Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Karibew

L-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) iddeżinjat 21 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-Karibew. Dawn is-siti jinsabu fi 11-il pajjiż (magħrufa wkoll bħala "stati li huma partijiet għall-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji"): Kuba, Saint Lucia, Barbados, Saint Kitts u Nevis, l-Istati Uniti (Puerto Rico), in-Netherlands (Curaçao), Franza (Martinique), il-Ġamajka, il-Haiti, Dominica, ir-Repubblika Dominicana, u Antigua u Barbuda. L-ewwel żewġ siti mir-reġjun li ġew inklużi fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kienu ċ-Ċentru Storiku ta' Havana u l-Fortifikazzjonijiet tagħha u l-Park Nazzjonali Storiku – Ċittadella, Sans Souci, Ramiers, fl-1982.

Kull sena, il-Kumitat tal-Wirt Dinji tal-UNESCO jista' jiddeżinja siti ġodda fil-lista, jew ineħħi s-siti li ma jissodisfawx iktar il-kriterji tal-għażla tal-UNESCO. L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali. Is-siti "mħallta" huma siti li jissodisfaw kriterji bħala sit kulturali u bħala sit naturali.

Il-Kumitat tal-Wirt Dinji jista' jispeċifika wkoll li sit jinsab fil-periklu, u jikkwota "kundizzjonijiet li jheddu l-istess karatteristiċi tal-għażla tal-UNESCO li wasslu biex is-sit jitniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO".

 Siti ta' Wirt Dinji 
NB: * Siti transnazzjonali (bl-asterisk)
SitStampaPostKriterji tal-GħażlaErja f'ettari (akri)Sena tad-deżinjazzjoniDeskrizzjoniĊentru Storiku ta' Havana u l-Fortifikazzjonijiet tal-Beltħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Havane-Cath%C3%A9drale_(4).jpg|150x150px|Cathedral's PlazaLa Habana, Kubakulturali: (iv), (v)—1982Havana ġiet stabbilita fl-1519 mill-kolonjalisti Spanjoli, u żviluppat f'wieħed miċ-ċentri primarji tal-bini tal-bastimenti fil-Karibew sas-seklu 17. Iċ-ċentru storiku nbena bi stil Barokk u Neo-Klassiku. Fost l-attrazzjonijiet storiċi tal-belt hemm La Cabaña, il-Katidral ta' Havana u t-Teatru l-Kbir ta' Havana.Trinidad u l-Wied tal-Inġenjiħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Trinidad_(Kuba)_02.jpg|alt=A group of buildings with red roofs in the middle of green trees and hills. There is a taller building with a tower in the center.|150x150px|TrindadSancti Spíritus, Kubakulturali: (iv), (v)—1988Il-belt ta' Trinidad ġiet stabbilita fil-bidu tas-seklu 16. Fl-1518, Hernán Cortés beda l-ispedizzjoni tiegħu biex jaħkem il-Messiku mill-port ta' Trinidad. Il-belt kienet prosperuża matul il-perjodu kolonjali kollu, l-iktar bis-saħħa tas-suċċess tal-industrija lokali taz-zokkor. Il-Wied de los Ingenios fil-qrib kien l-oriġini tal-industrija Kubana taz-zokkor, li feġġet fis-seklu 18. F'dan il-wied hemm bosta impjanti tal-kannamiela, kif ukoll ranches tal-bhejjem u pjantaġġuni tat-tabakk.Kastell ta' San Pedro de la Roca, Santiago de Cubaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Castillo_del_Morro_by_Glogg_4.jpg|alt=A series of walls made of stone sit on a hill that is above water.