Évora

Évora (pronunzja bil-Portugiż: [ˈɛvuɾɐ]) hija belt u muniċipalità fil-Portugall. Għandha 53,591 abitant (2021), f'erja ta' 1307.08 km2. Hija l-belt kapitali storika tal-Alentejo u s-sede tad-Distrett ta' Évora.

Bis-saħħa taċ-ċentru storiku ppreservat sew tagħha, li għadu parzjalment imdawwar bi swar Medjevali u b'bosta monumenti li jmorru lura għal diversi perjodi storiċi, fosthom tempju Ruman, Évora tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Minħabba l-pożizzjoni interna tagħha, Évora hija waħda mill-iżjed bliet Portugiżi li jesperjenzaw l-ogħla temperaturi fis-sajf, u spiss tkun soġġetta għal mewġiet tas-sħana.

Évora ġiet ikklassifikata fit-tieni post fl-istħarriġ dwar l-iżjed bliet Portugiżi li wieħed jgħix l-aħjar fihom, f'termini ta' kundizzjonijiet tal-għajxien, li jiġi ppubblikat kull sena fl-Expresso. Ġiet ikklassfikata fl-ewwel post fi studju dwar il-kompetittività tal-bliet kapitali tad-distretti Portugiżi li sar fl-2006 mir-riċerkaturi tax-xjenza ekonomika tal-Università ta' Minho.

Flimkien ma' Liepāja, il-Latvja, Évora ntgħażlet biex tkun il-Kapitali Ewropea tal-Kultura fl-2027.

 Storja 

 Storja bikrija 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foral_Evora_2.jpg|xellug|daqsminuri|161x161px|Il-Foral ta' Évora tal-1501, meta  l-belt kienet tgawdi l-appoġġ ta' Manwel I tal-Portugall.
Évora għandha storja li tmur lura għal iktar minn ħames millenji.

Kienet magħrufa bħala Ebora miċ-Ċeltiċi, konfederazzjoni tribali, fin-Nofsinhar tal-Lusitani (u tax-xmara Tagus), li għamlu r-raħal bħala l-belt kapitali reġjonali tagħhom.

L-oriġini etimoloġika tal-isem Ebora ġej mill-kelma antika Ċeltika ebora/ebura, li hija l-plural ġenittiv tal-kelma eburos (tip ta' siġra tal-ispeċi Taxus baccata), u għaldaqstant l-isem ifisser "tas-siġar tal-ispeċi Taxus baccata". Il-belt ta' York, fit-Tramuntana tal-Ingilterra, fi żmien l-Imperu Ruman, kienet tissejjaħ Eboracum/Eburacum, abbażi tal-isem Ċeltiku antik tal-post *Eborakon (il-post fejn hemm is-siġar tat-Taxus baccata); għalhekk l-isem antik ta' York huwa etimoloġikament marbut mal-belt ta' Évora. Ipoteżi alternattiva hi li l-isem oriġina minn oro, aurum (deheb), peress li r-Rumani kienu jwettqu bosta xogħlijiet estensivi tal-estrazzjoni tad-deheb fil-Portugall; inkella ngħatat dak l-isem għall-ħaddiem tal-avorju peress li ebur (bil-ġenittiv eboris) bil-Latin tfisser avorju. Jaf kienet il-belt kapitali tar-renju ta' Astolpas ukoll.

 Żmien ir-Rumani 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Foral_Evora_1.jpg|xellug|daqsminuri|283x283px|Tpinġija ta' Évora fl-1503, meta l-belt kienet miżgħuda rikkezzi Manwelini.
Ir-Rumani ħakmu r-raħal fis-57 Q.K. u kabbruh f'raħal iffortifikat bis-swar. Għad hemm fdalijiet minn dan il-perjodu fil-belt (is-swar u l-fdalijiet tal-banjijiet Rumani). Ġulju Ċesri sejħilha Liberalitas Julia (ġenerożità ta' Ġuljanu). Il-belt kibret fl-importanza tagħha peress li kienet tinsab f'salib it-toroq ta' diversi rotot importanti. Matul il-vjaġġi tiegħu f'Gaul u fil-Lusitanja, Plinju x-Xiħ żar ir-raħal ukoll u semmih fil-ktieb tiegħu Naturalis Historia bħala Ebora Cerealis, minħabba l-bosta għelieqi tal-qamħ tal-madwar. Dak iż-żmien Évora saret belt rikka. Il-livell għoli tagħha fost il-muniċipalitajiet fil-Hispania Rumana joħroġ fid-dieher b'mod ċar fil-bosta iskrizzjonijiet u fil-bosta muniti. It-tempju monumentali tal-Korinzji fiċ-ċentru tal-belt imur lura għas-seklu 1 W.K. u x'aktarx inbena f'ġieħ l-imperatur Awgustu. Fis-seklu 4 W.K., ir-raħal diġà kellu l-isqof Quintianus.

