Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos

Il-Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos jinsab fid-dipartiment ta' Santa Cruz fil-Lvant tal-Bolivja. Sitta minn dawn l-eks missjonijiet (li issa huma kollha muniċipalitajiet lajċi) kollettivament tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1990. Huma distinti minn fużjoni unika ta' influwenzi kulturali Ewropej u Indjani Amerikani, u ġew stabbiliti bħala riduzzjonijiet jew reducciones de indios mill-Ġiżwiti fis-sekli 17 u 18 biex jikkonvertu t-tribujiet lokali għall-Kristjaneżmu.

Ir-reġjun intern li kien jikkonfina mat-territorji Spanjoli u Portugiżi fl-Amerka t'Isfel fil-biċċa l-kbira ma kienx esplorat lejn l-aħħar tas-seklu 17. Mibgħuta mill-Kuruna Spanjola, il-Ġiżwiti esploraw u stabbilew ħdax-il insedjament f'76 sena fiċ-Chiquitania remota – li dak iż-żmien kienet magħrufa bħala Chiquitos – fil-fruntiera tal-Amerka Spanjola. Huma bnew il-knejjes (templos) bi stil uniku u distint li kien iżewweġ elementi tal-arkitettura nattiva ma' elementi tal-arkitettura Ewropea. L-abitanti indiġeni tal-missjonijiet kienu jiġu mgħallma l-mużika Ewropea bħala mezz ta' konverżjoni. Il-missjonijiet kienu awtosuffiċjenti, b'ekonomiji li stagħnaw, u virtwalment kienu awtonomi mill-Kuruna Spanjola.

Wara t-tkeċċija tal-ordni tal-Ġiżwiti mit-territorji Spanjoli fl-1767, il-biċċa l-kbira tar-riduzzjonijiet tal-Ġiżwiti fl-Amerka t'Isfel ġew abbandunati u spiċċaw fi stat ta' fdalijiet. L-eks missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos huma uniċi minħabba li dawn l-insedjamenti u l-kultura assoċjata magħhom baqgħu prattikament intatti.

Proġett kbir ta' restawr tal-knejjes tal-missjonijiet beda bil-wasla tal-eks Ġiżwita u arkitett Żvizzeru Hans Roth fl-1972. Mill-1990, dawn l-eks missjonijiet tal-Ġiżwiti kisbu xi ftit popolarità u saru destinazzjoni turistika. L-organizzazzjoni mingħajr skop ta' profitt, Asociación Pro Arte y Cultura, ittella' festival mużikali internazzjonali biennali popolari, flimkien ma' attivitajiet kulturali oħra fi ħdan l-irħula tal-missjonijiet, u dawn jikkontribwixxu biex iżidu l-popolarità ta' dawn l-insedjamenti.

 Pożizzjoni 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jesuit_Missions_of_the_Chiquitos-en.png|alt=Topographic map showing major towns and villages in the Chiquitania and the Jesuit missions. The Jesuit missions are in the highlands north-east of Santa Cruz de la Sierra, in eastern Bolivia, close to the Brazil border.|daqsminuri|Il-pożizzjoni tal-Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos bil-fruntieri internazzjonali attwali.
Is-sitt missjonijiet ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO jinsabu fl-artijiet baxxi sħan u semiaridi tad-Dipartiment ta' Santa Cruz tal-Lvant tal-Bolivja. Jinsab f'żona qrib Gran Chaco, fil-Lvant u fil-Grigal ta' Santa Cruz de la Sierra, bejn ix-xmajjar Paragwaj u Guapay.

L-iżjed missjonijiet fil-Punent huma dawk ta' San Xavier (magħrufa wkoll bħala ta' San Javier) u ta' Concepción, li jinsabu fil-provinċja ta' Ñuflo de Chávez bejn ix-xmajjar San Julián u Urugayito. Il-missjonijiet ta' Santa Ana de Velasco, ta' San Miguel de Velasco, u ta' San Rafael de Velasco jinsab fil-Lvant, fil-provinċja ta' José Miguel de Velasco, qrib il-fruntiera mal-Brażil. Il-missjoni ta' San José de Chiquitos tinsab fil-provinċja ta' Chiquitos, madwar 200 kilometru (120 mil) fin-Nofsinhar ta' San Rafael.

Tliet eks missjonijiet oħra tal-Ġiżwiti – San Juan Bautista (li issa tinsab fi stat ta' fdalijiet), Santo Corazón u Santiago de Chiquitos – li ma jagħmlux parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO – jinsabu fil-Lvant ta' San José de Chiquitos mhux wisq 'il bogħod mir-raħal ta' Roboré. Il-belt kapitali tal-provinċja ta' José Miguel de Velasco, San Ignacio de Velasco ġiet stabbilita bħala missjoni tal-Ġiżwiti iżda wkoll mhijiex parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO peress li l-knisja attwali hija rikostruzzjoni mhux knisja rrestawrata.

 L-isem “Chiquitos” 
Ñuflo de Chavés, konkwistatur Spanjol tas-seklu 16 u fundatur ta' Santa Cruz "la Vieja", daħħal l-isem ta' Chiquitos, jew iż-żgħar. Dan l-isem kien jirreferi għall-bibien żgħar tad-djar tal-ħuxlief li fihom kienet tgħix il-popolazzjoni indiġena. Minn dak iż-żmien 'l hawn, Chiquitos intużat ħażin kemm b'referenza għan-nies tal-ikbar grupp etniku fiż-żona (magħruf korrettament bħala Chiquitano), u kollettivament b'referenza għal iktar minn 40 grupp etniku b'lingwi u b'kulturi differenti li jgħixu fir-reġjun magħruf bħala [Gran] Chiquitania. Fil-fatt, "Chiquitos" suppost tirreferi biss għal dipartiment modern tal-Bolivja, jew għall-eks reġjun tal-Perù ta' Fuq (issa l-Bolivja) li fl-imgħoddi kien jinkludi ċ-Chiquitania kollha u partijiet minn Mojos (jew Moxos) u Gran Chaco.

Id-diviżjoni provinċjali attwali tad-dipartiment ta' Santa Cruz ma ssegwix il-kunċett tal-Ġiżwiti ta' żona tal-missjunarja. Iċ-Chiquitania issa tinsab fi ħdan ħames provinċji moderni: Ángel Sandoval, Germán Busch, José Miguel de Velasco, Ñuflo de Chávez u Chiquitos.

 Storja 
Fis-seklu 16, patrijiet minn ordnijiet reliġjużi differenti marru biex jevanġelizzaw l-Amerki, u wasslu l-Kristjaneżmu fost il-komunitajiet indiġeni. Tnejn minn dawn l-ordnijiet missjunarji kienu l-Franġiskani u l-Ġiżwiti, li t-tnejn li huma eventwalment waslu fir-raħal tal-fruntiera ta' Santa Cruz de la Sierra u mbagħad fiċ-Chiquitania. Il-missjunarji użaw l-istrateġija li jiġbru l-popolazzjonijiet indiġeni li spiss kienu nomadiċi f'komunitajiet ikbar imsejħa riduzzjonijiet sabiex ikunu jistgħu jikkonvertuhom għall-Kristjaneżmu b'mod iktar effettiv. Din il-politika nibtet mill-puntdivista legali kolonjali tal-"Indjan" bħala minuri, li kellu jiġi protett u ggwidat mill-missjunarji Ewropej sabiex ma jaqax fid-dnub. Ir-riduzzjonijiet, kemm jekk maħluqa minn awtoritajiet lajċi kif ukoll jekk maħluqa minn awtoritajiet reliġjużi, ġeneralment kienu meqjusa bħala strumenti biex in-nattivi jiġu obbligati jadottaw il-kultura u l-istili ta' ħajja tal-Ewropej kif ukoll ir-reliġjon Kristjana. Il-Ġiżwiti kienu l-uniċi li ppruvaw joħolqu "stat teokratiku fi ħdan stat ieħor", fejn il-popli nattivi fir-riduzzjonijiet, iggwidati mill-Ġiżwiti, kienu jibqgħu awtonomi u iżolati mill-kolonjalisti Spanjoli u mit-tmexxija Spanjola.

