San Ġiljan (lokalità)

San Ġiljan hija belt fir-Reġjun tal-Lvant ta’ Malta. Fl-aħħar tal-2024, in-numru rreġistrat ta’ abitanti kien ta’ 15,208 (fl-2020: 13,792).https://www.gov.mt/en/Government/DOI/Government%20Gazette/Documents/2019/09/Government%20Gazette%20-%203rd%20September.pdf Din il-belt tinsab tul il-kosta, fit-Tramuntana tal-belt kapitali tal-pajjiż, il-Belt Valletta. San Ġiljan huwa magħruf għal negozji orjentati lejn it-turiżmu, bħal lukandi, ristoranti u diskoteki li huma ċċentrati l-aktar f’żona magħrufa bħala Paceville.   
daqsminuri|Il-Knisja ta' San Giljan fil-Balluta   

 Festi u Tradizzjonijiet 
Il-belt hija msemmija għall-qaddis patrun tagħha; San Ġiljan li hu magħruf bħala Giljan l-Ospetalierhttps://www.catholicnewsagency.com/saint/st-julian-the-hospitaller-145 u Ġiljan tal-Foqra fejn hu wkoll l-qaddis patrun tal-kaċċaturi.https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=400 Qabel ir-riforma fil-Kalendarju tal-Qaddisin, il-festa ta San Ġiljan kienet tigi ċċelebrata fis-27 ta Jannar. Illum il-ġurnata tiġi ċċelebrata fit-12 ta’ Frar, għalkemm f’Malta tiġi ċċelebrata festa oħra, fl-ispirtu tal-ħafna festi tas-sajf madwar il-gżira, fl-aħħar Ħadd ta’ Awwissu.

Kompetizzjoni partikolari ħafna konnessa mal-festa tar-raħal hija magħrufa bħala il-Ġostra.https://www.airmalta.com/blog/malta/il-gostra-malta/ Din it tradizzjoni kompetittiva tinvolvi li l-parteċipanti jitilgħu u jimxu kemm jista’ jkun tul arblu mimli xaħam imżerżaq li jiġi sospiż fuq il-baħar. Ir-rebbieħ huwa l-persuna li jaħtaf waħda mit-tliet bandieri mit-tarf ta' l-arblu. Kull bandiera tirrappreżenta premijiet diversi.https://timesofmalta.com/articles/view/st-julians-feast-celebrated-with-gostra-and-hunting-traditions.582581

Tradizzjoni oħra marbuta mal-festa ta’ din il-lokalità hija l-Musketterija. Sa mill-1982, Kaċċaturi zammew it-tradizzjoni billi jisparaw kartocci vojta mimlija bil-trab iswed mil-bejt tal-knisja parrokkjali hekk kif l-istatwa tal-qaddis patrun toħroġ mill-knisja. Ħafna jgħidu li din it-tradizzjoni hija konformi ma' l-istorja tal-lokalità li kienet tkun isservi bhala post tal-kaċċa għall-Kavallieri ta’ Malta.

 Żoni Importanti 
Il-belt hija maqsuma f’diversi zoni  li huma Paceville, Ta’ Ġiorni, Tal-Għoqod u St. Andrews. Hemm ukoll zoni li jiehdu isimhom mill-bajjiet li ghandhom bhal Bajja ta’ San Ġorġ, il-Bajja ta’ Spinola, il-Bajja ta’ Balluta u l-Qaliet. San Ġiljan huwa mfittex hafna mit-turisti speċjalment matul ix-xhur tas-sajf. Huwa wkoll wkoll post poloari mal-Maltin.

Fis-seklu dsatax, San Ġiljan kienet belt kostali kwieta magħrufa għall-arkitettura tagħha bħall-Palazz Spinola u gnien madwaru kif ukoll djar ta' vileggatura. Il-bajja ta’ Spinola kienet ikkaratterizzata minn sajjieda u d-dghajjes taghhom kif ukoll bdiewa li kienu jahdmu l-ghelieqi tal-post. Din il-belt rat waħda mill-akbar żviluppi fl-infrastruttura fuq il-gżira b’ħafna djar qodma jaqaw biex jinbnew blokki ta’ appartamenti. 

Fl-2020 gew organizzati protesti minn abitanti tal-lokalità, il-Kunsill Lokali u għaqdiet mhux governattivi biex jwaqqfu l-iżvilupp ta' pont ghad-Dgħajjes tat-turisti fil-Bajja ta’ Balluta.https://movimentgraffitti.org/en/news/details/267/-stop-hogging-our-seas-balluta-bay-objectors-tell-.htm
daqsminuri|It-Torri ta' Portomaso u il-Bajja ta' Spinola bil-Luzzi tas-Sajjieda
It-Torri ta' Portomaso, huwa wieħed mill-ogħla bini ta’ Malta b’għoli ta’ 97.54 metru u jinsab f’San Ġiljan.https://web.archive.org/web/20150222073320/http://www.emporis.com/buildings/136726/portomaso-business-tower-saint-julians-malta F'din il-lokalità nsibu ukoll l-iktar bini ogħli fil-gżejjer Maltin, jiġifieri it-Torri Mercury, li fih 31 sular u għoli ta' 122 metru.