Waqt l-invażjonijiet barbariċi, Évora sfat taħt it-tmexxija tar-re tal-Viżigoti Leovigild fil-584. Iktar 'il quddiem ir-raħal ingħata l-istatus ogħla ta' belt ta' katidral. Minkejja dan, dak il-perjodu kien wieħed ta' deklin u ma tantx instabu wisq artefatti.

 Żmien l-Għarab 
Fis-715, il-belt inħakmet mill-Għarab Iberiċi taħt Tariq ibn-Ziyad. Matul it-tmexxija tal-Għarab (715-1165), ir-raħal, li kien parti mit-Taifa ta' Badajoz, bil-mod il-mod reġa' beda jiffjorixxi u żviluppa f'ċentru agrikolu b'fortizza u b'moskea. L-influwenza tal-Għarab għadha tista' tiġi osservata fin-natura tal-belt storika. Matul dak iż-żmien, diversi nies notevoli kienu minn Évora, inkluż Abd al-Majid ibn Abdun Al-Yaburi عبد المجيد بن عبدون اليابري, poeta b'diwan li għadu jeżisti sa llum il-ġurnata.

 Rikonkwista 
Évora ġiet ikkonkwistata mill-ġdid mill-Għarab permezz ta' attakk sorpriża minn Gerald il-Qalbieni (Geraldo Sem Pavor) f'Settembru 1165. Ir-raħal spiċċa taħt it-tmexxija tar-re Portugiż Afonso I fl-1166. Imbagħad iffjorixxa bħala waħda mill-iżjed bliet dinamiċi fir-Renju tal-Portugall matul il-Medju Evu, speċjalment fis-seklu 15. Il-qorti tal-ewwel u tat-tieni dinastiji kienu jirresjedu hemmhekk għal perjodi twal, u bnew palazzi, monumenti u binjiet reliġjużi. Évora ospitat bosta tiġijiet irjali u fiha ttieħdu bosta deċiżjonijiet importanti.

 Żmien Manwelin 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Porta_de_Aviz_(litografia,_1839_-_1847).jpg|lemin|daqsminuri|260x260px|Fis-seklu 19, il-poter nazzjonali ta' Évora batta, minħabba l-Gwerra taż-Żewġ Aħwa.
Évora għaddiet minn perjodu tad-deheb partikolarment matul id-Dinastija tal-Avis (1385-1580), speċjalment matul ir-renju ta' Manwel I u Ġwanni III, u saret ċentru ewlieni għall-umanitajiet (André de Resende - midfun fil-katidral) u għal artisti bħall-iskultur Nicolau Chanterene, il-pitturi Cristóvão de Figueiredo u Gregório Lopes; il-kompożituri Manuel Cardoso u Duarte Lobo, il-kronista Duarte Galvão, u l-missier tat-teatru Portugiż Gil Vicente.

Évora kellha wkoll parti kbira mill-popolazzjoni tal-iskjavi tal-Portugall. Nicolas Clenard, tutur Fjamming fil-qorti Portugiża, fl-1535 iddikjara li "F'Évora, qisek mort f'belt tal-infern: kull fejn tmur tiltaqa' mas-suwed biss".

Il-belt saret is-sede ta' arċiveskovat fl-1540. L-università ġiet stabbilita mill-Ġiżwiti fl-1559, u mastri Ewropej kbar bħall-umanisti Fjammingi Nicolaus Clenardus (Nicolaas Cleynaerts; 1493-1542), Johannes Vasaeus (Jan Was; 1511-1561) u t-teologu Luis de Molina għaddew l-għarfien tagħhom lill-ġenerazzjonijiet lokali. Fis-seklu 18, il-Ġiżwiti, li kienu firxu l-illuminiżmu intellettwali u reliġjuż mis-seklu 16, tkeċċew mill-Portugall, l-università ngħalqet fl-1759 mill-Markiż ta' Pombal, u Évora qabdet it-triq tan-niżla. L-università reġgħet infetħet biss fl-1973.

 Storja reċenti 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VistaDe%C3%89vora134.jpg|lemin|daqsminuri|260x260px|Veduta ta' Évora mis-swar.
Il-Battalja ta' Évora ġiet miġġielda fid-29 ta' Lulju 1808 matul il-Gwerra Peniżolari. Forza żgħira ta' 2,500 Portugiż-Spanjol, megħjuna minn milizja raħħala armati b'li kellhom, ippruvat twaqqaf diviżjoni Franċiża-Spanjola kkmandata minn Louis Henri Loison iżda mingħajr suċċess. Immexxija mill-mibgħud Loison, magħruf bħala Maneta jew "ta' id waħda", il-Franċiżi attakkaw il-belt li kienet difiża mis-suldati, mill-milizja u miċ-ċittadini armati. Fl-attakk kontra l-belt, l-attakkanti qatlu lill-ġellieda u liċ-ċittadini li sabu qabel ma serqu r-rikkezzi kollha. L-invażjoni tal-Franċiżi kkawżat saħansitra 8,000 imwiet fost l-għadu, mentri l-Franċiżi ġarrbu 290 imwiet biss.

