Magreb

Il-Magreb jew il-Magħreb (/ˈmaɡrəp/; Għarbi: المغرب, b'ittri Latini: al-Magħrib, /alˈmaɣ.rib/; "il-Punent") magħruf ukoll bħala l-Magreb l-Għarbi (Għarbi: المغرب العربي, rum. al-Magħrib al-Għarabi) u l-Majjistral tal-Afrika,English for Students: Northwest Africa  english-for-students.com hija l-parti tal-punent tad-dinja Għarbija. Ir-reġjun jinkludi l-punent u ċ-ċentru tal-Afrika ta' Fuq, inklużi l-Alġerija, il-Libja, il-Mawritanja, il-Marokk u t-Tuneżija. Il-Magreb jinkludi wkoll it-territorju kkontestat tas-Saħara tal-Punent (ikkontrollat l-aktar mill-Marokk u parzjalment mir-Repubblika Għarbija Saħrawija Demokratika). Mill-2018, ir-reġjun kellu popolazzjoni ta' aktar minn 100 miljun ruħ.

Il-Magreb normalment huwa definit bħala li jħaddan ħafna mill-parti tat-tramuntana tal-Afrika, inkluża porzjon kbir tad-Deżert tas-Saħara, iżda eskluż l-Eġittu u s-Sudan, li huma kkunsidrati li jinsabu fil-Maxreq — il-parti tal-lvant tad-dinja Għarbija. Id-definizzjoni tradizzjonali tal-Magreb — li llimitat l-ambitu tagħha għall-Muntanji Atlas u l-pjanuri kostali tal-Marokk, l-Alġerija, it-Tuneżija u l-Libja — ġiet estiża fi żminijiet moderni biex tinkludi l-Mawritanja u t-territorju kkontestat tas-Saħara tal-Punent. Matul l-era tal-Andalus fil-Peniżola Iberika (711–1492), l-abitanti tal-Magreb — il-Magrebin Misilmin — kienu magħrufa mill-Ewropej bħala l-“Mori”."The Moors were simply Maghrebis, inhabitants of the Maghreb, the western part of the Islamic world, that extends from Spain to Tunisia, and represents a homogeneous cultural entity", Titus Burckhardt, Moorish Culture in Spain. Il-Griegi rreferew għar-reġjun bħala l-"Art tal-Atlas", b'referenza għall-Muntanji tal-Atlas tagħha.

Qabel it-twaqqif ta' stati nazzjon moderni fir-reġjun matul is-seklu 20, il-Magreb l-aktar komuni jirreferi għal żona iżgħar, bejn il-Baħar Mediterran u l-Muntanji Atlas fin-nofsinhar. Ħafna drabi kienet tinkludi wkoll it-territorju tal-lvant tal-Libja, iżda mhux il-Mawritanja moderna. Sa l-aħħar tas-seklu 19, it-terminu "Magreb" kien użat biex jirreferi għar-reġjun tal-Punent tal-Mediterran tal-kosta tal-Afrika ta' Fuq b'mod ġenerali, u għall-Alġerija, il-Marokk, u t-Tuneżija b'mod partikolari.Elisée Reclus, Africa, edited by A. H. Keane, B. A., Vol. 

Matul il-ħakma tar-renju Berberi (Amażigħen) ta' Numidja, ir-reġjun kien kemmxejn unifikat bħala entità politika indipendenti. Dan il-perjodu kien segwit minn wieħed mill-ħakma jew influwenza tal-Imperu Ruman. Il-Vandali Ġermaniċi invadew wara dan, segwiti mill-istabbiliment mill-ġdid ugwalment qasir ta' ħakma Rumana dgħajfa mill-Imperu Biżantin. Il-kalifati Iżlamiċi daħlu fil-poter taħt il-Kalifat Umawi, il-Kalifat Għabbasi u l-Kalifat Fatimi. L-iktar ħakma dejjiema kienet dik tal-imperi Għarab lokali tal-Aglabidi, l-Idrisin, is-Saliħin, is-Sulejmanin, l-Umawin ta' Córdoba, il-Ħammudin, in-Nasrin, is-Sagħadin, l-Għalawin u s-Sennusin, kif ukoll l-imperi Berberi, l-Almoravidin, l-Almohadin, il-Ħammadin, iż-Żirin, il-Marinin, iż-Żajjanin, il-Ħafsin u l-Wattasin, li jestendu mis-sekli 8 sa 13. L-Imperu Ottoman ikkontrolla wkoll partijiet tar-reġjun għal perjodu.

Sekli ta' migrazzjoni Għarbija lejn il-Magreb sa mis-seklu 7 bidlu l-ambitu demografiku tal-Magreb favur l-Għarab. Fis-seklu 19 u kmieni fl-20, ir-reġjun kien immexxi minn poteri Ewropej: Franza (l-Alġerija, it-Tuneżija, il-Mawritanja u l-biċċa l-kbira tal-Marokk), Spanja (it-tramuntana tal-Marokk u s-Saħara tal-Punent), u l-Italja (il-Libja). L-Italja tkeċċiet mill-Afrika ta' Fuq mill-Alleati fit-Tieni Gwerra Dinjija. Id-dekolonizzazzjoni tar-reġjun kompliet fl-għexieren ta’ snin ta’ wara, b’kunflitti vjolenti bħall-Gwerra Alġerina, il-Gwerra ta’ Ifni u l-Gwerra tas-Saħara tal-Punent.