 Storja 

 Knejjes 
L-aktar evidenza bikrija tal-Knisja ta' San Giljan hija dokumentata fiż-żjara pastorali tal-Isqof Tommaso Gargallo fl-1601, li jgħid li nbniet fl-1580 u kienet iddedikata lil San Ġiljan. Fl-1736, meta Monsinjur Alpheran de Bussan reġa’ żar San Ġiljan, huwa nnota li l-lokalità kienet diġà magħrufa bħala Portus Sancti Juliani, jiġifieri wara l-qaddis patrun. Fl-1854, il-600 resident ta San Ġiljan appellaw lill-awtorità tal-knisja, sabiex issir parroċċa. Il-kapitolu f’Birkirkara pprotesta b’mod qawwi kontra din l-applikazzjoni u din ġiet miċħuda. L-applikazzjoni giet accettata fl-1891 u  Dun Guzepp Scerri sar l-ewwel kappillan tal-parroċċa. https://www.stjuliansparish.org/storja/

Il-knisja parrokkjali preżenti kienet iddisinjata mill-arkitett Malti Arturo Zammit u l-ewwel ġebla tqeghdet fl-1961. Il-Knisja ntużat għall-ewwel darba fl-1968 meta kienet għadha ma nbnietx kompletament.https://www.stjuliansparish.org/storja/ Il-Knisja laqgħet lill-Papa  San Ġwann Pawlu II fl-ewwel żjara tiegħu f’Malta fis-27 ta’ Mejju, 1990.https://timesofmalta.com/articles/view/malta-joins-the-world-to-mourn-the-pope.94433

Il-Kappella maghrufa bhala Millenium Chapel giet mfassla mill-perit Malti Richard England  u ġiet inawgurata fl-2000. Mal-kappella nsibu ġnien ta' meditazzjoni inawgurat f’Mejju 2018 bħala kenn għall-kontemplazzjoni u tranquilita fil-qalba taż-Żona ta ‘divertiment ta’ Paceville.https://www.independent.com.mt/articles/2018-08-28/local-news/President-inaugurates-meditation-garden-at-Millennium-Chapel-6736195512  Mibnija fuq l-inizjattiva u mmexxija minn Fr Hilary Tagliaferro, din il-knisja hija mmexxija mill-patrijiet Agostinjani permezz tal-Milenium Chapel Foundation.https://timesofmalta.com/articles/view/watch-meditation-garden-to-open-at-pacevilles-millennium-chapel.686668
daqsminuri|Millenium Chapel f' Paceville

 Postijiet Importanti 

 Il-Palazz ta' Spinola 
Minħabba l-biża’ ta’ attakki mill-Musulmani, iż-żona Kostali tat-Tramuntana giet zviluppata wara l-1565. Il-bini tal-Palazz Spinola,  fl-1688, jista' jitqies bħala l-ewwel l-pass fir-restawr ta’ San Ġiljan. Il-palazz, flimkien mal-ġonna tal-madwar inbnewt minn Fra Paola Raffaele Spinola għall-divertiment pubbliku kif iddikjarat fl-iskrizzjoni li wieħed isib fuq l-entratura. Il-palazz kien imkabbar fl-1733 permezz ta’ Fra Giovanni Battista Spinola, suċċessur taz-ziju tiegħu bħala rettur u Kuratur tal-Abbazia. Matul l-okkupazzjoni Franċiża ta’ Malta fl-1798, San Ġiljan kien l-ewwel belt f’Malta li ntrebah minn truppi Franċiżi. Fil-fatt kien Ġeneral Claude Henri Vaubois li mexxa l-forzi Franċiżi fis-bajja Spinola.

 Il-Batterija ta' Spinola 
Waħda mill-batteriji nbniet fid-daħla tal-Bajja ta' San Ġiljan u ssemmiet Spinola Battery . Din inbniet fi żmien il-Gvernatur Smyth fis-sena 1890. Kienet ġiet tiswa s-somma ta' 5000 lira. Il-Gvern Kolonjali Ingliz kien ħaseb biex din il-batterija tkun difiża minn erba' kanuni. Dawn kollha kienu jħarsu lejn il-baħar u bejniethom kellhom il-ħarsien tal-medda baħar faċċata tal-Bajja ta' San Ġiljan. Meta t-theddida t' invażjoni fuq Malta ma baqgħetx biss minn fuq il-baħar u saret iktar theddida mill-ajru, din il-batterija kienet modifikata biex inbidlet f'anti-aircraft battery. Din kienet waħda mir-raġunijiet li din il-batterija kienet attakkata ta' sikwit matul it-Tieni Gwerra Dinjija u għalhekk kienet ġarrbet ħsarat kbar.https://military.wikia.org/wiki/Spinola_Battery