 Wasla fit-territorju tal-Viċirè tal-Perù 
Bil-permess tar-Re Filippu II ta' Spanja, grupp ta' Ġiżwiti vvjaġġaw lejn it-territorju tal-Viċirè tal-Perù fl-1568, xi 30 sena wara l-wasla tal-Franġiskani, tad-Dumnikani, tal-Awgustinjani u tal-Mercedarjani. Il-Ġiżwiti stabbilew lilhom infushom f'Lima fl-1569 qabel ma marru fil-Lvant lejn il-Paragwaj; fl-1572 huma laħqu l-Udjenza ta' Charcas fil-Bolivja moderna. Minħabba li ma tħallewx jistabbilixxu insedjamenti fil-fruntiera, huma bnew swali kapitolari, knejjes u skejjel fl-insedjamenti li kienu jeżistu qabel, bħal La Paz, Potosí u La Plata (illum Sucre).

Fl-1587, l-ewwel Ġiżwiti, Fra Diego Samaniego u Fra Diego Martínez, waslu f'Santa Cruz de la Sierra, li tinsab eżatt fin-Nofsinhar ta' fejn imbagħad ġiet stabbilita l-missjoni ta' San José de Chiquitos. Fl-1592 l-insedjament kellu jiġi ttrasferit 250 kilometru (160 mil) fil-Punent minħabba kunflitti man-nattivi, għalkemm il-fdalijiet tar-raħal oriġinali jeżistu fis-sit arkeoloġiku ta' Santa Cruz la Vieja. Il-Ġiżwiti ma bdewx missjonijiet fil-widien fil-Grigal tal-cordillera qabel is-seklu 17. Iż-żewġ żoni ċentrali tal-attivitajiet tagħhom kienu Moxos, li tinsab fid-dipartiment ta' Beni, u Chiquitania (li mbagħad saret sempliċement Chiquitos) fid-dipartiment ta' Santa Cruz de la Sierra. Fl-1682, Fra Cipriano Barace stabbilixxa l-ewwel fost ir-riduzzjonijiet tal-Ġiżwiti f'Moxos, eżattament f'Loreto.

 Il-Ġiżwiti fiċ-Chiquitania 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:America-1705.jpg|alt=Map of South America, the Caribbean and the eastern part of North America. Several administrative regions are indicated, among others in the north of South America, the New Kingdom of Granada, covering roughly present-day Venezuela, the Guyanas and parts of Colombia. Roughly present-day Ecuador, Peru and Bolivia are marked as pertaining to the Viceroyalty of Peru. Roughly present-day Uruguay, Paraguay, and parts of Argentina and Brazil are marked, pertaining to Paraguay. Santa Cruz de la Sierra is marked in the Viceroyalty of Peru close to the border to Paraguay.|lemin|daqsminuri|387x387px|L-Amerka fl-1705.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jesuit_Province_Paraguay_1732_map.png|alt=Map showing Jesuit province of Paraguay and neighboring areas, with the main missions and missionary journeys. The Chiquitos missions are depicted in woodlands between the rivers San Miguel in the west and Paraguay to the east. A path leads from Santa Cruz de la Sierra to San Xavier.|lemin|daqsminuri|324x324px|Mappa tal-1732 li turi l-Paragwaj u Chiquitos bil-missjonijiet ta' San Xavier (S. Xavier), Concepción (Concepc.), San Rafael de Velasco (S. Raphael), San Miguel de Velasco (S. Miguel), San José de Chiquitos (San Joseph) u San Juan Bautista (S. Juan).
Filwaqt li l-irħula tal-missjonijiet fil-Paragwaj tkattru, l-evanġelizzazzjoni tal-Guarani tal-Lvant tal-Bolivja (Chiriguanos) kienet tassew diffiċli. Bit-tħeġġeġ ta' Agustín Gutiérrez de Arce, il-gvernatur ta' Santa Cruz, il-Ġiżwiti ffukaw l-isforzi tagħhom fiċ-Chiquitania, fejn id-duttrina Kristjana ġiet aċċettata iktar faċilment. Bejn l-1691 u l-1760 ġew stabbiliti fl-inħawi ħdax-il missjoni; madankollu, in-nirien, l-għargħar, il-pesta, il-ġuħ u l-kunflitti mat-tribujiet ostili jew mal-kummerċjanti tal-iskjavi wasslu biex bosta missjonijiet jiġu stabbiliti jew jinbnew mill-ġdid. Il-missjonijiet ta' Chiquitos batew minħabba epidemiji perjodiċi ta' mard Ewropew li qatlu sa 11 fil-mija tal-popolazzjoni f'episodju uniku. Madankollu, l-epidemiji ma kinux daqshekk qerried daqs kemm kienu fost il-Guarani tal-Paragwaj lejn il-Lvant, l-iktar minħabba l-pożizzjonijiet remoti tagħhom u n-nuqqas ta' infrastruttura tat-trasport.

L-ewwel riduzzjoni tal-Ġiżwiti fiċ-Chiquitania kienet il-missjoni ta' San Francisco Xavier, li ġiet stabbilita fl-1691 mill-patri Ġiżwita Fra José de Arce. F'Settembru 1691, de Arce u l-patri Antonio de Rivas kien beħsiebhom jiltaqgħu ma' seba' Ġiżwiti oħra fix-xmara Paragwaj biex jistabbilixxu konnessjoni bejn il-Paragwaj u Chiquitos. Madankollu, il-bidu tal-istaġun tax-xita ġab miegħu l-maltemp, u Arce u sieħbu rnexxielhom jaslu biss sal-ewwel villaġġ tan-nattivi. It-tribù lokali Piñoca, li kienu qed ibatu minħabba l-pesta, talbu lil Arce u lil Rivas biex jibqgħu magħhom u wegħduhom li jibnu dar u knisja għall-Ġiżwiti, li tlestew sal-aħħar tas-sena. Iktar 'il quddiem il-missjoni ġiet imċaqilqa diversi drabi sal-1708 meta ġiet stabbilita fejn tinsab attwalment.

Għaxar missjonijiet oħra ġew stabbiliti fiċ-Chiquitania mill-Ġiżwiti f'tliet perjodi: is-snin 90 tas-seklu 17, is-snin 20 tas-seklu 18, u wara l-1748. Fis-snin 90 tas-seklu 17 ġew stabbiliti ħames missjonijiet: San Rafael de Velasco (1696), San José de Chiquitos (1698), Concepción (1699) u San Juan Bautista (1699). Il-missjoni ta' San Juan Bautista mhijiex parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u kulma fadal huma l-fdalijiet ta' torri tal-ġebel qrib il-villaġġ attwali ta' San Juan de Taperas.

