Twyfelfontein

Twyfelfontein (bl-Afrikaans tfisser litteralment fawwara inċerta), uffiċjalment magħruf bħala ǀUi-ǁAis (bid-Damara/bin-Nama tfisser litteralment ġibjun tal-qbiż), huwa sit bit-tinqix tal-qedem fuq il-blat fir-Reġjun ta' Kunene fil-Majjistral tan-Namibja. Jikkonsisti minn fawwara f'wied li mal-ġnub tiegħu fih ix-xaqlibiet ta' muntanja ċatta tal-ġebel ramli li ma tantx tinżel wisq xita fuqha u li tesperjenza firxa wiesgħa ta' temperaturi binhar.

Is-sit ilu abitat għal 6,000 sena, l-ewwel minn kaċċaturi-ġemmiegħa u iktar 'il quddiem minn rgħajja Khoikhoi. Iż-żewġ gruppi etniċi kienu jużawha bħala post ta' qima u bħala post għat-twettiq ta' ritwali xamaniċi. Matul dawn ir-ritwali, inħolqu mill-inqas 2,500 tinqixa fuq il-blat, kif ukoll xi ftit tpittir fuq il-blat. Peress li fis-sit hemm waħda mill-ikbar konċentrazzjonijiet ta' petroglifiċi fl-Afrika, is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007.

 Storja 
Il-wied ta' Twyfelfontein ġie abitat minn kaċċaturi-ġemmiegħa ta' Żmien il-Ħaġar tal-grupp kulturali ta' Wilton madwar 6,000 sena ilu. Dan il-grupp wettaq il-biċċa l-kbira tat-tinqix u x'aktarx it-tpittir kollu fuq il-blat. Bejn 2,000 u 2,500 sena ilu, il-Khoikhoi, grupp etniku b'rabta mas-San (Bushmen), kien jokkupa l-wied, li dak iż-żmien kien magħruf bl-isem tiegħu bid-Damara/bin-Nama bħala ǀUi-ǁAis (ġibjun tal-qbiż). Il-Khoikhoi pproduċew ukoll tpittir fuq il-blat li jista' jiġi distint b'mod ċar mit-tinqix l-antik.Thomas, Dowson (2007). "Grave engravings". The UNESCO Courier (6). UNESCO: 4–5. ISSN 1993-8616.

L-inħawi ma ġewx abitati mill-Ewropej qabel il-perjodu ta' wara t-Tieni Gwerra Dinjija, meta nixfa kbira wasslet biex xi bdiewa li jitkellmu bl-Afrikaans (Boers) imorru jgħixu hemmhekk. Iktar 'il quddiem ir-raba' ġie akkwistat mill-gvern tal-apartheid bħala parti mill-Pjan ta' Odendaal u sar parti mill-bantustan ta' Damaraland. L-insedjaturi ta' karnaġjon bajda telqu fl-1965.Vogt, Andreas (2004). National Monuments in Namibia (1st ed.). Windhoek: Gamsberg Macmillan. pp. 35–37. ISBN 99916-0-593-2.

It-topografu Reinhard Maack, li skopra wkoll it-tpittir fuq il-blat tal-Mara l-Bajda f'Brandberg, irrapporta l-preżenza ta' tinqix fuq il-blat fl-inħawi fl-1921. Investigazzjoni iktar bir-reqqa twettqet biss wara li David Levin studja l-vijabbiltà tal-attività agrikola fl-1947. Huwa reġa' skopra l-fawwara iżda tħabat biex jasal għall-estrazzjoni ta' biżżejjed ilma biex isostni l-familja u l-merħla tiegħu. Bil-mod il-mod sar ossessjonat bid-dubji dwar il-kapaċità tal-fawwara, u ħabib tiegħu li kien jitkellem bl-Afrikaans beda jsejjaħlu David Twyfelfontein (David Dubji dwar il-Fawwara) minħabba f'hekk. Meta Levin xtara l-art u rreġistraha fl-1948, huwa taha l-isem ta' Twyfelfontein.Levin, Michiel; Goldbeck, Mannfred (2013). David Levin of Twyfelfontein : the unknown story. Gondwana history. Windhoek, in-Namibja: Gondwana Travel Centre (Pty) Ltd. ISBN 9789991688879. Filwaqt li spiss tiġi tradotta bħala fawwara dubjuża, traduzzjoni iktar bir-reqqa tal-kelma twyfel hija "inċerta"."Twyfelfontein: Die Quelle des Zweifels". Gondwana History (bil-Ġermaniż). 73.