Fl-1834, Évora kienet is-sit fejn il-forzi tar-Re Miguel I arrendew, u dan immarka t-tmiem tal-Gwerer Liberali. Il-bosta monumenti mibnija mill-artisti ewlenin ta' kull perjodu issa jixhdu l-wirt kulturali, artistiku u storiku rikk ta' Évora. Il-varjetà tal-istili arkitettoniċi (Rumanesk, Gotiku, Manwelin, Rinaxximentali, Barokk), il-palazzi u l-labirint pittoresk tal-pjazez u tat-toroq dojoq taċ-ċentru tal-belt huma kollha parti mill-wirt rikk tal-belt-mużew.

Fl-1909 il-belt ġarrbet ħsarat minħabba terremot.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Iċ-Ċentru Storiku ta' Évora ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

 Ġeografija 

 Ġeografija fiżika 
Évora (b'altitudni ta' 300 metru) tinsab fl-Alentejo, reġjun kbir ta' pjanuri wesgħin fin-Nofsinhar tal-Portugall, li jmiss fit-Tramuntana max-xmara Tagus u fin-Nofsinhar mar-reġjunt ta' Algarve. Il-belt tinsab 140 kilometru (87 mil) mill-belt kapitali ta' Liżbona, u 80 kilometru (50 mil) minn Badajoz fil-fruntiera Spanjola. Hija l-belt ewlenija tar-reġjun.

Is-sede tal-muniċipalità hija l-belt ta' Évora, magħmula mill-parroċċi ċiviċi ta' Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão) fiċ-ċentru storiku u mill-parroċċi urbani ta' Bacelo, Senhora da Saúde, Malagueira u Horta das Figueiras 'il barra mis-swar antiki tal-belt fejn fil-fatt tirresjedi l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni. Il-kumplament tal-parroċċi ċiviċi fil-muniċipalità huma rurali jew sottourbani u ma jagħmlux parti mill-belt għal skopijiet statistiċi. Iċ-ċentru storiku tal-belt għandu madwar 4,000 binja f'erja ta' 1.05 km2 (0.41 mili kwadri).