Meta l-iżvilupp fl-inħawi ta' San Ġiljan u Paceville beda jikber ġmielu, viċin tal-Batterija ta' Spinola kienet inbniet lukanda. Maż-żmien, din il-lukanda twaqqgħet biex minflokha nbena ċentru turistiku lussuż ħafna magħruf bħala Portomaso. Il-fdalijiet li kien fadal minn din il-batterija ġew inkorporati f' dan il-kumpless turistiku bħala attrazzjoni.https://military.wikia.org/wiki/Spinola_Battery

 Bajjiet 

 il-Bajja tal-Balluta
 il-Bajja ta' Spinola

 il-Bajja ta' San Gorg

 il-Bajja ta' San Giljan
daqsminuri|Spinola
daqsminuri|Paceville

 Bini u Zoni ta' Importanza 

 Balluta Builidings
 Dragonara Point
 Il-Qaliet
 Paceville
 Portomaso
 Ta' Giorni
 Villa Rosa
 Wied Ħarq Ħamiem
 Wied tal-Balluta
 Monument Love ta' Richard England
 Villa Leoni
 Villa Priuli
 Villa Blanche
 Villa Cassar Torreggiani
 It-Torri tal-Bajja ta' San Gorg
 Monument ta' Ċensu Tabone

 Monumenti u Knejjes 

 Statwa ta' San Giljan fi Triq il-Kbira
 Statwa tal-Qalb Imqaddsa ta' Gesu fix-Xatt ta' Spinola
 Knisja ta' l-Immakulata Koncessjoni fi Triq San Gorg
 Statwa ta' Santa Marija fi Triq Lapsi
 Nicca ta' L-Immakulata Koncezzjoni fit-Telgha ta' Birkirkara
 Knisja tal-Madonna tal-Bon Kunsill fi Triq il-Knisja
 Knisja ta' Santa Rita
 Millenium Chapel
 Monasteru tal-Kleru
 Kunvent tal-Karmelitani
 Skola tal-Kunvent tal-Qalb Imqaddsa ta' Gesu

 Kunsill Lokali 

Il-Kunsill Lokali tal-present jikkonsisti minn:

 Albert Buttigieg (Sindku)
 Clayton Luke Mula (Vici-Sindku)
 John Agius
 Patricia Camilleri
 Guido Dalli
 Rita Dimech Portelli
 Adrian Dominic Ellul
 Sean Gauci
 Martin John Sultan
 Paul Spiteri (Segretarju Ezekuttiv)

 Sport 
It-tim tal-futbol li jassocja mieghu San Ġiljan hu Melita F.C. L-ghola unur li hadu fil-futbol Malti kienet r-rebħa tagħhom fuq il-ġirien tas-Sliema Wanderers fil-finali tat-Tazza Maltija fl-1939. F’dawn l-aħħar snin, Melita F.C  ikkompetew ukoll fil-Premier League u llum jikkompetu fit-tieni divizzjoni tal-futbol Malti.

Waterpolo huwa l-isport li jigbed l-aktar nies lejn din il-belt. Neptunes WPSC, it-tim lokali ta’ Waterpolo ilu fil-quċċata tal-Waterpolo league Malti minn mindu twaqqaf fl-1929. Huma rebhu il-League tal-Waterpolo ghal 25 darba fost hafna titli ohra. Il-klabb igawdi faċilitajiet ta’ taħriġ mgħammra b'mod professjonali li jinsabu fuq quddiem tax-xtajta. Fil-qrib insibu wkoll lil San Giljan A.S.C, team iehor b'sahhtu tal-Waterpolo lokali li gawda minn rebhiet konsekuttivi ta’ titlu kif ukoll rebbieħa tal-kampjonat fl-2015. http://www.malta.com/en/attraction/sport-fitness/waterpolo/st-julian-s/neptune-s-water-polo-swimming

Squash huwa wkoll sport komuni li jilagħbu f’San Ġiljan. 
daqsminuri|Neptunes Waterpolo club

 Nies notevoli 

 Roberta Metsola, president tal-Parlament Ewropew;
 Francesco Buhagiar, L-eks Prim Ministru ta' Malta, miet f’San Ġiljan;
 Miriam Dalli, ministru għall-Ambjent, l-Enerġija u l-Intrapriża, kurrenti;
 John James, eks sewwieq tat-tlielaq, miet San Ġiljan.
 Emma Muscat, kantanta minn waħda mill-aktar familji sinjuri ta’ Malta, irrappreżentat lil Malta fil-Eurovision Song Contest 2022.

 Ara wkoll 
Neptunes Waterpolo Club

San Giljan Waterpolo Club

St Julians Local Council website

 Referenzi 

Kategorija:Bliet ta' Malta
*