Ouarzazate

Ouarzazate (f'Tachelhit :ⵡⴰⵔⵣⴰⵣⴰⵜ ; bl-Għarbi : ورزازات  ), nicknamed the door of the desert, is a city and capital of Ouarzazate Province in the region of Drâa-Tafilalet, south-central Morocco. 

Ouarzazate hija destinazzjoni turistika primarja fil-Marokk matul il-vaganzi, kif ukoll punt tat-tluq għal eskursjonijiet lejn u madwar il- Wied tad-Draa u d-deżert. Ir-raħal fortifikat ta' Aït Benhaddou fil-punent tal-belt huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

 Storja 
Is-sit tal-belt ta’ Ouarzazate għandu traċċi ta’ okkupazzjoni umana li tmur lura għal żminijiet preistoriki. Fil-fatt, għodod tal-ġebel imqattgħin li jmorru lura għall-perjodu Paleolitiku, bħal mannarini Acheuleani Marokkini, instabu hemmhekk. 

Iċ-Chleuh huma l-abitanti maġġoritarji ta’ dan ir-reġjun, flimkien mal-Lhud u l-Haratines, dixxendenti tal-ewwel popolazzjonijiet li aktar tard tħalltu ma’ skjavi sub-Saħarjani. Ir-reġjun ta’ Ouarzazate ilu punt ta’ tranżitu bejn ir-renji sub-Saħarjani u l-bliet Marokkini antiki ta’ Marrakech u Aghmat, permezz tal-bliet tal-Wied ta’ Draa jew Sijilmassa. L-ewwel darba li jissemma l-isem “Ouarzazat” jinstab fid-“Deskrizzjoni tal-Afrika ta’ Fuq” ta’ Al-Bakri fis-seklu 11, fid-deskrizzjoni tiegħu tar-rotta minn Sijilmassa għal Aghmat.

Fil-Medju Evu, ir-reġjun ġie Islamizzat minn Uqba Ibn Nafia fis-sena 681 (62 AH). Minn nofs is-seklu 8, it-tixrid tar-rivolta Kharijite u l-emerġenza tal-Idrisidi fil-Marokk (avversarji tal-awtorità tal-kalifati ta' Damasku) wasslu għat-twaqqif ta' Sijilmassa f'Tafilelt. Dan wassal għat-tnaqqis tal-bliet antiki ta' Todgha u Ziz favur il-Provinċja ta' Ouarzazate. 

Sat-tieni nofs tas-seklu 13, l-Għarab Maaquil kienu infiltraw il-provinċji kollha tan-nofsinhar tal-Marokk ħlief iż-żoni muntanjużi.

Matul l-era Saadjana, ir-reġjun reġa’ qam mill-ġdid u esperjenza boom ekonomiku u kulturali ffavorit mill-iżvilupp ta’ kummerċ trans-Saħarjan profittabbli, speċjalment wara l-ispedizzjoni organizzata mis-Sultan El Mansour lejn Timbuktu. Dan il-kummerċ għadda mill-bliet tal-Wied tad-Draa u l-oasi ta’ Ouarzazate kienet punt ta’ qsim għall-mogħdijiet tal-Atlas u Marrakech. Dak iż-żmien, ma kien hemm l-ebda belt f’Ouarzazate. Iżda wara l-għajbien ta’ El Mansour, il-kosta Atlantika saret iż-żona kummerċjali preferuta għad-detriment tar-reġjun ta’ Ouarzazate, li esperjenza perjodu ta’ tnaqqis.

