Pluto (astronomija)

Pluto hija pjaneta nana li torbita fil-parti ta 'barra tas-sistema solari, fiċ-ċinturin ta' Kuiper. Skoperta minn Clyde Tombaugh fl-1930, kienet meqjusa bħala d-disa’ pjaneta tas-sistema solari għal 76 sena.

L-istatus tagħha bħala pjaneta ilha titqiegħed fid-dubju mill-1992 wara s-sejbien ta’ diversi oġġetti ta’ daqs simili fiċ-Ċinturin ta’ Kuiper; l-iskoperta ta’ Eris fl-2005, pjaneta nana tad -diska mxerrda li hija 27% aktar massiva minn Pluto, fl-aħħar wasslet lill- Unjoni Astronomika Internazzjonali biex tikkunsidra mill-ġdid – wara dibattitu jaħraq – id- definizzjoni ta’ pjaneta u b’hekk terġa’ tikklassifika lil Pluto bħala pjaneta nana fl-24 ta’ Awwissu, 2006.  

Fost il- korpi ċelesti tas-sistema solari, Pluto huwa s -sittax fid-daqs u s-sbatax fil-massa, u huwa l-akbar fost il-pjaneti nani magħrufa u l-oġġetti trans-Neptunjani fid-dijametru (fiż-żewġ kategoriji huwa ssuperat fil-massa minn Eris). Għandu wkoll massa u daqs iżgħar minn dawk tas- satelliti naturali ewlenin tas-sistema solari: is -satelliti Medici ta’ Ġove, Titan, Triton u l- Qamar . Meta mqabbel ma' dan tal-aħħar b'mod partikolari, il-massa tiegħu hija minn sitta u l-volum tagħha terz. Bħal oġġetti oħra tal-Kuiper Belt, Pluto huwa magħmul l-aktar minn silġ u blat . 

L-orbita tagħha hija pjuttost eċċentrika u inklinata fir-rigward tal-pjan eklittiku, filwaqt li d-distanza tagħha mix -Xemx tvarja minn         . Perjodikament Pluto, matul il-perielju tiegħu, jersaq eqreb lejn ix-Xemx minn Nettunu, madankollu, billi jkun f'reżonanza orbitali 2:3 magħha, qatt ma jersaq eqreb minn     . 

Pluto għandu ħames qmar magħrufa: Charon (l-akbar, b'dijametru li huwa ftit aktar minn nofs tiegħu), Styx, Night, Cerberus, u Hydra . Pluto u Charon huma meqjusa bħala sistema binarja jew pjaneta doppja, peress li ċ- ċentru tal-gravità tas-sistema jinsab barra mit-tnejn. 

Fl-14 ta’ Lulju 2015, is- sonda New Horizons saret l-ewwel vettura spazjali li tajret minn Pluto, u għamlet kejl u osservazzjonijiet dettaljati tal-pjaneta nana u l-qamar tagħha. F'Settembru 2016, l-astronomi ħabbru li l-għatu kannella ħamrani li jkopri l-arblu tat-tramuntana ta' Charon huwa magħmul minn tholins, makromolekuli organiċi li jistgħu jkunu ingredjenti għall-ħajja, u li, rilaxxati mill -atmosfera ta' Pluto, jaqgħu fuq Charon f'19  bogħod.