Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fin-Netherlands

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. In-Netherlands irratifikaw il-Konvenzjoni fis-26 ta' Awwissu 1992, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

B'kollox, ir-Renju tan-Netherlands għandu 13-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Tnax minnhom jinsabu fl-art kontinentali tan-Netherlands u wieħed f'Curaçao, fil-Karibew. In-Netherlands u Curaçao huma żewġ entitajiet kostitwenti tar-Renju tan-Netherlands. Tnax-il sit huma kulturali u wieħed naturali. L-ewwel sit li żdied mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kien dak ta' Schokland u l-Madwar fl-1995. L-aħħar sit żdiedu fl-2023: il-Planetarju ta' Eisinga fi Franeker. Is-sit transnazzjonali tal-Baħar ta' Wadden (is-sit naturali) huwa kondiviż mad-Danimarka u mal-Ġermanja, il-Kolonji tal-Benevolenza huma kondiviżi mal-Belġju, u l-Fruntieri Rumani Ġermaniċi t'Isfel huwa sit kondiviż mal-Ġermanja.

 Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
+SitStampaPostSena tad-deżinjazzjoniKriterji tal-GħażlaDeskrizzjoniSchokland u l-inħawi tal-madwarħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Schokland_luchtfoto.jpg|alt=Partially flooded fields, view from above|150x150pxNoordoostpolder, Flevoland1995iii, v (kulturali)Schokland toħroġ fid-dieher kif in-nies tan-Netherlands kienu qed jitħabtu kontra l-baħar. Hija peniżola li kienet ġiet abitata fiż-żminijiet preistoriċi, saret gżira fis-seklu 15, sa ma nbelgħet għalkollox miz-Zuiderzee fl-1859. In-Noordoostpolder inħoloq fis-snin 40 tas-seklu 20 u b'konsegwenza ta' dan Schokland ġiet irkuprata.Linji tal-Ilma Difensivi  Olandiżiħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fort_bij_Vijfhuizen.jpg|alt=Wall with several metal gates|150x150pxit-Tramuntana tal-Olanda, Utrecht, in-Nofsinhar tal-Olanda u t-Tramuntana ta' Brabant1996ii, iv, v (kulturali)Il-linja difensiva ta' Amsterdam inbniet bejn l-1883 u l-1920. Il-fortifikazzjoni hija bbażata fuq il-prinċipju tal-kontroll tal-ilmijiet madwar il-belt. Tinkludi network ta' 45 forti armat u tista' tgħerreq il-polders temporanjament. In-network huwa estiż fuq 135 kilometru (84 mil) madwar Amsterdam. Is-sit oriġinarjament ġie elenkat bħala l-Linja Difensiva ta' Amsterdam fl-1996. Fl-2021, is-sit ġie estiż sabiex jiġu inklużi l-istrutturi difensivi f'total ta' 9 postijiet u ngħata l-isem ġdid ta' Linji tal-Ilma  Difensivi Olandiżi.Network tal-Imtieħen f'Kinderdijk-Elshoutħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Windmills_of_Kinderdijk_(7).JPG|alt=Several windmills, water channel in front|150x150pxAlblasserdam u Nieuw-Lekkerland, in-Nofsinhar tal-Olanda1997i, ii, iv (kulturali)Dan is-sit huwa eżempju ta' pajsaġġ magħmul mill-bniedem permezz tad-drenaġġ tal-ilma mill-polders. Il-kostruzzjoni ta' impjanti idrawliċi bdiet fil-Medju Evu sabiex tinħoloq l-art għall-agrikoltura u għall-insedjamenti. Il-wirt teknoloġiku jinkludi kanali baxxi u għoljin tad-drenaġġ u tat-trasport għall-ilma żejjed tal-polders, meded tal-art irkuprati, digi, tliet impjanti tal-ippompjar, żewġ digi ta' skariku, żewġt idjar tal-Bord tal-Ilma, u 19-il mitħna tad-drenaġġ, li l-maġġoranza tagħhom inbnew bejn l-1738 u l-1740.