Konso

Konso, magħruf ukoll bħala Karati, huwa raħal fil-Lbiċ tal-Etjopja u l-belt kapitali taż-Żona ta' Konso fl-Istat Reġjonali l-ġdid tan-Nofsinhar tal-Etjopja. Jinsab 20 kilometru fit-Tramuntana tax-xmara Sagan, b'latitudni u b'lonġitudni ta' 5°15′N 37°29′E, u b'elevazzjoni ta' 1,650 metru (5,410 piedi). Xi abitanti ġirien isejħulu Pakawle.Klaus Wedekind, "Sociolinguistic Survey Report of the Languages of the Gawwada (Dullay), Diraasha (Gidole), Muusiye (Bussa) Areas", SIL Electronic Survey Reports, 2002-065, p. 16. Ir-raħal u l-villaġġi tal-madwar tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2011 bħala pajsaġġ kulturali minħabba t-tradizzjonijiet kulturali uniċi u l-importanza tar-raħal għall-poplu Konso.

 Storja 
It-tradizzjonijiet bil-fomm tal-poplu Konso jissuġġerixxu li kienu wettqu migrazzjoni lejn ir-reġjun bejn wieħed u ieħor 400 sena ilu, u dan huwa appoġġat mill-għadd ta' ġenerazzjonijiet (21) magħduda mill-ewwel kap ritwali. Fl-1897, Menelik II ħa t-tmexxija tal-belt f'idejh.

Il-patri missjunarju Azaïs ippreżenta l-istatwi Waga (wa'kka) fl-1931. Fl-1956, Murdock assoċja l-ħaġar megalitiku u arkeoloġiku tar-raħal ma' oriġini Kuxitika. Fil-ktieb ta' Kluckhohn Markets of Africa (Swieq tal-Afrika) ippubblikat fl-1962, l-awtur jittraċċa livelli għoljin ta' żviluppi ekonomiċi tal-qedem fir-raħal. Fl-1984, Amborn studja t-tekniki agrikoli manwali storiċi tar-reġjun.

Is-sit tniżżel bħala sit indikattiv biex xi darba jitqies biex isir Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-30 ta' Settembru 1997, minħabba l-importanza kulturali universali tiegħu u sar Sit ta' Wirt Dinji uffiċjali tal-UNESCO fl-2011. Konso huwa l-ewwel post fl-Etjopja li ġie rikonoxxut bħala "pajsaġġ kulturali".

Fl-2007 ġiet stabbilita azjenda agrikola b'permakultura, Strawberry Fields Eco-Lodge, fit-Tramuntana tar-raħal u taħdem ma' voluntiera internazzjonali u tliet skejjel lokali għat-tkabbir tal-ikel, għall-promozzjoni tat-turiżmu ekoloġiku, u l-għoti tal-edukazzjoni dwar il-permakultura.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Il-Pajsaġġ Kulturali ta' Konso ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2011.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

 Pajsaġġ kulturali 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:East_from_Konso_(11536867195).jpg|xellug|daqsminuri|Veduta tal-pajsaġġ ta' Konso.
Il-pajsaġġ madwar Konso huwa mtarraġ ferm, sabiex tiġi evitata kemm jista' jkun l-erożjoni tal-ħamrija kkawżata mix-xita sporadika u li kultant tinżel qliel fir-reġjun. Ir-raba' mtarraġ huwa wieqaf (uħud huma għoljin sa 8 metri (26 pied)) u msaħħaħ mill-ġdid bil-ġebel. Turretti u riffieda addizzjonali nbnew tul il-ħitan tas-sejjieħ li jirfdu r-raba' mtarraġ. Il-kostruzzjoni u l-manutenzjoni tar-raba' mtarraġ normalment jirrikjedi l-membri tal-familja kollha.

