Pajjiż Bask (komunità awtonoma)

Il- Komunità Awtonoma tal-Pajjiż Bask (es) « Titre préliminaire de la loi organique du 18 décembre 1979 portant statut d'autonomie du Pays basque », kultant imsejħa l-Komunità Awtonoma Baska Corpus Universalis ENCYCLOPEDIA UNIVERSALIS », Troisième volume de 18 volumes, page 853,  jew Pajjiż Bask (imsejjaħ ukoll Euskadi ) hija waħda mis- 17-il komunità awtonoma ta' Spanja, waħda mit-tliet awtonomija storika rikonoxxuta mill-gvern Spanjol fi 1979 mal- Katalunja u l-Galicia, u komposta minn tliet provinċji Baski storiċi : Alava, Biscay u Gipuzkoa Langues et identités dans la Péninsule Ibérique, Alain Milhou, Publication Universitaire, Rouen, Havre, 1989-01-01, 146 pages, . Fi Spanja jisimha Euskadi jew País Vasco  .

Hija tinsab fit-tramuntana ta' Spanja u għandha ċerta awtonomija f'diversi oqsma: tassazzjoni (it-taxxi kollha jinġabru mill-amministrazzjoni tat-taxxa Baska li tħallas 5% tat-taxxi lil Spanja), edukazzjoni, pulizija (pulizija awtonoma Ertzaintza), kura tas-saħħa Osakidetza, eċċ. Il-kapitali tal-komunità hija Vitoria-Gasteiz (provinċja ta' Alava).

L-isem bil-Bask huwa Euskadi jew Euskal Herria u bl-Ispanjol huwa País Vasco — storikament nitkellmu wkoll dwar  .

 Ġeografija 
xellug|daqsminuri|300x300px| Il- Pont Vizcaya, sit ta' wirt dinji tal-UNESCO.
Il-Komunità Awtonoma tal-Pajjiż Bask hija mdawra mill- Baħar Kantabriku (bil -Bask Bizkaiko golkoa jew il-Golf ta' Biscay), Franza ( Aquitaine ), Kastilja u León, Navarra, Rioja u Cantabria . Huwa reġjun muntanjuż, immarkat mill-eżenzjoni tal- Pirinej fit-tramuntana, u l- Kordillera tal-Kantabrija band'oħra. Il-klima oċeanika ħafifa u umda ħafna tagħha (aktar minn 1 000   ta’ preċipitazzjoni annwali) u l-pajsaġġi ħodor tagħha jikkuntrastaw ma’ ħafna mill-Peniżola Iberika.

Ikopri erja ta ' 7 234 km², l-ekwivalenti ta' dipartiment kbir Franċiż. Iżda hija densament popolata (291 abitant/km²), hija waħda mir-reġjuni l-aktar urbanizzati ta' Spanja, bil-metropoli ta' Bilbao (aktar minn 800 000 habitants ), San Sebastjan u Vitoria-Gasteiz (madwar 250 000 habitants kif ukoll netwerk sħiħ ta’ bliet medji u żgħar.

Jinsabu fin-nofsinhar tal-provinċja ta' Alava, it-territorju żgħir ta' Treviño (jew Trebiñu/Uda bil-Bask) huwa enklavi li jappartjeni għall- provinċja ta' Burgos fil- komunità awtonoma ta' Kastilja u León . Il-maġġoranza tal-popolazzjoni u l-movimenti varji ilhom jikkampanjaw għal għexieren ta’ snin għal rabta mal-provinċja ta’ Alava, notevolment fl-1998, meta 68 % tal-abitanti vvutaw favur referendum ieħor dwar ir-rabta mal-provinċja ta' Alava, wara dawk organizzati fl-1940 u l-1958 matul id- dittatorjat u li r-riżultati tagħhom ġew miċħuda minn Franco, iżda l-President tal- gvern konservattiv Dak iż-żmien, José María Aznar, ma awtorizzahiex.

Fil-provinċja ta' Biscay, fil-punent tal-Pajjiż Bask, hemm enklavi oħra, dik ta' Valle de Villaverde (jew Villaverde Turtzioz bil- Bask ), muniċipalità tal- komunità awtonoma ta' Cantabria .

