Shibam

Shibam (bl-Għarbi: شِبَام حَضْرَمَوْت, b'ittri Rumani: Shibām Ḥaḍramawt) huwa raħal fil-Jemen. Il-popolazzjoni tar-raħal hija ta' madwar 7,000 abitant, u r-raħal huwa s-sede tad-Distrett ta' Shibam fil-Governorat ta' Hadramawt. Ir-raħal huwa magħruf għall-binjiet għoljin tiegħu magħmulin bil-brikks tat-tajn, u huwa mlaqqam bħala l-"Manhattan tad-Deżert" (مَانْهَاتَن ٱلصَّحْرَاء) jew iċ-"Chicago tad-Deżert" (شِيْكَاغو ٱلصَّحْرَاء). m

 Storja 
L-ewwel kitba mnaqqxa magħrufa tar-raħal tmur lura għas-seklu 3 W.K. Kien ukoll il-belt kapitali tar-Renju ta' Hadramawt.

Fis-seklu 20, ir-raħal kien wieħed mit-tliet bliet ewlenin tas-Sultanat ta' Qu'aiti, flimkien ma' Al-Mukalla u Ash-Shihr.McLaughlin, Daniel (2008). "10: Southeast Yemen". Yemen. Bradt Travel Guides. pp. 191–198. ISBN 978-1-8416-2212-5.

Ir-raħal tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1982.

Fl-2008 Shibam ġie mgħerreq minn ċiklun tropikali.

Matul il-Gwerra Ċivili tal-Jemen, ir-raħal ġarrab xi ħsarat wara li l-insorġenti wettqu attakk b'karozza bomba. Fl-inħawi seħħ ukoll bumbardament mill-koalizzjoni. Fl-2015, l-UNESCO niżżlet ir-raħal bħala "wirt kulturali fil-periklu".

 Ġeografija 
Ir-raħal jinsab fl-inħawi ċentrali u tal-Punent tal-Governorat ta' Hadramawt, fid-deżert ta' Ramlat al-Sab'atayn. It-triq prinċipali tikkollega lil Sana'a u lil bliet oħra fil-Punent tal-Jemen mat-territorji tal-Lvant imbiegħed. L-eqreb irħula huma Seiyun, is-sede ta' ajruport, u Tarim, it-tnejn li huma fil-Lvant. Triq oħra, li tibda mill-villaġġ ta' Alajlanya fil-Punent, tikkollega lil Shibam ma' Mukalla, il-belt kapitali tal-governorat, li tinsab mal-kosta tal-Oċean Indjan.

 Klima 
Shibam għandu klima sħuna tad-deżert (BWh skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen). B'temperatura medja ta' 28.0 grad Ċelsju (82.4 grad Fahrenheit), Ġunju huwa l-iktar xahar sħun tas-sena. Jannar huwa l-iżjed xahar kiesaħ, b'temperatura medja ta' 18.6 °C (65.5 °F).
Data klimatika għal ShibamXaharJanFraMarAprMejĠunLulAwwSetOttNovDiċSenaTemp. għolja medja f'°C (°F)24.0
(75.2)25.3
(77.5)27.4
(81.3)29.5
(85.1)31.8
(89.2)33.4
(92.1)32.5
(90.5)31.8
(89.2)30.8
(87.4)29.0
(84.2)26.7
(80.1)25.3
(77.5)29.0
(84.1)Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)18.6
(65.5)19.9
(67.8)22.1
(71.8)24.3
(75.7)26.7
(80.1)28.0
(82.4)27.5
(81.5)26.9
(80.4)26.0
(78.8)23.3
(73.9)20.8
(69.4)19.8
(67.6)23.7
(74.6)Temp. baxxa medja f'°C (°F)13.3
(55.9)14.6
(58.3)16.9
(62.4)19.2
(66.6)21.7
(71.1)22.7
(72.9)22.6
(72.7)22.1
(71.8)21.3
(70.3)17.6
(63.7)14.9
(58.8)14.3
(57.7)18.4
(65.2)Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)8
(0.3)5
(0.2)17
(0.7)10
(0.4)3
(0.1)0
(0)3
(0.1)4
(0.2)1
(0.0)0
(0)5
(0.2)8
(0.3)64
(2.5)Sors: Climate-Data.org

