Katidral Metropolitan ta’ San Pawl

Il-Katidral Metropolitan ta' San Pawl, komunement magħruf bħala l-Katidral ta' San Pawl jew il- Katidral tal-Imdina, huwa katidral Kattoliku fl-Imdina, Malta, iddedikat lil San Pawl Appostlu . Il-katidral kien stabbilit fis-seklu 12, u skont it-tradizzjoni jinsab fuq il-post fejn il-gvernatur Ruman Publju ltaqa’ ma’ San Pawl wara n-nawfraġju tiegħu f’Malta. Il-katidral oriġinali ġarrab ħsara kbira fit- terremot ta’ Sqallija tal-1693, għalhekk inħatt u ġie mibni mill-ġdid fl-istil Barokk fuq disinn tal-perit Malti Lorenzo Gafà bejn l-1696 u l-1705. Il-katidral huwa meqjus bħala l-kapolavur ta' Gafà.

Il-katidral huwa s-sede tal-Arċidjoċesi Kattolika Rumana ta' Malta, u mis-seklu 19 din il-funzjoni hija maqsuma mal-Kon-Katidral ta' San Ġwann fil-Belt Valletta.

 Storja 
xellug|daqsminuri| Il-katidral l-antik tal-Imdina, kif muri fuq affresk fil-Palazz tal-Granmastru fil- Belt Valletta
Skont it-tradizzjoni, is-sit tal-katidral tal-Imdina kien oriġinarjament okkupat minn palazz ta' Publju, il-gvernatur Ruman ta’ Melite li laqgħa lil Pawlu l-Appostlu wara n-nawfragju tiegħu f’Malta. Skont l-Atti tal-Appostli, Pawlu fejjaq lil missier Publiju u lil ħafna morda oħra fil-gżira. Għalkemm hemm fdalijiet ta’ domus Rumana fil-kripta preżenti, u t-tradizzjoni hija leġġenda li hija meqjusa b’mod komuni, il-verżjoni tal-ġrajja mhix appoġġata minn arkeologi jew storiċi. Huwa meqjus bħala parti minn ġabra ta’ mitoloġiji Pawlini f’Malta.

Jingħad li l-ewwel katidral li kien hemm fuq il-post kien iddedikat lill-Verġni Mqaddsa Marija, iżda dan waqa' f'qagħda ħażina matul il-perjodu Għarbi (il-knejjes f'Melite ġew misruqa wara l- invażjoni tal-Aglabidi fl-870). Fi żmien l-Għarab, kif żvelat mill-iskavi, is-sit kien użat bħala moskea.Church Timesdaqsminuri| Koppla u swarWara l-invażjoni Normanna fl-1091, il-Kristjaneżmu ġie stabbilit mill-ġdid bħala r-reliġjon dominanti fil-gżejjer Maltin. Katidral iddedikat lil San Pawl inbena fis-sekli 12 u 13. Il-katidral inbena fl-istil Gotiku u Ruman, u ġie mkabbar u modifikat bosta drabi."St Paul's Cathedral, Mdina". Snapshots of an Island. 31 July 2012. Archived from the original on 28 May 2016.
Fl-1679, l-Isqof Miguel Jerónimo de Molina u l-kapitlu tal-katidral iddeċidew li jibdlu l-kor medjevali b'wieħed mibni fl-istil Barokk, u l-perit Lorenzo Gafà ġie maħtur biex jiddisinja u jissorvelja l-kostruzzjoni. Il-katidral ġarrab ħsarat kbir ftit snin wara fit- terremot ta’ Sqallija tal-1693, u għalkemm partijiet mill-bini ma kellhomx ħsara, fil-11 ta’ April 1693 ittieħdet id-deċiżjoni li l-katidral l-antik jinħatt u jinbena mill-ġdid fl-istil Barokk fuq disinn ta’ Gafà. Il-kor u s-sagristija, li baqgħu sħaħ wara t-terremot, ġew inkorporati fil-katidral il-ġdid. Ix-xogħlijiet bdew fl-1696, u l-bini kien kważi lest sal-1702. Ġiet ikkonsagrata mill-Isqof Davide Cocco Palmieri fit-8 ta’ Ottubru 1702. Il-katidral tlesta għal kollox fl-24 ta’ Ottubru 1705, meta spiċċa x-xogħol fuq il-koppla. Il-bini huwa meqjus bħala l-kapolavur ta' Gafà.