Il-Gwerra tas-Suċċessjoni Spanjola (1701–1714) ikkawżat skarsezza ta' missjunarji u instabbiltà fir-riduzzjonijiet, għaldaqstant ma nbnewx missjonijiet ġodda matul dan il-perjodu. Sal-1718 San Rafael kienet l-ikbar missjoni f'Chiquitos, u b'2,615-il abitant ma setgħetx issostni popolazzjoni li kienet qed tikber. Fl-1721 il-Ġiżwiti Fra Felipe Suárez u Fra Francisco Hervás qasmu l-missjoni ta' San Rafael fi tnejn u b'hekk ħolqu l-missjoni ta' San Miguel de Velasco. Lejn in-Nofsinhar ġiet stabbilita l-missjoni ta' San Ignacio de Zamucos fl-1724 iżda ġiet abbandunata fl-1745; illum ma fadal xejn minn din il-missjoni.

It-tielet perjodu ta' missjonijiet beda fl-1748 bl-istabbiliment tal-missjoni ta' San Ignacio de Velasco, li ma tagħmilx parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Il-knisja hija rikostruzzjoni pjuttost fidila tas-seklu 20 – minflok rinnovazzjoni (kriterju ewlieni tal-missjonijiet inkużi fis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO) – tat-tieni knisja tal-Ġiżwiti li nbniet fl-1761. Fl-1754 il-Ġiżwiti stabbilew il-missjoni ta' Santiago de Chiquitos. Din il-knisja hija rikostruzzjoni wkoll, u tmur lura għall-bidu tas-seklu 20 u anke din ma tagħmilx parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fl-1755 ġiet stabbilita l-missjoni ta' Santa Ana de Velasco mill-Ġiżwita Julian Knogler; din hija l-iżjed missjoni awtentika mis-sitt missjonijiet tal-perjodu kolonjali li jagħmlu parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-aħħar missjoni fiċ-Chiquitania ġiet stabbilita mill-Ġiżwiti Fra Antonio Gaspar u Fra José Chueca bħala l-missjoni ta' Santo Corazón fl-1760. Il-poplu lokali Mbaya kien ostili għall-missjoni u ma fadal xejn mill-fdalijiet tal-insedjament oriġinali fil-villaġġ modern.

Il-Ġiżwiti fiċ-Chiquitania kellhom objettiv sekondarju, li kien li jiżguraw rotta iktar diretta lejn Asunción mit-triq li kienet tintuża dak iż-żmien minn Tucumán u Tarija biex tikkollega ċ-Chiquitania mal-missjonijiet tal-Ġiżwiti fil-Paragwaj. Il-missjunarji f'Chiquitos stabbilew l-insedjamenti tagħhom dejjem iktar lejn il-Lvant, qrib ix-xmara Paragwaj, filwaqt li dawk fin-Nofsinhar ta' Asunción resqu iktar qrib ix-xmara Paragwaj billi stabbilew il-missjonijiet tagħhom dejjem iktar lejn it-Tramuntana, u b'hekk evitaw ir-reġjun impenetrabbli ta' Chaco. Għalkemm Ñuflo de Chávez kien ipprova rotta minn ġo Chaco fi spedizzjoni saħansitra fl-1564, esplorazzjonijiet sussegwenti tal-Ġiżwiti minn Chiquitos (eż. fl-1690, fl-1702, fl-1703 u fl-1705) ma kellhomx suċċess. Il-Ġiżwiti ġew ostakolati mit-tribujiet ostili Payaguá u Mbayá (tribujiet li jitkellmu bil-Guaycuruan), u mill-artijiet bassasa impenetrabbli ta' Jarayes. Fl-1715, de Arce, il-kofundatur tal-ewwel missjoni ta' San Xavier, ivvjaġġa minn Asunción tul ix-xmara Paragwaj flimkien mal-patri Fjamming Fra Bartolomé Blende. Ġellieda Payaguá qatlu lil Blende matul il-vjaġġ, iżda de Arce rsista u rnexxielu jasal f'San Rafael de Velasco fiċ-Chiquitania. Matul il-vjaġġ tar-ritorn lejn Asunción hu wkoll inqatel fil-Paragwaj. Mhux qabel l-1767, meta l-missjonijiet kienu qorbu sew lejn ir-reġjun ostili u ftit qabel ma l-Ġiżwiti tkeċċew mid-Dinja l-Ġdida, Fra José Sánchez Labrador irnexxielu jivvjaġġa minn Belén fil-Paragwaj sa Santo Corazón, l-iżjed missjoni fil-Lvant ta' Chiquitos.

 Tkeċċija u żvilupp reċenti 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jesuit_Missions_of_the_Chiquitos_Population.svg|alt=Graph showing population data of the period from 1718 to 1833. The population increased steadily reaching a maximum of about 24,000 people in 1767. This rise is followed by a sharp decline with a minimum of about 17,000 inhabitants around the year 1790. From around 1800 to 1820 the population lies around 21,000. It falls sharply to about 15,000 in 1830.|daqsminuri|300x300px|Il-popolazzjoni fil-Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos.
Fl-1750, bis-saħħa tat-Trattat ta' Madrid, seba' missjonijiet fl-istat attwali ta' Rio Grande do Sul fil-Brażil ġew ittrasferiti mingħand il-kontroll Spanjol għall-kontrol Portugiż. It-tribujiet Guaraní nattivi ma kinux kuntenti li l-artijiet tagħhom kienu se jgħaddu għand il-Portugall (l-għadu tagħhom għal iktar minn seklu) u rribellaw kontra d-deċiżjoni; dan wassal għall-Gwerra tal-Guarani. Fl-Ewropa, fejn il-Ġiżwiti kienu taħt attakk, ġew akkużati li appoġġaw ir-ribelljoni u ġew ipperċepiti bħala difensuri tal-popli nattivi. Fl-1758, il-Ġiżwiti ġew akkużati li għamlu konfoffa biex jinqatel ir-re tal-Portugall, magħrufa bħala l-konfoffa ta' Távora. Il-membri kollha tas-Soċjetà ta' Ġesù tkeċċew mit-territorji Portugiżi fl-1759, u mit-territorji Franċiżi fl-1764. Fl-1766, il-Ġiżwiti ġew akkużati li kkawżaw l-Irvelli ta' Esquilache f'Madrid; konsegwentement fi Frar 1767, Karlu III ta' Spanja ffirma digriet irjali b'ordnijiet ta' tkeċċija għall-membri kollha tas-Soċjetà ta' Ġesù mit-territorji Spanjoli.

Minn hemm 'il quddiem, l-amministrazzjoni spiritwali u dik lajka ġew isseparati b'mod strett. Fi żmien it-tkeċċija, 25 Ġiżwita kienu jaqdu popolazzjoni ta' mill-inqas 24,000 ruħ, fl-għaxar missjonijiet taċ-Chiquitania. Il-proprjetajiet tal-missjonijiet ta' Chiquitos kienu jinkludu 25 estancias (ranches) b'31,700 bhima tal-ifrat u 850 żiemel. Fil-libreriji fi ħdan l-insedjamenti kienu maħżuna 2,094 volum.