 Klima 
Évora għandha klima Mediterranja bi sjuf sħan u nexfin u bi xtiewi miti u bl-indewwa. Il-pożizzjoni tal-belt fuq ġewwa tan-Nofsinhar tal-Portugall sikwit tagħmilha soġġetta għal nixfiet u għal deżertifikazzjoni. Bħalma huwa tipiku fuq ġewwa tal-Alentejo, Évora spiss tesperjenza temperaturi ta' sħana estrema, fejn intlaħaq saħansitra rekord ta' 46.0 °C (114.8 °F). Madankollu, it-temperatura għolja medja fis-sajf normalment tkun ta' madwar 30 °C (86 °F); ferm inqas sħuna mit-temperatura fuq ġewwa, fl-inħawi b'altitudni iktar baxxa tal-Peniżola Iberika. Dan iseħħ minħabba l-effetti marittimi fuq skala baxxa kkawżati mill-prossimità relattiva tagħha mal-Oċean Atlantiku, li tikkawża wkoll spostament staġonali fit-temperaturi predominanti matul il-perjodi iktar sħan, b'temperaturi ta' billejl iktar miti f'Settembru milli f'Ġunju, kif ukoll f'Ottubru milli f'Mejju. Il-ġlata fix-xitwa hija frekwenti iżda ssoltu ma takkumulax wisq, filwaqt li l-borra niżlet darbtejn biss f'dan l-aħħar deċennju.
Data klimatika għal Évora (Nossa Senhora da Saúde), elevazzjoni: 309 metri jew 1,014-il pied, temp. normali fl-1981-2010, temp. estremi mill-1981 sal-preżentXaharJanFraMarAprMejĠunLulAwwSetOttNovDiċSenaTemp. għolja rekord f'°C (°F)24.7
(76.5)24.3
(75.7)31.3
(88.3)32.3
(90.1)37.8
(100.0)41.8
(107.2)45.3
(113.5)46.0
(114.8)44.2
(111.6)36.7
(98.1)27.6
(81.7)24.4
(75.9)46.0
(114.8)Temp. għolja medja f'°C (°F)13.4
(56.1)14.7
(58.5)18.0
(64.4)19.1
(66.4)22.6
(72.7)27.9
(82.2)31.1
(88.0)31.1
(88.0)27.8
(82.0)22.2
(72.0)17.1
(62.8)13.8
(56.8)21.6
(70.8)Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)9.6
(49.3)10.7
(51.3)13.3
(55.9)14.3
(57.7)17.1
(62.8)21.4
(70.5)23.9
(75.0)24.1
(75.4)21.9
(71.4)17.7
(63.9)13.4
(56.1)10.5
(50.9)16.5
(61.7)Temp. baxxa medja f'°C (°F)5.8
(42.4)6.7
(44.1)8.6
(47.5)9.5
(49.1)11.7
(53.1)14.8
(58.6)16.6
(61.9)17.0
(62.6)16.0
(60.8)13.2
(55.8)9.7
(49.5)7.1
(44.8)11.4
(52.5)Temp. baxxa rekord f'°C (°F)−2.9
(26.8)−1.4
(29.5)−2.3
(27.9)2.9
(37.2)4.9
(40.8)6.7
(44.1)10.9
(51.6)11.4
(52.5)9.1
(48.4)5.5
(41.9)0.0
(32.0)−0.5
(31.1)−2.9
(26.8)Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)60.7
(2.39)51.9
(2.04)43.9
(1.73)55.0
(2.17)46.5
(1.83)16.5
(0.65)4.1
(0.16)8.2
(0.32)32.2
(1.27)83.6
(3.29)87.6
(3.45)95.1
(3.74)585.3
(23.04)Sors: IPMA
Data klimatika għal Évora (Nossa Senhora da Saúde), elevazzjoni: 321 metru jew 1,053 pied, temp. normali u estremi fl-1961-1990XaharJanFraMarAprMejĠunLulAwwSetOttNovDiċSenaTemp. għolja rekord f'°C (°F)21.0
(69.8)24.2
(75.6)26.0
(78.8)29.6
(85.3)34.2
(93.6)41.0
(105.8)40.6
(105.1)39.5
(103.1)39.7
(103.5)32.4
(90.3)28.4
(83.1)21.5
(70.7)41.0
(105.8)Temp. għolja medja f'°C (°F)12.8
(55.0)13.7
(56.7)15.9
(60.6)17.8
(64.0)21.6
(70.9)26.2
(79.2)30.0
(86.0)30.2
(86.4)27.4
(81.3)21.7
(71.1)16.3
(61.3)13.1
(55.6)20.6
(69.0)Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)9.4
(48.9)10.2
(50.4)11.8
(53.2)13.4
(56.1)16.3
(61.3)20.1
(68.2)23.0
(73.4)23.2
(73.8)21.6
(70.9)17.3
(63.1)12.7
(54.9)9.9
(49.8)15.7
(60.3)Temp. baxxa medja f'°C (°F)6.1
(43.0)6.7
(44.1)7.7
(45.9)8.9
(48.0)11.1
(52.0)14.0
(57.2)16.0
(60.8)16.3
(61.3)15.7
(60.3)12.9
(55.2)9.1
(48.4)6.6
(43.9)10.9
(51.7)Temp. baxxa rekord f'°C (°F)−2.9
(26.8)−2.1
(28.2)−0.8
(30.6)2.0
(35.6)4.9
(40.8)6.7
(44.1)9.8
(49.6)11.0
(51.8)7.6
(45.7)4.0
(39.2)0.6
(33.1)−2.9
(26.8)−2.9
(26.8)Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)88
(3.5)86
(3.4)57
(2.2)56
(2.2)38
(1.5)29
(1.1)8
(0.3)4
(0.2)27
(1.1)69
(2.7)80
(3.1)85
(3.3)627
(24.6)Medja ta' jiem bil-preċipitazzjoni (≥ 1.0 mm)101078631traċċi379973Umdità relattiva medja (%)79777067635852515667757966Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar1481482032202853013633462512041581442,771Sors: IPMA
Data klimatika għal Évora (Mitra), 1941-1990, altitudni: 200 metru (660 pied)XaharJanFraMarAprMejĠunLulAwwSetOttNovDiċSenaTemp. għolja medja f'°C (°F)13.5
(56.3)14.7
(58.5)17.3
(63.1)19.5
(67.1)23.2
(73.8)28.1
(82.6)32.0
(89.6)31.8
(89.2)28.5
(83.3)23.1
(73.6)17.5
(63.5)14.2
(57.6)22.0
(71.5)Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)8.5
(47.3)9.7
(49.5)11.7
(53.1)13.6
(56.5)16.6
(61.9)20.5
(68.9)23.3
(73.9)23.3
(73.9)20.9
(69.6)16.8
(62.2)12.3
(54.1)9.3
(48.7)15.5
(60.0)Temp. baxxa medja f'°C (°F)3.4
(38.1)4.6
(40.3)6.0
(42.8)7.6
(45.7)9.9
(49.8)12.8
(55.0)14.6
(58.3)14.7
(58.5)13.3
(55.9)10.5
(50.9)7.0
(44.6)4.3
(39.7)9.1
(48.3)Medja ta' jiem bix-xita (≥ 0.1 mm)10.310.010.09.26.53.40.70.83.47.28.69.379.4Sors: Instituto de Meteorologia
Data klimatika għal Évora (Currais), 1941-1990, altitudni: 230 metru (750 pied)XaharJanFraMarAprMejĠunLulAwwSetOttNovDiċSenaTemp. għolja medja f'°C (°F)13.5
(56.3)14.7
(58.5)17.3
(63.1)19.8
(67.6)23.6
(74.5)28.8
(83.8)32.6
(90.7)32.3
(90.1)29.2
(84.6)23.3
(73.9)17.7
(63.9)14.1
(57.4)22.2
(72.0)Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F)8.6
(47.5)9.5
(49.1)11.5
(52.7)13.5
(56.3)16.5
(61.7)20.8
(69.4)23.6
(74.5)23.4
(74.1)21.4
(70.5)17.1
(62.8)12.4
(54.3)9.2
(48.6)15.6
(60.1)Temp. baxxa medja f'°C (°F)3.6
(38.5)4.3
(39.7)5.7
(42.3)7.2
(45.0)9.4
(48.9)12.7
(54.9)14.5
(58.1)14.4
(57.9)13.5
(56.3)10.9
(51.6)7.1
(44.8)4.3
(39.7)9.0
(48.1)Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)79.2
(3.12)67.2
(2.65)65.3
(2.57)49.2
(1.94)39.8
(1.57)20.2
(0.80)4.3
(0.17)3.9
(0.15)22.4
(0.88)57.4
(2.26)70.8
(2.79)79.9
(3.15)559.6
(22.05)Medja ta' jiem bix-xita (≥ 0.1 mm)13.511.911.29.16.93.80.80.73.48.110.312.792.4Sors: Instituto de Meteorologia

