Lunenburg

Lunenburg (pronunzja: /ˈluːnənbɜːrɡ/) huwa raħal portwali fix-xatt tan-Nofsinhar ta' Nova Scotia, il-Kanada. Stabbilit fl-1753, ir-raħal kien wieħed mill-ewwel tentattivi Brittaniċi ta' insedjament tal-Protestanti f'Nova Scotia.

L-ekonomija tradizzjonalment kienet ibbażata fuq is-sajd lil hinn mill-kosta u llum il-ġurnata f'Lunenburg hemm l-ikbar impjant tal-ipproċessar tal-ħut sekondarju fil-Kanada. Ir-raħal iffjorixxa fl-aħħar tal-ewwel deċennju tas-seklu 19, u l-biċċa l-kbira tal-arkitettura storika tiegħu tmur lura għal dak il-perjodu.

Fl-1995, Lunenburg tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-UNESCO tqis is-sit bħala l-aqwa eżempju ta' insedjament kolonjali Brittaniku ppjanat fl-Amerka ta' Fuq, peress li għad għandu l-istess konfigurazzjoni u dehra oriġinali tal-ewwel deċennju tas-seklu 19, inkluż l-arkitettura vernakolari lokali bl-injam. L-UNESCO tqis li r-raħal jeħtieġ jiġi protett minħabba li l-ġejjieni tal-attivitajiet ekonomiċi tradizzjonali tiegħu, is-sajd fl-Atlantiku, huwa pjuttost inċert.

Iċ-ċentru storiku tar-raħal huwa wkoll Sit Storiku Nazzjonali tal-Kanada.

 Toponimija 
Lunenburg issemma fl-1753 għad-Duka ta' Braunschweig-Lüneburg li kien sar ir-Re Ġorġ II tal-Gran Brittanja. L-abitanti Akadjani tas-sit kienu sejħulu Mirliguèche, verżjoni ortografika Franċiża ta' isem Mi'kmaq b'tifsira mhux ċerta. Isem Mi'kmaq iktar bikri kien āseedĭk, li jfisser l-art tal-gandoffli.Rand, Silas (1875). A First Reading Book in the Micmac Language: Comprising the Micmac Numerals, and the Names of the Different Kinds of Beasts, Birds, Fishes, Trees, &c. of the Maritime Provinces of Canada. Also, Some of the Indian Names of Places, and Many Familiar Words and Phrases, Translated Literally Into English. Nova Scotia Printing Company. p. 91.

 Storja 
Il-poplu Mi'kmaq għex f'territorju estiż mis-sit attwali ta' Lunenburg sal-Bajja ta' Mahone. Kien hemm żmien fejn saħansitra 300 ruħ mill-poplu Mi'kmaq kienu jgħixu fis-sit fix-xhur iktar sħan tas-sajf. Il-kolonjalisti Franċiżi, li saru magħrufa bħala l-Akadjani, insedjaw l-inħawi għall-ħabta tas-snin 20 tas-seklu 17. L-Akadjani u l-poplu Mi’kmaq kellhom koeżistenza paċifika u xi wħud saħansitra żżewġu lil xulxin, u b'hekk inħolqu networks kummerċjali u soċjali. Fl-1688, 10 Akadjani u 11-il Mi’kmaq kienu residenti b'abitazzjonijiet f'Lunenburg u b'żona żgħira ta' raba' maħdum. Sal-1745, b'kollox kien hemm tmien familji.Wicken, Bill (1993). "26 August 1726: A Case Study in Mi'kmaq-New England Relations in the Early 18th Century". Acadiensis. XXIII (Autumn): 5–22.

Meta Edward Cornwallis, il-Gvernatur ta' Nova Scotia li kien għadu kemm inħatar, żar Lunenburg fl-1749, huwa rrapporta li kien hemm diversi familji Mi’kmaq u Akadjani jgħixu flimkien f'Mirliguèche fi djar komdi u qal li kienu "jidhru għaddejjin ħajja tajba".