Huwa magħmul minn tliet provinċji (uffiċjalment territorios históricos, territorji storiċi) :

 Alava (bil-Bask Araba ) ; belt kapitali : Vitoria-Gasteiz (bl-Ispanjol Vitoria, bil-Bask Gasteiz ) ;
 Biscay (bil-Bask Bizkaia, bl-Ispanjol Vizcaya ) ; belt kapitali : Bilbao (bil-Bask Bilbo ) ;
 Gipuzkoa (bil-Bask Gipuzkoa, bl-Ispanjol Guipúzcoa ) ; belt kapitali : San Sebastián (bl-Ispanjol San Sebastián, bil-Bask Donostia ).

 Trasport 
Tliet ajruporti jaqdu dan ir-reġjun : Foronda (Alava), Hondarribia (Guipuscoa), ajruport internazzjonali ta' Bilbao f'Loiu -Lujua (Biscay). Għandu wkoll żewġ żoni importanti tal-port inkluż il-port awtonomu ta’ Bilbao.

Qed jinbena proġett ta 'linja ta' veloċità għolja biex jgħaqqad it-tliet bliet ewlenin. Huwa imlaqqam il-“ Bask y » minħabba l-forma tiegħu.

 Politika u organizzazzjoni 
daqsminuri| Il- Parlament Bask f'Vitoria-Gasteiz .

 Status ta' awtonomija 
Il-Komunità Awtonoma tal-Pajjiż Bask hija reġjun awtonomu tal-istat Spanjol ċentrali. Imbagħad għandha l-ordni legali intern tagħha stess bl-istituzzjonijiet tagħha stess. Hemm is-setgħa eżekuttiva rappreżentata minn gvern immexxi mill-Lehendakari. Parlament Bask unikamerali li għandu s-setgħa leġiżlattiva, li jaħtar lill-lehendakari u jikkontrolla l-attività tal-gvern. Is-setgħa ġudizzjarja teżisti wkoll permezz tal-Qorti Superjuri tal-Ġustizzja.

Euskadi hija suddiviża fi tliet territorji storiċi li huma stess huma awtonomi (Alava, Biscay, u Guipuzcoa) bi gvern lokali, id-deputazzjoni provinċjali.

 Gvern Bask 
Il-Komunità Awtonoma tal-Pajjiż Bask ilha gvern tagħha stess mill-1980, li l-mexxej tagħha jġorr it-titlu ta' Lehendakari, huwa Iñigo Urkullu (PNV-EAJ) mill 15 décembre 2012, fil-kap tal- partit nazzjonalista Bask .

 Parlament Bask 
Il -parlament Bask huwa magħmul minn 75 deputat eletti b'vot universali dirett. Huwa unikamerali. Il-vot huwa proporzjonali ma' lista magħluqa u l-mandat huwa ta' erba' snin. Kull wieħed mit-tliet territorji storiċi jeleġġi 25 deputat mingħajr konsiderazzjoni tad-demografija. Għalhekk, Alava, li għandha biss 320,000 abitant, għandha siġġijiet daqs Biscay, li hija abitata minn 1.2 miljun ruħ.

 Ekonomija 
daqsminuri|350x350px| Iċ-ċentru finanzjarju ta 'Bilbao
Illum, il-Komunità Awtonoma Baska hija waħda mill-għaxar reġjuni bl-ogħla livell ta' industrijalizzazzjoni u livell ta' ġid fl -Ewropa, flimkien mal -Bavarja, Baden-Württemberg, il-Lombardija u l-Awstrija ta' Fuq . Il-PGD kien ta' 74 biljun ewro fl-2018 bi tkabbir interannwali ta' madwar 3 %  . F'Ġunju juin 2007, ir-rata tal-qgħad laħqet livell rekord ta' 3.4 % u rata ta' tkabbir tal-PGD 4.2 %. Wara li għaddiet minn kriżi ekonomika u soċjali serja matul is-snin tmenin, il-Komunità Awtonoma Baska, Euskadi, għamlet irkupru ekonomiku spettakolari.

 Raggruppamenti ta' kompetittività 
daqsminuri| Torre Iberdrola, kwartieri ġenerali ġodda f'Bilbao.
Il-Komunità Awtonoma Baska hija waħda mill-ewwel reġjuni Ewropej li waqqfet poli ta' kompetittività (jew clusters ). Din il-politika industrijali tnediet fl-1991 mill-Gvern Bask ibbażat fuq ir-rakkomandazzjonijiet ta ' Michael Porter, professur fl- Iskola tan-Negozju ta' Harvard u teorista tal-clusters.