|150x150px|San Pedro de la Roca CastleSantiago de Cuba, Kubakulturali: (iv), (v)—1997Il-forti l-kbir inbena biex jiddefendi l-port importanti ta' Santiago de Cuba. Id-disinn tal-fortifikazzjoni kien ibbażat fuq l-arkitettura Taljana u Rinaxximentali. Il-kumpless ta' mħażen tal-porvli, bastjuni u batteriji huwa wieħed mill-iżjed kompluti u l-iżjed ippreservati fost il-fortifikazzjonijiet tad-difiża Spanjoli-Amerikani.Park Nazzjonali ta' Desembarco del Granmaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Costa_t%C3%ADpica_del_Parque_Nacional_Desembarco_del_Granma.jpg|200x200pxGranma, Kubanaturali: (vii), (viii)—1999Il-park nazzjonali ngħata isem il-jott li ttrasporta lil Fidel Castro, Raúl Castro, Che Guevara u 79 membru ieħor tal-Moviment tas-26 ta' Lulju lejn Kuba biex jegħlbu lil Fulgencio Batista. Il-park għandu topografija karstika unika u jinkludi karatteristiċi bħal art imtarrġa, irdumijiet u kaskati.Wied ta' Viñalesħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nebel_im_Valle_des_Vinales,_Kuba.jpg|alt=There is a field with tall grass and trees and a small wooden hut in the front, and steep cliffs in the back.|150x150px|Viñales ValleyPinar del Río, Kubakulturali: (iv)—1999Il-villaġġ ta' Viñales ġie stabbilit fl-1875 wara t-tkabbir tal-kultivazzjoni tat-tabakk fil-wied tal-madwar. Il-Wied ta' Viñales għandu topografija karstika, arkitettura vernakolari, u metodi tradizzjonali ta' kultivazzjoni. Il-wied kien ukoll is-sit fejn seħħew diversi avvenimenti militari fil-Gwerra Kubana għall-Indipendenza u fir-Rivoluzzjoni Kubana.Pajsaġġ Arkeoloġiku tal-Ewwel Pjantaġġuni tal-Kafè fix-Xlokk ta' Kubaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cuba_Cafetal_Isabelica_P1080153a.jpg|150x150pxSantiago de Cuba u Guantánamo, Kubakulturali: (iii), (iv)—2000Matul is-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20, il-Lvant ta' Kuba kien involut primarjament fil-kultivazzjoni tal-kafè. Il-fdalijiet tal-pjantaġġuni joħorġu fid-dieher it-tekniki li ntużaw fl-art imħarbta, kif ukoll l-importanza ekonomika u soċjali tas-sistema ta' pjantaġġuni f'Kuba u fil-Karibew.Park Nazzjonali ta' Alejandro de Humboldtħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alejandro_de_Humboldt_National_Park.jpg|alt=Tall green trees and hills are on both sides of a river in the center.|150x150px|Alejandro de Humboldt National ParkHolguín u Guantánamo, Kubanaturali: (ix), (x)—2001Ix-xmajjar li joriġinaw fl-elevazzjonijiet għoljin huma fost l-ikbar tal-Karibew Insulari. Il-park fih firxa wiesgħa ta' formazzjonijiet ġeoloġiċi. Fih ukoll bosta speċijiet bijoloġiċi, inkluż 16-il speċi ta' pjanti endemiċi mit-28 li hemm f'Kuba, kif ukoll speċijiet ta' annimali bħas-solenodon Kuban fil-periklu ta' estinzjoni.Ċentru Storiku ta' Cienfuegosħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CienfuegosCatedral.JPG|alt=A building with yellow walls has two towers of different heights with round red roofs. There are bells in the tallest tower.|150x150px|Cienfuegos CathedralCienfuegos, Kubakulturali: (ii), (v)—2005Cienfuegos ġiet stabbilita fl-1819 bħala kolonja Spanjola, għalkemm l-ewwel abitanti tagħha kienu immigranti Franċiżi. Saret ċentru kummerċjali tal-kannamiela, tat-tabakk u tal-kafè bis-saħħa tal-pożizzjoni tagħha fil-Bajja ta' Cienfuegos. Minħabba l-istabbiliment tagħha fl-aħħar tal-perjodu kolonjali, l-arkitettura għandha influwenzi iktar moderni, fosthom ideat moderni tal-ippjanar urban.