Victoria Amelina

Victoria Amelina (kunjomha xebba Shalamay; bl-Ukren: Вікторія Юріївна Амеліна; twieldet fl-1 ta' Jannar 1986 – mietet fl-1 ta' Lulju 2023), kienet rumanziera u riċerkatriċi tar-reati tal-gwerra Ukrena. Hija kienet l-awtur ta' żewġ rumanzi u ta' ktieb tat-tfal, rebbieħa tal-Premju Letterarju ta' Joseph Conrad u finalista għall-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura.

 Ħajja bikrija u edukazzjoni 
Victoria Amelina twieldet fi Lviv. Hija emigrat lejn il-Kanada flimkien ma' missierha meta kellha 14-il sena, iżda ftit wara reġgħet lura fl-Ukrajna. Wara li temmet il-lawrija fix-xjenza tal-kompjuters fi Lviv, Amelina bdiet il-karriera tagħha fit-teknoloġija informatika qabel ma saret kittieba u poeta full-time fl-2015.

 Kitba 
Mid-debutt tagħha bir-rumanz "Синдром листопаду, або Homo Compatiens" (Is-Sindromu tal-Waqgħa, jew Homo Compatiens) li ġie ppubblikat fl-2015, Amelina ffukat fuq il-kitba. Is-Sindromu tal-Waqgħa, jew Homo Compatiens (daħla ta' Yurii Izdryk) jittratta l-avvenimenti fil-pjazza Maidan fl-2014. Ir-rumanz ingħata diversi premjijiet letterarji, u ntlaqa' tajjeb mill-kritiċi u mill-istudjużi Ukreni u barranin.

Fl-2016, Amelina ppublikat ktieb tat-tfal imsejjaħ Хтось, або Водяне серце (Xi ħadd, jew Qalb tal-Ilma).

Fl-2017, Victoria Amelina ppublikat ir-rumanz Дім для Дома (Ir-Renju tal-Ħolm ta' Dom) dwar il-familja ta' kurunell Sovjetiku li kien jgħix fi Lviv fis-snin 90 tas-seklu 20 fl-eks appartament tat-tfulija tal-awtur Lhudi Pollakk Stanisław Lem. Ir-rumanz ġie nnominat għall-Premju Letterarju LitAkcent fl-2017 u għall-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura fl-2019. Fl-2023 Amelina ngħatat offerta ta' pubblikazzjoni tal-ktieb mir-Renju Unit.

Amelina kienet membru tal-PEN International. Fl-2018 ħadet sehem fl-84 Kungress tal-PEN fl-Indja bħala delegata mill-Ukrajna u tat diskors dwar ir-reġista u l-priġunier politiku Ukren fir-Russja Oleg Sentsov. Fl-2021 ingħatat il-Premju Letterarju ta' Joseph Conrad Korzeniowski u f'dik l-istess sena Amelina stabbiliet festival tal-letteratura fir-reġjun ta' Donetsk.

Fl-2022 bdiet tikteb il-poeżiji wkoll. Hija spjegat il-motivazzjonijiet li wasluha għal din l-għażla: "Il-gwerra dak tħallilek. Is-sentenzi jkunu qosra kemm jista' jkun, il-punteġġjatura lussu żejjed, it-trama mċajpra, iżda kull kelma jkollha tifsira kbira. Dan kollu japplika għall-poeżija kif ukoll għall-gwerra". Il-proża u l-poeżiji tagħha ġew tradotti b'bosta lingwi oħra.

F'Ġunju 2023, Amelina ngħatat residenza għal sena f'Pariġi għall-kittieba Ukreni spustjati. Hija ppjanat li tuża r-residenza sabiex tlesti l-iżjed ktieb reċenti tagħha, Ħarsa lejn in-Nisa Jħarsu lejn il-Gwerra, li ġie deskritt bħala "djarju dwar tużżana nisa, inkluż hi stess, ifittxu l-ġustizzja". Hija nqatlet qabel ma bdiet ir-residenza tagħha. Skont l-edituri tagħha, kienet għadha lestiet "kważi 60 fil-mija" tal-ktieb meta mietet. Ġie ppubblikat minn St. Martin's Press fl-2025. Sabiex jagħmlu tajjeb għan-nuqqasijiet fil-ktieb, l-edituri tagħha ddeċidew li jdaħħlu n-noti u l-osservazzjonijiet ta' Amelina bejn is-siltiet.