Fl-1950 l-investigazzjoni xjentifika tal-arti fuq il-blat bdiet b'investigazzjoni minn Ernst Rudolph Scherz li ddeskriva iktar minn 2,500 tinqixa fuq 212-il ħaġra tal-ġebel ramli. Illum il-ġurnata huwa stmat li s-sit fih iktar minn 5,000 xbieha individwali.

 Pożizzjoni u deskrizzjoni 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rock_painting_in_Twyfelfontein3.jpg|daqsminuri|It-tpittir ta' raġel fuq il-blat.
Twyfelfontein jinsab fin-Nofsinhar tar-Reġjun ta' Kunene tan-Namibja, f'żona li qabel kienet magħrufa bħala Damaraland. Is-sit jinsab fuq ix-xtut tax-xmara Aba Huab fil-wied ta' Huab tal-formazzjoni tal-Għolja ta' Etjo. Il-blat li fuqu hemm l-arti jinsab f'wied imdawwar bix-xaqlibiet ta' muntanja ċatta tal-ġebel ramli. Akwifer ta' taħt l-art fuq saff impermeabbli tax-shale jsostni fawwara f'din iż-żona tassew niexfa. L-isem Twyfelfontein jirreferi għall-fawwara stess, għall-wied li fih il-fawwara, u fil-kuntest tal-ivvjaġġar u tat-turiżmu anke għal żona usa' li fiha attrazzjonijiet turistiċi oħra: it-tinqix fuq il-blat, il-formazzjonijiet ġeoloġiċi tal-Pajpijiet tal-Orgni, tal-Muntanja Maħruqa, tal-Krater ta' Doros, u tal-Foresta Petrifikata. Is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO jkopri ż-żona tat-tinqix u tat-tpittir fuq il-blat.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giraffe,_Twyfelfontein.jpg|daqsminuri|It-tinqix fuq il-blat ta' ġiraffa.
L-inħawi huma magħmula minn żona tranżizzjonali bejn semideżert, savanna u arbuxxelli li tirċievi inqas minn 150 millimetru (5.9 pulzieri) ta' xita fis-sena. It-temperaturi binhar ivarjaw bejn 10 u 28 °C (50 u 82 °F) fix-xahar xitwi ta' Lulju u bejn 21 u 35 °C (70 u 95 °F) fix-xahar sajfi ta' Novembru.