Sa Settembru 1767, il-Ġiżwiti kollha għajr erba' kienu telqu miċ-Chiquitania, u dawn telqu wkoll f'April ta' wara. L-Ispanjoli kkunsidraw li kien essenzjali li l-insedjamenti jinżammu bħala żona ta' lqugħ kontra l-espansjoni Portugiża. L-arċisqof ta' Santa Cruz de la Sierra, Francisco Ramón Herboso, stabbilixxa sistema ġdida ta' gvern, simili ħafna għal dik stabbilita mill-Ġiżwiti. Huwa stipula li kull missjoni kellha titmexxa minn żewġ patrijiet (lajċi) parrokkjali, wieħed biex jieħu ħsieb il-ħtiġijiet spiritwali u l-ieħor biex jieħu ħsieb l-affarijiet l-oħra kollha – politiċi u ekonomiċi – tal-amministrazzjoni tal-missjonijiet. Bidla waħda kienet li l-Indjani kienu jitħallew jagħmlu kummerċ. Fil-prattika, l-iskarsezza ta' membri tal-kleru u l-kwalità baxxa ta' dawk maħtura mill-isqof – li kważi kollha ma kinux jitkellmu bil-lingwa tal-popli lokali u f'xi każijiet lanqas kienu għamlu s-sagrament tal-ordni sagri – wasslu għal deklin ġenerali rapidu tal-missjonijiet. Il-patrijiet kisru wkoll il-kodiċijiet etiċi u reliġjużi, b'approprjazzjoni tal-parti l-kbira tal-introjtu tal-missjonijiet, u ħeġġew il-kummerċ b'kuntrabandu mal-Portugiżi.

Fi żmien sentejn mit-tkeċċija, il-popolazzjoni tal-missjonijiet ta' Chiquitos niżlet għal inqas minn 20,000 ruħ. Madankollu, minkejja d-deklin ġenerali tal-insedjamenti, il-binjiet tal-knejjes saritilhom manutenzjoni sew, u f'xi każijiet tkabbru mill-abitanti tal-irħula. Il-kostruzzjoni tal-Knisja ta' Santa Ana de Velasco saret f'dan il-perjodu. Bernd Fischermann, antropologu li studja ċ-Chiquitano, jissuġġerixxi tliet raġunijiet li ċ-Chiquitano ppreservaw il-wirt tal-Ġiżwiti anke wara li tkeċċew: il-memorja tal-prosperità tagħhom mal-Ġiżwiti; ix-xewqa li jidhru bħala Kristjani ċivilizzati mal-mestizos u man-nies ta' karnaġjon bajda; u biex jippreservaw l-etniċità li oriġinat minn taħlita ta' diversi gruppi kulturalment distinti fużi permezz ta' lingwa komuni infurzata u d-drawwiet li ġew mgħallma mill-Ġiżwiti.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chiquitos.jpg|alt=Two men and two women. The men wear necklaces with crosses around their necks. One of the women wears a necklace the other shown from the back has braided hair. Three of them wear wide robes, the third wears a shirt and kneelength trousers.|daqsminuri|Indjani kkonveritit ta' Chiquitos fi tpinġija ta' Alcide d'Orbigny tal-1831.
F'Jannar 1790, l-Udjenza ta' Charcas temmet il-ġestjoni ħażina tad-djoċesi, u l-affarijiet temporali ġew iddelegati lill-amministraturi ċivili, bit-tama li l-missjonijiet ikollhom iktar suċċess ekonomiku. 60 sena wara t-tkeċċija tal-Ġiżwiti, il-knejjes baqgħu ċentri attivi ta' qima, bħalma rrapporta n-naturalist Franċiż Alcide d'Orbigny matul il-missjoni tiegħu lejn l-Amerka t'Isfel fl-1830 u fl-1831. Għalkemm battiet sew ekonomikament u politikament, il-kultura stabbilita mill-Ġiżwiti kienet għadha evidenti. Skont d'Orbigny, il-mużika ta' quddiesa tal-Ħadd f'San Xavier kienet aħjar minn dik li kien sema' fl-iżjed bliet għonja tal-Bolivja. Il-popolazzjoni tal-missjonijiet taċ-Chiquitania niżlet għal rekord ta' madwar 15,000 abitant fl-1830. Fl-1842, il-Konti de Castelnau żar l-inħawi, u meta rrefera għall-Knisja ta' Santa Ana de Velasco, stqarr: "Din il-binja mill-isbaħ, imdawra bil-ġonna, hija waħda mill-iżjed veduti impressjonanti li wieħed qatt jista' jimmaġina".

Madankollu, sal-1851 is-sistema tar-riduzzjonijiet tal-missjonijiet kienet għebet. Il-mestizos li marru joqogħdu fl-inħawi biex jaħtfu l-artijiet bdew jisbqu l-popolazzjoni indiġena oriġinali. Permezz l-ewwel nett tal-ħolqien tal-Provinċja ta' José Miguel de Velasco fl-1880, iċ-Chiquitania nqasmet f'ħames diviżjonijiet amministrattivi. Bis-snin tad-deheb għal-lastiku fil-bidu tas-seklu 20, iktar nies ġew jinsedjaw l-inħawi u stabbilew haciendas kbar, u b'hekk l-attivitajiet ekonomiċi flimkien mal-popli nattivi telqu mill-irħula.

Fl-1931, l-amministrazzjoni spiritwali tal-missjonijiet ingħatat lill-missjunarji Franġiskani li kienu jitkellmu bil-Ġermaniż. Il-kontroll ekkleżjastiku reġa' għadda f'idejn l-inħawi bil-ħolqien tal-Vikarjat Appostoliku ta' Chiquitos f'San Ignacio f'dik is-sena. Il-knejjes mhux biss kienu jaqdu lill-abitanti mestizo tal-villaġġi iżda kienu jintużaw ukoll bħala ċentri spiritwali għall-ftit nies indiġeni li kien għad fadal u li kienu jgħixu fil-periferija.

Fl-1972, l-arkitett Żvizzeru li mbagħad sar patri Ġiżwita, Hans Roth, beda proġett estensiv ta' restawr tal-knejjes missjunarji u ta' bosta binjiet kolonjali li kienu fi stat ta' fdalijiet. Dawn il-knejjes għadhom jeżistu fil-forma attwali tagħhom bis-saħħa tal-isforz ta' Roth, li ħadem fuq ir-restawr flimkien ma' ftit kollegi u bosta nies lokali sa mewtu fl-1999. Ix-xogħlijiet ta' restawr komplew b'mod sporadiku sal-bidu tas-seklu 21 taħt tmexxija lokali.

Sitta mir-riduzzjonijiet tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1990. Il-knejjes ta' San Ignacio de Velasco, Santiago de Chiquitos u Santo Corazón ġew rikostruwiti minn fuq s'isfel u mhumiex parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. F'San Juan Bautista fadal biss xi fdalijiet. L-UNESCO elenkat is-sit peress li rrikonoxxiet l-adattament tal-arkitettura reliġjuża Kristjana għall-ambjent lokali u l-arkitettura unika espressa fil-kolonni u fil-balavostri tal-injam. Dan l-aħħar l-ICOMOS, il-Kunsill Internazzjonali tal-Monumenti u tas-Siti, wissa li l-kumpless arkitettoniku tradizzjonali li jifforma s-sit sar vulnerabbli wara xi riformi agrarji mill-1953 li heddew l-infrastruttura soċjoekonomika fraġli tar-reġjun. Fi żmien in-nominazzjoni tas-sit, is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO ġie protett mill-kumitat Pro Santa Cruz, Cordecruz, Plan Regulador de Santa Cruz, u l-uffiċċji tas-sindki lokali tal-irħula tal-missjonijiet.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Il-Missjonijiet tal-Ġiżwiti ta' Chiquitos ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1990.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