L-Alġerija, il-Libja, il-Mawritanja, il-Marokk u t-Tuneżija stabbilixxew l-Unjoni tal-Magreb l-Għarbi fl-1989 biex jippromwovu l-kooperazzjoni u l-integrazzjoni ekonomika f'suq komuni. L-unjoni inkludiet impliċitament is-Saħara tal-Punent taħt is-sħubija tal-Marokk. Madankollu, dan il-progress kien ta' ħajja qasira, u l-unjoni issa hija fil-biċċa l-kbira rieqda. It-tensjonijiet bejn l-Alġerija u l-Marokk dwar is-Saħara tal-Punent reġgħu ħarġu, imsaħħa mit-tilwima tal-fruntiera mhux solvuta bejn iż-żewġ pajjiżi. Dawn iż-żewġ kunflitti fixklu l-progress fuq l-għanijiet konġunti tal-unjin.

 Terminoloġija 
It-toponimu magħreb/maghreb (mill-Għarbi: مَغْرِب, l-ittra "għ" jew "gh" hawn ippronunzjata bħala l-"r" Ġermaniż u Franċiż, magħrufa wkoll bil-Malti bhala r-rgħajn) huwa terminu Għarbi li l-ewwel bnedmin li jmuru jgħixu f'pajjiż li qed jiżviluppa Għarab Misilmin taw liż-żona maħkuma reċentement li tinsab fil-punent tal-kapitali Umawi ta’ Damasku fis-seklu 7 WK. It-terminu kien użat biex jirreferi għar-reġjun li jestendi minn Lixandra fil-lvant sal-Oċean Atlantiku fil-punent. Etimoloġikament, tfisser kemm "il-post/art tal-punent" kif ukoll "il-post fejn tinżel ix-xemx", b'kuntrast mal-Maxreq, in-Nofs Qamar Fertili u l-parti tal-lvant tad-dinja Għarbija. Il-kelma "għarb" fil-Malti, li jfisser punent, hija relatata bil-kelma magħrib għax it-tnejn derivati mill-għerq għ-r-b, u magħrib hija kelma mimmat ta' "għarb" fil-Għarbi. Fl-Aħsan at-Taqāsīm fī Magħrifat al-Aqālīm (madwar 985 WK), il-ġeografu Għarbi medjevali l-Maqdisi uża t-terminu "reġjuni Għarab" (Għarbi: أَقَالِيمُ ٱلْعَرَبِ, rum. Aqālīm al-Għarab) biex jirreferi għall-artijiet l-Għarbija, l-Iraq, il-Gżira (il-Mesopotamija ta' Fuq), il-Masar (l-Eġittu) u l-Magħreb. Dan kien jikkostitwixxi l-ewwel differenzjazzjoni dokumentata bejn it-termini Magħreb u Għarb/Gharb/Garb (artijiet Misilmin fil-punent tal-kapitali l-Għabbasi, Bagdad). Tal-ewwel kien jirreferi għall-Magreb tal-lum filwaqt li tal-aħħar inkorpora l-Lvant u l-Eġittu minbarra l-Magreb.

L-istoriċi u l-ġeografi Misilmin Medjevali qasmu r-reġjun tal-Magreb fi tliet żoni: al-Magħrib al-Adna (il-Magħreb l-Eqreb; magħruf ukoll bħala Ifriqija), li kien jinkludi l-artijiet li jestendu minn Lixandra sa Tarabulus (il-lum Tripli) fil-punent; al-Magħrib al-Awsat (il-Magħreb l-Usat/in-Nofs), li kien estiż minn Tripli sa Biġaja (Béjaïa); u al-Magħrib al-Aqsa (il-Magreb l-Ibgħad), li kien estiż minn Tahert (Tiaret) sal-Oċean Atlantiku. L-istoriċi u l-ġeografi ma qablux, madankollu, dwar id-definizzjoni tal-konfini tal-lvant. Xi awturi jpoġġuh fil-baħar ta’ Kulżum (il-Baħar l-Aħmar) u għalhekk jinkludu l-Masar (Eġittu) u Barqa (Cyrenaica) fil-Magreb. Iben Ħaldun ma jaċċettax din id-definizzjoni għax, jgħid, l-abitanti tal-Magreb ma jqisux l-Masar u l-Barqa bħala parti mill-Magreb. Dan tal-aħħar jibda biss fil-provinċja ta' Tripli u jinkludi d-distretti li minnhom kien magħmul il-pajjiż tal-Berberi fi żminijiet preċedenti. Aktar tard kittieba Magrebi tennew id-definizzjoni ta' Iben Khaldun, bi ftit varjazzjonijiet fid-dettalji.

It-terminu Magħreb/Maghreb huwa użat f'oppożizzjoni għal Maxreq f'sens qrib dak li kellu fi żminijiet medjevali, iżda jindika wkoll sempliċement il-Marokk meta l-Magħrib al-Aqsa sħiħ huwa mqassar. Ċerti politiċi jfittxu għaqda politika tal-pajjiżi tal-Afrika ta’ Fuq, li huma jsejħu l-Magħrib al-Kabir (il-Magħreb il-Kbir) jew al-Magħrib al-Għarabi (il-Magħreb l-Għarbi).

 Storja 
daqsminuri| Ornament tar-ras tal-Magreb (Marokk).

 Preistorja 
Madwar 3,500 QK, bidliet fl-inklinazzjoni tal-orbita tal-Art jidhru li kkawżaw deżertifikazzjoni mgħaġġla tar-reġjun tas-Saħara li jiffurmaw ostaklu naturali li llimitaw serjament il-kuntatt bejn il-Magreb u l-Afrika sub-Saħarjana. Il-poplu Berberu ilu jgħix fil-punent tal-Afrika ta’ Fuq sa mill-inqas 10,000 QK.Historical Dictionary of the Berbers (Imazighen), by Hsain Ilahiane, (2006), p. 112.