Twyfelfontein jinsab 20 km (12-il mil) fin-Nofsinhar tat-triq ewlenija C39 minn Sesfontein għal Khorixas. Minn hemmhekk is-sit huwa kkollegat permezz tat-triq distrettwali D3214. It-Twyfelfontein Country Lodge jinkludi mitjar taż-żrar. Il-loġġa, is-sit tal-kampeġġ, iċ-ċentru għall-viżitaturi u l-biċċa l-kbira tal-faċilitajiet turistiċi l-oħra jiġu ġestiti b'mod konġunt bejn is-sidien tal-loġġa u l-Entità tal-Konservazzjoni ta' Twyfelfontein-Uibasen.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_rock_art_-_Namibia.jpg|daqsminuri|It-tinqix fuq il-blat ta' ġiraffa u ta' bhejjem tal-ifrat.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Twyfelfontein_1.JPG|daqsminuri|Rinoċeront.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Twyfelfontein_3.JPG|daqsminuri|Żebra.
Iż-żona bl-arti fuq il-blat tikkonsisti minn ħmistax-il sit iżgħar li ġew introdotti minn Scherz fl-istħarriġ inizjali tiegħu tas-sit u dawn għadhom jintużaw biex tiġi deskritta l-pożizzjoni tal-opri tal-arti f'Twyfelfontein.
Nru tas-sitIsem tas-sit [Traduzzjoni]KoordinatiKontenut importanti1Nördlich des Zeremonienplatzes [Tramuntana mill-Post taċ-Ċerimonji]20°33′53″S 14°21′52″E 65 tinqixa fuq il-blat.
 2 ġiraffi kbar imnaqqxa b'oġġett bil-ponta fin.2Zeremonienplatz [Post taċ-Ċerimonji]20°34′15″S 14°22′11″E Iktar minn 175 tinqixa fuq il-blat.
 Għar bit-tpittir fuq il-blat.
 Tinqix rari ta' marki tal-idejn.3Die Sieben Tafeln [Is-Seba' Ħaġriet]20°34′27″S 14°22′38″E 150–175 tinqixa fuq il-blat.
 2 tinqixiet sovraimposti.
 Raggruppament ta' marka ta' sieq umana b'4 swaba' u ta' ġenitur u l-wild tiegħu/tagħha.4Periferija ta' Die Sieben Tafeln [Is-Seba' Ħaġriet]20°34′35″S 14°22′34″E 2 ġiraffi f'kundizzjoni eċċellenti.
 Xogħol mhux irfinut, x'aktarx ta' xakall.5Hasenblock [Blata tal-Liebru]20°34′45″S 14°22′23″E 40 tinqixa u 30 tpittir.
 18-il xbieha umana b'pożi differenti.
 Barri kudu bil-qrun u b'riġlejn ta' ġiraffa.6Kumpless Prinċipali tas-Sit ta' Twyfelfontein20°34′27″S 14°22′38″E Symbolfelsen [Blata tas-Simboli] bi xbihat ġeometriċi.
 Tpittir fuq il-blat b'pigmenti ħomor.7L-Għalqa tal-Ħaġar20°35′41″S 14°22′21″E 120 tinqixa fuq il-blat, iktar minn 200 ħofra semiċirkolari fil-blat.
 Xbieha ta' nagħma magħquda ma' ekwid b'linja b'oġġett bil-ponta.8Die große Wohnfläche [Żona l-Kbira tal-Għajxien]20°35′36″S 14°22′30″E 50 tinqixa fuq il-blat, 43 tpittir fuq il-blat, 70 xbieha ġeometrika.
 Kudu jiżfen ("Fabeltier").9Die südliche Wohnfläche [Żona tal-Għajxien tan-Nofsinhar]20°35′50″S 14°22′31″E 250 tinqixa fuq il-blat, 40 xbieha ġeometrika.
 Ġiraffa bi tliet linji mmewwġin ma' rasha.
 Riesenblock [ħaġra ġganteska] b'ġiraffa bilqiegħda.10Die rechte Talseite [In-Naħa tal-Lemin tal-Wied]20°35′51″S 14°22′30″E 75 tinqixa fuq il-blat fuq 15-il ħaġra.
 Löwenplatte [il-Ħaġra tal-Iljun] b'iljun antropomorfizzat.11Die linke Talseite [In-Naħa tax-Xellug tal-Wied]20°35′54″S 14°22′31″E 150 tinqixa fuq il-blat fuq 30 ħaġra; bejn wieħed u ieħor 24 xbieha ġeometrika.
 Affenplatte [Ħaġra tax-Xadina] b'figura umana mnaqqxa b'oġġett bil-ponta.
 Halbmondplatte [Ħaġra tan-Nofs Qamar] b'ġiraffa bilqiegħda.
 Iljunfant u rinoċeront ġganteski.12Der Westliche Berghang [Ix-Xaqliba tal-Għolja tal-Punent]20°35′53″S 14°22′29″E Carstenplatte [Ħaġra ta' Carsten] b'diversi tinqixiet ta' annimali b'oġġett bil-ponta.13Am Fuß des Westlichen Berghangs [Qiegħ tal-Għolja tal-Punent]20°35′52″S 14°22′26″E 120 tinqixa fuq il-blat u 10 blokok tal-blat.
 Blata b'diversi marki tal-annimali u b'felin b'seba' swaba'.14Beim Großen Malereiblock [Blokka Kbira tat-Tpittir]20°35′56″S 14°22′23″E 20 tinqixa u 25 tpittir f'għar.
 L-iżjed tpittir ippreservat fil-wied.15Beim Großen Malereiblock [Fil-Periferija tal-Blokka Kbira tat-Tpittir]20°35′58″S 14°22′13″E Raggruppament ta' tinqix fuq il-blat ta' annimali u ħofor semiċirkolari.

