Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fis-Sri Lanka

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Is-Sri Lanka rratifikat il-Konvenzjoni fis-6 ta' Ġunju 1980, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

B'kollox is-Sri Lanka għandha tmien Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, sitta kulturali u tnejn naturali. L-ewwel tliet Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mis-Sri Lanka żdiedu fl-1982: il-Belt Antika ta' Polonnaruwa, il-Belt Antika ta' Sigiriya, u l-Belt Sagra ta' Anuradhapura. L-iżjed sit li żdied reċentement mis-Sri Lanka huwa l-Artijiet Għoljin Ċentrali tas-Sri Lanka, fl-2010.

 Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
SitRitrattPostKriterji tal-GħażlaErja
f'ettari (akri)Sena tad-deżinjazzjoniDeskrizzjoniBelt Sagra ta' Anuradhapuraħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SL_Anuradhapura_asv2020-01_img31_Abhayagiriya_Stupa.jpg|alt=A large Buddhist stupa|150x150pxReġjun Ċentrali tat-Tramuntanakulturali: (ii), (iii), (vi)—1982Anuradhapura kienet l-ewwel belt kapitali tas-Sri Lanka u ċentru spiritwali Buddist. Ġiet stabbilita fis-seklu 4 Q.K. Ġiet attakkata mit-Tamil fis-seklu 2 Q.K. u r-rikkezzi tagħha nsterqu mill-Pandja fis-seklu 9 W.K. Il-monumenti ġew irrestawrati sussegwentement iżda l-belt finalment inqerdet fid-993 mill-imperatur taċ-Ċola Rajaraja I u l-belt kapitali ġiet ittrasferita lejn Polonnaruwa. Fis-sekli ta' wara l-fdalijiet inħakmu mill-veġetazzjoni tal-ġungla. Fost il-monumenti li għad fadal illum il-ġurnata nsibu l-monasteru ta' Abhayagiri (fl-istampa) u l-istupa ta' Ruwanwelisaya, kif ukoll is-siġra ta'  Jaya Sri Maha Bodhi, siġra li kibret minn biċċa mlaqqma mis-siġra oriġinali li l-Buddha jingħad li kiseb l-illuminiżmu.Belt Antika ta' Polonnaruwaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Polonnaruwa_Vatadage.jpg|alt=Ruins of a Buddhist temple|150x150pxReġjun Ċentrali tat-Tramuntanakulturali: (i), (iii), (vi)—1982Wara l-qerda ta' Anuradhapura mid-dinastija taċ-Ċola, Polonnaruwa saret il-belt kapitali tar-renju taċ-Ċola taħt Vijayabahu I. Għad fadal diversi tempji u skulturi tal-bronż Induisti ta' dak iż-żmien. Il-belt esperjenzat l-aqwa perjodu tagħha fis-seklu 12 taħt Parakramabahu I, meta nbnew bosta monumenti u tempji Buddisti, inkluż il-Vatadage (fl-istampa), tempju li fl-imgħoddi kien jospita fih ir-relikwa ta' sinna tal-Buddha. Il-belt qabdet it-triq tan-niżla fis-seklu 13.Belt Antika ta'  Sigiriyaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sigiriya.jpg|alt=A large granite rock with people walking toward it|150x150pxReġjun Ċentralikulturali: (ii), (iii), (iv)—1982Għal żmien qasir Sigiriya kienet il-belt kapitali tar-Re Kashyapa, li rrenja bejn l-477 u l-495, wara li ordna biex missieru, ir-Re Dhatusena, jinqatel. Il-belt inbniet fuq u madwar il-"Blata tal-iljun", blata vulkanika tal-granit għolja 180 metru (590 pied). Wara t-telfa li ġarrab Kashyapa minn ħuh Moggallana I, is-sit ġie rritornat lill-patrijiet Buddisti li qabel kienu għexu fil-grotti tal-inħawi. Illum il-ġurnata, is-sit jinsab fi stat ta' fdalijiet, u ġew ippreservati partijiet biss tal-fortifikazzjonijiet u tal-binjiet, flimkien ma' affreski li jirrappreżentaw figuri femminili. L-istil ta' dawn l-affreski kien influwenti fis-sekli ta' wara.Belt Sagra ta' Kandyħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SL_Kandy_asv2020-01_img33_Sacred_Tooth_Temple.jpg|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front|150x150pxReġjun Ċentralikulturali: (iv), (vi)—1988Kandy ġiet stabbilita fis-seklu 14 u serviet bħala l-belt kapitali tar-renju