Praja

Praja hija l-belt kapitali u l-akbar belt ta' Kap Verde. Il-belt, li tinsab fuq il-kosta tan-nofsinhar tal-gżira ta' Santiago fil-grupp tal-Gżejjer Sotavento, hija s-sede tal- Muniċipalità ta' Praia . Praia hija ċ-ċentru politiku, ekonomiku u kulturali ta' Kap Verde.

 Ġeografija 
Praia tinsab fin-nofsinhar tal-gżira ta' Santiago u tmiss mat-tramuntana mal-muniċipalità ta' São Domingos, mal-punent mar-Ribeira Grande de Santiago u mal-Oċean Atlantiku fil-lvant u fin-nofsinhar.

 Klima 
Praia għandha klima deżertika (Köppen: BWh) bi staġun qasir tax-xita u staġun twil u xott ħafna. Fil-fatt, barra x-xhur ta' Awwissu, Settembru u Ottubru, ftit preċipitazzjoni taqa' fuq Praia. Il-belt bħala medja tara madwar 210 millimetru (8.3 pulzieri) ta' xita fis-sena. Peress li l-iktar xahar kiesaħ huwa ferm ogħla minn 18 °C (64 °F), ix-xejriet tat-temperatura tagħha jixbħu klima tropikali, iżda m'għandhiex biżżejjed preċipitazzjoni biex tiġi kklassifikata bħala tali. Minkejja l-fatt li għandha klima arida, Praia rarament tisħon ħafna jew tibred ħafna, minħabba l-post tagħha ħdejn l-oċean fuq il-Gżira ta' Santiago. It-temperaturi huma sħan u kostanti b'temperatura għolja medja ta' 27 °C (81 °F) u temperatura baxxa medja ta' 22 °C (72 °F).

 Storja 
nofs|daqsminuri|Rappreżentazzjoni ta' Praia matul il-Battalja ta' Porto Praya tal-1781.

L-ewwel traċċi ta’ insedjament fi Praia jmorru lura għall-1615, meta l-ewwel abitanti stabbilew ruħhom ħdejn il-Bajja ta’ Santa Maria, faċilment aċċessibbli bil-vapur. Il-belt inizjalment serviet bħala port klandestin biex tevita li tħallas dazji doganali lill-belt kapitali ta’ dak iż-żmien, Ribeira Grande. B’riżultat ta’ dan, il-belt kibret gradwalment, u wasslet għad-depopolazzjoni ta’ Ribeira Grande, li dak iż-żmien kienet fi tnaqqis sħiħ.

Fl-1770, Praia saret il-kapitali l-ġdida tal-arċipelagu. Madankollu, l-istatus tagħha bħala kapitali spiss ġie kkontestat, u fis-seklu 19, il-belt ta’ Mindelo setgħet saret il-kapitali l-ġdida tal-Kap Verde. Madankollu, l-amministrazzjoni Portugiża qatt ma wriet interess f’bidla ta’ kapitali fil-Kap Verde. Kien grazzi għal digriet tal-1858 li Praia kisbet definittivament l-istatus ta’ kapitali tal-Kap Verde u kkonċentrat setgħat politiċi, reliġjużi u ekonomiċi. Dak iż-żmien, l-amministrazzjoni Portugiża kkunsidrat biss iż-żona tal-Plateau denja tal-urbanizzazzjoni u li tospita s-servizzi tagħha, filwaqt li injorat id-distretti l-oħra tal-belt. Kien biss wara l-indipendenza li ġiet aċċettata l-idea li l-belt kienet tinkludi wkoll il-viċinanzi tal-madwar. Wara l-indipendenza, il-belt esperjenzat splużjoni demografika, u l-popolazzjoni tagħha żdiedet b’erba’ darbiet fi tletin sena. Ħafna abitanti mill-gżejjer kollha tal-arċipelagu immigraw hemm u llum hija dar għal terz tal-popolazzjoni tal-Kap Verde u r-reġjun ta’ Praia jikkonċentra ħamsa tal-popolazzjoni tal-arċipelagu.

 Edukazzjoni 
nofs|daqsminuri|Liceu Domingos Ramos

Il-belt ta’ Praia hija d-dar tal-ewwel skola primarja fl-arċipelagu, oriġinarjament magħrufa bħala l-Escola Central (illum magħrufa bħala l-Escola Grande). Għal ħafna żmien kienet l-unika skola primarja fi Praia. Fil-bidu tas-snin sittin, bdew jinbnew skejjel primarji oħra f’kwartieri madwar il-Plateau u f’lokalitajiet oħra fuq il-gżira. 