 Opri tal-arti 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dancing_Kudu_Twyfelfontein_Namibia.jpg|alt=A sandstone slab in horizontal position covered by a dark patina that appears greasy black as if dirtied by touch. In the middle of the slab is a clear white indentation of a fantasy creature with the body of an antelope and the torso and head of a human who appears to b shooting at something with a bow. The figure is surrounded by other engravings that appear geometric and have the color of the slab surface.|daqsminuri|It-tpittir Kudu jiżfen.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lion_Twyfelfontein_Namibia.JPG|alt=A dark brown sandstone slab littered with rock engravings in light brown. The engravings all show African animals, with a large giraffe on the left. At the centre is a fantasy creature of a lion with human toes and an impossibly long tail. At the tip of the tail there is a pugmark with six toes.|daqsminuri|It-tinqix fuq il-blat b'iljun bis-swaba' ta' raġel u denb twil ħafna.
Il-blat tal-ġebel ramli f'Twyfelfontein huwa miksi bl-hekk imsejjaħ verniċ tad-deżert, li huwa saff iebes li jidher kannella jew griż skur. It-tinqix fuq il-blat twettaq b'daqqiet b'oġġett bil-ponta qisu skalpell fuq dan is-saff, biex b'hekk kien jiġi espost il-blat ta' taħt b'lewn iktar ċar. Dan it-tinqix inħoloq matul perjodi differenti f'dawn l-aħħar eluf ta' snin. L-eqdem tinqix x'aktarx li sar xi 10,000 sena ilu, u l-ħolqien ta' xogħlijiet ġodda x'aktarx li ntemm bil-wasla tat-tribujiet ta' rgħajja għall-ħabta tal-1000 W.K. Tliet tipi differenti ta' tinqix fuq il-blat jistgħu jiġu distinti f'Twyfelfontein:

 xbihat ikoniċi (xbihat ta' annimali, ta' bnedmin u ta' ħlejjaq tal-fantasija);
 pittogrammi (arti ġeometrika fuq il-blat, bħal ċrieki b'oġġett bil-ponta jew ringieli ta' tikek);
 tinqix mill-użu ta' kuljum (ħofor tat-tħin, logħob, ħaġar mużikali).

Barra minn hekk, is-sit fih tpittir fuq il-blat fi 13-il post differenti, bi xbihat ta' bnedmin impittrin bl-okra ħamra f'sitt postijiet imkennija fil-blat. Okkorrenza simili ta' tpittir u ta' tinqix fuq il-blat hija rari ħafna.

Il-kaċċaturi-ġemmiegħa wettqu l-biċċa l-kbira tat-tinqix ikoniku u x'aktarx tat-tpittir kollu. It-tinqix jirrappreżenta annimali bħal rinoċeronti, iljunfanti, nagħmiet u ġiraffi, kif ukoll xbihat ta' marki umani u tal-annimali. Uħud mill-figuri, l-iktar prominenti fosthom tal-"Iljun Antropomorfizzat" — iljun b'denb tassew twil u mgħawweġ 'il fuq b'marka ta' sitt swaba' — juru t-trasformazzjoni tal-bnedmin f'annimali. Din it-trasformazzjoni u t-turija tal-annimali flimkien mal-marki tagħhom x'aktarx tindika li nħolqu bħala parti minn ritwali xamaniċi. L-iżjed perċezzjoni sempliċistika li juru biss tentattivi tal-kaċċaturi-ġemmiegħa biex jiksbu l-ikel issa hija maħsuba bħala wisq inġenwa.