 Ġeografija umana 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora_(35569773722).jpg|daqsminuri|250x250px|Il-Ġnien ta' Diana.
Évora hija belt ta' daqs medju u għandha bosta monumenti. Bis-saħħa tal-istorja twila tagħha, il-monumenti u l-binjiet storiċi tagħha huma attrazzjoni prinċipali għall-barranin. Madankollu, hemm ukoll bosta "Festas Populares" fejn jiġu ċċelebrati l-qaddisin, btajjel, "Feiras" (fieri) u avvenimenti kulturali (fosthom preżentazzjonijiet mużikali mxandra fuq it-televiżjoni) li jiġu sponsorjati mill-muniċipalità u minn organizzazzjonijiet oħra.

Is-sindku attwali huwa Carlos Pinto de Sá tal-koalizzjoni tas-CDU. Id-29 ta' Ġunju hija btala muniċipali. Il-muniċipalità tikkonsisti mit-12-il parroċċa ċivika li ġejjin:

 Bacelo e Senhora da Saúde;
 Canaviais;
 Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão);
 Malagueira e Horta das Figueiras;
 Nossa Senhora da Graça do Divor;
 Nossa Senhora da Tourega e Nossa Senhora de Guadalupe;
 Nossa Senhora de Machede;
 São Bento do Mato;
 São Manços e São Vicente do Pigeiro;
 São Miguel de Machede;
 São Sebastião da Giesteira e Nossa Senhora da Boa Fé;
 Torre de Coelheiros.

 Ġemellaġġ 
Évora hija ġemellata ma':

 Angra do Heroísmo, il-Portugall, mill-1986;
 Chartres, Franza, mill-2003;
 Qazvin, Iran, mill-2016;
 Il-Gżira ta' Mozambique, il-Mozambique, mill-1997;
 Suzdal, ir-Russja, mill-1986.

 Ekonomija 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora_S%C3%A9-and-fountain-largo-das-portas-de-moura.jpg|lemin|daqsminuri|275x275px|Largo das Portas da Moura.
Évora hija l-belt ewlenija tar-reġjun ta' Alentejo u taqdi rwol importanti bħala ċentru agrikolu u tas-servizzi. Tospita diversi istituzzjonijiet ta' importanza kbira għar-reġjun, bħall-Università statali ta' Évora u l-isptar distrettwali.

Fl-2015, Embraer bnew żewġ fabbriki għall-produzzjoni tal-partijiet tal-inġenji tal-ajru flimkien ma' Ċentru Ewropew tal-Inġinerija. Fl-2022, dawn il-fabbriki nbigħu lill-kumpanija ajruspazjali Aernnova, entità korporattiva marbuta ma' Siemens Gamesa.

Minħabba l-importanza storika u kulturali estensiva tagħha, Évora, kif ukoll l-inħawi tal-madwar tal-belt, fis-snin 10 tas-seklu 21 esperjenzaw żieda kbira fis-settur tat-turiżmu internazzjonali, li wasslet għall-kostruzzjoni ta' bosta lukandi, B&Bs u stili oħra ta' akkomodazzjoni. Fost l-iżjed attrazzjonijiet popolari tal-belt insibu t-Tempju Ruman ta' Évora, il-Kappella tal-Għadam, il-Katidral ta' Évora, il-Mużew ta' Évora, u ċ-ċentru storiku tal-belt.