Ċentru Storiku ta' Camagüeyħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Camaguey_rooftops_1.jpg|alt=There is a large stone building in the center with a tall tower. Behind are several smaller buildings with red roofs.|150x150px|Nuestra Senora de la Soledad ChurchCamagüey, Kubakulturali: (iv), (v)—2008Camagüey hija fost l-ewwel seba' villaġġi stabbiliti mill-Ispanjoli f'Kuba, u ġiet insedjata għall-ewwel darba fl-1528. L-organizzazzjoni irregolari tal-belt tikkuntrasta mal-kostruzzjoni ordnata tipika tal-biċċa l-kbira tal-insedjamenti Spanjoli. Dan l-istil qisu ta' labirint kien influwenzat mill-ideat Medjevali Ewropej u mill-metodi tradizzjonali ta' kostruzzjoni tal-bennejja u l-ħaddiema immigranti bikrin.Tarzna Navali ta' Antigua u s-Siti Arkeoloġiċi Relatatiħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nelson's_Dockyard.jpg|bla_tilar|150x150pxPort Ingliż, Antigua,
Antigua u Barbudakulturali:
(ii), (iv)2016Is-sit jikkonsisti minn grupp ta' strutturi u binjiet navali bi stil Ġorġjan u mdawrin bil-ħitan. L-ambjent naturali ta' din in-naħa tal-gżira ta' Antigua, b'bajjiet fondi u dojoq imdawra b'artijiet għoljin, kien jagħti kenn mill-uragani u kien ideali għat-tiswija tal-bastimenti. Il-kostruzzjoni tat-tarzna mill-forza navali Brittanika ma kinitx tkun possibbli mingħajr il-ħidma ta' ġenerazzjonijiet ta' skjavi Afrikani mill-aħħar tas-seklu 18. L-għan tas-sit kien li jipproteġi l-interessi ta' dawk li kienu qed ikabbru l-kannamiela fi żmien meta s-setgħat Ewropej kienu qed jikkompetu għall-kontroll tal-Lvant tal-Karibew.Park Nazzjonali tal-Fortizza tal-Għolja ta' Brimstoneħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:BrimstoneHill01.jpg|alt=Fortifications near the sea.|150x150pxSaint Kitts,
Saint Kitts u Neviskulturali:
(iii), (iv)—1999Il-fortizza nbniet matul is-sekli 17 u 18 minn skjavi Afrikani f'perjodu ta' tkabbir kolonjali Ewropew. Il-fortizza hija eżempju ppreservat sew ta' arkitettura militari Brittanika fil-Karibew.Belt Kolonjali ta' Santo Domingoħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Catedral_Primada_noche_CCSD_03_2019_4866.jpg|alt=Low old houses and a church with a large white cupola in the distance.|150x150pxDistrito Nacional,
ir-Repubblika Dominicanakulturali:
(ii), (iv), (vi)1990Santo Domingo ġiet stabbilita fl-1498 ftit wara l-wasla ta' Kristofru Kolombu fuq il-gżira u kellha l-ewwel katidral, sptar, dwana u università li nbnew fid-Dinja l-Ġdida. Il-pjanta tal-belt f'għamla ta' grilja saret mudell għal bliet kolonjali oħra fl-Amerki.Żona Storika ta' Willemstad, iż-Żona Interna tal-Belt u l-Port, Curaçaoħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Handelskade_Willemstad.jpg|alt=Waterfront with a series of brightly coloured houses|150x150pxWillemstad, Curaçao, in-Netherlandskulturali: (ii), (iv), (v)—1997Willemstad ġiet stabbilita bħala insedjament kummerċjali mill-merkanti min-Netherlands fl-1634. Ir-raħal modern jikkonsisti minn diversi distretti storiċi, li jirriflettu t-taħlita ta' influwenzi kulturali Olandiżi, Spanjoli u Portugiżi, kif ukoll mill-Afrika u l-Karibew. Diversi djar storiċi nżebgħu b'kuluri jgħajtu, li hija tradizzjoni li tmur lura għall-bidu tas-seklu 19.Ċentru Storiku ta' Bridgetown u l-Gwarniġjonħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Main_Guardhouse_Garrison_building_(top),_Barbados.jpg|alt=Clock tower of red bricks.|150x150pxBridgetown,