 Antikità 
daqsminuri| Trireme Rumana fuq mużajk fil-Mużew tal-Bardo, it-Tuneżija.
Parzjalment iżolati mill-bqija tal-kontinent mill-Muntanji Atlas (li jiġġebbed mill-Marokk tal-lum sat-Tuneżija tal-lum) u mid-deżert tas-Saħara, l-abitanti tal-partijiet tat-tramuntana tal-Magreb ilhom għal żmien twil rabtiet kummerċjali u kulturali madwar il-Baħar Mediterran. lill-abitanti tar-reġjuni tal-Ewropa t'Isfel u tal-Asja tal-Punent. Dawn ir-relazzjonijiet kummerċjali jmorru lura għall-inqas għall-Feniċi fl-1 millennju QK. (Skont it-tradizzjoni, il-Feniċi waqqfu l-kolonja tagħhom ta’ Kartaġni [fit-Tuneżija tal-lum] c. 800 QK).

Il-Feniċi u l-Kartaġiniżi waslu għall-kummerċ. L-insedjamenti Berberi u Feniċi ewlenin iċċentrati fil-Golf ta' Tuneż (Kartaġni, Utica, it-Tuneżija ) tul il-kosta tal-Afrika ta' Fuq, bejn il-Pilastri ta' Hercules u l-kosta Libjana fil-lvant taċ-Ċirenaika tal-qedem. Huma ddominaw il-kummerċ u l-kopulazzjoni tal-Mediterran tal-Punent għal sekli sħaħ. It-telfa ta' Ruma ta’ Kartaġni fil-Gwerer Puniċi (264 sa 146 QK) ippermettiet lil Ruma tistabbilixxi l-Provinċja tal-Afrika (146 QK) u tikkontrolla ħafna minn dawn il-portijiet. Ruma eventwalment ħadet il-kontroll tal-Magreb kollu fit-tramuntana tal-Muntanji Atlas. Ruma kienet megħjuna ħafna mid-defezzjoni ta’ Massinissa (aktar tard Re tan-Numidia, r. 202 – 148 QK) u tal-klijenti-alleati tal-Lvant ta' Kartaġni Numidian Massylii. Uħud mill-aktar reġjuni muntanjużi, bħar-Rif Marokkin, baqgħu barra mill-kontroll Ruman. Barra minn hekk, matul il-ħakma tar-Rumani, il-Biżantini, il-Vandali u l-Kartaġiniżi l-poplu Kabyle kien l-uniku jew wieħed mill-ftit fl-Afrika ta’ Fuq li baqa’ indipendenti. Il-poplu Kabyle kien reżistenti tant li anke matul il-konkwista Għarbija tal-Afrika ta’ Fuq kien għad kellu kontroll u pussess fuq il-muntanji tagħhom.

Il-pressjoni li saret fuq l-Imperu Ruman tal-Punent mill-invażjonijiet Barbari (notevolment mill-Vandali u l-Visigothi fl-Iberja) fis-seklu 5 WK naqqset il-kontroll Ruman u wasslet għat-twaqqif tar-Renju Vandalu tal-Afrika ta’ Fuq fl-430 AD, bil-kapitali tiegħu f’ Kartaġni. Seklu wara, fis-sena 533 WK, l-imperatur Biżantin Ġustinjanu I bagħat forza taħt il-Ġeneral Belisarius li rnexxielha teqred ir-Renju Vandalu fl-534. Il-ħakma Biżantina damet għal 150 sena. Il-Berberi kkontestaw il-firxa tal-kontroll Biżantin.

Wara l-miġja tal-Islam fl-Afrika Mediterranja fil-perjodu minn 639 sa 700 WK, l-Għarab ħadu l-kontroll tar-reġjun kollu tal-Magreb.

 Żmien medjevali 
daqsminuri| Il-Moskea l-Kbira tal-Kairouan, imwaqqfa mill-ġeneral Għarbi Għuqba bin Nafi (fl-670), hija l-eqdem moskea fil-belt Magreb ta' Kairouan, it-Tuneżija.
L-Għarab laħqu l-Magreb fi żminijiet bikrin tal-Umawi fis-seklu 7, u minn dakinhar bdiet il-migrazzjoni Għarbija lejn il-Magreb. Ir-renji Berberi Iżlamiċi bħall-espansjoni tal-Almohadin u t-tixrid tal-Islam ikkontribwew għall-iżvilupp tal-kummerċ trans-Saħarjan. Barra minn hekk, bosta dinastiċi Għarab iffurmaw fir-reġjun tal-Magreb, bħall-Idrisin, Aglabidin, Sulejmanin u aktar. Filwaqt li ristrett minħabba l-ispiża u l-perikli, il-kummerċ kien profittabbli ħafna. Il-komoditajiet kummerċjati kienu jinkludu oġġetti bħal melħ, deheb, avorju, u skjavi. Diversi varjazzjonijiet Iżlamiċi, bħall-Ibadin u x-Xigħa, ġew adottati minn xi Berberi, ħafna drabi wasslu għal disprezz il-kontroll tal-kalifat favur l-interpretazzjoni tagħhom stess tal-Islam.