Fis-seklu 18, ir-Renju Unit u Franza ttrasportaw il-kunflitti militari tagħhom fl-Ewropa lejn id-Dinja l-Ġdida. Skont it-Trattat ta' Utrecht tal-1713, Franza ċediet il-parti tal-Akadja magħrufa llum bħala Nova Scotia peniżolari lir-Renju Unit. Sabiex jilqgħu kontra l-attakki kolonjali Mi'kmaq, Akadjani u Franċiżi, il-Brittaniċi bnew il-Forti ta' Ġorġ fl-1749 fl-Għolja taċ-Ċittadella u stabbilew ir-raħal ta' Halifax.Knickle, Margaret JA (2017). Creating Space for Historical Narratives Through Indigenous Storywork and Unsettling the Settler. Mount Saint Vincent University. p. 59.

Il-Brittaniċi ppruvaw jinsedjaw l-artijiet b'sudditi leali, u rreklutaw iktar minn 1,400 Protestant Barrani, l-iktar artiġjani u bdiewa, mill-Ewropa f'Lulju 1753 biex jippopolaw is-sit. Il-Brittaniċi ma pprovdewx l-art imwiegħda f'Halifax lil bosta minn dawn l-insedjaturi u b'hekk dawn tal-aħħar inkorlaw u kkawżaw problemi għall-Brittaniċi.Bumsted, J. M. (2009). The Peoples of Canada: A Pre-Confederation History. Oxford University Press. pp. 121–125. ISBN 978-0-19-543101-8. Għaldaqstant, l-insedjament mill-ġdid kellu l-iskop addizzjonali li jitneħħew bosta mill-Protestanti Barranin minn Halifax. Immexxija minn Charles Lawrence, l-insedjaturi kienu akkumpanjati minn madwar 160 suldat. Huma bnew djar prefabbrikati u palizzati madwar l-art fejn ġie stabbilit il-villaġġ. L-insedjaturi qattgħu s-sajf jibnu xelters għax-xitwa u peress li ma setgħux jistadu jew jaħdmu l-art,Grenier, John (2008). The Far Reaches of Empire: War in Nova Scotia, 1710–1760. University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-8061-3876-3. kellhom jingħataw il-provvisti minn Halifax.Genier, John (2008). The Far Reaches of Empire: War in Nova Scotia, 1710–1760. University of Oklahoma Press. p. 166. ISBN 978-0806138763. Meta l-insedjaturi bdew jilmentaw minħabba d-distribuzzjoni tal-provvisti u minħabba l-frustrazzjoni u l-garr ġenerali dovuti għat-trattament ħażin mill-Brittaniċi, huma wettqu ribelljoni armata magħrufa bħala r-Ribelljoni ta' Lunenburg u għal żmien qasir iddikjaraw repubblika, iżda malajr trażżnu mit-truppi mmexxija mill-Kurunell Robert Monckton.Griffiths, N.E.S. (2005). From Migrant to Acadian: A North American Border People, 1604–1755. McGill-Queen's Press – MQUP. p. 422. ISBN 978-0773526990. Oħrajn ħarbu u marru man-naħa Akadjana.Murdoch, Beamish (1866). A History of Nova Scotia, Or Acadie. J Barnes. p. 227. Fl-1754, ir-raħal kellu impjant tal-produzzjoni tal-injam u maħżen.Beck, J (1979–2019). "Philip Augustus Knaut". Dictionary of Canadian Biography. University of Toronto/Université Laval.

Fl-1755, wara t-tkeċċija tal-Akadjani, il-Brittaniċi kellhom bżonn jippopolaw mill-ġdid l-artijiet imbattla. Ir-Renju Unit offra għotjiet ġenerużi ta' art lill-kolonjalisti mill-Ingilterra l-Ġdida, li kienu qed jesperjenzaw skarsezza kbira ta' art. Illum il-ġurnata, dawn l-immigranti jissejħu l-Bdiewa tal-Ingilterra l-Ġdida.Gwyn, Julian (2010). Planter Nova Scotia 1760-1815: Falmouth Township. Wolfville: Kings-Hants Heritage Connection. p. 17. Lunenburg ġie attakkat fl-1756 minn grupp imħallat tal-popli Mi'kmaq u Maliseet, li għamlu ħerba fir-raħal.Bell, Winthrop (1961). The Foreign Protestants and the Settlement of Nova Scotia: The History of a Piece of Arrested British Colonial Policy in the Eighteenth Century. University of Toronto Press. p. 513. L-attakki komplew kontra l-Brittaniċi permezz tal-Kampanja ta' Lunenburg tal-1758 u l-ostilitajiet mal-poplu Mi'kmaq intemmu għall-ħabta tal-1760.