Praia kienet ukoll l-ewwel sit fil-Kap Verde b’istituzzjoni ta’ edukazzjoni sekondarja bil-ħolqien tal-Liceu Nacional fl-1861. Madankollu, l-awtoritajiet Portugiżi ma kinux interessati li jimplimentaw l-edukazzjoni sekondarja fil-Kap Verde u l-iskola falliet b’riżultat ta’ dan; l-edukazzjoni sekondarja saret, wara, ir-rwol tas-Seminário de Ribeira Brava fuq il-gżira ta’ São Nicolau, u aktar tard tal-liċeo f’Mindelo.

Għall-edukazzjoni ogħla, hemm l-Universidade de Santiago, l-Instituto Superior de Ciencias Juridicas e Sociais, l-Instituto Superior de Ciencias Económicas e Empresariais, l-Università Jean Piaget ta’ Kap Verde, u l-Università ta’ Cape Verde. 

Praia hija wkoll id-dar tal-Librerija Nazzjonali u l-Bini tal-Arkivji Nazzjonali jew l-ANCV.

 Ekonomija 
L-attivitajiet ekonomiċi prinċipali ta’ Praia jappartjenu lis-settur terzjarju. Lil hinn mill-attivitajiet relatati mal-amministrazzjoni u l-governanza (lokali u nazzjonali), hemm kummerċ estensiv, servizzi (kura tas-saħħa, edukazzjoni, turiżmu, ristoranti u lukandi, funzjonijiet pubbliċi, eċċ.), u attivitajiet oħra ta’ karattru liberali.

 Trasport 
Il-belt hija servuta mill-Ajruport Internazzjonali Nelson Mandela u l-Cape Verde Airlines, li t-tnejn għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom fi Praia. Għandha t-tieni l-aktar port użat fin-nazzjon, il-Port ta' Praia, b'terminal tal-laneċ li jgħaqqad ma' gżejjer oħra, rotot diretti tal-laneċ huma Maio, Fogo u São Vicente. Il-port huwa mmaniġġjat mill-awtorità nazzjonali tal-port ENAPOR. Il-port ġie rikostruwit u estiż fl-2014.

It-trasport pubbliku fil-belt ta’ Praia huwa pprovdut mill-kumpanija SolAtlântico. Hemm 12-il linja ta’ karozzi tal-linja tal-belt. Taxis kondiviżi interurbani għal bliet oħra fil-gżira ta’ Santiago jitilqu mit-terminal ta’ Sucupira fiċ-ċentru tal-belt, li nfetaħ f’Mejju 2018. Fl-2015 proġett imsejjaħ EcobusCV beda jħaddem flotta ta’ minibuses li jużaw żewġ fjuwils, żejt veġetali skartat u diżil bejn Praia u Assomada. Madankollu, is-servizzi ġew sospiżi f’Novembru 2016.

 Kultura 
Hemm il-Museu Etnográfico (Mużew Etnografiku), li twaqqaf fl-1997. Uħud mill-eqdem bini fi Praia huma l-Kwartieri ta’ Jaime Mota (Quartel Jaime Mota) li jmorru lura għall-1826. Mill-2016, iċ-ċentru storiku ta’ Praia jinsab fuq il-lista proviżorja tas-Siti ta’ Wirt Dinji. 

Postijiet ta’ referenza fiċ-ċentru tal-belt kolonjali jinkludu Pjazza Albuquerque (imsemmija għall-gvernatur kolonjali ta’ nofs is-seklu 19, Caetano Alexandre de Almeida e Albuquerque), il-muniċipju antik mibni fis-snin 20, il-Palazz Presidenzjali, li nbena fl-aħħar tas-seklu 19 biex jakkomoda lill-gvernatur Portugiż u l-Monumento de Diogo Gomes, imsemmi għan-navigatur Portugiż li skopra l-gżira ta’ Santiago fl-1460.

 Knejjes 
nofs|daqsminuri|Pro-Katidral tal-Madonna tal-Grazzja

Fost il-postijiet ta’ qima, hemm prinċipalment knejjes u tempji Kristjani: Djoċesi ta’ Santiago de Cabo Verde (Knisja Kattolika), Knisja tan-Nazarenu, Knisja Universali tas-Saltna t’Alla, Assemblei t’Alla.

 Ġemellaġġ 

  Faro (Portugall) ;
  Bissau (Ginea Bissaw) ;
  Boston (Stati Uniti) ;
  Corvera de Asturias (Spanja) ;
  Fortaleza (Brażil) ;
  Jinan (Ċina) ;
  Las Palmas ta' Gran Canaria (Spanja) ;
  Liżbona (Portugall) ;
  Makaw (Ċina) ;
  Oeiras (Portugall) ;
  Providence (Stati Uniti) ;
  Rio de Janeiro (Brażil).

 Referenzi