L-invażjoni tal-Għarab Bni Hilal u Bni Sulajm fis-seklu 11 kellha rwol ewlieni fit-tixrid tal-Għarbi Bedouin għal żoni rurali bħall-kampanja u l-isteppi, u sa ż-żoni tan-nofsinhar ħdejn is-Saħara. Biddlet ukoll bil-kbir il-kultura fil-Magreb f'kultura Għarbija, u xerred in-nomadiżmu Badwin f'żoni fejn l-agrikoltura kienet dominanti qabel. Dawn it-tribujiet Bedouin aċċelleraw u approfondiw il-proċess ta' tagħrib (Arabizzazzjoni), peress li l-popolazzjoni Berberu ġiet assimilata gradwalment mill-ġodda u kellha taqsam magħhom mergħat u mogħdijiet ta' migrazzjoni staġjonali. Sa madwar is-seklu 15, ir-reġjun tat-Tuneżija ta’ llum kien diġà kien kważi kompletament Arabizzat. Hekk kif in-nomadi Għarab infirxu, it-territorji tat-tribujiet Berbera lokali ġew imċaqalqa u naqsu. Iż-Żenata ġew imbuttati lejn il-punent u l-Kabilin ġew imbuttati lejn it-tramuntana. Il-Berberi ħadu kenn fil-muntanji filwaqt li l-pjanuri kienu Arabizzati. Dawn l-Għarab kienu ġew imqiegħda fuq il-Berberi mill-Fatimin bħala kastig għaż-Żiri, l-eks klijenti Berber tagħhom li ddefettaw u abbandunaw l-Islam ix-Xigħa fis-seklu 11. Matul dan il-perjodu, il-Magreb l-aktar spiss kien maqsum fi tliet stati, bejn wieħed u ieħor li jikkorrispondu mal-Marokk modern, il-Punent tal-Alġerija, u l-lvant tal-Alġerija u t-Tuneżija. Ir-reġjun tal-Magreb ġie kultant unifikat fil-qosor, bħal taħt il-Kalifat Almohad, il-Fatimin u fil-qosor taħt iż-Żiridin. Il-Ħammadin irnexxielhom jirbħu wkoll art fil-pajjiżi kollha fir-reġjun tal-Magreb.

 Storja moderna bikrija 
daqsminuri| 1707 Mappa tal-majjistral tal-Afrika minn Guillaume Delisle, inkluż il-Magreb. Wara ż-Żmien Medjevali, l-Imperu Ottoman ikkontrolla b'mod laxk iż-żona fil-lvant tal-Marokk.|nofs

 Storja moderna 
Wara s-seklu 19, iż-żoni tal-Magreb ġew ikkolonizzati minn Franza, Spanja u aktar tard l-Italja.

Illum, aktar minn żewġ miljun u nofs immigrant Magrebi jgħixu fi Franza, ħafna mill-Alġerija u l-Marokk. Barra minn hekk, mill-1999 kien hemm 3 miljun Franċiż ta’ oriġini Magrebi (definiti bħala li għandhom mill-inqas nannu wieħed mill-Alġerija, il-Marokk jew it-Tuneżija). Stima tal-2003 tissuġġerixxi li sitt miljun residenti Franċiżi kienu Magrebi etniċi."Estimé à six millions d'individus, l'histoire de leur enracinement, processus toujours en devenir, suscite la mise en avant de nombreuses problématiques...", « Être Maghrébins en France » in Les Cahiers de l’Orient, n° 71, troisième trimestre 2003

 Popolazzjoni 
alt=|200x200px Algiers, l-Alġerijaalt=|200x200pxCasablanca, il-Marokk
daqsminuri| Nies tal-Magreb.

 Gruppi etniċi 
Il-Magreb huwa primarjament abitat minn popli ta' oriġini antenati Għarbija u Berbera. L-Għarab jgħixu fl-Alġerija (70% sa 80% ), il-Libja (97% ), il-Marokk (67% ), u t-Tuneżija (98% ). Berberi jgħixu l-Alġerija (20%), il-Libja (10%), il-Marokk (35% , u t -Tuneżija (1%). Popolazzjonijiet etniċi Franċiżi, Spanjoli, Afrikani tal-Punent u Lhud Sefardi wkoll jgħixu fir-reġjun. Sekli ta' Arabizzazzjoni u migrazzjoni Għarbija lejn il-Magreb sa mis-seklu 7 bidlu l-ambitu demografiku tal-Magreb favur l-Għarab.

Diversi influwenzi oħra huma prominenti wkoll madwar il-Magreb. Fil-bliet kostali tat-tramuntana, b'mod partikolari, diversi mewġ ta' immigranti Ewropej influwenzaw il-popolazzjoni fl-era Medjevali. L-aktar notevoli kienu l-Moriscos u l-Muladís, jiġifieri, l-Ispanjoli (Mori) indiġeni li ġew ikkonvertiti bil-forza għall-Kattoliċiżmu u aktar tard imkeċċija, flimkien ma' Misilmin Għarab u Berberi etniċi, matul ir-Reconquista Kattolika Spanjola. Kontribuzzjonijiet Ewropej oħra kienu jinkludu ekwipaġġi u passiġġieri Franċiżi, Taljani u Ingliżi meħuda fil-magħluq mill-kursari. F'xi każijiet, ġew ritornati lill-familji wara li ġew fidwati; f'oħrajn, kienu użati bħala skjavi jew assimilati u adottati fi tribujiet.

Storikament, il-Magreb kien dar għal komunitajiet Lhud storiċi sinifikanti msejħa Magħrebim, li kienu qabel l-introduzzjoni u l-konverżjoni tar-reġjun għall-Islam fis-seklu 7. Dawn ġew miżjuda aktar tard minn Lhud Sefardi mis-Spanja u l-Portugall li, ħarbu mill-Inkwiżizzjoni Kattolika Spanjola tas-sekli 15 u 16, stabbilixxew preżenza fl-Afrika ta’ Fuq. Huma stabbilixxew primarjament fiċ-ċentri tal-kummerċ urbani.

Grupp sinifikanti ieħor huwa t-Torok, li emigraw bl-espansjoni tal-Imperu Ottoman.

Afrikani min-nofsinhar tas-Saħara ngħaqdu mat-taħlita tal-popolazzjoni matul sekli ta' kummerċ trans-Saħarjan. Kummerċjanti u skjavi marru lejn il-Magreb mir-reġjun tas-Saħel. Fit-tarf tan-nofsinhar tas-Saħara fil-Magreb hemm komunitajiet żgħar ta’ popolazzjonijiet suwed, xi kultant imsejħa Haratin.