Issa hemm tlettax-il cluster Bask, prinċipalment fis-settur industrijali, jiġġeneraw 45 % tal-PGD tar-reġjun :

 Aeronawtika, Hegan : Sener, ITP, Gamesa kklassifikati fit-tieni manifattur Ewropew tat-turbini tar-riħ
 Automotive, ACICAE : aktar minn 60 000 employés u 500 fabbrika. Daimler-Benz Vitoria.
 Bini tal-vapuri : La Naval kostruzzjonijiet Navales del Norte
 Elettronika, IT u Telekomunikazzjoni :
 Enerġija : Iberdrola hija l-produttur ewlieni fid-dinja tal -enerġija mir-riħ
 Ambjent, ACLIMA :
 Apparat tad-dar :
 Għodda tal-magni, AFM, INVEMA : ikklassifikat fit-tielet produttur Ewropew u 92 % produzzjoni Spanjola.
 Karta, ClusterPapel :
 Port ta' Bilbao, Uniport Bilbao : l-ewwel port Spanjol iċċertifikat mill-LME London Metal Exchange.
 Xjenzi tal-ġestjoni, Innobasque, nanoBASQUE : RVCT, IkerBasque, IK4, Tecnalia, DIPC, Euskampus, Universitajiet (UPV-EHU Universidad del Pais Vasco, Mondragon Unibertsitatea, Escuela Politécnica Superior S.Coop., HUHEZI S.Coop., Universidad de Deusto, Fundación Deusto, TECNUN Universidad de Navarra)
 Trasport loġistiku
 Awdjo-viżiv

alt=Laboratoire Ultra Haute Tensión d'Arteche, à Mungia|daqsminuri| Laboratorju ta 'Vultaġġ Ultra Għoli Arteche .
Fil-Komunità Awtonoma Baska, il-clusters huma mfassla bħala sħubija strateġika u operattiva li tgħaqqad flimkien kumpaniji, organizzazzjonijiet ta’ riċerka pubbliċi u privati iżda wkoll awtoritajiet pubbliċi, li jipparteċipaw b’mod attiv fl-operat u l-monitoraġġ tal-proġetti.

Kull cluster huwa ffinanzjat b'mod konġunt minn negozji u awtoritajiet pubbliċi. Madankollu, il-finanzjament pubbliku huwa limitat (l-ispiża hija madwar tliet miljun ewro fis-sena għall-gvern Bask). Speċifiċità oħra, partikolarment fir-rigward tar-raggruppamenti ta' kompetittività Franċiżi : is-sussidji jitħallsu direttament lill-clusters u mhux lill-kumpaniji membri li ma jibbenefikaw minn ebda vantaġġ fiskali Organisme de statistique basque .

 Gass 
daqsminuri| Pjattaforma tal-gass « La Gaviota » f'Bermeo, Bizkaia
L-iskoperta ta' depożiti ta' gass u l-isfruttament tal-Pjattaforma tal-Gass Gaviota fl-Oċean Atlantiku biswit Bilbao bejn l-1980 u l-1994 1,5   tippermetti l-qbid u l-ħażna tas- CO  operata minn ENAGAS.

 Enerġija rinnovabbli : enerġija mir-riħ 
daqsminuri|200x200px| Ġeneraturi tar-riħ
Gamesa, imwaqqfa f'Vitoria-Gasteiz fl- 1976, hija waħda mill-aktar kumpaniji innovattivi fis-settur tal-enerġija rinnovabbli u hija l-ewwel produttur tal -enerġija mir-riħ bil-parteċipazzjoni tal-kumpanija tal-enerġija Iberdrola n 3 Enerġija Ewropea.