 Komponenti 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Javier_church.JPG|alt=A church and bell-tower in frontal view. The whitish facade is decorated with motifs painted in orange. A wooden cross is positioned at the top of the roof.|lemin|160x160px| 

 San Xavier 

 16.2748°S 62.5072°W

Inizjalment stabbilita fl-1691, il-missjoni ta' San Xavier kienet l-ewwel missjoni minn dawk elenkati fis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fl-1696, minħabba l-inkursjoni tal-Paulistas mill-Brażil fil-Lvant, il-missjoni ġiet rilokata lejn ix-xmara San Miguel. Fl-1698, ġiet rilokata eqreb lejn Santa Cruz, iżda fl-1708 ġiet imċaqilqa lil hinn biex l-Indjani jiġu protetti mill-Ispanjoli. L-abitanti oriġinali ta' San Xavier kienu t-tribù Piñoca. Il-knisja nbniet bejn l-1749 u l-1752 mill-arkitett u l-Ġiżwita Żvizzeru Fra Martin Schmid. L-iskola u l-knisja, kif ukoll karatteristiċi oħra tal-arkitettura residenzjali, għadhom viżibbli sal-lum fil-villaġġ. Il-missjoni ta' San Xavier ġiet irrestawrata minn Hans Roth bejn l-1987 u l-1993.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Rafael_de_Velasco_001.JPG|alt=Interior view facing main entrance, church, San Rafael de Velasco, Bolivia|lemin|160x160px| 

 San Rafael de Velasco 

 16.7869°S 60.6738°W

Il-missjoni ta' San Rafael de Velasco kienet it-tieni missjoni li nbniet mis-sitta li tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Il-missjoni ġiet stabbilita fl-1695 mill-Ġiżwiti Fra Juan Bautista Zea u Fra Francisco Hervás, u ġiet imċaqilqa kemm-il darba. Il-missjoni kellha tiġi mċaqilqa fl-1701 u fl-1705 minħabba t-tifqigħat ta' epidemiji fir-reġjun. Fl-1719 il-missjoni reġgħet ġiet imċaqilqa għal darb'oħra minħabba n-nirien. Fra Martin Schmid bena l-knisja bejn l-1747 u l-1749, u din għadha teżisti. Il-missjoni ta' San Rafael de Velasco ġiet irrestawrata bejn l-1972 u l-1996 bħala parti mill-proġett ta' restawr ta' Hans Roth.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Jos%C3%A9_de_Chiquitos_001.JPG|alt=Mission complex, San José de Chiquitos, Bolivia|lemin|160x160px| 

 San José de Chiquitos 

 17.8456°S 60.7405°W

Stabbilita fl-1698 mill-Ġiżwiti Fra Felipe Suárez u Fra Dionosio Ávila, il-missjoni ta' San José de Chiquitos kienet it-tielet missjoni li nbniet minn dawk tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Għall-ewwel, il-missjoni kienet abitata mit-tribù Piñoca. Il-knisja nbniet bejn l-1745 u l-1760 minn arkitett mhux magħruf. Inbniet bil-ġebel, għad-differenza tal-knejjes tal-missjonijiet l-oħra fl-inħawi li nbnew bil-ħuxlief, bit-tajn u bl-injam lokali. Il-missjoni hija waħda minn erbgħa li għad fadal fil-pożizzjoni oriġinali tagħhom. Kappella mortwarja (1740), il-knisja (1747), kampnar (1748), dar għall-patrijiet (colegio) u workshops (it-tnejn li huma tal-1754) għadhom jeżistu, u ġew rinnovati mill-proġett ta' restawr ta' Hans Roth bejn l-1988 u l-2003. L-isforzi ta' restawr għadhom isiru sal-lum.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kerk_Conception_Exterieur.jpg|alt=A church and bell-tower in frontal view. The whitish facade is decorated with motives painted in orange. A cross is positioned at the top of the roof.|lemin|160x160px| 

 Concepción 

 16.1344°S 62.024696°W

Ir-raba' missjoni tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, il-missjoni ta' Concepción, inizjalment ġiet stabbilita fl-1699 mill-patrijiet Ġiżwiti Fra Francisco Lucas Caballero u Fra Francisco Hervás. Missjoni fil-qrib, San Ignacio de Boococas, ġiet inkorporata fl-1708. Il-missjoni ġiet imċaqilqa tliet darbiet: fl-1707, fl-1708 u fl-1722. Il-missjoni kienet abitata miċ-Chiquitanos, l-ikbar tribù fir-reġjun. Il-knisja tal-missjoni nbniet bejn l-1752 u l-1756 minn Fra Martin Schmid u Fra Johann Messner. Mill-1975 sal-1996, il-missjoni ġiet rikostruwita bħala parti mill-proġett ta' restawr ta' Hans Roth.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Miguel_church.JPG|alt=A church and stone bell-tower in three-quarter view. The whitish facade of the church is decorated with motives painted in orange. A wooden cross is positioned at the top of the roof.|lemin|155x155px| 

 San Miguel de Velasco 

 16.6986°S 60.9681°W

Il-ħames missjoni tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, dik ta' San Miguel de Velasco, ġiet stabbilita mill-Ġiżwiti Fra Felipe Suarez u Fra Francisco Hervás fl-1721. Il-missjoni ta' San Miguel nibtet mill-missjoni ta' San Rafael de Velasco, fejn il-popolazzjoni kienet kibret wisq. Il-knisja tal-missjoni nbniet bejn l-1752 u l-1759, x'aktarx minn Fra Johann Messner, kollaboratur jew student ta' Fra Martin Schmid. Il-knisja ġiet irrestawrata minn Hans Roth bejn l-1979 u l-1983.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Santa_Ana_church.JPG|alt=A wooden bell-tower and a church from in frontal view beyond a grassy area. A cross is positioned at the top of the roof.|lemin|160x160px| 

 Santa Ana de Velasco 

 16.5841°S 60.6888°W

Il-missjoni ta' Santa Ana de Velasco kienet l-aħħar fost dawk tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li ġiet stabbilita. Ġiet stabbilita mill-patri Ġiżwita Fra Julian Knogler fl-1755. L-abitanti nattivi oriġinali tal-missjoni kienu t-tribujiet Covareca u Curuminaca, li kienu jitkellmu djaletti tal-lingwa Otuke. Il-knisja tal-missjoni ġiet iddisinjata wara t-tkeċċija tal-Ġiżwiti bejn l-1770 u l-1780 minn arkitett mhux magħruf u nbniet għalkollox mill-popolazzjoni indiġena. Il-kumpless, li jikkonsisti mill-knisja, mill-kampnar, mis-sagristija u minn pjazza bil-ħaxix imdawra bid-djar, jitqies li huwa l-iktar wieħed fidil għall-pjanta oriġinali tar-riduzzjonijiet tal-Ġiżwiti. Mill-1989 sal-2001, il-missjoni saritilha restawr parzjali permezz tal-isforzi ta' Hans Roth u tat-tim tiegħu.