 Trasport 
Wieħed jista' jasal Évora bil-karozza tal-linja jew bil-ferrovija. L-istazzjon ferrovjarju tal-belt huwa l-venda tal-Linha de Évora; mill-2023 bdiet tinbena estensjoni sa Elvas, in-Nova Linha de Évora. Din il-linja ferrovjarja elettrifikata b'binarju uniku hija maħsuba l-iktar għat-traffiku tal-merkanzija, iżda se tintuża wkoll minn xi ferroviji tal-passiġġieri, b'veloċitajiet sa 250 km/h (155 mph).

Hemm mitjar żgħir, l-Ajruport Muniċipali ta' Évora, li attwalment ma għandux servizz tal-linji tal-ajru kummerċjali. L-eqreb ajruporti ewlenin huma dawk ta' Beja, Liżbona, Faro u Badajoz.

 Arkitettura 

 Preistorika 

 Anta Grande do Zambujeiro, madwar 10 km (6.2 mili) minn Évora qrib Valverde: l-ikbar dolmen fir-reġjun.
 Cromeleque dos Almendres, 15-il kilometru (9.3 mili) minn Évora: monument megalitiku ta' interess arkeoastronomiku.

 Ċivika 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Evora-RomanTemple_edit.jpg|daqsminuri|200x200px|It-Tempju Ruman.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GiraldoSquare_%C3%89vora.jpg|lemin|daqsminuri|200x200px|Pjazza Giraldo f'Évora.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:IgrejadaGra%C3%A7a-%C3%89vora.jpg|daqsminuri|200x200px|Il-Knisja tal-Madonna tal-Grazzja.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%C3%89voraCatedral314.jpg|daqsminuri|227x227px|Is-Sé – il-katidral ta' Évora.
Fil-qalba tal-belt ta' Évora nsibu l-pjazza storika ta' Praça do Geraldo, fejn ir-Re Duarte bena l-Palazz ta' Estaus. F'nofs il-pjazza hemm il-funtana ta' Henriquina, li tmur lura għall-1570, li tinkludi tmien ġettijiet tal-ilma li jissimbolizzaw it-tmien toroq li jwasslu sal-pjazza. Fin-naħa tat-Tramuntana tal-pjazza hemm il-Knisja ta' San Indrija (bil-Portugiż: Igreja de Santo Antão) li nbniet minn Manuel Pires fis-seklu 16. Din hija knisja pjuttost kbira bi tliet navati, inkluż antependju siewi tal-artal mis-seklu 13 b'bassoriljiev. Fl-1483, Fernando II, id-Duka ta' Braganza ġie ġġustizzjat fil-pjazza, fil-preżenza ta' ħuh tar-rispett, ir-Re Ġwanni II. Fl-istess pjazza kien hemm eluf ta' autos-da-fé matul l-Inkwiżizzjoni; bi 22,000 kundanna fi żmien 200 sena.Guia de Portugal. Estremadura, Alentejo, Algarve. Ed. F. C. Gulbenkian, 1991. p. 54.

 Il-Funtana ta' Portas de Moura (bil-Portugiż: Chafariz das Portas de Moura/Fonte da Porta de Moura), funtana Rinaxximentali (li tinsab fil-Largo das Portas de Moura) li nbniet fl-1556, b'disinn oriġinali li jinkludi globu mdawwar bl-ilma (b'referenza għall-Epoka tal-Iskoperti).
 Il-Kulleġġ tal-Ispirtu s-Santu tal-Ordni ta' Kristu (bil-Portugiż: Colégio do Espírito Santo/Colégio da Companhia de Jesus/Universidade de Évora), illum il-ġurnata nukleu tal-Università ta' Évora; il-kostruzzjoni tal-eks kulleġġ tal-Ġiżwiti ġiet ordnata mill-Kardinal-Re Henrique fl-1559, u jinkludi elementi tal-Manjeriżmu tas-seklu 16, flimkien mal-binjiet akkademiċi li nbnew bejn is-sekli 17 u 18 (inkluż il-kjostru).
 Il-Palazz Irjali ta' Évora: fdalijiet ta' palazz li kien inbena mir-Re Manwel I bi stil Gotiku-Rinaxximentali. Skont xi kronisti, f'dan il-palazz, fl-1487, Vasco da Gama ngħata l-kmand tal-iskwadra li mexxa fil-vjaġġ marittimu tiegħu lejn l-Indja.
 Il-Palazz tal-Kontijiet ta' Basto (bil-Portugiż: Palácio dos Condes de Basto / Paço de São Miguel da Freiria / Palácio do Pátio de São Miguel), kastell Għarbi primittiv u iktar 'il quddiem residenza tar-rejiet dinastiċi Afonsini. L-arkitettura esterna tiegħu fiha karatteristiċi tal-istil Gotiku, Manwelin, Mudéjar u Rinaxximentali.
 Il-Palazz tad-Duki ta' Cadaval (bil-Portugiż: Paço dos Duques de Cadaval/Palácio dos Duques de Cadaval), palazz tas-seklu 17, li nbena mill-fdalijiet ta' kastell antik (li kien ingħata n-nar fl-1384), u li iktar 'il quddiem intuża bħala residenza għall-gvernaturi u għar-rejiet. Il-palazz jinkludi elementi arkitettoniċi Manwelini-Għarab (inkluż it-Torri tal-Ħames Tarki), u fl-ewwel sular tiegħu jospita kollezzjoni ta' manuskritti, ritratti tal-familja rjali, u arti reliġjuża mis-seklu 16.
 L-Akkwedott ta' Prata (bil-Portugiż: Aqueduto da Água de Prata), iddisinjat mill-arkitett militari Francisco de Arruda (li qabel kien iddisinja t-Torri ta' Belém), inbena matul ir-renju tar-Re João III bejn l-1531 u l-1537, bl-arkati enormi tiegħu tul disa' kilometri (sitt mili), biex jipprovdi l-ilma min-naħa ta' ġewwa tal-Portugall lejn Évora. Oriġinarjament, l-akkwedott kien jintemm fil-Praça do Giraldo, u kien jaqsam il-belt fi tnejn, bil-kostruzzjoni ta' djar, ħwienet u kafetteriji bejn l-arkati (bħal fl-inħawi ta' Rua da Cano, Travessa das Nunes u Rua do Salvador). Segment mis-swar Rumani u l-pedamenti tal-binjiet tal-qedem huma ppreservati tul it-Travessa Alcárcova de Cima, triq dejqa fiċ-ċentru storiku. Din l-istruttura ssemmiet fil-poeżija epika Os Lusíadas ta' Luís de Camões.