L-insedjamenti ffortifikati b'ħitan, imsejħa paletas, jinsabu fil-quċċata tal-għoljiet tar-reġjun sabiex ikollhom vantaġġ strateġiku. Il-villaġġi huma mdawra b'minn ċirku sa sitt ċrieki konċentriċi ta' ħitan tal-ġebel, magħmula l-iktar b'ħaġar kbir tal-bażalt. L-eqdem ħitan fuq ġewwa jaf ikunu għoljin sa 4 metri (13-il pied) u wesgħin sa 2.5 metri (8 piedi u 2 pulzieri). Fi ħdan il-paletas, il-poplu Konso jgħix f'kumplessi individwali li jikkonsistu minn diversi strutturi msaqqfa bil-ħuxlief u t-tajn, li jinkludu mħażen għall-qamħ, djar u kraal (qishom stalel) għall-bhejjem. Il-villaġġi fihom ukoll spazji kbar fejn il-poplu jinġabar, imsejħa moras, li jintużaw għal skopijiet komunali u ċerimonjali.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Waga_01.jpg|daqsminuri|L-iskulturi waga.
Il-poplu Konso għadhom jipprattikaw it-tradizzjoni unika li jtellgħu ħaġar wieqaf li jimmarkaw il-ġenerazzjonijiet, imsejħa daga-hela, li jiġu prodotti f'barrieri u li jiġu ttrasportati permezz ta' proċess ritwali. Barra minn hekk, il-poplu Konso huwa magħruf għall-iskulturi waga tiegħu, li huma statwi li jfakkru l-membri deċeduti tal-komunità. Dawn l-istatwi spiss ikunu stilizzati u antropomorfiċi, u jiddeskrivi l-membru tal-komunità, il-familji tagħhom, u xi kultant anke avvenimenti importanti f'ħajjithom. Il-foresti sagri qrib il-paletas fihom diversi postijiet importanti fejn isiru r-ritwali, speċjalment għall-inizjazzjonijiet, u jservu bħala l-postijiet funebri għall-mexxejja ritwali.

Ħdejn l-għoljiet ta' Konso hemm saffi ta' fossili b'densità kbira ta' fdalijiet ta' omonidi bikrin.

 Ekonomija 
Philip Briggs jissuġġerixxi li r-raħal attwali "jista' b'mod prożajku jiġi deskritt bħala post traffikuż ta' dimensjonijiet komikament enormi, imdawwar b'pompa waħda tal-petrol u għadd ta' lukandi lokali sparpaljati".Philip Briggs, Ethiopia: The Bradt Travel Guide, 3rd edition (Chalfont St Peters: Bradt, 2002), p. 455f. Skont l-Uffiċċju tal-Finanzi u l-Iżvilupp Ekonomiku tal-SNNPR, mill-2003 fost il-faċilitajiet tal-poplu Konso nsibu l-aċċess għal-linja telefonika diġitali, is-servizz postali, l-elettriku pprovdut permezz ta' ġeneratur, u fergħa ta' organizzazzjoni tal-mikrofinanzi. Fost l-industriji lokali hemm it-trobbija tan-naħal, l-insiġ tal-qoton, u l-agrikoltura. Kull nhar ta' Tnejn u ta' Ħamis, żewġ kilometri mir-raħal tul Triq Jinka, jarma s-suq.Briggs, Ethiopia, p. 456.

 Demografija 
Abbażi tal-figuri mill-Aġenzija tal-Istatistika Ċentrali fl-2005, Konso għandha popolazzjoni totali stmata ta' 4,593 ruħ, li minnhom 2,258 ruħ huma rġiel u 2,335 ruħ huma nisa. Iċ-ċensiment nazzjonali tal-1994 irrapporta li dan ir-raħal kellu popolazzjoni totali ta' 2,535 ruħ, li minnhom 1,250 ruħ kienu rġiel u 1,285 ruħ kienu nisa.

 Kunflitt mill-1990 
Hemm kunflitt kontinwu li ilu għaddej mill-1990 minħabba diżgwid fuq l-artijiet, u nqatlu bosta ċivili u mijiet ta' eluf ta' persuni spustjati internament li nqabdu fil-vjolenza. In-Nazzjonijiet Uniti wissew li Konso kien hotspot prijoritarju fl-2022, minħabba l-kunflitt kontinwu u l-kwistjoni tat-temp avvers li kompla jiggrava l-kriżi umanitarja eżistenti fiż-Żona ta' Konso.

 Iktar qari 

 Watson, Elizabeth E. (2009). Living terraces in Ethiopia: Konso landscape, culture & development. Eastern Africa series. Woodbridge, UK ; Rochester, NY: James Currey. ISBN 9781847010056.

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Etjopja
Kategorija:Bliet Afrikani
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Etjopja