 Xogħol fi żmien il-gwerra 
Wara li bdiet l-invażjoni Russa fl-Ukrajna, hija ħadmet bħala riċerkatriċi tar-reati tal-gwerra għall-organizzazzjoni Ukrena, Truth Hounds (Kaċċaturi tal-Verità). Hija użat it-taħriġ tagħha bħala rumanziera biex tintervista x-xhieda.

F'Settembru 2022, hi u twettaq ir-riċerka fir-reġjun ta' Izium, hija żvelat id-djarju tal-gwerra tal-kittieb Ukren Volodymyr Vakulenko, li kien inqatel mill-forzi tal-okkupazzjoni f'Marzu 2022. F'Mejju 2023, Vakulenko ngħata premju wara mewtu mingħand l-Assoċjazzjoni Internazzjonali tal-Pubblikaturi, u Amelina aċċettatu f'ismu.

Amelina ospitat ukoll lill-Ukreni li ġew spustjati internament u għenet biex titwassal l-għajnuna umanitarja fi Lviv.

 Ħajja personali u mewt 
Amelina kellha iben fil-bidu tat-tieni deċennju tas-seklu 21.

Mill-2022, Amelina għexet fi Kiev. F'Ġunju 2023, wara li ngħatat residenza f'Pariġi, Amelina kkunsidrat li tmur tgħix hemm flimkien ma' binha ta' 12-il sena.

Fis-27 ta' Ġunju 2023, hija ndarbet matul attakk Russu fuq Kramatorsk waqt li kienet qed tiekol fir-ristorant RIA Pizza flimkien ma' Héctor Abad, Sergio Jaramillo u Catalina Gómez. Ir-ristorant intlaqat minn missila tat-tip Iskander. Amelina mietet minħabba t-tidrib li ġarrbet fl-1 ta' Lulju fl-Isptar Mechnikov f'Dnipro tal-età ta' 37 sena. Hija ndifnet fi Lviv.

Fl-2023 ġie ppubblikat tribut lil Amelina msejjaħ Qatt Ma Ġara Xejn Ħażin minn Arrowsmith Press. Dan kien jinkludi xi kontributi internazzjonali u xi xogħol ppubblikat preċedentement minn Amelina u li ġie tradott bl-Ingliż.

 Biblijografija 

 «Синдром листопаду, або Homo Compatiens» (Is-Sindromu tal-Waqgħa, jew Homo Compatiens, Discursus, 2014) ISBN 9786177236091.
 «Синдром листопаду, або Homo Compatiens» (Is-Sindromu tal-Waqgħa, jew Homo Compatiens, Віват, 2015) ISBN 9786176901716.
 «Хтось, Або Водяне Серце» (Xi ħadd, jew Qalb tal-Ilma, Видавництво Старого Лева, 2016) ISBN 9788771270372.
 «Дім для Дома» (Ir-Renju tal-Ħolm ta' Dom, Видавництво Старого Лева, 2017) ISBN 9786176794165.
 «Е-е-есторії екскаватора Еки» (Ġrajjiet ta' Eka l-Iskavatur, Львів: Видавництво Старого Лева, 2021) ISBN 978-617-679-924-5.

 Antoloġiji 

 «Це зробила вона» (Irnexxielha, Видавництво «Видавництво», 2017).
 «Лялька» (Pupa, Видавництво Старого Лева, 2018).
 «Мости замість стін» (Pontijiet Minflok Ħitan, Видавництво Старого Лева, 2020)
 «Що дасть нам силу?» (X'Jagħtina s-Saħħa, Дух і літера, 2020)
 «Ковчег „Титанік". 20 есеїв про людство зразка 2020–го» (L-Arka Msejħa Titanic. 20 Esej dwar l-Umanità tal-2020, онлайн-антологія 27 Bookforum, 2020)

 Premjijiet 

 Ordni għall-Mertu, it-tielet klassi (fit-22 ta' Jannar 2024, wara mewtha).

 Referenzi 

Kategorija:Kittieba Ukreni
Kategorija:Poeti Ukreni
Kategorija:Twieldu fl-1986
Kategorija:Mietu fl-2023