Tniġġis

It-tniġġis huwa l-introduzzjoni ta ' kontaminanti fl-ambjent naturali li jikkawżaw bidla ħażina.  It-tniġġis jista’ jieħu l-forma ta’ kwalunkwe sustanza (solida, likwida, jew gass) jew enerġija (bħal radjuattività, sħana, ħoss jew dawl). Is-sustanzi li jniġġsu, il-komponenti tat-tniġġis, jistgħu jkunu jew sustanzi/enerġija barranin jew kontaminanti li jseħħu b'mod naturali.

Għalkemm it-tniġġis ambjentali jista 'jkun ikkawżat minn avvenimenti naturali, il-kelma tniġġis ġeneralment timplika li l-kontaminanti għandhom sors antropoġeniku - jiġifieri, sors maħluq minn attivitajiet tal-bniedem, bħall -manifattura, industriji estrattivi, ġestjoni ħażina tal-iskart, trasport jew agrikoltura. It-tniġġis spiss jiġi kklassifikat bħala sors punt (li ġej minn sit speċifiku ikkonċentrat ħafna, bħal fabbrika jew minjiera) jew tniġġis minn sors mhux punt (li ġej minn sorsi distribwiti mifruxa, bħall- mikroplastiks jew it-tnixxija agrikola).

Ħafna sorsi ta 'tniġġis kienu partijiet mhux regolati ta' industrijalizzazzjoni matul is-sekli 19 u 20 sal-emerġenza ta 'regolamentazzjoni ambjentali u politika ta' tniġġis fl-aħħar nofs tas-seklu 20. Siti fejn l-industriji li jniġġsu storikament ħarġu sustanzi li jniġġsu persistenti jista' jkollhom tniġġis tal-wirt ħafna wara li s-sors tat-tniġġis jitwaqqaf. Forom ewlenin ta 'tniġġis jinkludu tniġġis tal-arja, tniġġis tad-dawl, żibel, tniġġis tal-istorbju, tniġġis tal-plastik, kontaminazzjoni tal-ħamrija, kontaminazzjoni radjuattiva, tniġġis termali, tniġġis viżwali, u tniġġis tal-ilma.

It-tniġġis għandu konsegwenzi mifruxa fuq is-saħħa tal-bniedem u ambjentali, li għandu impatt sistematiku fuq is-sistemi soċjali u ekonomiċi. Fl-2019, it-tniġġis qatel disa' miljun ruħ madwar id-dinja (wieħed minn kull sitt imwiet), numru mhux mibdul mill-2015.    It-tniġġis tal-arja kien responsabbli  minn dawn l-imwiet preċedenti.   Reviżjoni tal-letteratura fl-2022 sabet li l-livelli ta’ tniġġis kimiku antropoġeniku qabżu l-konfini planetarji u issa jheddu ekosistemi sħaħ madwar id-dinja.   Is-sustanzi li jniġġsu spiss ikollhom impatti kbar fuq popolazzjonijiet vulnerabbli, bħat-tfal u l-anzjani, u l-komunitajiet emarġinati, minħabba li l-industriji li jniġġsu u s-siti tal-iskart tossiku għandhom it-tendenza li jiġu kollokati ma’ popolazzjonijiet b’inqas poter ekonomiku u politiku.  Dan l-impatt ta' daqs kbir huwa raġuni ewlenija għall-formazzjoni tal-moviment tal-ġustizzja ambjentali,  Schlosberg, David. (2007) Defining Environmental Justice: Theories, Movements, and Nature. Oxford University Press. u jkompli jkun element ewlieni tal -kunflitti ambjentali, partikolarment fin- Nofsinhar Globali.

Minħabba l-impatti ta’ dawn is-sustanzi kimiċi, il-politika lokali, tal-pajjiż u internazzjonali fittxet dejjem aktar li tirregola s-sustanzi li jniġġsu, u dan jirriżulta f’żieda fl-istandards tal-kwalità tal-arja u tal-ilma, flimkien ma’ regolamentazzjoni ta’ flussi speċifiċi ta’ skart. Il-politika reġjonali u nazzjonali hija tipikament sorveljata minn aġenziji jew ministeri ambjentali, filwaqt li l-isforzi internazzjonali huma kkoordinati mill- Programm Ambjentali tan-NU u korpi oħra ta' trattati. Il-mitigazzjoni tat-tniġġis hija parti importanti mill-Għanijiet ta' Żvilupp Sostenibbli kollha.