Kerkuane

Kerkuane jew Kerkouane (bl-Għarbi: كركوان, Karkwān) huwa s-sit ta' belt Punika tal-qedem fil-Grigal tat-Tuneżija, qrib il-Kap Bon. Kerkuane kienet waħda mill-iżjed bliet Puniċi importanti, flimkien ma' Kartaġni, Hadrumetum (Sousse moderna), u Utica. Din il-Belt Feniċja x'aktarx li ġiet abbandunata matul l-Ewwel Gwerra Punika (għall-ħabta tal-250 Q.K.) u ma reġgħetx inbniet mir-Rumani. Kienet ilha teżisti għal kważi 400 sena.

L-UNESCO niżżlet ir-raħal Puniku ta' Kerkuane u n-nekropoli tiegħu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fl-1985, bis-saħħa fost affarijiet oħra li l-fdalijiet jikkostitwixxu l-uniku eżempju eżistenti ta' belt Punika-Feniċja.

L-isem Kerkuane ngħata lir-raħal mill-arkeologi. L-isem oriġinali tal-qedem ma ġiex ippreservat f'xi dokument storiku magħruf.Miles, Richard (2011). Carthage Must Be Destroyed. Ir-Renju Unit. ISBN 9781101517031.

 Etimoloġija 
L-isem "Kerkuane" huwa toponimu Libjan-Berberu li oriġina mit-terminu Berberu kkerker li jfisser "tagħlaq bil-ħitan", u jinsab ukoll fl-Alġerija u fir-reġjun tas-Saħel.Lipiński, Edward (2004). Itineraria Phoenicia. Peeters Publishers. p. 454. ISBN 978-90-429-1344-8.

 Skavi 
Kerkuane huwa raħal żgħir u x'aktarx qatt ma kellu popolazzjoni ikbar minn 1,200 ruħ, l-iktar sajjieda u artiġjani. Abbażi tal-preżenza ta' bosta qxur tal-baħar tal-ġeneru Murex, milli jidher r-raħal kien jipproduċi żebgħa vjola, flimkien mal-melħ u mal-garum (prodott tal-ikel).

L-iskavi tar-raħal ħarġu fid-dieher il-fdalijiet u l-muniti mis-sekli 4 u 3 Q.K. Madwar is-sit fejn il-konfigurazzjoni hija tassew viżibbli, il-ħitan ta' bosta djar għadhom viżibbli, u t-tafal ikkulurit tal-faċċati spiss baqa' viżibbli wkoll. Ir-raħal inbena f'għamla ta' grilja b'toroq wesgħin u bi pjazez pubbliċi. Id-djar inbnew skont pjanta standard, f'konformità ta' nozzjoni sofistikata ta' ppjanar tal-irħula.

It-traċċi tal-okra ħamra li nstabu fl-oqbra skavati huma simili wkoll għad-drawwiet funebri Libjani nattivi, iżda t-tradizzjonijiet reliġjużi u arkitettoniċi tar-raħal huma predominantement ta' stil Kartaġiniż. Kalċi tal-inbid imżejjen b'figura sewda b'xena mill-Odissea li nstab flimkien ma' tazza Jonika, u elementi arkitettoniċi Griegi bħal tiżjin tal-ġibs bl-istukko u btieħi bil-peristil qalb il-fdalijiet ta' djar privati lussużi, juru li r-raħal ġie influwenzat mill-kultura tad-dinja Mediterranja usa'.

Hemm santwarju b'xi kolonni ppreservati, u f'atriju żgħir instabu partijiet minn mużajk. Qalb il-fdalijiet instabu, għetiebi, bankini, pavimentar u artijiet b'saffi ta' mużajk sempliċi.

Hemm żona li kienet iddedikata għall-banketti ritwali u artal tas-sagrifiċċji. Filwaqt li l-arkeologi mhumiex ċerti bl-eżatt lil liema divinitajiet ġie ddedikat it-tempju, jispekulaw abbażi tal-artefatti li nstabu fis-sit li x'aktarx kienu Melqart, Sid u Tanit. L-irjus tat-terrakotta ta' żewġ irġiel lebsin kpiepel koniċi jixbhu l-ikonografija ta' Sid u ta' Melqart magħrufa mit-Tempju ta' Antas f'Sardenja.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Ir-Raħal Puniku ta' Kerkuane u n-Nekropoli Tiegħu ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

 Tibdil fil-klima 
Minħabba l-pożizzjoni kostali tiegħu, Kerkuane huwa vulnerabbli għaż-żieda fil-livell tal-baħar. Fl-2022, is-Sitt Rapport ta' Valutazzjoni tal-IPCC inkludih fil-lista tas-siti kulturali Afrikani li se jkunu mhedda mill-għargħar u mill-erożjoni kostali sa tmiem is-seklu, iżda biss jekk it-tibdil fil-klima jibqa' fil-livell ta' RCP 8.5, li huwa x-xenarju ta' livell għoli u dejjem jiżdied ta' emissjonijiet tal-gassijiet b'effett ta' serra assoċjati mat-tisħin globali ta' iktar minn 4 °C, u dan ix-xenarju ma għadux jitqies bħala probabbli ħafna.Trisos, C.H., I.O. Adelekan, E. Totin, A. Ayanlade, J. Efitre, A. Gemeda, K. Kalaba, C. Lennard, C. Masao, Y. Mgaya, G. Ngaruiya, D. Olago, N.P. Simpson, and S. Zakieldeen 2022: Chapter 9: Africa. In Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke,V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, ir-Renju Unit u New York, l-Istati Uniti, pp. 2043-2121. Ix-xenarji l-oħra, iktar plawżibbli jirriżultaw f'livelli iktar baxxi ta' tisħin u konsegwentement livell iktar baxx tal-livell tal-baħar: minkejja dan, il-livell tal-baħar mistennijin jgħolew għal madwar 10,000 sena skonthom.Hausfather, Zeke; Peters, Glen (2020). "Emissions – the 'business as usual' story is misleading". Nature. 577 (7792): 618–20.Hausfather, Zeke; Peters, Glen (2020). "RCP8.5 is a problematic scenario for near-term emissions". PNAS. 117 (45): 27791–27792. Anke jekk it-tisħin jiġi limitat għal 1.5 °C, iż-żieda fil-livell globali tal-baħar xorta waħda mistenni li jaqbeż 2-3 metri (7-10 piedi) wara 2,000 sena (u mbagħad il-livelli ogħla ta' tisħin iwasslu għal żidiet ikbar), li konsegwentement taqbeż il-livell taż-żieda fil-livell tal-baħar tal-2100 b'RCP 8.5 (~0.75 metru (2 piedi) b'medda ta' 0.5-1 metru (2-3 piedi)) ferm qabel is-sena 4000.Technical Summary. In: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (PDF). IPCC. Awwissu 2021. p. TS14. Għalhekk, hija kwistjoni ta' żmien qabel ma Kerkuane jiġi mhedded miż-żieda fil-livell tal-baħar, sakemm ma jiġix protett minn sforzi ta' adattament bħal ħitan fil-baħar.IPCC, 2021: Summary for Policymakers. In: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, ir-Renju Unit u New York, l-Istati Uniti, pp. 3-32.

 Gallerija 

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Tuneżija
Kategorija:Siti arkeoloġiċi
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fit-Tuneżija