Fl-aħħar tas-snin 20 tas-seklu 18, xi djar medjevali fin-Nofsinhar tal-katidral twaqqgħu sabiex jagħmlu post għal pjazza, il-Palazz tal-Isqof u s-Seminarju (illum il-Mużew tal-Katidral). Il-kwadru ta’ quddiem il-katidral tkabbar fil-bidu tas-seklu 19 wara t-twaqqigħ ta’ xi bini medjevali.De Lucca, Denis (1979). "Mdina: the Cathedral area". Heritage: An Encyclopedia of Maltese Culture and Civilization. Midsea Books Ltd. 1: 121–124.

Il-katidral ġarrab ħsarat fi terremot ieħor fl-1856, meta l-affreski tas-seklu 18 fuq il-koppla ġew meqruda.

Illum, il-katidral huwa wieħed mill-attrazzjonijiet turistiċi ewlenin tal-Imdina. Huwa monument nazzjonali ta' Grad 1, u huwa wkoll elenkat fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali tal-Gżejjer Maltin.

 Arkitettura 
daqsminuri| Il-bieb tal-katidral
 Esterni 
Il-Katidral ta' San Pawl huwa mibni fl-istil Barokk, b'xi influwenzi mill-arkitettura nattiva Maltija.De Lucca, Denis (1979). "Mdina: the Cathedral area". Heritage: An Encyclopedia of Maltese Culture and Civilization. Midsea Books Ltd. 1: 121–124. Il-faċċata ewlenija tinsab fi Pjazza San Pawl (magħruf ukoll bħala Misraħ San Pawl ), u għandha zuntier baxx avviċinat minn tliet tarġiet. Il-faċċata hija mqassma b'mod nadif fi tliet taqsimiet b'pilastri ta' ordnijiet Korintju u Kompost. It-taqsima ċentrali hija miġbura 'l quddiem, u fiha l-bieb prinċipali, li stemma tal-belt tal-Imdina fuqu, flimkien ma' dawn tal-Gran Mastru Ramon Perellos y Roccaful u l-Isqof Davide Cocco Palmieri, li kollha ġew skolpit minn Giuseppe Darmanin. L-arma kkulurita tal-Arċisqof tal-ġurnata tinsab eżatt taħt l-armi tal-Imdina. Tieqa għat-tond fin-naħa ta' fuq tinsab fis-sular ta' fuq 'il fuq mill-bieb, u fuq nett tal-faċċata hemm fronton trijangolari. Kampnari li oriġinarjament kien fihom sitt qniepen jinsabu fiż-żewġ kantunieri tal-faċċata. Għandha koppla ottagonali, bi tmien rombli tal-ġebel 'il fuq minn tanbur għoli li jwassal għal fanal."Cathedral of St Paul" (PDF). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. 28 March 2014. Archived from the original (PDF) on 8 December 2015.

 Intern 
daqsminuri| Nava prinċipali
daqsminuri| Saqaf
Il-katidral għandu imqassam fuq salib Latin li jikkonsisti f'nava b'kripta taħtha, żewġ navi u żewġ kappelli tal-ġenb."Cathedral of St Paul" (PDF). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. 28 March 2014. Archived from the original (PDF) on 8 December 2015. Il-biċċa l-kbira tal-art tal-katidral tikkonsisti f’lapidi intarzjati jew ċangaturi tal-irħam kommemorattivi, simili għal dawk misjuba fil-Kon-Katidral ta’ San Ġwann fil-Belt Valletta u l-Katidral tal-Assunta fir -Rabat, Għawdex. Il-fdalijiet ta’ diversi isqfijiet u kanonki, kif ukoll lajċi minn familji nobbli, jinsabu midfuna fil-katidral.