 It-Tempju Ruman ta' Évora (bil-Portugiż: Templo romano de Évora), li kemm-il darba jissejjaħ bħala t-Tempju ta' Diana, kien tempju tas-seklu 1 W.K. (f'xi referenzi tas-seklu 2 jew 3), iddedikat lis-setta tal-Imperatur Awgustu, li kien inkorporat fil-binja Medjevali, u għaldaqstant ħelisha mill-qerda. Dan it-tempju huwa l-iżjed attrazzjoni famuża ta' Évora u nbena b'7.68 metri (25.20 pied) ta' kolonni Korinzji u 14-il kolonna tal-granit, u b'bażi, b'kapitelli u b'arċitravi tal-irħam skavati minn Estremoz.

 Reliġjuża 

 Il-Katidral ta' Évora (bil-Portugiż: Catedral de Évora): inbena l-iktar bejn l-1280 u l-1340, u huwa wieħed mill-iżjed monumenti Gotiċi importanti tal-Portugall. Il-katidral għandu portal prinċipali notevoli bi statwi tal-Appostli (għall-ħabta tal-1335) u navata u kjostru mill-isbaħ. Kappella partikolari tat-transett għandha stil Manwelin u l-kappella prinċipali straordinarja hija Barokka. L-orgni u s-sedji tal-kor huma Rinaxximentali (għall-ħabta tal-1566).
 Il-Kappella ta' São Brás (bil-Portugiż: Capela de São Brás): inbniet għall-ħabta tal-1480, u hija eżempju tajjeb tal-istil Mudéjar-Gotiku b'riffieda ċilindriċi. Hija miftuħa biss għat-talb.
 Il-Knisja ta' San Franġisk (Igreja de São Francisco): inbniet bejn it-tmiem tas-seklu 15 u l-bidu tas-seklu 16 bi stil Gotiku-Manwelin imħallat. In-navata wiesgħa hija kapulavur tal-arkitettura Gotika aħħarija. Fiha bosta kappelli mżejna bi stil Barokk, inkluż il-Kappella tal-Għadam (bil-Portugiż: Capela dos Ossos), miksija kompletament b'għadam uman.
 Il-Kunvent u l-Knisja ta' Lóios: inbniet fis-seklu 15, fihom għadd ta' oqbra; il-knisja u l-kjostru għandhom stil Gotiku, b'binja Manwelina b'portal mill-isbaħ. Il-knisja minn ġewwa hija miksija bl-azulejos (madum taċ-ċeramika) mis-seklu 18. Fl-1965 ġiet ikkonvertita f'pousada (lukanda tradizzjonali Portugiża) lussuża.

 Nies notevoli 
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:John,_Prince_of_Portugal_(c.1552-4)_-_Anthonis_Mor.png|daqsminuri|173x173px|João Manuel, il-Prinċep tal-Portugall.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:T%C3%BAlio_Espanca,_Primavera,%C3%89vora_1987.png|daqsminuri|188x188px|Túlio Espanca, 1987.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maria_Leal_da_Costa,_Litu%C3%A2nia,_2009.JPG|daqsminuri|187x187px|Maria Leal da Costa, 2009.