Fl-Alġerija speċjalment, minoranza kbira Ewropea, magħrufa bħala l-"pied noirs", immigraw lejn ir-reġjun, u stabbilixxew taħt il-ħakma kolonjali Franċiża lejn l-aħħar tas-seklu 19. Mill-aħħar ċensiment fl-Alġerija mmexxija mill-Franċiżi, meħud fl-1 ta' Ġunju 1960, kien hemm 1,050,000 ċivili mhux Musulmani (l-aktar Kattoliċi, iżda inklużi 130,000 Lhudi Alġerin) fl-Alġerija, 10 fil-mija tal-popolazzjoni. Huma stabbilixxew irziezet u negozji. Il-maġġoranza assoluta ta’ dawn, madankollu, telqu mill-Alġerija waqt u wara l-gwerra għall-indipendenza.

Meta mqabbla mal-popolazzjoni ta' Franza, il-popolazzjoni tal-Magrebi kienet waħda minn tmienja tal-popolazzjoni ta' Franza fl-1800, kwart fl-1900, u ugwali fl-2000. Il-Magreb huwa d-dar għal 1% tal-popolazzjoni globali mill-2010.Brunel, Claire, Maghreb regional and global integration: a dream to be fulfilled, Peterson Institute, 2008, p.1

 Reliġjon 
lemin|daqsminuri| Il-mausoleum tal-Madghacen
Ir-reliġjonijiet oriġinali tal-popli tal-Magreb jidhru li kienu bbażati fi u relatati ma' kulti tal-fertilità ta' pantheon matriarkali b'saħħtu. Din it-teorija hija bbażata fuq l-istrutturi soċjali u lingwistiċi tal-kulturi Amażigħ li kienu qabel l-influwenzi kollha Eġizzjani u tal-lvant tal-Asja, tat-tramuntana tal-Mediterran, u Ewropej.

Rekords storiċi tar-reliġjon fir-reġjun tal-Magreb juru l-inklużjoni gradwali tagħha fid-Dinja Klassika, b'kolonji kostali stabbiliti l-ewwel mill-Feniċi, xi Griegi, u wara konkwista estensiva u kolonizzazzjoni mir-Rumani. Sat-2 seklu tal-era komuni, iż-żona kienet saret ċentru tal-Kristjaneżmu li jitkellem bil-Feniċi. L-isqfijiet tagħha tkellmu u kitbu bil-Puniku, u l-Imperatur Septimius Severus kien innutat bl-aċċent lokali tiegħu. Is-settlers Rumani u l-popolazzjonijiet Romanizzati kkonvertiw għall-Kristjaneżmu. Sussegwentement Kartaġni eżerċitat primat informali bħala arċidjoċesi, li kienet l-aktar ċentru importanti tal-Kristjaneżmu fl-Afrika Rumana kollha, li tikkorrispondi mal-biċċa l-kbira tal-kosta tal-Mediterran tal-lum u l-intern tal-Afrika ta' Fuq. Ir-reġjun ipproduċa figuri bħall-kittieb tal-knisja Kristjana Tertuljana (madwar 155 WK – madwar 202 WK); u martri Kristjani jew figuri ewlenin bħal Perpetwa, u Felicity (martri, madwar 200 WK); San Ċiprijan ta’ Kartaġni; Santa Monika; binha l-filosfu Santu Wistin, Isqof ta’ Ippona I; u Santa Ġilja ta’ Kartaġni (seklu V). Il-Kristjaneżmu Donatiż infirex prinċipalment fost il-popolazzjoni indiġena Berberi, u mill-aħħar tal-ħames seklu u l-bidu tas-sitt seklu, ir-reġjun kien jinkludi diversi renji Berberi Kristjani.

 Iżlam 
daqsminuri| Moskea l-Qarawin
L-Islam wasal fis-sena 647 u sfida d-dominazzjoni tal-Kristjaneżmu. L-ewwel post permanenti tal-Islam kien it-twaqqif fl-667 tal-belt ta' Kairouan, fit-Tuneżija tal-lum. Kartaġni waqgħet f’idejn il-Misilmin fis-sena 698 u l-bqija tar-reġjun waqa’ b’70. Iżlamizzazzjoni mxiet bil-mod.

Mill-aħħar tas-seklu 7, fuq perjodu ta' aktar minn 400 sena, il-popli tar-reġjun ikkonvertu għall-Islam. Ħafna telqu matul daż-żmien lejn l-Italja, għalkemm ittri li baqgħu ħajjin urew korrispondenza minn Kristjani reġjonali għal Ruma sas-seklu 12. Il-Kristjaneżmu kien għadu fidi ħajja. Għalkemm kien hemm bosta konverżjonijiet wara l-konkwista, il-Misilmin ma sarux maġġoranza qabel xi żmien tard fis-seklu 9. Matul l-10 seklu, l-Islam sar bil-bosta r-reliġjon dominanti fir-reġjun.Staying Roman, Jonathan Conant, pp. 362–368, 2012 L-Isqfijiet u d-djoċesijiet Insara komplew ikunu attivi u komplew ir-relazzjonijiet tagħhom mal-Knisja Nisranija fir-Ruma. Sakemm sar ir-renju tal-Papa Benedittu VII (974–983), ġie kkonsagrat Arċisqof ġdid ta’ Kartaġni. Mis-seklu 10, il-Kristjaneżmu naqas fir-reġjun.Insoll, T. (2003) "The Archaeology of Islam in Sub-Saharan Africa", Cambridge World Archaeology, https://web.archive.org/web/20230719163105/http://content.schweitzer-ne.de/static/content/catalog/newbooks/978/052/165/9780521651714/9780521651714_Excerpt_001.pdf%7B%7Bdead Sal-aħħar tas-seklu 11, f'Kartaġni u Hippo Regius fadal biss żewġ isqfijiet. Il-Papa Girgor VII (1073–1085) ikkonsagra isqof ġdid għal Ippona. Il-Kristjaneżmu jidher li sofra diversi xokkijiet li wasslu għall-mewt tiegħu. L-ewwel, ħafna Kristjani tal-klassi għolja, li kienu jgħixu fl-ibliet u li jitkellmu bil-Latin telqu lejn l-Ewropa wara l-konkwista Misilma. It-tieni influwenza ewlenija kienet il-konverżjonijiet fuq skala kbira għall-Islam mill-aħħar tas-seklu 9. Ħafna l-Insara ta’ komunità ħafna mnaqqsa telqu f’nofs is-seklu 11, u l-fdalijiet ġew evakwati fit-12 mill-ħakkiema Normanni ta’ Sqallija. Il-lingwa Latina-Afrikana damet ftit aktar.