 Arkitettura 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Regi%C3%B3n_de_los_Llanos_San_Ignacio_Santa_Cruz_Bolivia.jpg|alt=Grasslands interspersed by palm and other trees.|daqsminuri|Pajsaġġ tipiku fiċ-Chiquitania.
Fid-disinn tagħhom tar-riduzzjonijiet, il-Ġiżwiti ġew ispirati mill-"bliet ideali" kif deskritti fix-xogħlijiet bħal Utopia u Arcadia, miktuba rispettivament mill-filosfi Ingliżi tas-seklu 16 Thomas More u Philip Sidney. Il-Ġiżwiti kellhom kriterji speċifiċi għall-bini tas-siti: postijiet b'ħafna injam għall-kostruzzjoni; biżżejjed ilma għall-popolazzjoni; ħamrija tajba għall-agrikoltura; u sikurezza mill-għargħar matul l-istaġun tax-xita. Għalkemm il-biċċa l-kbira tal-missjonijiet fiċ-Chiquitania ġew rilokati mill-inqas darba fi żmien il-Ġiżwiti, erba' minn għaxar irħula baqgħu fis-siti oriġinali tagħhom. L-injam, it-tajn u l-ħuxlief kienu l-materjali prinċipali li kienu jintużaw għall-kostruzzjoni tal-insedjamenti.

 Konfigurazzjoni tal-missjoni 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Concepcion_de_Moxos_Layout.png|alt=Plan of a settlement with French labels showing buildings, fields, a river, lakes and roads laid out as described in the text.|lemin|daqsminuri|Il-konfigurazzjoni tal-missjoni tal-Ġiżwiti ta' Concepción de Moxos, bil-karatteristiċi ewlenin kollha tal-missjonijiet ta' Chiquitos.
L-arkitettura u l-konfigurazzjoni interna ta' dawn il-missjonijiet kienu jsegwu skema li ġiet ripetuta iktar 'il quddiem b'xi varjazzjonijiet fil-bqija tar-riduzzjonijiet missjunarji. F'Chiquitos, l-eqdem missjoni ta' San Xavier, iffurmat il-bażi għall-istil organizzattiv, li kien jikkonsisti minn struttura modulari, iċ-ċentru ffurmat minn pjazza rettangolari wiesgħa, bil-kumpless tal-knisja fuq naħa u d-djar tal-abitanti fuq it-tliet naħat l-oħra. L-organizzazzjoni ċċentralizzata tal-Ġiżwiti kienet tiddetta ċerta uniformità tal-kejliet u tad-daqsijiet. Minkejja li kienu bbażati fuq l-istess mudell bażiku, l-irħula ta' Chiquitos xorta waħda għandhom varjazzjonijiet notevoli. Pereżempju, l-orjentazzjoni tal-insedjamenti lejn il-punti kardinali kienet tvarja u kienet tiġi ddeterminata minn ċirkostanzi individwali.

 Pjazza 
Il-pjazza kienet żona kważi kwadra b'daqs li jvarja bejn 124 metru b'148 metru (407 piedi b'486 pied) fl-eqdem irħula ta' San Xavier u ta' San Rafael de Velasco u 166 metru b'198 metru (545 pied b'650 pied) f'San Ignacio de Velasco. Peress li kienu jintużaw għal skopijiet reliġjużi u ċivili, dawn kienu spazji fil-beraħ ħielsa minn kull veġetazzjoni għajr xi ftit siġar tal-palm madwar salib fiċ-ċentru tal-pjazza. Is-siġar tal-palm dejjem ħodor kienu simbolu tal-imħabba eterna, b'referenza apposta għas-Salm 92:12. Erba' kappelli jħarsu lejn is-salib ċentrali kienu jinsabu fl-irkejjen tal-pjazza u kienu jintużaw fil-purċissjonijiet. Kważi ma għadx fadal fdalijiet tal-kappelli fis-siti tal-missjonijiet, peress li sussegwentement il-pjazez ġew iddisinjati mill-ġdid biex jirriflettu l-istil ta' ħajja repubblikana u tal-mestizos prevalenti wara l-perjodu tal-Ġiżwiti. Il-biċċa l-kbira dan l-aħħar tkabbru wkoll. Tħawwlu siġar u arbuxxelli, u f'xi każijiet tpoġġew xi monumenti. Mill-għaxar missjonijiet oriġinali, il-pjazza f'Santa Ana de Velasco biss ma saritilhiex l-ebda bidla ewlenija, u għadha bid-dehra oriġinali tal-perjodu kolonjali, ta' spazju fil-beraħ bil-ħaxix.

 Djar 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vivienda_con_galeria.svg|alt=The cross section of a house with open roofed galleries on either side of the house.|lemin|daqsminuri|200x200px|Immaġni trasversali ta' dar Bolivjana b'galleriji miftuħa.
Id-djar tan-nattivi kellhom konfigurazzjoni ġejja għat-tul, u kienu rranġati f'linji paralleli estiżi mill-pjazza prinċipali fi tliet naħat. Dawk li kienu faċċata tal-pjazza oriġinarjament kienu okkupati mill-kapijiet tat-tribujiet indiġeni, u spiss kienu ikbar. L-arkitettura ta' dawn id-djar kienet sempliċi u kienet tikkonsisti minn kmamar kbar (6 metri b'4 metri), ħitan ħoxnin sa 60 ċentimetru (2 piedi), u b'saqaf magħmul mill-qasab (caña) u mill-injam (cuchi) sa għoli ta' 5 metri (16-il pied) fiċ-ċentru. Bibien doppji u galleriji miftuħa kienu jipprovdu protezzjoni mill-elementi. Dawn tal-aħħar kellhom funzjoni soċjali bħala postijiet fejn in-nies kienu jiltaqgħu, li għadha funzjoni li għadha teżisti sal-lum.

Matul l-aħħar 150 sena, din il-konfigurazzjoni ġiet sostitwita mill-arkitettura kolonjali Spanjola tas-soltu bi blokok kwadri kbar bi btieħi interni. Fdalijiet tad-disinn inizjali għadhom viżibbli f'San Miguel de Velasco, f'San Rafael de Velasco u f'Santa Ana de Velasco, li kienu postijiet li ma tantx kienu esposti għall-modernizzazzjoni daqs l-insedjamenti l-oħra.

 Kumpless tal-knisja 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Javier_church_courtyard.JPG|alt=A church courtyard with a sundial in the center of the courtyard and a wooden bell-tower in the corner of the courtyard. The bell tower consists of a roofed platform supported by four wooden columns. Stairs lead up to the platform. The sundial is located at the end of a wooden column.|lemin|daqsminuri|Il-bitħa interna tal-Knisja ta' San Xavier bl-arloġġ tax-xemx u t-torri tal-kampnar.
Mar-raba' naħa tal-pjazza hemm iċ-ċentri reliġjużi, kulturali u kummerċjali tal-irħula. Minbarra l-knisja, li kienet tiddomina l-kumpless, kien ikun hemm kappella mortwarja, torri u colegio jew "kulleġġ/skola", ikkollegati permezz ta' ħajt tul in-naħa tal-pjazza. Wara l-ħajt u lil hinn mill-pjazza kien ikun hemm bitħa bil-kwartieri residenzjali għall-patrijiet jew għall-viżitaturi, kmamar għall-affarijiet tal-kunsill lokali tal-irħula, għall-mużika u għall-ħżin, kif ukoll workshops, li sikwit kienu jkunu mdawra madwar it-tieni bitħa. Wara l-binjiet normalment kien ikun hemm ġnien ikkultivat bil-ħxejjex imdawwar b'ħajt u ċimiterju. Iċ-ċimiterji u l-workshops għebu għalkollox mill-insedjamenti bil-missjonijiet, filwaqt li elementi oħra tal-kumpless tal-knisja għadhom jeżistu sa ċertu punt. Żewġ torrijiet tal-ġebel (f'San Juan Bautista u f'San José de Chiquitos) u wieħed tal-ħuxlief u tat-tajn (f'San Miguel de Velasco) imorru lura għal żmien il-Ġiżwiti. Oħrajn inbnew iktar reċentement jew huma frott ix-xogħol ta' konservazzjoni u ta' restawr immexxi minn Roth lejn l-aħħar tas-seklu 20. Bosta minnhom huma kostruzzjonijiet għoljin tal-injam miftuħin fuq kull naħa. Mill-iskejjel tal-Ġiżwiti ġew ippreservati għalkollox dawk f'San Xavier u f'Concepción biss. Bħad-djar tar-residenti indiġeni, il-binjiet tal-kumpless tal-knisja kienu jkun ta' sular wieħed.