Żona Storika ta' Willemstad, iż-Żona Interna tal-Belt u l-Port, Curaçaoħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Handelskade_Willemstad.jpg|alt=Waterfront with a series of brightly coloured houses|150x150pxWillemstad, Curaçao1997ii, iv, v (kulturali)Willemstad ġiet stabbilita bħala insedjament kummerċjali mill-merkanti min-Netherlands fl-1634. Ir-raħal modern jikkonsisti minn diversi distretti storiċi, li jirriflettu t-taħlita ta' influwenzi kulturali Olandiżi, Spanjoli u Portugiżi, kif ukoll mill-Afrika u l-Karibew. Diversi djar storiċi nżebgħu b'kuluri jgħajtu, li hija tradizzjoni li tmur lura għall-bidu tas-seklu 19.Impjant tal-Ippompjar bl-Istim ta' Woudaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Woudagemaal-the-Netherlands.jpg|alt=A brick building (the pumping station), water in front|150x150pxLemmer, Lemsterland, Friesland1998i, ii, iv (kulturali)L-Impjant tal-Ippompjar bl-Istim ta' Wouda huwa impjant li jaħdem bl-istim sabiex jipprevjeni l-għargħar fiż-żoni baxxi ta' Friesland. L-impjant beda jopera fl-1920. Meta nbena, kien l-ikbar impjant li jaħdem bl-istim u l-iżjed wieħed avvanzat teknoloġikament  fid-dinja. L-impjant għadu jiffunzjona.Droogmakerij de Beemster (il-Polder ta' Beemster)ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_Beemsterlants_Caerte_Dani%C3%ABl_van_Breen_1658.jpg|alt=Historical map of the polder with clearly seen rectangular grid|150x150pxBeemster, it-Tramuntana tal-OIanda1999i, ii, iv (kulturali)Il-Polder ta' Beemster huwa l-ewwel polder li nħoloq bl-irkupru tal-art minn lag. Id-drenaġġ sar fl-1612, u dan sar possibbli bis-saħħa tal-avvanzi fit-teknoloġija tal-imtieħen. Il-polder ġie stabbilit bi pjanta ġeometrika, skont il-prinċipji tal-ippjanar Rinaxximentali. Il-pjanta bażika hija rettangolari, 180 metru (590 pied) b'900 metru (3,000 pied). In-network tat-toroq u tal-mogħdijiet tal-ilma huwa orjentat mit-Tramuntana għan-Nofsinhar u mil-Lvant għall-Punent. Il-polder għadu jintuża għall-agrikoltura.Dar ta' Rietveld Schröderħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rietveld_Schr%C3%B6derhuis_HayKranen-20.JPG|alt=A modernist-style house in front, older brick houses in the background|150x150pxUtrecht, Provinċja ta' Utrecht2000i, ii (kulturali)Id-Dar ta' Rietveld Schröder inbniet fl-1924. Ġiet ikkummissjonata minn Truus Schröder-Schräder u ġiet iddisinjata minn Gerrit Thomas Rietveld. Id-dar hija waħda mill-iżjed eżempji magħrufa tal-moviment De Stijl. Tesa' familja żgħira waħda u għandha arranġament spazjali intern flessibbli, li kien jippermetti li jsiru bidliet gradwali maż-żmien skont il-bidliet fil-funzjonijiet. Fis-snin 70 u 80 tas-seklu 20 ġiet irrestawrata bir-reqqa għall-istat oriġinali tagħha u minn dak iż-żmien 'l hawn ġiet ippreservata bħala mużew.Baħar ta' Wadden*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Waddenzee_zon.jpg|alt=Coast with sandy dunes|150x150pxFriesland, Groningen, u t-Tramuntana tal-Olanda2009viii, ix, x (naturali)Il-Baħar ta' Wadden jinkludi ż-Żona ta' Konservazzjoni tal-Baħar ta' Wadden fin-Netherlands, il-Parks Nazzjonali Ġermaniżi tal-Baħar ta' Wadden ta' Niedersachsen u ta' Schleswig-Holstein, u l-medda tad-Danimarka. Il-linja tal-kosta ġeneralment hija waħda ċatta u fiha artijiet bassasa, artijiet bit-tajn, imraġ u duni. Is-sit ikopri żewġ terzi tal-Baħar ta' Wadden u jospita bosta speċijiet ta' pjanti u ta' annimali. Fih jitnisslu sa 12-il miljun għasfur fis-sena u jappoġġa iktar minn 10 fil-mija tal-popolazzjoni ta' 29 speċi. Ġie estiż fl-2011 biex jinkludi l-Park Nazzjonali Ġermaniż tal-Baħar ta' Wadden ta' Amburgu u fl-2014 ġiet inkluża l-parti Daniża wkoll tal-Baħar ta' Wadden.Kanali ta' Amsterdam tas-seklu 17 