Matul ir-Rivoluzzjoni Amerikana, kursara mill-kolonji ribelli attakkaw lil Lunenburg, inkluż fl-attakk tal-1782, u reġgħu għamlu ħerba fir-raħal. Ir-raħal ġie ffortifikat fil-bidu tal-Gwerra tal-1812. L-uffiċjali Brittaniċi awtorizzaw lill-bastiment tal-kursara Lunenburg, operat minn residenti ta' Lunenburg, biex jattakka l-bastimenti tat-trasport marittimu Amerikani.Boileau, John (2005). Half-Hearted Enemies: Nova Scotia, New England and the War of 1812. Formac Publishing Company. p. 66. ISBN 9780887806575.

Matul is-snin ta' wara, l-attivitajiet portwali għaddew minn tranżizzjoni minn kummerċ kostali u sajd imħallat lokali għal sajd lil hinn mill-kosta. Matul il-Projbizzjoni fl-Istati Uniti bejn l-1920 u l-1933, Lunenburg kien bażi għall-kuntrabandu tar-rum lejn l-Istati Uniti.

It-Tnixxif ta' Lunenburg kien jirreferi għal stil ta' tnixxif tal-bakkaljaw li r-raħal kien jesporta lejn is-swieq fil-Karibew. Illum il-ġurnata hemm pinnur kbir tar-ram b'għamla ta' bakkaljaw fuq il-quċċata tal-Knisja Presbitera ta' San Indrija.Kurlansky, Mark (1998). Cod : A Biography of the Fish that Changed the World. Vintage Canada. p. 128. ISBN 978-0676971118.

It-tarzna ta' Smith & Rhuland bniet bosta dgħajjes, fosthom Bluenose (1921), Flora Alberta (1941), Sherman Zwicker (1942), Bluenose II (1963), Bounty (1961), u r-replika tal-HMS Surprise (1970). Fl-1967, it-tarzna ttieħdet minn Scotia Trawler Equipment Limited. Wara tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija, il-ħaddiema tat-tarzna bdew jibnu bastimenti tat-tkarkir minflok skuni, bl-għajnuna tal-migranti minn Newfoundland.Neary, Peter (1982). "Canadian Immigration Policy and the Newfoundlanders, 1912–1939". Acadiensis: 78–83.

 Ġeografija 

 Ġeografija fiżika 
Lunenburg jinsab f'port naturali fin-naħa tal-Punent tal-Bajja ta' Mahone, madwar 100 kilometru (62 mil) fil-Lbiċ taċ-ċentru ta' Halifax.

Ir-raħal fil-biċċa l-kbira nbena fuq depożiti sedimentarji Kambrijani sa Ordoviċjani. L-aħħar era glaċjali ttrasformat il-pajsaġġ. Il-glaċieri kielu mill-blat matul l-avvanzi tagħhom fil-pajjiż, u ħallew warajhom diversi depożiti b'varjetà ta' ħxuna, inkluż drumlins, li huma karatteristika ewlenija tal-Kontea ta' Lunenburg.Roland, Albert (1982). Geological Background and Physiography of Nova Scotia. Halifax, N.S.: Ford Publishing Co. p. 71. ISBN 978-0-919680-19-7.

Ix-xatt tal-inħawi fih bosta daħliet, u r-raħal jinsab fuq istmu mal-Peniżola ta' Fairhaven, b'portijiet fuq in-naħa ta' quddiem u ta' wara.

 Klima 
Il-klima ta' Lunenburg hija moderata, bis-saħħa tal-pożizzjoni kostali tiegħu li jgħin biex jiġu limitati t-temperaturi estremi. Dan ifisser li l-klima tkun kemxejn iktar miti fix-xitwa u kemxejn iktar friska fis-sajf mill-biċċa l-kbira tal-inħawi f'latitudnijiet simili. Lunenburg igawdi minn sjuf sħan u biż-żiffa, b'temperaturi ta' madwar 20 °C (70 °F). Qajla jkun hemm wisq sħana u umdità. Ix-xtiewi jkunu kesħin u spiss bix-xita. Jaf tinżel ħafna borra fix-xitwa, iżda f'Lunenburg il-borra ma tantx iddum akkumulata minħabba x-xita li spiss tinżel fix-xitwa u ċ-ċikli frekwenti u regolari ta' ffriżar u ta' dewbien. Fi kwalunkwe żmien tas-sena jaf ikun hemm ħafna ċpar u nida, iżda speċjalment fir-rebbiegħa. Varjazzjonijiet staġonali b'temperaturi oċeaniċi iktar friski spiss jaslu f'Lunenburg mhux qabel nofs Mejju. Inġenerali, il-preċipitazzjoni ta' Lunenburg tkun għolja minn Novembru sa Mejju, u Lulju, Awwissu u Settembru jkollhom l-iżjed kundizzjonijiet tat-temp sħan u nexfin. Il-ħarifa tipikament tkun kiesħa, ċara u bnazzi. Jan: 1° Fra: 2° Mar: 5° Apr: 11° Mej: 15° Ġun: 21° Lul: 23° Aww: 24° Set: 21° Ott: 15° Nov: 9° Diċ: 4°.