ta' Kandy mill-1592 sal-1815, meta l-Brittaniċi daħlu fiha. Għadha l-belt kapitali reliġjuża Buddista tas-Sri Lanka u ċentru tal-pellegrinaġġi. Skont tradizzjoni antika tat-trasferiment tar-relikwi meta tinbidel il-belt kapitali, ir-relikwa ta' sinna tal-Buddha nħażnet fit-Tempju tas-Sinna (fl-istampa), u l-istruttura attwali tmur lura għal nofs is-seklu 18. Monumenti oħra jinkludu l-Palazz Irjali u diversi tempji Buddisti.Riżerva Forestali ta' Sinharajaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:20160128_Sri_Lanka_4107_Sinharaja_Forest_Reserve_sRGB_(25468886730).jpg|alt=Look at a rain forest from above|150x150pxSabaragamuwa u r-Reġjun tan-Nofsinharnaturali: (ix), (x)—1988Ir-Riżerva Forestali ta' Sinharaja tħaddan fiha wħud mill-aħħar foresti tropikali relattivament mhux mimsusa tas-Sri Lanka. Il-flora hija relitt tas-superkontinent ta' Gondwanaland tal-qedem, u hija importanti għall-istudju tal-evoluzzjoni bijoloġika u ċ-ċaqliq kontinentali. Il-widien u ż-żoni iktar baxxi huma miksija bi speċijiet Dipterocarpus filwaqt li foresti sekondarji u arbuxxelli jiksu ż-żoni fejn tneħħiet il-foresta oriġinali. Iż-żona tospita bosta speċijiet endemiċi ta' għasafar, mammiferi, friefet u anfibji.Raħal Antik ta' Galle u l-Fortifikazzjonijiet tiegħuħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Galle_Fort.jpg|alt=Aerial photo of Galle fort|150x150pxReġjun tan-Nofsinharkulturali: (iv)—1988Ir-raħal ta' Galle ġie stabbilit mill-Portugiżi li bnew l-ewwel fortifikazzjonijiet hemmhekk fl-aħħar tas-seklu 16. Il-Kumpanija Olandiża tal-Lvant tal-Indja ħakmet il-forti fl-1640 u bniet swar tal-ġebel bil-bastjuni, u lir-raħal tatu l-konfigurazzjoni attwali. Galle ġie żviluppat l-iktar fis-seklu 18, meta kien jospita 500 familja u kellu binjiet amministrattivi u mħażen kbar. Ir-raħal ingħata lill-Brittaniċi fl-1796. Galle huwa l-aqwa eżempju ppreservat ta' raħal iffortifikat mibni mill-Ewropej fin-Nofsinhar u fix-Xlokk tal-Asja. L-arkitettura tirrappreżenta fużjoni ta' tradizzjonijiet reġjonali u Ewropej bejn is-sekli 16 u 19. Waħda mill-karatteristiċi importanti hija sistema tad-dranaġġ li kienet tuża l-ilma baħar għall-ifflaxxjar.Tempju tal-Għar ta' Dambulla f'Rangiriħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dambulla-buddhastupa.jpg|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls|150x150pxReġjun Ċentralikulturali: (i), (iv)—1991Il-monasteru fl-għar huwa l-ikbar kumpless Buddist fis-Sri Lanka u l-iktar wieħed ippreservat, filwaqt li huwa sit importanti għall-pellegrinaġġi. Ġie abitat mill-patrijiet Buddisti mis-seklu 3 Q.K. Jinkludi ħames santwarji mibnija f'għerien naturali. Is-santwarji sarulhom sensiela ta' rinnovazzjonijiet, u l-bixra attwali tmur lura għas-seklu 18. Fihom eżempji straordinarji ta' arti reliġjuża, inkluż statwi u affreski bl-istil tal-iskola tal-arti ta' Kandy.Artijiet Għoljin Ċentrali tas-Sri Lankaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sri_Pada_02.jpg|alt=A mountain from far|150x150pxReġjun Ċentrali u Sabaragamuwanaturali: (ix), (x)—2010Dan is-sit jinkludi tliet żoni eżistenti li huma l-inqas mimsusa fost il-foresti tropikali muntanjużi u submuntanjużi tas-Sri Lanka: iż-Żona Protetta u Selvaġġa tal-Quċċata (il-Quċċata ta' Adam fl-istampa), il-Park Nazzjonali tal-Pjanuri ta' Horton, u l-Foresta tal-Konservazzjoni ta' Knuckles. L-inħawi huma rikki ħafna fil-bijodiversità u jospitaw diversi speċijiet endemiċi, inkluż il-langur ta' wiċċu vjola, il-leopard tas-Sri Lanka, u bosta molluski, rettili u anfibji.

 Referenzi 

Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Kategorija:Sri Lanka