It-tinqix tal-annimali li ċertament qatt ma għexu f'din iż-żona, bħall-iljun tal-baħar,Hardy, Paula; Firestone, Matthew D (2007). Botswana & Namibia (Multi Country Guide). Lonely Planet. p. 295. ISBN 978-1-74104-760-8. il-pingwini, u x'aktarx il-fjammingi jindikaw li l-kaċċaturi-ġemmiegħi jaf kienu jmorru sal-kosta li tinsab iktar minn 100 km (62 mil) 'il bogħod.Rice, Mary; Gibson, Craig (2003). Heat, Dust and Dreams: An Exploration of People and Environment in Namibia's Kaokoland and Damaraland. Struik Publishers. p. 47. ISBN 978-1-86872-632-5. Stħarriġ arkeoloġiku modern immexxi minn Sven Ouzman jiddubita dawn id-deskrizzjonijiet tal-investigazzjoni inizjali ta' Scherz u jiddeskrivi l-fawna mhux daqstant rikonoxxibbli faċilment bħala "annimali strambi" — xogħol mhux irfinut ta' annimali, x'aktarx ġiraffi, li kienu jgħixu f'Twyfelfontein.

Ir-rgħajja Khoikhoi pproduċew ix-xbihat ġeometriċi, x'aktarx biex juru gruppi ta' rgħajja. Huma ħolqu wkoll ix-xbihat iktar sempliċi fl-inħawi li kienu jintużaw għat-tħin u għal-logħob. Uħud mill-ħaġriet fihom marki mill-użu bħala ħaġar mużikali, li jagħmlu ħsejjes mhux tas-soltu meta jintlaqtu b'xi ħaġa.

 Arkeoloġija 
L-isem arkeoloġiku tas-sit huwa Twyfelfontein 534. Dan huwa maqsum fi 15-il sit iżgħar kif deskritt minn Scherz fl-1975. Fost l-oġġett li nstabu mis-sit hemm varjetà ta' għodod tal-ġebel magħmula l-iktar mill-kwarzit. It-tip u l-għamla ta' dawn l-għodod jindikaw mhux biss l-użu fuq il-blat iżda wkoll il-prevalenza ta' xogħlijiet tal-injam u tal-ġilda. Opri tal-arti bħal pendenti u żibeġ minn frammenti ta' qxur tal-bajd tan-nagħma instabu f'diversi postijiet. Mill-oġġetti tal-użu ta' kuljum, ġew skavati frammenti tal-karbonju maħruq u tal-għadam flimkien ma' frammenti ta' bċejjeċ tal-fuħħar mhux imżejna, għalkemm il-fuħħar jaf oriġina minn bdiewa iktar bikrin milli mill-kultura ta' Żmien il-Ħaġar li pproduċiet l-arti fuq il-blat.Viereck, A.; Rudner, J. (1957). "Twyfelfontein: A Centre of Prehistoric Art in South West Africa". The South African Archaeological Bulletin. 12 (45): 15–26. doi:10.2307/3886436. JSTOR 3886436.

Il-valur arkeoloġiku tas-sit ma fihx paragun mal-importanza tal-kollezzjoni tal-arti fuq il-blat. Madankollu, is-sejbiet jappoġġaw il-ħsieb tal-oriġini xamanika tat-tinqix minħabba l-fdalijiet tal-ikel mis-sit li ntwera li kienu għadam ta' għażżiela żgħar, ta' prokavji tal-blat u saħansitra ta' gremxul iktar milli tal-ispeċijiet il-kbar tax-xbihat.Schneider, Gabi (2004). The Roadside Geology of Namibia. Sammlung Geologischer Führer. Vol. 97. Berlin · Stuttgart: Gebrüder Borntraeger. p. 120. ISBN 3-443-15080-2.