 Arkitettura 

 Ħarsa ġenerali 
Is-Sit ta' Wirt Dinji ta' Shibam huwa magħruf għall-arkitettura unika tiegħu. Id-djar kollha ta' Shibam huma magħmulin mill-brikks tat-tajn, u madwar 500 minnhom huma blokok b'għamla ta' torrijiet, għoljin bejn 5 sulari u 11-il sular, u kull sular fih kamra jew tnejn.Helfritz, Hans (April 1937). "Land without shade". Journal of the Royal Central Asian Society. 24 (2): 201–16.Jerome, Pamela; Chiari, Giacomo; Borelli, Caterina (1999). "The Architecture of Mud: Construction and Repair Technology in the Hadhramaut Region of Yemen". APT Bulletin. 30 (2–3): 39–48 [44]. Dan l-istil arkitettoniku ntuża għall-ħarsien tar-residenti mill-attakki tal-Bedwini.Morrison, Alastair M.; Coca-Stefaniak, J. Andres (2020). Routledge Handbook of Tourism Cities. Routledge. ISBN 9780429534805. Filwaqt li huwa stmat li Shibam ilu jeżisti għal xi 1,700 sena, il-biċċa l-kbira tad-djar tar-raħal oriġinaw fis-seklu 16. Minkejja dan, bosta minnhom ġew rikostruwiti diversi drabi f'dawn l-aħħar ftit sekli.

Shibam spiss jissejjaħ bħala "l-eqdem raħal bl-iskyscrapers fid-dinja". Huwa wieħed mill-eqdem u l-aqwa eżempji ta' ppjanar urban ibbażat fuq il-prinċipju ta' kostruzzjoni vertikali. Ir-raħal fih uħud mill-ogħla binjiet tat-tajn fid-dinja, u wħud minnhom ilaħħqu għoli ta' iktar minn 30 metru (98 pied), b'hekk huma binjiet bikrin ta' appartamenti għoljin. Shipman, J. G. T. (June 1984). "The Hadhramaut". Asian Affairs. 15 (2): 154–162.Sabiex il-binjiet jiġu protetti mix-xita u mill-erożjoni, il-ħitan minn żmien għal żmien trid issirilhom manutenzjoni b'saffi ġodda ta' tajn. Ir-raħal huwa mdawwar b'ħajt iffortifikat, u b'hekk huwa mlaqqam "ir-raħal iffortifikat ta' Shibam".

 Theddidiet 
Il-binjiet tal-brikks tat-tajn spiss jiġu mhedda mir-riħ, mix-xita u mill-erożjoni bis-sħana, b'hekk jeħtieġu manutenzjoni kostanti sabiex l-istrutturi ma jċedux. Ir-raħal intlaqat mill-għargħar ikkawżat minn tempesta tropikali fl-2008. Il-pedamenti ta' bosta mill-binjiet fir-raħal ġew kompromessi mill-għargħar, u eventwalment iġġarrfu. Ir-raħal kien fil-mira wkoll ta' attakk tal-Al Qaeda fl-2009.

Fl-2015, Shibam iddaħħal fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-periklu meta faqqgħet gwerra ċivili vjolenti fil-Jemen. Il-binjiet storiċi ġarrbu ħsarat estensivi minn bumbardamenti qawwijin, u għadhom f'riskju minħabba l-kunflitt armat.

 Influwenzi 
Il-Villaġġ Globali ta' Dubai, kumpless fil-beraħ tax-xiri u tal-intratteniment fl-Emirati Għarab Magħquda, jinkludi paviljun tal-Jemen bi strutturi tal-brikks tat-tajn bil-ħsieb li jevoka l-arkitettura ta' Shibam.O’Connor, Paul (2022). "Spectacular memory: Zombie pasts in the themed shopping malls of Dubai". Memory Studies. 16 (2): 212–226.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Ir-Raħal Antik Iffortifikat ta' Shibam ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1982.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

 Gallerija 

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Jemen
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Jemen