Kien hemm komunità Lhudija żgħira imma b’saħħitha, kif ukoll komunità Nisranija żgħira. Ħafna mill-Misilmin jsegwu l-iskola Sunni Maliki. Komunitajiet żgħar Ibadi jibqgħu f'xi żoni. Tradizzjoni qawwija tal-qima tal-mrabitin (marabutti, Ingliż: marabouts) u l-oqbra tal-qaddisin tinsab fir-reġjuni abitati minn Berberi. Din il-prattika kienet komuni wkoll fost il-Lhud tar-reġjun. Kwalunkwe mappa tar-reġjun turi t-tradizzjoni bil-proliferazzjoni ta' "Sidi", li juru postijiet imsemmija wara l-mrabitin. Din it-tradizzjoni naqset matul is-seklu 20. Netwerk ta’ aktar zawija tradizzjonalment għen biex jgħallmu l-litteriżmu bażiku u l-għarfien tal-Islam f’reġjuni rurali.

 Kristjaneżmu 
daqsminuri| Familja Nisranija Berbera mill-Kabilja
Komunitajiet ta’ Insara, l-aktar Kattoliċi u Protestanti, jippersistu fl-Alġerija (100,000–380,000),Deeb, Mary Jane.  Mawritanja (10,000), Marokk (~380,000), Libja (170,000), u Tuneżija (100,750). Ħafna mill-Kattoliċi Rumani fil-Magreb il-Kbir huma taʼ nisel Franċiż, Spanjol u Taljan, b’antenati li emigraw matul l-età kolonjali. Xi wħud huma missjunarji barranin jew ħaddiema immigranti. Hemm ukoll komunitajiet Insara ta' dixxendenza Berbera jew Għarbija fil-Magreb il-Kbir,  magħmula minn persuni li kkonvertiw l-aktar matul l-età  moderna, jew taħt u wara l-kolonjaliżmu Franċiż.

Qabel l-indipendenza, l-Alġerija kienet dar għal 1.4 miljun pieds-noirs (etniċi Franċiżi li kienu l-aktar Kattoliċi), u l-Marokk kien dar għal nofs miljun Ewropew,De Azevedo, Raimondo Cagiano (1994) Migration and development co-operation.  u t-Tuneżija kienet dar għal 255,000 Ewropew, u l-Libja kienet dar għal 145,000 Ewropew. Fir-reliġjon, ħafna mill-pieds-noirs fil-Magreb huma Kattoliċi. Minħabba l-eżodu tal-pieds-noirs fis-sittinijiet, aktar Insara tal-Afrika ta’ Fuq ta’ nisel Berberi jew Għarbi issa jgħixu fil-Franza milli fil-Magreb il-Kbir. Qabel l-indipendenza, is-settlers Kattoliċi Ewropej kellhom wirt storiku u preżenza qawwija fil-pajjiżi tal-Magreb.

Riċentement, il-komunità Protestanti ta' dixxendenza Berbera jew Għarbija kibret b'mod sinifikanti hekk kif individwi addizzjonali jikkonvertu għall-Kristjaneżmu, speċjalment għall-Evanġeliżmu. Dan seħħ fl-Alġerija, Sadek Lekdja, Christianity in Kabylie, Radio France Internationale, 7 mai 2001  speċjalment fil-Kabilja,Lucien Oulahbib, Le monde arabe existe-t-il ? fil-Marokk, u fit-Tuneżija.  Il-popolazzjoni Kattolika fil-Libja hija stmata li tammonta għal 100,000, il-Kattoliċi huma l-akbar denominazzjoni Nisranija, segwiti minn madwar 60,000 Kopti u numru żgħir ta’ Anglikani.

Studju tal-2015 jistma li 380,000 Misilmin kkonvertiw għall-Kristjaneżmu fl-Alġerija. In-numru ta’ Marokkini li kkonvertu għall-Kristjaneżmu (il-biċċa l-kbira minnhom aduraturi sigrieti) huwa stmat bejn 40,000-150,000. Ir-Rapport Internazzjonali dwar il-Libertà Reliġjuża għall-2007 jistma li eluf tal-Misilmin Tuneżini kkonvertew għall-Kristjaneżmu. Studju fil-2015 jistma li madwar 1,500 jemmen fil-Kristu minn sfond Mislem li jgħixu fil-Libja.

Fl-2019, il-proporzjon tal-Melillani li jidentifikaw ruħhom bħala Kattoliċi Rumani kien ta' 65.0%, il-knejjes Kattoliċi Rumani fil-Melilla jappartjenu għad-Djoċesi ta' Málaga. Il-Kattoliċiżmu Ruman huwa l-akbar reliġjon fil-Ceuta, fl-2019, il-proporzjon tal-Ceutin li jidentifikaw lilhom infushom bħala Kattoliċi Rumani kien ta' 60.0%. Il-knejjes Kattoliċi Rumani fil-Ceuta jappartjenu għad-Djoċesi ta' Cádiz y Ceuta.