 Protezzjoni u rikonoxximent 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Twyfelfontein.jpg|alt=A sandstone rock resembling the mouth of a lion. In the distance a patch of desert savanna is flanked by a table mountain.|xellug|daqsminuri|Il-formazzjoni tal-blat li qisha "ħalq ta' iljun" fil-quċċata tal-Wied ta' Huab.
Fil-15 ta' Awwissu 1952 iż-żona ġiet iddikjarata bħala Monument Nazzjonali mill-amministrazzjoni tal-Lbiċ tal-Afrika. Minkejja r-rikonoxximent bikri tiegħu, is-sit ma ġiex protett qabel l-1986 meta ż-żona kollha ġiet iddikjarata bħala riżerva naturali. B'hekk, ħafna mill-petroglifiċi ġarrbu xi ħsarat jew tneħħew. Barra minn hekk, xi viżitaturi ħallew il-graffiti tagħhom stess fuq il-blat tal-ġebel ramli.

Skont il-leġiżlazzjoni tan-Namibja, issa s-sit huwa protett skont it-Taqsima 54 tal-Att dwar il-Wirt Nazzjonali. Fl-2007, l-UNESCO approvat lil Twyfelfontein bħala l-ewwel Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fin-Namibja u bħala waħda mill-ikbar konċentrazzjonijiet ta' petroglifiċi fuq il-blat fl-Afrika. L-organizzazzjoni rrikonoxxiet "rekord koerenti u ta' kwalità għolja ta' prattiki ritwali marbuta mal-komunitajiet ta' kaċċaturi-ġemmiegħa [...] tul mill-inqas żewġ millenji" (il-kriterju (iii)), u "rabtiet bejn il-prattiki ritwali u ekonomiċi fl-assoċjazzjoni sagra apparenti tal-art biswit akwifer" (il-kriterju (v)). Twyfelfontein kien l-unika Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fin-Namibja sal-2013 meta mbagħad żdied il-Baħar tar-Ramel tan-Namibja.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tafoni_at_Twyfelfontein_(Namibia).jpg|daqsminuri|Tafoni f'Twyfelfontein.
Sabiex jiżgura li l-UNESCO telenka s-sit, il-gvern tan-Namibja ddefinixxa żona ta' lqugħ ta' 91.9 km2 (35.5 mil kwadru) biex jiġi protett il-pajsaġġ tal-madwar. Fil-qalba ta' 0.6 km2 (0.2 mili kwadri) tas-sit, ir-ragħa huwa ristrett u l-istabbiliment ta' faċilitajiet turistiċi huwa pprojbit. Għalkemm Twyfelfontein jitqies bħala "ġeneralment intatt", it-Twyfelfontein Country Lodge fi ħdan iż-żona ta' lqugħ tas-sit tat-tinqix fuq il-blat taz-"Zeremonienplatz" (Post taċ-Ċerimonji) huwa punt ta' tħassib għall-UNESCO, li ddikjarat li "dan ikkomprometta ferm l-integrità tat-tinqix fuq il-blat f'din iż-żona". Il-mogħdija għall-mixi ppermettiet lill-viżitaturi jkollhom aċċess bla superviżjoni u din titqies li tgħaddi wisq qrib ta' bosta mill-opri tal-arti fuq il-blat. Madankollu, il-ġestjoni tas-sit ittejbet mill-applikazzjoni tas-sit biex jiġi elenkat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, b'mod partikolari fir-rigward tal-ġestjoni tal-viżitaturi; issa ħadd ma jista' jmur jimxi tul il-mogħdija mingħajr superviżjoni.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Twyfelfontein jew ǀUi-ǁAes ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

 Iktar qari 

 Ouzman, Sven. "Rock Art of Twyfelfontein, Namibia, Africa. Twyfelfontein Site Report". Bradshaw Foundation.

 Scherz, Ernst-Rudolf (1975). Felsbilder in Südwest-Afrika. Teil II: Die Gravierungen im Nordwesten Südwest-Afrikas (bil-Ġermaniż).
 Breunig, Peter (2014). Archäologischer Reiseführer Namibia (bil-Ġermaniż). Frankfurt am Main: Africa Magna Verlag. ISBN 978-3-937248-39-4.

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fin-Namibja
Kategorija:Namibja