Mużew ta' Plantin-Moretus

Il-Mużew ta' Plantin-Moretus (bl-Olandiż: Plantin-Moretusmuseum) huwa mużew tal-istampar f'Anversa, il-Belġju, li jiffoka fuq ix-xogħol tal-istampaturi tas-seklu 16 Christophe Plantin u Jan Moretus. Il-mużew jinsab fl-eks residenza u stabbiliment tal-istampar tagħhom, l-Istamperija ta' Plantin, fil-Vrijdagmarkt (is-Suq tal-Ġimgħa) f'Anversa, u ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005.

 Storja 
Il-kumpanija tal-istampar ġiet stabbilita fis-seklu 16 minn Christophe Plantin, li kiseb it-tipi mill-produtturi ewlenin tat-tipi ta' dak iż-żmien f'Pariġi, Franza.Uchelen, editjat minn Ton Croiset van; Dijstelberge, P. (2013). Dutch typography in the sixteenth century the collected works of Paul Valema Blouw. Leiden: Brill. p. 426. ISBN 9789004256552. Plantin kien figura ewlenija fl-istampar kontemporanju b'interessi fl-umaniżmu; il-Bibbja Poliglotta tiegħu ta' tmien volumi b'testi bl-Ebrajk, bl-Aramajk, bil-Grieg u bis-Sirjan kienet waħda mill-iżjed produzzjonijiet kumplessi ta' dak il-perjodu. Plantin issa huwa ssuspettat li mill-inqas kien relatat ma' membri ta' gruppi eretiċi magħrufa bħala l-Familisti, u dan jaf wasslu biex iqatta' ż-żmien fl-eżilju f'art twelidu fi Franza.Bowen, Karen L.; Imhof, Dirk (2008). Christopher Plantin and Engraved Book Illustrations in Sixteenth-Century Europe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521852760.Harris, Jason (2004). The Low Countries as a crossroads of religious beliefs ([Online-Ausg.]. ed.). Leiden [u.a.]: Brill. ISBN 9789004122888.
xellug|daqsminuri|318x318px|Il-bitħa interna tal-mużew.
Wara l-mewt ta' Plantin, is-sjieda tal-kumpanija għaddiet għand ibnu tar-rispett Jan Moretus. Filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-kumpaniji tal-istampar iddisponew mill-kollezzjonijiet tagħhom ta' tipi antiki fis-sekli 18 u 19 b'rispons għal bidla fil-gosti, il-kumpanija ta' Plantin-Moretus "b'mod devot ippreservat il-kollezzjoni tal-fundatur tagħha".Warde, Beatrice (1926). "The 'Garamond' Types". The Fleuron: 131–179.

Erba' nisa ħadu ħsieb l-amministrazzjoni tal-istamperija tal-familja ta' Plantin-Moretus matul is-sekli 16, 17 u 18: Martina Plantin, Anna Goos, Anna Maria de Neuf u Maria Theresia Borrekens.

Fl-1876 Edward Moretus bigħ il-kumpanija lill-belt ta' Anversa. Sena wara l-pubbliku seta' jżur il-kwartieri tal-għajxien tagħha kif ukoll it-tagħmir antik tal-istamperija. Il-kollezzjoni ntużat b'mod estensiv għar-riċerka, mill-istoriċi H. D. L. Vervliet, Mike Parker u Harry Carter.Carter, Harry (2002). A view of early typography up to about 1600 (Reprinted ed.). Londra: Hyphen. ISBN 9780907259213. Iben Carter, Matthew, iktar 'il quddiem iddeskriva din ir-riċerka bħala daqqa t'id biex jintwera "li l-ifjen kollezzjoni ta' tipi tal-istampar prodotti fl-epoka tad-deheb tat-tipografija kienet tinsab f'kundizzjoni perfetta (apparti xi ftit diżordni) flimkien mar-rakkonti u mal-inventarji ta' Plantin li saħansitra jelenka min qata' t-tipi tiegħu".Drucker, Margaret Re ; essays by Johanna; Mosley, James (2003). Typographically speaking : the art of Matthew Carter (2. ed.). New York: Princeton Architectural. p. 33. ISBN 9781568984278.

 Sit ta' Wirt Dinji 
Fl-2002 il-mużew ġie nnominat bħala sit indikattiv sabiex isir Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u fl-2005 ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Il-Mużew ta' Plantin-Moretus għandu kollezzjoni eċċezzjonali ta' materjal tipografiku. Mhux biss fih tnejn mill-eqdem stamperiji fid-dinja u settijiet kompluti ta' forom u ta' matriċi, talli fih librerija estensiva, tiżjin rikk fuq ġewwa u l-arkivji kollha tan-negozju ta' Plantin, li tniżżlu fir-Reġistru tal-Programm Memorja tad-Dinja tal-UNESCO fl-2001 bħala rikonoxximent tal-importanza storika tagħhom.

Il-valur universali straordinarju tal-Mużew ta' Plantin-Moretus ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
daqsminuri|276x276px|Il-librerija tal-Mużew ta' Plantin-Moretus f'Anversa.

 Kollezzjoni 

 Bibbja b'ħames lingwi: Biblia Polyglotta (1568-1573);
 it-teżawru Teutoniae Linguae ta' Cornelis Kiliaan;
 ktieb tal-ġeografija: Theatrum Orbis Terrarum ta' Abraham Ortelius;
 ktieb li jiddeskrivi l-ħxejjex aromatiċi: Cruydeboeck ta' Rembert Dodoens;
 ktieb tal-astronomija ta' Andreas Vesalius u Joannes Valverde;
 ktieb dwar in-numri deċimali ta' Simon Stevin;
 Bibbja ta' 36 vers;
 pitturi u tpinġijiet ta' Peter Paul Rubens;
 l-istudju tal-umanist Justus Lipsius u ħafna mix-xogħlijiet tiegħu;
 uħid mill-materjali li ntużaw mid-disinjatur tat-tipa u l-istampatur Franċiż Robert Granjon.

 Biblijografija 

 Voet, Leon (1969), The Golden Compasses: a history and evaluation of the printing and publishing activities of the Officina Plantiniana at Antwerp. Vol. 1, Christopher Plantin and the Moretuses: their lives and their world, Amsterdam: Vangendt & Co. London: Routledge & Kegan Paul, ISBN 0710064667.

 Voet, Leon; Kaye, Raymond H. (1972), The Golden Compasses: a history and evaluation of the printing and publishing activities of the Officina Plantiniana at Antwerp. Vol.2 The management of a printing and publishing house in Renaissance and Baroque, Amsterdam: Vangendt & Co. London: Routledge & Kegan Paul, ISBN 0839000049.

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Mużewijiet
Kategorija:Belġju
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Belġju