 Storiċi 

 Abd al-Majid ibn Abdun (għall-ħabta tal-1050-1135 f'Évora) kien poeta minn Al-Andalus;
 Marija tal-Portugall (1342-1375) kienet prinċipessa Portugiża (infanta), l-ewwel bint tar-Re Pietru I;
 Garcia de Resende (1470-1536) kien poeta u editur Portugiż. Huwa serva lir-Re Ġwanni II bħala ajjutant u segretarju privat;
 Miguel da Silva (għall-ħabta tal-1480-1556) kien nobbli Portugiż, maħtur tar-Re Manwel I bħala l-ambaxxatur għal Ruma fl-1514;
 André de Resende (1498-1573) kien patri Dumnikan, missier l-arkeoloġija fil-Portugall;
 Cristóvão da Gama (għall-ħabta tal-1516-1542) kien kmandant militari Portugiż li mexxa armata Portugiża ta' 400 muskettiera fi kruċjata fl-Etjopja u fis-Somalja;
 Gaspar da Cruz (għall-ħabta tal-1520-1570) a Portuguese Dominican friar who traveled to Asia and wrote one of the first detailed European accounts about China;
 João Manuel, Prinċep tal-Portugall (1537-1554) kien prinċep Portugiż (infante), it-tmien iben tar-Re Ġwanni III;
 Luís Mendes de Vasconcellos (għall-ħabta tal-1542–1623) kien nobbli Portugiż, il-Gvernatur kolonjali tal-Angola u l-55 Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann;
 Pedro Fernandes de Queirós (1565-1614) kien navigatur Portugiż għas-servizz ta' Spanja, magħruf għall-vjaġġi Spanjoli ta' skoperta fl-Oċean Paċifiku;
 João dos Santos (Évora – Goa 1622) kien missjunarju Dumnikan fl-Indja u fl-Afrika;
 Estevão Brioso de Figueiredo (1630-1689) kien prelat Kattoliku Ruman, li kien l-Isqof ta' Funchal (1683-1689) u l-ewwel Isqof ta' Olinda (1676-1683);
 José Ribeiro da Fonseca (1690-1752) kien Franġiskan Portugiż li sar l-Isqof ta' Porto;
 Joaquim Heliodoro da Cunha Rivara (1809-1879) kien tabib, professur, intellettwali u politiku Portugiż.
ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:In%C3%AAs_Cristina_Zuber_-_Portuguese_-_Citizens'_Corner_debate_on_cutting_Europe's_youth_unemployment-_Mission_impossible%3F_(22956380661).jpg|daqsminuri|210x210px|Inês Cristina Zuber, 2015.

 Reċenti 

 Celestino David (1880-1952), kittieb Portugiż, ċittadin onorarju ta' Évora;
 Túlio Espanca (1913-1993), storiku Portugiż li kkontribwixxa b'mod sinifikanti għall-istorja kulturali u artistika ta' Évora u tal-Alentejo;
 José Augusto Alegria (1917-2004), mużikologu Portugiż;
 António Marcos Galopim de Carvalho (1931), professur, xjenzat u kittieb Portugiż;
 José Cutileiro (1934), diplomatiku u kittieb Portugiż;
 Vitorino Salomé Vieira (1942), kantant u kantawtur Portugiż, b'mużika li żżewweġ il-mużika tradizzjonali tal-Alentejo mal-kanzunetta popolari urbana;
 António Livramento (1943-1999), plejer u kowċ Portugiż tar-roller hockey rinomat mad-dinja kollha;
 Joaquim Palminha Silva (1945-2015), ġurnalist u storiku Portugiż;
 Vítor Norte (1951), attur u doppjatur Portugiż;
 Carlos Francisco Carvalho Falé (1952), eks plejer tal-futbol Portugiż, li lagħab 271 partita għal-Lusitano de Évora;
 Hernâni Neves (1963), magħruf bħala Hernâni, huwa eks plejer tal-futbol u tal-futbol ta' fuq il-bajja Portugiż;
 Maria Leal da Costa (1964), skultriċi Portugiża, li qed tiżviluppa l-park skulturali tal-Alentejo;
 João Magueijo (1967), kożmologu u professur Portugiż fil-Fiżika Teorika fil-Kulleġġ Imperjali ta' Londra;
 Orlanda Velez Isidro (1972), soprana klassika Portugiża mħarrġa għall-coloratura; li tippreferi l-ġeneru tar-repertorju Rinaxximentali u Barokk;
 Inês Zuber (1980), politiku Portugiż, kien Membru Parlamentari Ewropew mill-2012 sal-2016 għall-Partit Komunista Portugiż;
 Carla Matadinho (1982), mudella Portugiża;
 Pedro Rebocho (1995), plejer tal-futbol.

 Gallerija 

 Referenzi 

Kategorija:Bliet tal-Portugall
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall
Kategorija:Portugall