fis-Singelgrachtħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Amsterdam_airphoto.jpg|alt=Channels of Amsterdam from above|150x150pxAmsterdam, it-Tramuntana tal-Olanda2010i, ii, iv (kulturali)Id-Distrett tal-Kanali ta' Amsterdam ġie ddisinjat fl-aħħar tas-seklu 16 u nbena fis-seklu 17, bħala belt portwali artifiċjali ġdida għalkollox. Il-kanali huma stabbiliti bħala arki konċentriċi, b'intersezzjonijiet ta' mogħdijiet tal-ilma u ta' toroq radjali. Il-maġġoranza tad-djar li nbnew fis-sekli 17 u 18 ġew ippreservati, filwaqt li l-istrutturi ċivili u idrawliċi antiki ġeneralment ġew sostitwiti. Fis-sekli 17 u 18, Amsterdam kienet meqjusa bħala mudell ta' referenza għal diversi proġetti madwar id-dinja.Fabbrika ta' Van Nelleħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rotterdam_van_nelle_fabriek.jpg|alt=White factory building with large letters "Van Nelle"|150x150pxRotterdam, in-Nofsinhar tal-Olanda2014ii, iv (kulturali)Il-fabbrika nbniet fis-snin 20 tas-seklu 20 bħala impjant tal-ipproċessar tal-ikel u tal-imballaġġ tal-kafè, tat-te u tat-tabakk. Ġiet iddisinjata minn Leendert van der Vlugt u tirrappreżenta kunċett ġdid ta' fabbrika, simbolu tal-kultura tal-Moderniżmu u tal-Funzjonaliżmu tal-perjodu bejn il-gwerer dinjin. Il-faċċati huma magħmulin mill-azzar u mill-ħadid, biex il-ħaddiema jkollhom kemm jista' jkun dawl binhar. L-attivitajiet industrijali fil-fabbrika waqfu għalkollox fis-snin 90 tas-seklu 20, u l-proprjetà issa hija ġestita minn sid ġdid.Kolonji tal-Benevolenza*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wilhelminalaan_88_Frederiksoord.jpg|alt=Red brick house with two chimneys|150x150pxDrenthe2021ii, iv (kulturali)Wara l-Gwerer ta' Napuljun fl-Ewropa, sezzjonijiet kbar tal-popolazzjoni tal-Pajjiżi l-Baxxi spiċċaw ftaqru. Sabiex jiġu indirizzati l-kwistjonijiet soċjali, is-Soċjetà tal-Benevolenza ġiet stabbilita fl-1818 u, taħt is-superviżjoni ta' Johannes van den Bosch, inbnew seba' kolonji agrikoli għall-familji, għall-iltiema, għat-tallaba, u għall-persunal militari rtirat. Dan l-approċċ kien innovattiv b'kombinament ta' edukazzjoni, kura tas-saħħa u xogħol (sfurzat) sabiex tiġi żgurata l-awtosuffiċjenza tal-kolonja. Erba' kolonji tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, tlieta fin-Netherlands (Veenhuizen, Frederiksoord (fl-istampa) u Wilhelminaoord) u Wortel fil-Belġju.Fruntieri Rumani Ġermaniċi t'Isfel*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Romeinse_wachttoren_fort_vechten_netherlands.jpg|alt=Reconstruction of a wooden watch tower|225x225pxdiversi siti2021ii, iii, iv (kulturali)Il-Fruntieri Rumani Ġermaniċi t'Isfel (bil-Latin: limes ad Germaniam inferiorem, bl-Olandiż: Neder-Germaanse Limes, bil-Ġermaniż: Niedergermanischer Limes) huma l-eks fruntiera bejn il-provinċja Rumana ta' Germania Inferior u Germania Magna. Dawn il-fruntieri kienu jisseparaw dik il-parti tar-Rheinland fix-xellug tax-xmara Renu kif ukoll in-Netherlands, li kienu parti mill-Imperu Ruman, mir-reġjuni inqas ikkontrollati strettament fil-Lvant tar-Renu. Fl-istampa jidher torri tal-għassa rikostruwit f'Vechten.Planetarju ta' Eisinga fi Franekernofs|bla_tilarFraneker, Friesland, in-Netherlands2023iv (kulturali)Il-Planetarju Rjali ta' Eise Eisinga fi Franeker huwa l-eqdem planetarju li għadu jaħdem fid-dinja. Jinkludi mudell mekkaniku tas-Sistema Solari li nbena minn Eise Eisinga bejn l-1774 u l-1781 u li għadu operattiv għalkollox.

 Referenzi 

Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Kategorija:Pajjiżi l-Baxxi