Siti tat-Tusi

Is-Siti tat-Tusi (biċ-Ċiniż: 土司遗址; bil-Pinjin: Tǔsī Yízhǐ) jirreferu għal tliet siti tal-qedem tat-Tusi fiċ-Ċina li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-3 ta' Lulju 2015 bħala t-48 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fiċ-Ċina. Dawn it-tliet siti jinsabu fil-muntanji tal-Lbiċ taċ-Ċina u jirrappreżentaw is-sistema ta' governanza unika tat-Tusi matul is-sekli 13 sa 20.

 Sfond 
It-Tusi kienu mexxejja tribali ereditarji li kienu jinħatru bħala uffiċjali mill-gvern imperjali fiċ-Ċina matul id-dinastiji Yuan, Ming u Qing. Kienet sistema politika adottat mill-imperaturi Ċiniżi biex jiggvernaw ir-reġjuni bil-minoranzi etniċi fin-Nofsinhar taċ-Ċina ċentrali u fil-Lbiċ taċ-Ċina, u b'hekk bosta gruppi etniċi fiċ-Ċina ngħataw livell ta' awtonomija politika. Is-sistema tat-Tusi baqgħet tintuża għal elf sena.

 Deskrizzjoni 
daqsminuri|Monument tal-Fortizza ta' Hailongtun.
Is-Siti tat-Tusi huma magħmula minn tliet siti separati:

 Laosicheng kienet il-belt kapitali tat-Tusi Peng mill-1135 sal-1724, u hija l-ikbar u l-iżjed ippreservata fost il-bliet tal-qedem tat-Tusi. It-Tusi Peng kienu jmexxu żona li fiha kien hemm maġġoranza ta' nies Tujia u kienu fin-naħa ta' fuq tal-ġerarkija tas-sistema tat-Tusi, bil-governanza f'idejhom ta' territorju kbir.
 Il-Fortizza ta' Hailongtun ġiet stabbilita matul id-dinastija Song fl-1257 u kienet fortizza f'idejn il-Kapijiet ta' Bozhou qabel ma dawn ingħelbu fl-1601. L-istess bħat-Tusi Peng f'Laosicheng, il-Kapijiet ta' Bozhou kienu Tusi fin-naħa ta' fuq tal-ġerarkija tas-sistema tat-Tusi u kellhom f'idejhom il-governanza ta' territorju kbir fejn kienu jgħixu l-popli Gelao u Miao.
 Tangya kienet il-belt kapitali tat-Tusi Qin, li kellhom f'idejhom iktar minn 600 kilometru kwadru għal erba' sekli. Inbniet fl-1355 u ġiet abbandunata fl-1735. F'kuntrast maż-żewġ siti l-oħra, Tangya hija relattivament żgħira, u dan jindika li t-Tusi Qin kienu fin-naħa t'isfel tal-ġerarkija tas-sistema tat-Tusi.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Is-Siti tat-Tusi ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-3 ta' Lulju 2015 matul id-39 sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji f'Bonn, il-Ġermanja. Il-Kumitat sostna li s-sistema tat-Tusi kellha l-għan tal-unifikazzjoni tal-amministrazzjoni nazzjonali, filwaqt li fl-istess ħin il-minoranzi etniċi setgħu jibqgħu jżommu d-drawwiet u l-għajxien tradizzjonali tagħhom.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

 Komponenti 
IDIsemPostKoordinatiErja1474-001Sit tat-Tusi ta' Laosichengil-Kontea ta' Yongshun, Hunan28°59′55″N 109°58′01″ESit: 534.24 ettaru
Żona ta' Lqugħ: 1,023.93 ettaru1474-002Sit tat-Tusi ta' Tangyail-Kontea ta' Xianfeng, Hubei29°41′26″N 109°00′19″ESit: 86.62 ettaru
Żona ta' Lqugħ: 973.61 ettaru1474-003Fortizza tat-Tusi ta' Hailongtunid-Distrett ta' Huichuan, Zunyi, Guizhou27°48′42″N 106°49′01″ESit: 160.42 ettaru
Żona ta' Lqugħ: 1,127.79 ettaru

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Ċina
Kategorija:Fortizzi