Prospero autumnale

Il-Prospero autumnale, magħruf bħala l-Għansar tal-Ħarifa, l-Għansar tax-Xitwa jew l-Għansal tal-Ħarifa, l-Għansal tax-Xitwa, hija pjanta perenni mill-familja Asparagaceae. Din l-ispeċi tinsab fir-reġjun tal-Punent tal-Mediterran mill-Portugall u l-Marokk sat-Turkija fl-Lvant tal-Mediterran. Kif ukoll tinstab fil-Kawkasu, fi Franza, fil-Germanja u fil-Gran Brittanja. Minkejja li l-Prospero autumnale hija kklassifikata bħala speċi waħda, fil-fatt tiġbor fiha ħafna speċi differenti tal-istess ġeneru li jidhru morfologikament simili.Hamouche, Y., Amirouche, N., Misset, MT. et al. Cytotaxonomy of autumnal flowering species of Hyacinthaceae from Algeria. Plant Syst Evol 285, 177–187 (2010). doi:https://doi.org/10.1007/s00606-010-0275-4Jang, TS., Emadzade, K., Parker, J. et al. Chromosomal diversification and karyotype evolution of diploids in the cytologically diverse genus Prospero(Hyacinthaceae). BMC Evol Biol 13, 136 (2013). doi:https://doi.org/10.1186/1471-2148-13-136 Kif ukoll hemm diversi poplazzjonijiet tal-istess speċi tal-Prospero autumnale li huma diversi fin-numru ta' kromożomi differenti, fil-morfologija u ibridi bejniethom madwar iz-żona tal-Mediterran.Parker, J., Lozano, R., Taylor, S. et al. Chromosomal structure of populations of Scilla autumnalis in the Iberian Peninsula. Heredity 67, 287–297 (1991). doi:https://doi.org/10.1038/hdy.1991.92Lanzas, P., Perfectti, F., Garrido-Ramos, M. A., Ruíz-Rejón, C., González-Sánchez, M., Puertas, M., & Camacho, J. P. M. (2018). Long-term monitoring of B-chromosome invasion and neutralization in a population of Prospero autumnale (Asparagaceae). Evolution; international journal of organic evolution, 72(6), 1216–1224. doi:https://doi.org/10.1111/evo.13501

  Karatteristiċi Botaniċi 
Din il-pjanta twarrad minn Awissu sa Novembru hekk kif tagħmel l-ewwel xita wara n-nixfa tas-Sajf . Fil-każ ta' Malta, itella’ l-inflorexxenza ta’ ħames fjuri bojod b’lewn vjola. Dawn ma jkollhomx daqs ta’ mhux aktar minn 10-il ċentimetru. Wara li tagħmel iż-żerriegħa, jitfaċċa l-weraq irqiq 1-2mm fil-wisa’ u fit-tulLanfranco, E. Bonett, G. (2018). Nature Guide Series: Wild Flowers of The Maltese Islands. BDL Publishers.. F'pajjiżi differenti din l-ispeċi tvarja fin-numru ta' fjuri fl-inflorexxenza, fid-daqs tal-inflorexxenza, kif ukoll fil-kulur tal-fjuri. Iż-żerriegħa ta’ daqs bejn 2-3mm, tkun sewda, ovali u tkun f’kapsula b’erbgħa żerriegħa li tkun saret minn kull fjura li tinfetaħ u tinxteredMordak, E.V. (1984). Scilla autumnalis L. In: Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press, Edinburgh, 8, 223.. Il-parti ta’ fuq mill-ħamrija tal-prospero autumnale tinxef għal kollox hekk kif tibda n-nixfa tas-Sajf u tibqa’ protetta mill-qilla tax-xemx sajfija permezz ta’ basla li tinstab taħt il-ħamrija. Din terga’ tibda itella’ permezz tal-inflorexxenza eżatti wara l-ewwel xita fl-aħħar tas-Sajf jew fil-bidu tal-Ħarifa.

 Distribuzzjoni 
Il-Prospero autumnale hija komuni f’Malta, f’Għawdex kif ukoll f’Kemmuna. Fejn tikber fil-ħofor u fl-irqajja mimlijin ħamrija fil-ġebel tax-xagħri, fl-isteppa, fil-makkja u fuq l-irdum.

 Referenzi 
Kategorija:Flora ta' Malta