 Ċentru Storiku 
Ir-raħal oriġinali ppjanat inbena fuq ix-xaqliba tan-Nofsinhar ta' għolja wieqfa. Ġie stabbilit permezz ta' rqajja' kumpatti b'għamla ta' grilja rettangolari b'toroq dojoq mingħajr enfasi fuq it-topografija. Din il-parti storika tar-raħal issa hija magħrufa bħala ċ-ċentru storiku tar-raħal li huwa protett mill-UNESCO. Hawnhekk wieħed isib ukoll il-port l-antik. Madwar 40 binja f'din iż-żona tniżżlu fuq ir-Reġistru Kanadiż tal-Postijiet Storiċi, fosthom:

 id-Dar ta' Knaut-Rhuland, 1793: issa mużew amministrat mis-Soċjetà tal-Wirt ta' Lunenburg;
 il-Knisja Luterana Evanġelika ta' Zion, 1890: knisja kbira tal-injam;
 il-Knisja Anglikana ta' San Ġwann, 1763: knisja Gotika kbira tal-injam.

It-Teatru tal-Opri ta' Lunenburg jinsab ukoll f'din iż-żona, għalkemm inbena fl-1909 u mhux qiegħed imniżżel fuq ir-reġistru.

Fl-2005, il-provinċja ta' Nova Scotia xtrat 17-il binja max-xatt mingħand Clearwater Foods, is-sid tad-ditta High Liner Foods, biex tiżgura li jiġu ppreservati. Is-sjieda ġiet ittrasferita lill-Assoċjazzjoni tax-Xatt ta' Lunenburg. L-infrastruttura tal-bini tal-bastimenti, b'valur ta' $1.5 miljun, żdiedet max-xatt ta' Lunenburg bħala parti mill-proġett ta' restawr ta' Bluenose II, li nbeda fl-2010.

Is-sit tat-tarzna ta' Smith & Rhuland issa huwa marina rikreattiva.

Il-Mużew tas-Sajd tal-Atlantiku, li jagħmel parti mill-Mużew ta' Nova Scotia, jinkludi flotta żgħira ta' bastimenti, inkluż Bluenose II.

Partijiet mix-xatt għadhom jintużaw min-negozji. It-tarzna ta' ABCO Industries ġie stabbilit fl-1947 fuq is-sit tal-faċilità Norveġiża tat-taħriġ militari tat-Tieni Gwerra Dinjija, u issa tibni l-bastimenti wweldjati bl-aluminju. Is-sjieda u l-amministrazzjoni tat-tarzna ta' Lunenburg hija f'idejn Lunenburg Industrial Foundry & Engineering. Din il-faċilità fiha baċiri, siti tal-manifattura u tal-ħidma, sit tal-bini tal-bastimenti, u forġerija li kapaċi tferra' forom sa 272 kilogramma. Hemm ukoll imħażen għall-bastimenti tas-sajd kummerċjali qrib il-kosta.

 Raħal Ġdid 
Fil-bidu tas-seklu 19, Lunenburg kiseb il-prosperità permezz tat-trasport marittimu, tal-kummerċ, tas-sajd, tal-agrikoltura, tal-agrikoltura, tal-bini tal-bastimenti, eċċ. u l-konfini oriġinali kibru ferm. Ir-raħal ġie estiż lejn il-Lvant u l-Punent taċ-ċentru storiku f'dak li issa huwa magħruf bħala r-Raħal Ġdid. Din iż-żona tinkludi madwar 12-il binja mniżżla fuq ir-Reġistru Kanadiż tal-Postijiet Storiċi.

