Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Afrika t'Isfel

Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Afrika t'Isfel irratifikat il-Konvenzjoni fl-10 ta' Lulju 1997, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

L-ewwel żewġ Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li tniżżlu mill-Afrika t'Isfel fl-1999 huma s-Siti tal-Fossili tal-Ominidi tal-Afrika t'Isfel u l-Park tal-Art Mistagħdra ta' iSimangaliso, filwaqt li l-iżjed siti li tniżżlu reċentement mill-Afrika t'Isfel huma l-Muntanji Makhonjwa ta' Barberton fl-2018 kif ukoll Drittijiet tal-Bniedem, Ħelsien u Rikonċiljazzjoni: Siti tal-Legat ta' Nelson Mandela u l-Emerġenza tal-Imġiba tal-Bniedem Modern: is-Siti tal-Okkupazzjoni tal-Afrika t'Isfel fil-Plejstoċen fl-2024. Mill-2024, l-Afrika t'Isfel b'kollox għandha 12-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, seba' kulturali, erba' naturali u wieħed imħallat.

 Siti ta' Wirt Dinji 
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.

NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
SitRitrattPostKriterji tal-GħażlaSena tad-deżinjazzjoniDeskrizzjoniSiti tal-Fossili tal-Ominidi tal-Afrika t'Isfelħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SterkfonteinCave.jpg|106x106pxSterkfonteinkulturali: 
(iii), (vi)1999Fl-inħawi hemm diversi siti tal-fossili li fihom traċċi tal-okkupazzjoni u tal-evoluzzjoni umana li jmorru lura xi 3.3 miljun sena.Pajsaġġ Kulturali ta' Mapungubweħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MapungubweHill.jpg|100x100pxProvinċja ta' Limpopokulturali:
(iii), (iv), (v)2003Dan il-pajsaġġ tas-savanna fil-beraħ fil-konfluwenza tax-xmajjar Limpopo u Shashe kien il-qalba tar-Renju ta' Mapungubwe sas-seklu 14, meta mbagħad ġie abbandunat, u tħallew fdalijiet mhux mimsusa ta' palazzi u ta' insedjamenti.Pajsaġġ Kulturali u Botaniku ta' Richtersveldħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tylecodon_paniculatus-PICT2534.jpg|100x100pxKap tat-Tramuntanakulturali:
(iv), (v)2007Dan id-deżert muntanjuż għandu sjieda u ġestjoni komunali. Isostni l-għajxien pastorali seminomadiku tal-poplu Namaqua, inkluż il-migrazzjonijiet staġonali li ilhom jippersistu għal żewġ millenji.Gżira ta' Robbenħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SafrikaIMG_8414.JPG|100x100pxTable Baykulturali:
(iii), (iv)1999Bejn is-sekli 17 u 20, il-gżira ntużat bħala ħabs, inkluż għal priġunieri politiċi, bħala sptar għall-gruppi soċjalment inaċċettabbli (kolonja ta' lebrużi), u bħala bażi militari.Żoni Protetti tar-Reġjun tal-Fjuri tal-Kapħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fynbos-landscape-2.jpg|100x100pxKap tal-Punent u l-Kap tal-Lvantnaturali:
(ix), (x)2004Is-sit jikkonsisti minn tmien żoni protetti li huma fost l-iżjed rikki fid-dinja bħala speċijiet ta' pjanti, bi kważi 20 % tal-flora totali tal-Afrika. Il-valur xjentifiku joħroġ fid-dieher permezz tal-adattament tal-pjanti għan-nar u għar-radjazzjoni u permezz tat-tixrid taż-żrieragħ mill-insetti.Park tal-Art Mistagħdra ta' iSimangalisoħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GreaterStLucia.jpg|100x100pxKwaZulu-Natalnaturali:
(vii), (ix), (x)1999Il-park fih varjetà ta' artijiet, kif ukoll skolli tal-qroll, bajjiet twal tar-ramel, għaram kostali, sistemi ta' lagi, artijiet bassasa, u artijiet mistagħdra bil-qasab u bil-papiru, ikkawżati minn proċessi fluvjali, marittimi u eoliċi. Dan irriżulta f'diversità eċċezzjonali ta' speċijiet.Krater ta' Vredefortħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vredefort_Crater,_South_Africa,_OLI_satellite_image,_27_June_2018_cropped.png|120x120pxVredefortnaturali:
(viii)2005Il-krater, b'dijametru ta' 190 kilometru (120 mil) huwa l-ikbar u l-eqdem astroblem (krater ikkawżat b'impatt ta' oġġett spazjali) fid-Dinja u l-iżjed wieħed affettwat mill-erożjoni, li jmur lura għal iktar minn żewġ biljun sena.Park ta' Maloti-Drakensberg*ħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Tugela_Gorge%22_wandeling_-_Royal_Natal_National_Park.jpg|100x100pxKwaZulu-Natal, l-Afrika t'Isfel u l-Lesotoimħallat: (i), (iii), (vii), (x)2000Il-park fih diversi formazzjonijiet bażaltiċi, qċaċet ippuntati drammatiċi, formazzjonijiet tal-ġebel ramli lewn id-deheb, bwar tal-ħaxix għoljin, widien weqfin bix-xmajjar mhux mimsusa u fniedaq tal-blat.Pajsaġġ Kulturali ta' ǂKhomaniħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kalahari_Sunset_..._(7017593771).jpg|100x100pxKap tat-Tramuntanakulturali: (v), (vi)2017Il-Pajsaġġ Kulturali ta' ǂKhomani jinsab fil-fruntiera mal-Botswana u man-Namibja fil-parti tat-Tramuntana tal-pajjiż, u jmiss mal-Park Nazzjonali ta' Gemsbok tal-Kalahari. Il-medda kbira tar-ramel fiha evidenza ta' okkupazzjoni umana minn Żmien il-Ħaġar sal-preżent u hija assoċjata mal-kultura tal-poplu San ta' ǂKhomani, li qabel kien nomadiku, u mal-istrateġiji li kienu jippermettulhom jadattaw għall-kundizzjonijiet ħorox tad-deżert. Il-poplu żviluppa għarfien etnobotaniku speċifiku, prattiki kulturali u ħarsa lejn id-dinja marbuta mal-karatteristiċi ġeografiċi tal-ambjent tagħhom. Il-Pajsaġġ Kulturali ta' ǂKhomani huwa xhieda tal-istil ta' għajxien prevalenti fir-reġjun u li sawwar is-sit tul eluf ta' snin.Muntanji Makhonjwa ta' Barbertonħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Songimvelo_Nature_Reserve.jpg|100x100pxMpumalanganaturali: (viii)2018Il-Muntanji Makhonjwa ta' Barberton jirrappreżentaw l-iżjed suċċessjoni ta' blat vulkaniku u sedimentarju ppreservat tajjeb u li jmur lura bejn 3.6 u 3.25 biljun sena, meta l-ewwel kontinenti bdew jiffurmaw fid-Dinja primittiva.Drittijiet tal-Bniedem, Ħelsien u Rikonċiljazzjoni: Siti tal-Legat ta' Nelson Mandelaħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Palace_of_Justice,_Church_Square,_pretoria.JPG|alt=Colonial-era court building with two towers|150x150pxGauteng, il-Kap tal-Lvant, KwaZulu-Natal, il-Kap tal-Punentkulturali: (vi)2024Dan is-sit huwa magħmul minn 14-il komponent assoċjati mal-attivisti tad-drittijiet tal-bniedem kontra r-reġim tal-Apartheid tal-Afrika t'Isfel f'proċess li eventwalment wassal għall-istabbiliment ta' demokrazija multirazzjali fl-1994. Fost l-iktar attivisti notevoli kien hemm Albert Luthuli, Desmond Tutu, u Nelson Mandela, kollha rebbieħa tal-Premju Nobel għall-Paċi.Emerġenza tal-Imġiba tal-Bniedem Modern: is-Siti tal-Okkupazzjoni tal-Afrika t'Isfel fil-Plejstoċenħolqa=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blombos.jpg|alt=Cave entrance on a steep slope covered by vegetation|225x225pxil-Kap tal-Lvant, KwaZulu-Natal, il-Kap tal-Punentkulturali: (iii), (iv), (v)2024Abbażi ta' evidenza ġenetika u fossilizzata, anatomikament il-bnedmin moderni żviluppaw minn antenati arkajċi fl-Afrika madwar 200,000 sena ilu. Dan is-sit jinkludi għerien u postijiet imkennija fil-blat li ġew okkupati fi stadji differenti minn soċjetajiet ta' Żmien il-Ħaġar.

 Referenzi 

Kategorija:Listi ta' Siti ta' Wirt Dinji
Kategorija:Afrika t'Isfel