 Sport 
Club Sport Stadju/kompartiment Data tat-twaqqif Athletic Bilbao futbol San Mamés Barria 1898 Real Sociedad futbol Anoeta Stadium 1909 Basketball ta' Bilbao basketball Bilbao Arena 2000 Saski Baskonia basketball Fernando Buesa Arena 1959 Lagun Agro GBC basketball Donostia Arena 2016 2001 CD Bidasoa handball Polideportivo Artaleku 1962 CH Txuri Urdin Hockey fuq is-silġ Txuri Urdin Izotz Jauregia 1972 Escor Auto Avendaño Hockey fuq is-silġ BAKH 2011
Is- San Sebastián Classic huwa avveniment annwali taċ-ċikliżmu għal sewwieqa professjonali (Elite b'kuntratt). Din il-kompetizzjoni, li ssir direttament nhar is-Sibt wara t-tmiem tat- Tour de France, hija parti mill- UCI World Tour, u b'hekk teħtieġ timijiet approvati "World Tour" biex jipparteċipaw f'din il-kompetizzjoni. Fuq il-programm tal-avveniment : it - tlugħ doppju ta ' Jaizkibel, muntanja ta ' altitudni baxxa li timmarka l - aktar limitu tal - punent tal - Pirinej . Il-wasla sseħħ fir-resort tal-baħar ta' San Sebastjan, fil- Bajja ta' Biscay .

 Kultura 
daqsminuri|250x250px| Bajja La Concha f'San Sebastjan.
daqsminuri|250x250px| Mużew Guggenheim f'Bilbao.
Il-kultura mitoloġika Baska hija waħda mill-aktar sinjuri fl-Ewropa. Minkejja l-Kristjanizzazzjoni intensa li sofriet matul l-aħħar millennju u l-persekuzzjonijiet tal- Inkwiżizzjoni Spanjola, il-poplu Bask ippreserva ħafna leġġendi. Skulari bħal José Miguel de Barandiarán u Julio Caro Baroja ġabru din il-kultura mitoloġika Baska matul is XX . seklu u baqgħu ħajjin sal XXI 21 seklu minn idejn kittieba u artisti mwielda u mrobbija bil-maġija tal-mitoloġija Patxi Lezama Perier .

 Lingwa 
Żewġ lingwi jibbenefikaw mill-istatus tal-lingwa uffiċjali : Bask (Euskara) u Spanjol (Kastilja). L-istudenti jistgħu jistudjaw fi skejjel tal-lingwa Spanjola jew Bask jew saħansitra fi skejjel li jużaw iż-żewġ lingwi.

 Avvenimenti kulturali 
Inawgurat fis 17 octobre 1997, il- Mużew Guggenheim f’Bilbao kien il-punt ta’ quddiem ta’ pjan vast ta’ żvilupp urban li rnexxielu jagħmel lill-belt ċentru ekonomiku u turistiku ewlieni. Jorganizza diversi wirjiet famużi fid-dinja.

Il- Festival tal-Films ta’ San Sebastjan huwa avveniment li jseħħ f’Settembru, bl-aqwa attur jirċievi l-“ Qoxra tad-Deheb ".

 Euskal Herria 
Euskadi tifforma, mal- Komunità Forali ta' Navarre u l-pajjiż Bask Franċiż, Euskal Herria, "il-pajjiż Bask" fis-sens ta' pajjiż li qabel kien jitkellem il-Bask. Il-Komunità Forali ta' Navarra għandha d-dritt li tintegra fil-Komunità Awtonoma Baska skont il-Kostituzzjoni Spanjola (ir-raba' dispożizzjoni tranżitorja). Integrazzjoni bħal din qatt ma kienet fuq l-aġenda fl-aħħar tliet deċennji.
Kategorija:Pages with unreviewed translations

Referenza 

Hija tinsab fit-tramuntana ta' Spanja u għandha ċerta awtonomija f'diversi żoni : tassazzjoni (it-taxxi kollha jinġabru mill-amministrazzjoni tat-taxxa Baska li tħallas 5 % tat-taxxi lejn Spanja), edukazzjoni, pulizija (pulizija awtonoma Ertzaintza ), kura tas-saħħa Osakidetza  Il-kapitali tal-komunità hija Vitoria-Gasteiz (provinċja ta' Alava ).

L-isem bil-Bask huwa Euskadi jew Euskal Herria u bl-Ispanjol huwa País Vasco   .

Tliet ajruporti jaqdu dan ir-reġjun: Foronda (Alava), Hondarribia (Guipuscoa), l-ajruport internazzjonali ta’ Bilbao f’Loiu-Lujua (Biscay). Għandu wkoll żewġ żoni importanti tal-port inkluż il-port awtonomu ta’ Bilbao. Qed jinbena proġett ta 'linja ta' veloċità għolja biex jgħaqqad it-tliet bliet il-kbar. Huwa mlaqqam il-“Y Bask” minħabba l-forma tiegħu.