 Knisja 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chiquitos_mission_church_plan.svg|alt=Two rows of columns inside the church form three aisles. In the two corners of the church on the altar side there are two rooms partitioned off. Along the front of the church and both outer sides runs another line of columns.|lemin|daqsminuri|Pjanta skematika tal-knejjes f'San Xavier, f'Concepción, f'San Rafael de Velasco u f'San Miguel de Velasco.
Ladarba kien jiġi stabbilit insedjament, il-missjunarji kienu jaħdmu flimkien mal-popolazzjoni nattiva u kienu jibdew jibnu l-knisja, li kienet isservi bħala ċentru edukattiv, kulturali u ekonomiku tar-raħal. Il-knisja inizjali f'kull missjoni (għajr f'Santa Ana de Velasco) kienet tkun temporanja, essenzjalment xejn iktar minn kappella u kienet tinbena malajr kemm jista' jkun bl-injam lokali, mingħajr tiżjin għajr għal artal sempliċi. Inġenerali, il-kapulavuri tal-Ġiżwiti li naraw illum inbnew diversi deċennji wara l-istabbiliment tal-insedjamenti. Fra Martin Schmid, patri u kompożitur Żvizzeru, kien l-arkitett ta' mill-inqas tlieta minn dawn il-knejjes missjunarji: San Xavier, San Rafael de Velasco u Concepción. Schmid żewweġ elementi tal-arkitettura Kristjana mad-disinn tradizzjonali lokali biex joħloq stil Barokk-Mestizo uniku. Schmid żied kwotazzjoni mill-Ġenesi 28:17 fuq id-daħla prinċipali ta' kull waħda mit-tliet knejjes. F'San Xavier il-kwotazzjoni hija bl-Ispanjol: CASA DE DIOS Y PUERTA DEL CIELO; fiż-żewġ knejjes l-oħra l-kwotazzjoni hija bil-Latin: DOMUS DEI ET PORTA COELI, jiġifieri "Id-Dar t'Alla u l-bieb għall-ġenna".

Il-kostruzzjoni tal-knejjes irrestawrati li naraw illum tmur lura għall-perjodu bejn l-1745 u l-1770 u hija kkaratterizzata mill-użu ta' materjali naturali li kienu disponibbli lokalment bħall-injam, li kien jintuża fil-kolonni mnaqqxin, fil-pulpti u fil-kxaxen. Ġie miżjud tiżjin artistiku saħansitra wara t-tkeċċija tal-Ġiżwiti fl-1767 sal-ħabta tal-1830. Uħud mill-artali nksew bid-deheb. Sikwit il-ħitan tal-knejjes tal-missjonijiet kienu jkunu magħmula mill-ħuxlief u mit-tajn, l-istess materjal li kien jintuża għad-djar tan-nattivi. F'San Rafael de Velasco u f'San Miguel de Velasco, kien jintuża wkoll il-mica mal-ħitan, biex b'hekk donnhom ileqqu u jkanġu. Il-kostruzzjoni tal-knisja f'San José de Chiquitos hija l-eċċezzjoni: ispirata minn mudell Barokk mhux magħruf, kellha faċċata tal-ġebel. L-unika eżempju ieħor fejn intuża l-ġebel fuq skala kbira hija l-kostruzzjoni ta' San Juan Bautista, għalkemm fadal biss il-fdalijiet ta' torri.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Javier_church_interior.JPG|alt=The nave of a church in three-quarter view and the left aisle with windows. The interior is dominated by white and bright orange colors. At the back, there is an altar with a statue surrounded by a five-paneled reredos.|daqsminuri|Il-Knisja ta' San Xavier minn ġewwa.
Il-knejjes kollha jikkonsistu minn oqfsa tal-injam bil-kolonni mwaħħlin fl-art, biex b'hekk jipprovdu stabbiltà lill-binjiet u jirfdu s-saqaf miksi bil-madum. Il-ħitan tal-ħuxlief u tat-tajn kienu jinbnew direttament mal-art, virtwalment indipendenti mill-kostruzzjoni tal-injam, u ma kellhomx funzjoni ta' riffieda. Portiċi u zuntier kbir imsaqqaf kienu jipprovdu rpar mix-xita tropikali qawwija. L-art kienet tkun miksija bil-madum, li bħal dak tas-saqaf, kien jiġi prodott lokalment. Il-knejjes għandhom dehra qisha ta' matmura, iżda ta' daqs monumentali (wisa': 16–20 metru (52–66 pied), tul: 50–60 metru (160–200 pied), għoli: 10–14-il metru (33–46 pied)), u kienu jesgħu sa iktar minn 3,000 ruħ, bi struttura wiesgħa u bi truf tal-bejt baxxi u distintivi. Dan l-istil huwa evidenti wkoll fil-metodu ta' kostruzzjoni tad-djar tan-nattivi.