Is-saqaf fih affreski li juru l-ħajja ta’ San Pawl li kienu mpinġija mill-pitturi Sqallin Vincenzo, Antonio u Francesco Manno fl-1794. L-aħwa Manno għamlu wkoll affreski fuq il-koppla, iżda dawn inqerdu waqt xogħlijiet ta’ tiswija wara terremot fl-1856. Fl-1860 ġie miżbugħ affresk ġdid fuq il-koppla minn Giuseppe Gallucci, u aktar tard ġie restawrat minn Giuseppe Calì. Il-pitturi ta' Gallucci u Calì inqerdu minħabba xogħlijiet urġenti ta' tiswija fl-1927, u wara ġew sostitwiti b'affresk li juri l-Glorja ta' San Pietru u San Pawl ta' Mario Caffaro Rore. Is-saqaf ġie restawrat minn Samuel Bugeja fl-1956. Il-knisja hija mdawwal bi tliet twieqi b'vertrati kkuluriti li ġew prodotti minn Victor Gesta lejn l-aħħar tas-seklu 19.

Ħafna artifatti mill-katidral ta’ qabel l-1693 kienu salvati wara t-terremot u reġgħu ntużaw biex iżejnu l-katidral il-ġdid. Dawn jinkludu fonti tal-magħmudija fuq stil Gotiku tard – tal-bidu tar-Rinaxximent li jmur lura għall-1495, il-bieb prinċipali tal-katidral l-antik li sar fl-1530, xi tilari tal-kor tas-seklu 15, kif ukoll għadd ta’ pitturi.

Il-navi, il-kappelli u s-sagristija tal-katidral fihom diversi pitturi u affreski, inklużi xogħlijiet ta ’ Mattia Preti u l-bottega tiegħu, Francesco Grandi, Domenico Bruschi, Pietro Gagliardi, Bartolomeo Garagona, Francesco Zahra, Luigi Moglia u Alessio Erardi . L-artlal titulari juri l-Konverżjoni ta’ San Pawl fit-Triq ta’ Damasku, u huwa xogħol ta’ Mattia Preti.

Partijiet mill-irħam użat biex iżejen il-katidral kien meħud mill-fdalijiet Rumani ta ' Carthage u Melite. Skulturi u artisti oħra li x-xogħol tagħhom iżejjen il-katidral jinkludu Giuseppe Valenti, Claudio Durante, Alessandro Algardi u Vincent Apap.

 Mużew tal-Katidral 
daqsminuri| Il-Mużew tal-Katidral
Il-Mużew tal-Katidral ġie stabbilit fl-1897, u inizjalment kien jinsab f'xi swali ħdejn il-katidral. Fl-1969, il-mużew ġie trasferit fl-eks Seminarju fi Pjazza Arċisqof (magħrufa ukoll bħala Misraħ l-Arċisqof) li tħares lejn l-entratura tal-ġenb tal-katidral. Is-Seminarju kien inbena bejn l-1733 u l-1742 fl-istil Barokk. Huwa attribwit lill-periti Giovanni Barbara jew Andrea Belli, għalkemm Barbara kienet mejjet meta bdiet il-kostruzzjoni, u b'hekk Belli huwa aktar probabbli.

Il-kollezzjoni tal-mużew tinkludi repertorju eklektiku sekulari u ekkleżjastiku. Dan jinkludi xogħlijiet ta’ arti reliġjużi u profani li jkopru mis-seklu 14 sal-bidu tas-seklu 20, inklużi għadd ta’ pannelli medjevali li qabel kienu jinsabu fil-katidral; gallerija tal-flus b'forte fil-muniti numerużi tagħha tal-antikità; oġġetti tal-fidda reliġjużi u domestiċi, vestiti reliġjużi, għamara storika u l-kollezzjoni ewlenija tal-mużew, wirja permanenti ta' 76 inċiżżjoni fl-injam oriġinali minn Albrecht Dürer.

 Referenzi 

 Ħoloq esterni 
 Website uffiċjali

Kategorija:Knejjes tal-ġebel tal-ġir f'Malta
Kategorija:Artikoli b'koordinati minn Wikidata
Kategorija:Mdina
Kategorija:Knisja Kattolika Maltija
Kategorija:Katidrali f'Malta