Kasbah tal-Alġier

Il-Kasbah tal-Alġier (bl-Għarbi: قصبة, qaṣba, li tfisser ċittadella) hija ċ-ċittadella tal-Alġier, il-belt kapitali tal-Alġerija u l-kwartier tradizzjonali ta' madwarha. Fl-1992 is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, peress li "Hemm il-fdalijiet taċ-ċittadella, moskej antiki u palazzi bl-istil Ottoman, kif ukoll il-fdalijiet ta' struttura urbana tradizzjonali assoċjata ma' sens qawwi ta' komunità".

 Etimoloġija 
B'mod iktar ġenerali, kasbah hija ċ-ċittadella mdawra bil-ħitan f'bosta bliet u rħula tat-Tramuntana tal-Afrika. L-isem oriġina mill-Franċiż fl-aħħar tas-seklu 19, u ġieli jiġi spellut kasbah u ġieli casbah.Tanya Reinhart, Israel/Palestine: How to End the War of 1948 2011- p. 151.

 Storja 
daqsminuri|Il-Palazz tad-Dey.
Il-Kasbah tal-Alġier ġiet stabbilita fuq il-fdalijiet ta' Icosium antik fis-seklu 10. Kienet belt li nbniet fuq għolja, u kienet estiża lejn il-baħar, u maqsuma fil-belt ta' fuq u fil-belt ta' isfel. Hemmhekk wieħed isib strutturi tal-ġebel u moskej li jmorru lura għas-seklu 17: il-Moskea ta' Ketchaoua (li nbniet fl-1794 minn Dey Baba Hassan) b'żewġ minareti maġenbha; Djama’a al-Djedid (li nbniet fl-1660 fi żmien l-Ottomani) bl-erba' koppli ovojdali kbar ippuntati; Djamaâ el Kebir (l-eqdem fost il-moskej; li nbnier mill-mexxej tal-Almoravidi Yusuf ibn Tashfin; u l-Moskea ta' Ali Bitchin (Raïs, 1623). Il-Kasbah kien fiha diversi palazzi wkoll, fosthom Dar Aziza, Dar Mustapha Pacha, il-Palazz tad-Dey, u Dar Hassan Pacha li nbena fl-1791 biex jospita l-Paxà, li għex tmien snin hemmhekk.

Fl-1839, ftit wara l-ħakma Franċiża, il-gvernatur Franċiż mar jgħix f'Dar Hassan Pacha. Fl-1860, Napuljun III u Eugénie de Montijo żaru l-kasbah. Qabel it-tmexxija Franċiża, il-kasbah kien fiha madwar 13-il Jama Masjid, 109 moskej, 32 mawżolew u 12-il Zawiya, b'total ta' 166 binja reliġjuża. Madankollu, il-maġġoranza ta' dawn il-binjiet reliġjużi nqerdu matul l-okkupazzjoni. Fl-1862 kien għad fadal disa' Jama Masjid, 19-il moskea, 15-il mawżolew u ħames Zawiya. Bosta moskej bħall-Moskea ta' Ketchauoua u l-Moskea ta' Berrani ġew ikkonvertiti f'binjiet bi skopijiet mhux Iżlamiċi, bħal barrakki militari u knejjes.

Il-Kasbah kellha rwol ċentrali matul il-Gwerra Alġerina għall-Indipendenza (1954-1962). Matul is-snin bikrin tal-gwerra, il-Kasbah kienet l-epiċentru tal-ippjanar tar-rewwixta tal-Front Nazzjonali tal-Liberazzjoni (FLN), u minnha ppjana u wettaq l-attakki kontra ċ-ċittadini u l-aġenti tal-infurzar tal-liġi fl-Alġerija ta' dak iż-żmien. Sabiex jikkuntrabattu, l-awtoritajiet Franċiżi nedew operazzjonijiet fil-Kasbah matul il-Battalja tal-Alġier.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Il-Kasbah tal-Alġier ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1992.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".

 Kundizzjoni attwali 
L-ANSS, l-aġenzija tal-konservazzjoni tal-gvern Alġerin, irrapportat li 373 binja fil-Kasbah iġġarrfu. Mill-1,816-il binja li għad fadal, 40 % huma fi stat ta' fdalijiet jew fi stat kritiku, u 10 % huma magħluqin b'panewijiet tal-injam.

Reuters irrapportat f'Awwissu 2008 li l-Kasbah kienet mitluqa u ċerti żoni kienu qed jissograw li jċedu.

L-awtoritajiet Alġerini jelenkaw l-età, it-telqa u l-popolazzjoni eċċessiva bħala l-kontributuri prinċipali tad-deġenerazzjoni. Il-popolazzjoni eċċessiva tagħmilha iktar diffiċli biex tinstab soluzzjoni għall-problema minħabba l-isforz meħtieġ biex ir-residenti jiġu rilokati. L-istimi jvarjaw bejn 40,000 sa 70,000 ruħ, għalkemm huwa diffiċli li wieħed ikun ċert minħabba l-għadd ta' nies li jirresjedu b'mod illegali fil-binjiet vojta. Raġuni partikolari għalfejn il-gvern irid itejjeb il-kundizzjoni tal-Kasbah hi li potenzjalment hija moħba għall-kriminali u għat-terroristi. Fl-aħħar tas-snin 50 tas-seklu 20 u matul l-insurrezzjoni ċivili u t-taqbida kontra t-tmexxija kolonjali Franċiża kienet il-moħba għall-Armata Nazzjonali tal-Liberazzjoni tal-Alġerija.