 Kummerċjanti Magrebi fl-istorja Lhudija 
Fl-10 seklu, hekk kif l-ambjent soċjali u politiku fil-Bagdad sar dejjem aktar ostili għal-Lhud, xi negozjanti Lhud emigraw lejn il-Magreb, speċjalment Kairouan, it-Tuneżija. Matul iż-żewġ jew tliet sekli ta’ wara, negozjanti Lhud bħal dawn saru magħrufa bħala l-Magħribi, grupp soċjali distintiv li vvjaġġa madwar id-dinja tal-Mediterran. Huma għaddew din l-identifikazzjoni minn missier għal iben. Il-komunità pan-Magreb magħquda tagħhom kellha l-abbiltà li tuża s-sanzjonijiet soċjali bħala alternattiva kredibbli għar-rikors legali, li dak iż-żmien xorta waħda kienet dgħajfa. Din l-alternattiva istituzzjonali unika ppermettiet lill-Magħribin jipparteċipaw b'suċċess kbir fil-kummerċ tal-Mediterran.  Dan iffaċilita l-kuntatti bejn il-komunitajiet Magrebi u Lhud Ewropej, partikolarment fil-kummerċ fil-perjodu pre-kolonjali. L-aktar punti ta’ kuntatt importanti kienu Livorno fl-Italja bil-port tagħha frekwentat minn negozjanti t-Tuneżini u l-Marsilja fil-Franza mal-kontroparti tagħha, il-port għall-Alġerija u l-Marokk. Ir-reġjun tal-Magreb kien jipproduċi ħwawar u ġilda, minn żraben għal borżetti. Peress li ħafna mil-Lhud Magrebi kienu nies tas-sengħa u negozjanti, kellhom kuntatt mal-klijenti Ewropej tagħhom. Illum, fost il-pajjiżi Għarab, l-akbar komunità Lhudija issa teżisti fil-Marokk b’madwar 2,000 Lhudi u fit-Tuneżija b’madwar 1,000.

 Ġeografija 

 Ekoreġjuni 
Il-Magreb huwa maqsum f'reġjun tal-klima Mediterranja fit-tramuntana, u s-Saħara niexfa fin-nofsinhar. Il-varjazzjonijiet tal-Magħreb fl-elevazzjoni, ix-xita, it-temperatura u l-ħamrija jagħtu lok għal komunitajiet distinti ta' pjanti u annimali. Il-Fond Dinji għan-Natura (WWF) jidentifika diversi ekoreġjuni distinti fil-Magreb.

 Magreb tal-Mediterran 
daqsminuri| Dwarf fan palm, imkabbra fil-pajjiżi tal-Magrebi.
Il-partijiet tal-Magreb bejn il-Muntanji Atlas u l-Baħar Mediterran, flimkien mat-Tripolitanja kostali u ċ-Ċirenaika fil-Libja, huma dar għal foresti Mediterranji, imsaġar, u Scrub. Dawn l-ekoreġjuni jaqsmu ħafna speċi ta' pjanti u annimali ma' porzjonijiet oħra tal-Baċir tal-Mediterran. Il-firxa tan-nofsinhar tal-Magreb Mediterranju tikkorrispondi mal- isohyet, jew il-firxa tan-nofsinhar taż-Żebbuġ Ewropew (Olea europea)Dallman, Peter R. (1998) Plant Life in the World's Mediterranean Climates.  u l-Isparto Grass (Stipa tenacissima).Wickens, Gerald E. (1998) Ecophysiology of Economic Plants in Arid and Semi-Arid Lands. 

 Imsaġar niexfa tal-Acacia-argania tal-Mediterran u ħxuna sukkulenti (Marokk, Gżejjer Kanarji (Spanja), Saħara tal-Punent)
 Imsaġar niexfa u steppa tal-Mediterran (l-Alġerija, l-Eġittu, il-Libja, il-Marokk, it-Tuneżija)
 Imsaġar u foresti tal-Mediterran (l-Alġerija, il-Libja, il-Marokk, it-Tuneżija)
 Foresti tal-koniferi u mħallta tal-Mediterran (l-Alġerija, il-Marokk, it-Tuneżija, Spanja)
 Steppa tal-ġnibru tal-Atlas Għoli tal-Mediterran (Marokk)

 Magreb tas-Saħara 
Is-Saħara testendi madwar l-Afrika ta’ Fuq mill-Oċean Atlantiku sal-Baħar l-Aħmar. Il-parti ċentrali tagħha hija iper-arida u tappoġġja ftit pjanti jew annimali, iżda l-parti tat-Tramuntana tad-deżert tirċievi xita xitwa okkażjonali, filwaqt li l-istrixxa tul il-kosta Atlantika tirċievi umdità minn ċpar tal-baħar, li jsostni varjetà akbar ta' pjanti u annimali. It-tarf tat-tramuntana tas-Saħara jikkorrispondi mal-100mm isohyet, li hija wkoll il-firxa tat-tramuntana tat-tamra (Phoenix dactylifera).Wickens, Gerald E. (1998) Ecophysiology of Economic Plants in Arid and Semi-Arid Lands. 