Fis-seklu 19, wara perjodu mħawwad, ir-reġjun waqa' taħt l-awtorità tal-Glaoui caïds ta' Telouet, maħtura mis-sultani Alaouite. Fl-1884, Charles de Foucauld iddeskriva l-oasi ta' Ouarzazate, li kienet tinkludi l-Kasbahs ta' Tifoultout, Taourirt u Tamasla; kif ukoll tużżana ksour inklużi Tamassint, Fedragoum, Tagheramt, Tassouma't, Zaouiat Sidi Othmane, Tabounte u Tazroute. Dak iż-żmien kien hemm biss souk wieħed f'Zaouia Sidi Othmane, iżda għadha mhux belt vera. Il-Lhud dak iż-żmien kienu pjuttost numerużi bi tmien mellahs imqassma fil-ksour tal-oasi. Fl-1893 is-Sultan Moulay Hassan wettaq spedizzjoni minn Fez għal Tafilalet, il-benniena tad-dinastija tiegħu, u l-Atlas tan-Nofsinhar biex jafferma l-awtorità tiegħu. Fi triqtu lura, huwa qasam l-oasi ta’ Ouarzazate u, skont ir-rakkont tat-tabib tiegħu, l-ispedizzjoni għaddiet biss minn ħdejn il-ksar ta’ Taourirt u l-fdalijiet ta’ kasbah fuq għolja fis-sit fejn Ouarzazate kellha tinbena tletin sena wara. Huwa waqaf fil-kasbah ta’ Tifoultout.

Bil-wasla tat-truppi kolonjali fir-reġjun, twaqqfet belt ta’ garnizon fl-1928, u Ouarzazate saret iċ-ċentru amministrattiv tar-reġjun ta’ Drâa. Ajrudromu, il-bidu tal-Ajruport ta’ Ouarzazate, inbena fl-1926. Triq qabbdet lil Marrakech fl-1928 permezz tal-Pass ta’ Tizi n’Tichka. 

Il-kostruzzjoni tad-Diga ta’ El Mansour Eddahbi, bejn l-1972 u l-1979, tat spinta ġdida lill-ekonomija tar-reġjun, partikolarment fis-settur agrikolu; ir-riserva tipprovdi irrigazzjoni għall-Wied ta’ Drâa u parzjalment tipprovdi ilma tax-xorb lil Ouarzazate.

 Ekonomija 
Il-belt ta’ Ouarzazate qed tesperjenza żieda qawwija fit-turiżmu u l-films. Ouarzazate għandha ajruport internazzjonali u hija aċċessibbli bit-triq minn Marrakech (4 sigħat bil-karozza tal-linja, 3.5 sigħat bit-taxi) permezz tat-Tizi n'Tichka. 

It-turiżmu għandu rwol ewlieni, b’aktar minn 400,000 lejl f’lukanda fl-2014. 

Il-proġett tal-impjant tal-enerġija solari Noor ħoloq momentum ekonomiku ġdid għall-belt, u ġibed investimenti sinifikanti sal-2020.

 Post tal-iffilmjar 
Iż-żona ta' Ouarzazate hija post magħruf għall-produzzjoni tal-films, bl-akbar studios tal-Marokk jistiednu ħafna kumpaniji internazzjonali biex jaħdmu hawn. Hawnhekk inġibdu films bħal Lawrence of Arabia (1962), The Man Who Would Be King (1975), The Living Daylights (1987), The Last Temptation of Christ (1988), The Mummy (1999), Gladiator (2000), Kingdom of Heaven (2005), Kundun (1997), Legionnaire (1998), The Hills Have Eyes (2006), Salmon Fishing in the Yemen (2011) u The Wages of Fear (2024), kif ukoll parti mis-sensiela televiżiva Game of Thrones. Kien il-post tal-iffilmjar għall-belt fittizja ta' Agapenta fir-raba' staġun tas-sensiela ta' Netflix Outer Banks.

 Ġemellaġġ 

  Casablanca (Marokk) ;
  Maubeuge (Franza) ;
  Bédarieux (Franza) ;
  Brussell (Belġju).

 Nies persuni 

 Lalla Messaouda, omm is-Sultan Ahmed al-Mansour; 
 Thami El Glaoui, Pasha ta' Marrakech; 
 Mohamed Rochdi Chraïbi, Direttur tal-Kabinett Irjali; 
 Touria Alaoui, attriċi; 
 Dounia Boutazout, attriċi; 
 Adib Alkhalidey, kummidjant u artist ibbażat fil-Quebec; 
 Romain Saïss, plejer tal-futbol professjonali internazzjonali; 
 Younes Taha, plejer tal-futbol professjonali; 
 Ayoub El Amloud, plejer tal-futbol professjonali. 
 Siham Ouchtou, ġurnalista

 Referenzi