Barbadoskulturali:
(ii), (iii), (iv)2011Bridgetown hija eżempju eċċellenti ta' insedjament kolonjali Brittaniku li nbena bejn is-sekli 17 u 19. Għad-differenza tal-insedjamenti Olandiżi u Spanjoli, il-belt ma ġietx stabbilita bi pjanta b'għamla ta' grilja, iżda minflok għandha disinn urban b'toroq iserpu.Sit Nazzjonali Storiku ta' La Fortaleza u San Juan f'Puerto Ricoħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Juan_Castillo_2504_HDR.jpg|alt=Buildings with wrought-iron balconies line a cobbled street.|150x150px|Grand Theatre of HavanaSan Juan, Puerto Rico, l-Istati Uniti kulturali:
(vi)1983Bejn is-sekli 16 u 20 inbnew sensiela ta' strutturi difensivi f'punt strateġiku fil-Baħar tal-Karibew sabiex jipproteġu l-belt u l-bajja ta' San Juan. Dawn l-istrutturi jirrappreżentaw wirja fina ta' arkitettura militari Ewropea adattata għas-siti tal-port fil-kontinent Amerikan.Park Nazzjonali ta' Morne Trois Pitonsħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Valley_of_desolation.jpg|alt=Valley and reddish rocks.|150x150pxin-Nofsinhar u l-parti ċentrali tal-gżira ta' Dominicanaturali:
(viii), (x)1997Park Nazzjonali Storiku – Ċittadella, San Souci, Ramiersħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sans-Souci_Palace_front.jpg|alt=Ruins of a large stone building and flight of steps.|150x150pxNord, il-Haitikulturali:
(iv), (vi)—1982Il-Palazz ta' Sans Souci kien ir-residenza rjali u nbena mir-Re Enriku I. Kien l-iżjed importanti mid-disa' palazzi mibnija mir-re, flimkien ma' ħmistax-il châteaux, bosta fortijiet, u diversi djar tas-sajf fl-għoxrin pjantaġġun tiegħu. Iċ-Ċittadella ta' Laferrière hija fortizza kbira fil-quċċata ta' muntanja fit-Tramuntana ta' Haiti, u hija l-ikbar fortizza fl-Amerki. Il-fortizza fil-quċċata tal-muntanja saret ikona nazzjonali tal-Haiti, u tidher fil-muniti, fil-bolol, u fil-posters tal-ministeru għat-turiżmu. Il-binjiet ta' Ramiers kienu fost l-ewwel monumenti li nbnew wara r-Rivoluzzjoni tal-Haiti.Żona ta' Ġestjoni tal-Pitonsħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pitonpair.JPG|alt=A pair of steep conical rocks rising from the sea.|150x150pxqrib Soufrière,
Saint Lucianaturali:
(vii), (viii)2004Muntanji Blu u John Crowħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blue_Mountains,_Jamaica.jpg|alt=View over a mountain valley|150x150pxil-Ġamajkaimħallat:
(iii), (vi), (x)2015Il-park ikopri bejn wieħed u ieħor madwar 4.5 % tal-Ġamajka.Kumpless Arkeoloġiku ta' Port Royal tas-Seklu 17ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Port_Royal_Fort_defenses.JPG|bla_tilar|150x150pxParroċċa ta' Kingston, il-Ġamajkakulturali: (iv), (vi)27;
żona ta' lqugħ ta' 292.272025Żoni Vulkaniċi u Forestali ta' Martiniqueħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pitons_du_Carbet_rainforest.jpg|150x150pxMartinique,
Franzanaturali: (vii), (viii), (ix), (x)—2023It-topografija varjata tal-gżira toħloq firxa wiesgħa ta' bijoklimiu wasslet għall-iżvilupp ta' diversi ekosistemi forestali b'bosta pjanti varjati.

 Referenzi 

Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Kategorija:Karibew