 Steppa u boskijiet tas-Saħara tat-Tramuntana: Dan l-ekoreġjun jinsab tul it-tarf tat-Tramuntana tas-Saħara, ħdejn il-foresti Mediterranji, imsaġar, u ekoreġjuni tal-għorik tal-Magreb Mediterranju u ċ-Ċirenaika. Ix-xita tax-xitwa ssostni l-arbuxxelli u l-imsaġar niexfa li jiffurmaw transizzjoni bejn ir-reġjuni tal-klima Mediterranja fit-tramuntana u s-Saħara iper-arida proprja fin-nofsinhar. Ikopri 1,675,300km kwadru (646,800 mil kwadru) fl-Alġerija, l-Eġittu, il-Libja, il-Mawritanja, il-Marokk, it-Tuneżija u s-Saħara tal-Punent. 
 Deżert kostali tal-Atlantiku: Id-deżert kostali tal-Atlantiku jokkupa strixxa dejqa tul il-kosta tal-Atlantiku, fejn iċ-ċpar iġġenerat lil hinn mix-xtut mill-Kurrent Kanarju frisk jipprovdi biżżejjed umdità biex isostni varjetà ta’ likeni, sukkulenti u arbuxelli. Ikopri 39,000km kwadru fis- Saħara tal-Punent u l-Mawritanja.
 Deżert tas-Saħara: Dan l-ekoreġjun ikopri l-parti ċentrali iper-arida tas-Saħara fejn ix-xita hija minima u sporadika. Il-veġetazzjoni hija rari, u dan l-ekoreġjun jikkonsisti l-aktar minn duni tar-ramel (erg), plateaus tal-ġebel (ħmieda), pjanuri taż-żrar (reg), widien niexfa (wiedi), u melħ. Ikopri 4,639,900 km kwadru (1,791,500 mil kwadru) tal-Alġerija, iċ-Ċad, l-Eġittu, il-Libja, il-Mali, il-Mawritanja, in-Niġer u s-Sudan.
 Alofitiċi tas-Saħara: Depressjonijiet salini mgħarrqa staġjonali fil-Magreb huma dar għal komunitajiet ta' pjanti alofitiċi, jew adattati għall-melħ. Il-halophytics tas-Saħara jkopru 54,000km kwadru, inklużi lagi tal-melħ Tuneżini taċ-ċentru tat-Tuneżija, Chott Melghir fl-Alġerija, u żoni oħra tal-Eġittu, l-Alġerija, il-Mawritanja u s-Saħara tal-Punent.

 Kultura 
daqsminuri| Kuskus
Il-pajjiżi tal-Magreb jaqsmu ħafna xebh u tradizzjonijiet kulturali. Fost dawn hemm tradizzjoni kulinari li Habib Bourguiba ddefinixxa bħala Għarbi tal-Punent, fejn il-ħobż jew il-kuskus huma l-ikel prinċipali, għall-kuntrarju tal-Għarbi tal-Lvant, fejn il-ħobż, il-qamħ imfarrak jew ir-ross abjad huma l-ikel bażiku.[ ċitazzjoni meħtieġa ] F'termini ta' ikel, xi xebh lil hinn mil-lamtu jinstabu madwar id-dinja Għarbija.

Fost tradizzjonijiet kulturali u artistiċi oħra, ġojjelli tal-kulturi Berberi li jintlibsu min-nisa Amażigħa u magħmulin mill-fidda,  żibeġ u applikazzjonijiet oħra kienu karatteristika komuni tal-identitajiet Berber f’żoni kbar tal-Magreb sat-tieni nofs tas-seklu 20.See, for example, Rabaté, Marie-Rose (2015). 

Fl-2020, il-kuskus ġie miżjud mal-lista tal-Wirt Kulturali Intanġibbli tal-UNESCO.

 Ekonomija 

 Pajjiżi tal-Magreb skond il-PGD (PPP) 
Lista mill-Fond Monetarju Internazzjonali (2019) Lista mill-Bank Dinji (2017) Lista mis-CIA World Factbook (2017) Grad Pajjiż PGD (PPP) $M 35 Alġerija 681,396 54 Marokk 328,651 76 Tuneżija 149,190 101 Libja 61,559 143 Mawritanja 19,811  Grad Pajjiż PGD (PPP) $M 35 Alġerija 631,150 55 Marokk 298,230 76 Tuneżija 137,358 78 Libja 125,142 143 Mawritanja 17,458  Grad Pajjiż PGD (PPP) $M 35 Alġerija 629,300 55 Marokk 300,100 76 Tuneżija 135,900 102 Libja 63,140 148 Mawritanja 17,370
Lista mill-Fond Monetarju Internazzjonali (2013) Lista mill-Bank Dinji (2013) Lista mis-CIA World Factbook (2013) Grad Pajjiż PGD (PPP) $M 44 Alġerija 285,541 58 Marokk 179,240 70 Tuneżija 108,430 81 Libja 70,386 148 Mawritanja 8,241  Grad Pajjiż PGD (PPP) $M 34 Alġerija 421,626 55 Marokk 241,757 70 Libja 132,695 75 Tuneżija 120,755 143 Mawritanja 11,835  Grad Pajjiż PGD (PPP) $M 45 l-Alġerija 284,700 58 il-Marokk 180,000 68 Tuneżija 108,400 81 Libja 73,600 151 Mawritanja 8,204

 Reġjuni medjevali 

 Ifriqija (bħalissa t-Tuneżija, il-Constantinois u t-Tripolitanja)
 Djerid
 Sous
 M'zab
 Wied Draa
 Hodna
 Rif
 Tamesna
 Tripolitanja
 Magħreb l-Awsat (Magreb Ċentrali – bħalissa l-Alġerija tat-Tramuntana)
 Magħreb l-Aqsa (Magreb tal-Punent – bħalissa l-Marokk)
 Magħreb l-Adna (Magreb tal-Lvant – bħalissa l-Libja u t-Tuneżija)

 Referenzi 

Kategorija:Articles containing Arabic-language text
*
Kategorija:Afrika ta' Fuq
Kategorija:Marokk
Kategorija:Alġerija
Kategorija:Tuneżija
Kategorija:Libja
Kategorija:Saħara
Kategorija:Mawritanja
Kategorija:Ġeografija tal-Afrika
Kategorija:Dinja Għarbija
Kategorija:Dinja Misilma
Kategorija:Berberi
Kategorija:Pages with unreviewed translations
Kategorija:Mediterran