Quark (partiċelli)

Fil-fiżika tal-partiċelli, il-quark hija partiċella elementari, kostitwent fundamentali tal-materja.

Minħabba fenomenu magħruf bħala konfinament, il-quarks qatt ma huma individwalment osservabbli fin-natura b'enerġiji baxxi iżda jeżistu biss bħala kostitwenti ta ' partiċelli komposti msejħa hadrons, li l-aktar forom stabbli tagħhom, protoni u newtroni, huma l-komponenti ta' nuklei atomiċi ;     għal din ir-raġuni ħafna minn dak li hu magħruf dwar il-quarks huwa dedott minn esperimenti li jinvolvu dan it-tip ta 'partiċelli.

Il-quarks għandhom diversi proprjetajiet intrinsiċi, inklużi l-massa, iċ-ċarġ elettriku, il-kulur u l-ispin. Huma l-uniċi partiċelli elementari tal- mudell standard li jieħdu sehem fl-erba' interazzjonijiet fundamentali kollha (elettromanjetiċi, gravitazzjonali, b'saħħithom u dgħajfa),  kif ukoll l-uniċi partiċelli li ċ-ċarġ elettriku tagħhom mhuwiex multiplu sħiħ tal-ċarġ elementari; fil-fatt, il-quarks għandhom ċarġ elettriku ta'    jew −    .

Hemm sitt tipi ta 'quarks, li għandhom togħmiet differenti: up, down, stramba, charm, bottom, u top .  Il-quarks 'il fuq u 'l isfel, l-aktar komuni fl- univers, għandhom massa aktar baxxa mill-oħrajn u ġeneralment huma l-aktar stabbli; għal din ir-raġuni quarks strambi, charm, tal-qiegħ u ta 'fuq jitmermer malajr fi quarks 'il fuq u' l isfel u jistgħu jiġu prodotti esklussivament f'reazzjonijiet u ħabtiet ta 'enerġija għolja, bħal dawk f'aċċeleraturi tal-partiċelli jew li jinvolvu raġġi kożmiċi . Għal kull tip ta 'quark hemm tip korrispondenti ta' antipartikuli, imsejħa antiquark, li hija differenti mill-quark biss f'xi proprjetajiet (bħal ċarġ elettriku) li għandhom l-istess modulus iżda sinjal oppost .

Il-quarks ġew introdotti bħala parti minn skema ta' klassifikazzjoni tal-hadron, il- mudell tal-quark, li ġie propost b'mod indipendenti mill-fiżiċi Murray Gell-Mann u George Zweig fl-1964.  Inizjalment kien hemm ftit evidenza biex tikkonferma l-preżenza ta 'dawn il-partiċelli, iżda esperimenti ta' tifrix inelastiku fil-fond fiċ- Ċentru tal-Aċċeleratur Lineari ta 'Stanford fl-1968 wrew l-eżistenza tagħhom.    Maż-żmien, diversi esperimenti li saru fl -aċċeleraturi tal-partiċelli vverifikaw is-sitt togħmiet tal-quarks li nafu llum; l-aħħar li ġie skopert kien il- quark top, osservat għall-ewwel darba f'Fermilab fl-1995.