Il-kostruzzjoni tal-knejjes kienet teħtieġ sforz kbir mill-komunità u kienet tinvolvi lil mijiet ta' mastrudaxxi indiġeni. Fra José Cardiet iddeskriva l-proċess:Dawn il-binjiet kollha nbnew b'mod differenti minn kif kienu jinbnew il-binjiet fl-Ewropa: peress li jinbena l-ewwel is-saqaf u wara l-ħitan. L-ewwel jitwaħħlu zkuk kbar tas-siġar fil-ħamrija u jinħadmu bil-lexxuna. Fuqhom kienu jitpoġġew ix-xorok u x-xambrelli; u fuqhom injam ieħor li kien jissakkar ġo xulxin permezz ta' ġonot, u wara jitpoġġew il-folji tal-landa għas-saqaf u għall-bejt; imbagħad kienu jiġu stabbiliti l-pedamenti tal-ġebel, u madwar żewġ jew tliet filati 'l fuq mill-wiċċ tal-ħamrija, kienu jinbnew il-ħitan tal-ħuxlief u tat-tajn. Iz-zkuk jew il-pilastri tal-injam, li kienu jissejħu horcones, kienu jibqgħu fil-parti ċentri tal-ħitan, u b'hekk kienu jerfgħu l-piż kollu tas-saqaf mingħajr l-ebda piż fuq il-ħitan. Fin-navati ċentrali u fejn kien jinbena l-ħajt, kienu jitħaffru toqob fondi 9 piedi, u b'makkinarju arkitettoniku kienu jiddaħħlu l-horcones imnaqqxa bħala kolonni. 3 metri (9 piedi) minnhom kienu jibqgħu ġol-ħamrija u ma kinux ikunu mnaqqxa, biex b'hekk parti mill-għeruq tas-siġar kienu jitħallew hemmhekk ħalli jkunu iktar b'saħħithom, u dawn il-partijiet kienu jinħarqu biex jirreżistu l-umdità.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Javier_church_porch.JPG|alt=A wooden door of the main entrance to the church and wooden roof of the front porch. The whitish wall is decorated with floral motives painted in orange and a large oval window surrounded by flower petals is located above the door.|lemin|daqsminuri|Il-faċċata taz-zuntier ta' quddiem tal-Knisja ta' San Xavier b'tieqa ovali kbira tat-tip oeil-de-boeuf.
Il-ħitan kienu jiġu mżejna b'gwarniċi, b'forom, b'pilastri u xi kultant b'arkati li ma jinfdux. L-ewwel il-ħitan kienu jingħataw kisja ġibs, ramel, ħuxlief u tajn, kemm minn ġewwa kif ukoll minn barra. Fuq il-ġir imkaħħal mal-ħitan kienu jingħataw passati bi sfumaturi lewn il-ħamrija, u bħala tiżjin kienu jiżdiedu elementi tal-flora u tal-fawna, kif ukoll anġli, qaddisin u motivi ġeometriċi. Kif imsemmi hawn fuq, f'xi każijiet kienet tintuża l-mica għat-tiżjin tal-ħitan, tal-kolonni u tax-xogħlijiet tal-injam. Karatteristika prinċipali tal-knejjes kienu t-twieqi ovali kbar tat-tip oeil-de-boeuf, imdawrin b'riljievi ta' petali, fuq il-bibien prinċipali.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kerk_Conception_Detail.jpg|alt=A painting on carved wood showing various people, among others: American Indians, a black person, two European-looking persons. The central figure is St. Paul, with a halo holding a book with red cover in his left and a sword in his right hand.|daqsminuri|Ir-reredos moderni wara l-artal fil-Katidral ta' Concepción.
Il-knejjes kien ikollhom tliet korsiji, maqsumin b'kolonni tal-injam, imnaqqxin b'tali mod li jidhru qishom mibrumin bħal dawk tal-baldakkin ta' San Pietru fil-Bażilika ta' San Pietru fil-Vatikan. Saż-żminijiet moderni, ma kienx hemm bankijiet fil-knejjes; b'hekk il-kongregazzjoni kienet toqgħod għarkopptejha jew bilqiegħda mal-art. Varjetà ta' opri tal-arti fini jżejnu l-knejjes minn ġewwa, b'mod partikolari l-artali tagħhom, li xi kultant kienu jkunu miksijin bid-deheb, bil-fidda jew bil-mica. Il-pulpti huma tassew notevoli, tal-injam miżbugħ b'kuluri jgħajtu u mirfudin b'sireni mnaqqxin. Il-pulptu fil-knisja ta' San Miguel de Velasco fih motivi li oriġinaw mill-veġetazzjoni lokali. Jeżistu wkoll elementi speċifiċi tal-missjonijiet ta' Chiquitos f'tiżjin ieħor. L-artali tal-knejjes ta' San Xavier u ta' Concepción jinkludu pitturi ta' Ġiżwiti notevoli flimkien man-nies indiġeni. Għad fadal xi ftit skulturi oriġinali fir-retablos li spiss juru lill-Madonna, il-kurċifissjoni u l-qaddisin, imnaqqxin fl-injam u mbagħad impittrin. Dawn l-iskulturi joħorġu fid-dieher stil uniku għar-reġjun ta' Chiquitos, li jvarja minn dak tar-riduzzjonijiet fil-Paragwaj jew fl-artijiet għoljin tal-Bolivja. It-tradizzjoni tat-tinqix tal-figuri ġiet ippreservata sal-lum fil-workshops fejn għadhom jitnaqqxu l-kolonni, il-pinnakli u t-twieqi għall-knejjes jew għall-kappelli ġodda jew irrestawrati fl-inħawi. Barra minn hekk, għadhom jitnaqqxu anġli dekorattivi u figuri oħra għas-suq tat-turisti.

 Restawr 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Se%C3%B1or._de_San_Xavier1.jpg|alt=A statue of St. Peter placed on a pedestal in front of an entrance to the church. The facade of the church and inside is lit up and people are standing around the statue.|lemin|daqsminuri|200x200px|Statwa ta' San Pietru fid-daħla prinċipali tal-Knisja ta' San Xavier.
Il-knejjes missjunarji huma l-kapulavuri arkitettoniċi reali tal-inħawi. Hans Roth beda proġett importanti ta' restawr f'dawn il-knejjes missjunarji fl-1972. F'San Xavier, f'San Rafael de Velasco, f'San José de Chiquitos, f'Concepción, f'San Miguel de Velasco u f'Santa Ana de Velasco, il-knejjes sarilhom restawr metikoluż. Fis-snin 60 tas-seklu 20, il-knisja ta' San Ignacio de Velasco ġiet sostitwita b'kostruzzjoni moderna; fis-snin 90 tas-seklu 20, Hans Roth u ħaddiema sħabu qarrbu r-restawr kemm jista' jkun għall-binjiet oriġinali. Minbarra l-knejjes, Roth bena iktar minn mitt binja ġdida, inkluż skejjel u djar. Huwa stabbilixxa wkoll mużewijiet u arkivji.

Roth irriċerka u rkupra t-tekniki oriġinali li ntużaw għall-kostruzzjoni tal-knejjes qabel ir-restawr. Huwa bena infrastruttura ġdida tal-kostruzzjoni, tat-tiswija, tal-ħaddieda u tal-mastrudaxxi, u ħarreġ lin-nies lokali biex jitgħallmu l-artiġjanat tradizzjonali. Voluntiera Ewropej, organizzazzjonijiet mingħajr skop ta' profitt, il-Knisja Kattolika u l-Istitut tat-Tagħlim Bolivjan għenu fil-proġett.

Roth ikkonvinċa lill-abitanti lokali dwar l-importanza tax-xogħlijiet ta' restawr, li kienu jeħtieġu forza tax-xogħol kbira: tipikament bejn 40 u 80 ħaddiem fl-irħula b'popolazzjonijiet ta' bejn 500 u 2,000 ruħ kienu meħtieġa għar-restawr tal-knejjes. L-isforz jindika l-qawwa u l-impenn favur il-wirt kondiviż uniku fl-irħula. Dan ir-restawr irriżulta f'tqanqil mill-ġdid ta' tradizzjonijiet lokali u f'forza tax-xogħol ikkwalifikata.

 Referenzi kulturali 
Bosta elementi tal-jiem bikrin tal-missjonijiet tal-Ġiżwiti ntwerew fil-film The Mission, għalkemm il-film jipprova jixħet dawl fuq il-ħajja fil-missjonijiet Guaraní tal-Paragwaj, mhux dik fil-missjonijiet ta' Chiquitos, li kienu ferm iktar espressivi kulturalment. L-avvenimenti madwar it-tkeċċija tal-Ġiżwiti (l-Extrañamiento) jintwerew fir-reċta ta' Fritz Hochwälder Das heilige Experiment (Dawk li Huma b'Saħħithom huma Waħedhom). It-tnejn huma ambjentati fil-Paragwaj. Ġie ssuġġerit li Das heilige Experiment qanqlet interess fost l-istudjużi tas-seklu 20 fil-missjonijiet minsija tal-Ġiżwiti.

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Bolivja
Kategorija:Knejjes
Kategorija:Bolivja