet preċedenti (pereżempju l-qabar ta' Ilaria del Carretto, skolpit minn Jacopo della Quercia f'Lucca ). Minn dakinhar, Donatello ġie meqjus bħala l-oriġinatur tal-putto minħabba l-kontribut lill-arti li għamel fir-restawr tal-forma klassika tal-putto. Huwa ta lil putti karattru distint billi daħħal il-forma b'tifsiriet Kristjani u użaha f'kuntesti ġodda bħall-anġli mużiċisti. Il-putti bdew jidhru wkoll f’xogħlijiet li juru figuri mill-mitoloġija klassika, li saru popolari fl-istess perjodu.

Xi wħud mill-putti ta' Donatello huma pjuttost akbar fl-età mit-tip ta' trabi tas-soltu, u jġibu ruħhom ukoll b'mod inqas dinjituż minn anġlu. Il-figura tal-bronż ta’ Amore-Attis hija l-aktar estrema minn dawn. Dawn spiss jissejħu spiritelli, xi drabi tradotti bl-Ingliż bħala "imps". Figuri mhux forma ta' tarbija bħal putto jidhru f'arti oħra; dawn huma tipiċi ħafna bħala subien adoloxxenti bil-ġwienaħ fil-truf ta' xogħlijiet mill-ħanut tax-xogħol Embriachi mis-snin madwar l-1400.

Il-biċċa l-kbira tal-putti Rinaxximentali huma essenzjalment dekorattivi u jżejnu kemm xogħlijiet reliġjużi kif ukoll sekulari, mingħajr ma normalment jieħdu sehem sew fl-avvenimenti mpinġi fil-pitturi narrattivi. Hemm żewġ forom popolari tal-putto bħala s-suġġett ewlieni ta’ xogħol tal-arti fl-arti tar-Rinaxximent Taljan tas-seklu 16: il-putto ta’ l-irqad u l-putto bilwieqfa b’annimal jew oġġett ieħor ħdejh.

 Fejn jinstabu l-putti 
Putti, kupidi, u anġli jinstabu kemm fl-arti reliġjuża u sekulari mill-1420ijiet fl-Italja, il-bidu tas-seklu 16 fl- Olanda u l-Ġermanja, il-perjodu Mannerist u tal-aħħar tar-Rinaxximent fi Franza, u matul il-perjodu ta' soqfa Barokki kollha affreski. Bosta artisti pinġewhom, iżda fost l-aktar magħrufa hemm l-iskultur Donatello u l-pittur Raffaello. Ħafna drabi jiġu riprodotti ż-żewġ putti rilassati u kurjużi li jidhru f’riġlejn il-Madonna Sistina ta’ Raffaello.

Huma gawdew qawmien mill-ġdid kbir fis-seklu 19, fejn tgerbu fil-pitturi akkademiċi Franċiżi, minn reklami għall-illustrazzjonijiet ta' Gustave Doré għal Orlando Furioso.

 Ikonografija tal-putto 
L-ikonografija tal-putti hija deliberatament mhux iffissata, u għalhekk huwa diffiċli li tgħid id-differenza bejn putti, kupidi, u diversi forom ta' anġli. M'għandhomx attributi uniċi, jew immedjatament identifikabbli, u b'hekk il-putti jista' jkollhom ħafna tifsiriet u rwoli fil-kuntest tal-arti.

Uħud mill-assoċjazzjonijiet l-aktar komuni huma:

 Maʼ Afrodite, u għalhekk maʼ mħabba romantika—jew erotika—
 Rabtiet mal-Ġenna
 Mal-paċi, prosperità, ferħ, u divertiment

 Storjografija 
L-istorjografija ta’ dan is-suġġett hija qasira ħafna. Ħafna storiċi tal-arti kkummentaw dwar l-importanza tal-putto fl-arti, iżda ftit għamlu studji kbar dwaru. Studju akkademiku notevoli huwa Inventing the Renaissance Putto ta’ Charles Dempsey.Dempsey, Charles. Inventing the Renaissance Putto. University of North Carolina Press, Chapel Hill and London, 2001.

 Gallerija 

 Ara wkoll 

 Puer Mingens – Rappreżentazzjonijiet artistiċi ta’ subien li qed ipixxu
 Erba' Kumāras - Grupp ta' subien saġġi semi-divini fl-Induiżmu
 Gohō dōji - Dejitajiet żgħar gwardjani Buddisti fil-forma ta' subien żgħar

 Referenzi 

 Ħoloq esterni 

 Warburg Institute Iconographic Database (madwar 1,400 immaġini ta' Amoretti f'kuntesti sekulari)

Kategorija:Arti
Kategorija:Anġli
Kategorija:Mitoloġija