Il-preservazzjonista Belkacem Babaci ddeskriva s-sitwazzjoni bħala waħda diffiċli, iżda mhux impossibbli, u jsostni: "Għadni nemmen li possibbli li tiġi salvata, iżda trid tiġi żvojtata u trid issib nies ikkwalifikati li jirrispettaw l-istil u l-materjali tagħha. Hija sfida enormi". Il-proġetti ta' restawr ġew imxekkla mid-dewmien u minn korruzzjoni endemika.

 Tibdil fil-klima 
Peress li l-Kasbah tal-Alġier hija attrazzjoni kostali, hija vulnerabbli għaż-żieda fil-livel tal-baħar. Fl-2022, is-Sitt Rapport ta' Valutazzjoni tal-IPCC inkludiha fil-lista tas-siti kulturali Afrikani li se jkunu mhedda mill-għargħar u mill-erożjoni kostali sal-aħħar tas-seklu, iżda jekk it-tibdil fil-klima jkompli sa RCP 8.5, li huwa x-xenarju ta' żieda kbira u kontinwa fl-emissjonijiet tal-gassijiet b'effett ta' serra assoċjati ma' tisħin globali ta' iktar minn 4 °C, u ma għadux jitqies bħala probabbli ħafna.Trisos, C.H., I.O. Adelekan, E. Totin, A. Ayanlade, J. Efitre, A. Gemeda, K. Kalaba, C. Lennard, C. Masao, Y. Mgaya, G. Ngaruiya, D. Olago, N.P. Simpson, and S. Zakieldeen 2022: Chapter 9: Africa. In Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke,V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2043–2121.Hausfather, Zeke; Peters, Glen (2020). "Emissions – the 'business as usual' story is misleading". Nature. 577 (7792): 618–20.Hausfather, Zeke; Peters, Glen (2020). "RCP8.5 is a problematic scenario for near-term emissions". PNAS. 117 (45): 27791–27792. Ix-xenarji l-oħra, iktar plawżibbli, jirriżultaw f'livelli iktar baxxi ta' tisħin globali u konsegwentement b'żieda iktar baxxa fil-livell tal-baħar: għalkemm iż-żieda fil-livell tal-baħar mistennija li tkompli għal madwar 10,000 sena fihom kollha.Technical Summary. In: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. IPCC. 2021. p. TS14. Anke jekk it-tisħin globali jiġi limitat għal 1.5 °C, iż-żieda globali fil-livell tal-baħar xorta waħda mistennija li taqbeż iż-żewġ jew it-tliet metri (7-10 piedi) wara 2,000 sena (u livelli ogħla ta' tisħin globali jwasslu għal żidiet iktar imbagħad), b'żieda fil-livell tal-baħar taħt l-RCP 8.5 (~0.75 m (2 piedi) sal-2100 u żieda fil-livell tal-baħar ta' 0.5–1 metru (2-3 piedi) ferm qabel is-sena 4000. Għaldaqstant, fil-ġejjieni il-Kasbah tal-Alġier se tkun mhedda miż-żieda fil-livell tal-baħar sakemm ma tiġix protetta bi sforzi ta' adattament bħal ħitan fil-baħar.IPCC, 2021: Summary for Policymakers. In: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 3−32.

 Fil-kultura popolari 

 Il-Kasbah tal-Alġier kellha rwol ċentrali fil-film Franċiż tal-1937 Pépé le Moko u fil-film Amerikan tal-1938 Algiers, u l-ħalliel magħruf tal-ġojjelli Pepe le Moko, maħdum minn Jean Gabin fil-verżjoni Franċiża u minn Charles Boyer fil-verżjoni Amerikani jistaħba hemmhekk wara serqa fi Franza, u jsir mexxej lokali, iżda iktar ma jgħaddi ż-żmien, jibda jħossu maqbud fid-distrett. Għalkemm fil-film Amerikan, Boyer qatt ma qal lill-koprotagonista Hedy Lamarr "Come with me to ze Casbah" (Ejja miegħi sal-Kasbah), dan ġie miżjud fit-trailer tal-film ta' Hollywood, u baqa' assoċjat miegħu bis-saħħa ta' ġenerazzjonijiet ta' impressjonisti u parodiji tal-Looney Tunes.TCM Film Guide (2006). The 50 Most Unforgettable Actors of the Studio Era: Leading Men. San Francisco, California: Chronicle Books. p. 29.Boller, Jr., Paul F.; George, John (1989). They Never Said It: A Book of Fake Quotes, Misquotes, and Misleading Attributions. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-505541-1.
 Ir-rwol ta' Boyer bħala Pepe Le Moko diġà kien famuż mad-dinja kollha meta l-animatur Chuck Jones ibbaża l-karattru ta' Pepé Le Pew, l-iskunk romantiku introdott fil-cartoon tal-1945 tal-Warner Bros. Odor-able Kitty, fuq Boyer, il-vuċi imitata minn Mel Blanc – u l-frażi "Come with me to ze Casbah" mill-film famuż.Boller, Jr., Paul F.; George, John (1989). They Never Said It: A Book of Fake Quotes, Misquotes, and Misleading Attributions. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-505541-1.

 Nies notevoli 

 Abd al-Rahman al-Tha'alibi (1384-1479);
 Abdelhalim Bensmaia (1866-1933);
 Mohamed Charef (1908-2011);
 Brahim Boushaki (1912-1997);
 Abderrahmane Taleb (1930-1958);
 Djamila Bouhired (twieldet fl-1935);
 Djamila Boupacha (twieldet fl-1938);
 Mustapha Toumi (1937-2013).

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Alġerija
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Alġerija