 Sit ta' Wirt Dinji 
nofs|daqsminuri|652x652px|Veduta panoramika ta' Lunenburg.
Iċ-ċentru storiku ta' Lunenburg ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

 Governanza 
Il-governanza f'Nova Scotia għandha żewġ saffi biss: provinċjali u muniċipali. Il-provinċja hija maqsuma f'50 muniċipalità, u l-muniċipalità ta' Lunenburg hija waħda minnhom. Ir-raħal jinsab ukoll fi ħdan il-Kontea ta' Lunenburg, li nħolqot għal skopijiet tas-sessjonijiet tal-qorti fis-snin 60 tas-seklu 19 u llum il-ġurnata ma għandhiex gvern tagħha stess bħala kontea, iżda l-fruntieri tagħha jmissu ma' ċerti distretti elettorali provinċjali u federali bħad-Distrett Elettorali Provinċjali ta' Lunenburg, u distretti taċ-ċensiment. Il-kontea tkopri wkoll l-istess erja bħall-Muniċipalità tad-Distrett ta' Lunenburg li tinsab madwar, iżda ma tinkludix, lil Bridgewater, Lunenburg, u l-Bajja ta' Mahone, peress li dawn huma inkorporati separatament u ma jagħmlux parti mill-muniċipalità tad-distrett.

 Ekonomija 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Businesses_along_the_north_side_of_Montague_Street,_Lunenburg,_Nova_Scotia.jpg|lemin|daqsminuri|Diversi tabelli kkuluriti li jattiraw lit-turisti.
Skont iċ-ċensiment tal-2016, l-iżjed Klassifikazzjoni Okkupazzjonali Nazzjonali komuni kienet dik tal-bejgħ u tas-servizzi, b'24 fil-mija tal-impjiegi. Skont is-Sistema tal-Klassifikazzjoni Industrijali tal-Amerka ta' Fuq, madwar nofs l-impjiegi kollha kienu fil-kura tas-saħħa u l-assistenza soċjali, fl-akkomodazzjoni u fil-bejgħ bl-imnut. High Liner Foods topera l-ikbar impjant tal-ipproċessar tal-ħut sekondarju fil-Kanada f'dan ir-raħal.

Il-pożizzjoni arkitettonika u pittoreska tar-raħal jagħmluha attraenti għall-industrija tal-films. Ix-xeni drammatiċi u ambjentali tat-tieġ tal-film Kanadiż rebbieħ tal-premjijiet Cloudburst bil-protagonista Olympia Dukakis inġibdu f'Lunenburg. Films oħra ambjentati fi New England u miġbuda parzjalment f'Lunenburg jinkludu The Covenant u Dolores Claiborne. Il-film Ġappuniż tal-2010 Hanamizuki kien miġbud parzjalment f'Lunenburg. Barra minn hekk, il-programm televiżiv tad-dramm sovranaturali Haven inġibed parzjalment hemmhekk matul il-ħames staġun, għalkemm il-ġrajja hija ambjentata fl-istat Amerikan ta' Maine. Il-film tal-2012 The Disappeared, is-sensiela televiżiva tal-2020 Locke & Key, u r-raba' staġun tas-sensiela televiżiva tal-2017 The Sinner inġibdu f'Lunenburg.

 Demografija 
Fiċ-ċensiment tal-popolazzjoni tal-2021 li twettaq minn Statistics Canada, Lunenburg kellu popolazzjoni ta' 2,396 resident f'1,089 abitazzjoni privata minn total ta' 1,242 abitazzjoni privata, u fl-2016 kien hemm bidla fil-popolazzjoni ta' 5.9 % b'ammont totali ta' 2,263 ruħ. B'erja territorjali ta' 4.04 km2 (1.56 mil kwadru), Lunenburg kellu densità tal-popolazzjoni ta' 593.1/km2 (1,536.0/mil kwadru) fl-2021.

Fl-2016, il-maġġoranza tal-popolazzjoni kienu Protestanti Kanadiżi li jitkellmu bl-Ingliż. L-età medja ta' 58 sena hija ogħla mill-medja provinċjali ta' 46 sena. L-introjtu tal-unitajiet domestiċi huwa simili għall-medji provinċjali.

 Gallerija 

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Kanada
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Kanada