Alessandro Scarlatti

Pietro Alessandro Gaspare Scarlatti (twieled fit-2 ta' Mejju 1660 – miet fit-22 ta' Ottubru 1725) kien kompożitur Barokk Taljan, magħruf speċjalment għall-opri tiegħu u għall-kantati tiegħu. Huwa meqjus bħala l-iżjed rappreżentant importanti tal-iskola Naplitana tal-opri. Huwa kien il-missier ta' żewġ kompożituri oħra, Domenico Scarlatti u Pietro Filippo Scarlatti.

 Ħajja 
Scarlatti twieled f'Palermo (jew f'Trapani), li dak iż-żmien kienet parti mir-Renju ta' Sqallija. Ġeneralment jingħad li kien student ta' Giacomo Carissimi f'Ruma, u wħud għandhom it-teorija li kellu xi rabta mat-Tramuntana tal-Italja minħabba li x-xogħlijiet bikrin tiegħu donnhom għandhom l-influwenza ta' Stradella u ta' Legrenzi. Il-produzzjoni f'Ruma tal-opra tiegħu Gli equivoci nel sembiante (1679) wasslitlu l-appoġġ tar-Reġina Christina tal-Iżvezja (li dak iż-żmien kienet tgħix f'Ruma), u huwa sar il-maestro di cappella tagħha. Fi Frar 1684 huwa sar il-maestro di cappella tal-Viċirè ta' Napli, x'aktarx permezz tal-influwenza ta' oħtu, kantanta tal-opri, li jaf kienet il-maħbuba minn taħt ta' nobbli Naplitan influwenti. Hemmhekk huwa pproduċa sensiela twila ta' opri, li huma notevoli l-iktar għal kemm huma mexxejja u espressivi, kif ukoll mużika oħra għal okkażjonijiet statali.

Fl-1702 Scarlatti telaq minn Napli u ma reġax lura sa meta d-dominazzjoni Awstrijaka ħadet post id-dominazzjoni Spanjola. F'dan l-intervall huwa gawda l-patrunaġġ ta' Ferdinando de' Medici, u għat-teatru tiegħu ħdejn Firenze huwa kkompona l-opri, u tal-Kardinal Ottoboni, li għamlu l-maestro di cappella tiegħu, u kisiblu kariga simili fil-Bażilika ta' Santa Marija Maġġuri f'Ruma fl-1703.

Wara li żar Venezja u Urbino fl-1707, Scarlatti reġa' lura Napli mill-ġdid fl-1708, u baqa' hemm sal-1717. Sa dak iż-żmien milli jidher Napli kienet pjuttost xebgħet mill-mużika tiegħu; madankollu, iċ-ċittadini ta' Ruma apprezzaw xogħlu iktar, u fit-Teatro Capranica f'Ruma pproduċa wħud mill-ifjen opri tiegħu (Telemaco, 1718; Marco Attilio Regolò, 1719; La Griselda, 1721), kif ukoll xi eżemplari nobbli ta' mużika tal-knisja, inkluż Quddiesa ta' Santa Cecilia għall-kor u għall-orkestra, li kkomponiha f'ġieħ Santa Cecilia għall-Kardinal Francesco Acquaviva fl-1721. L-aħħar xogħol tiegħu fuq skala kbira jidher li kienet is-serenata mhux kompluta Erminia għat-tieġ tal-prinċep ta' Stigliano fl-1723. Huwa miet f'Napli fl-1725 u ndifen hemmhekk fil-Knisja ta' Santa Marija ta' Montesanto.

 Mużika ta' Scarlatti 
Il-mużika ta' Scarlatti tifforma rabta importanti bejn l-istili vokaliċi tal-Barokk Taljan bikri tas-seklu 17, biċ-ċentri tagħhom f'Firenze, f'Venezja u f'Ruma, u l-iskola klassika tas-seklu 18. Madankollu, l-istil ta' Scarlatti huwa iktar minn element tranżizzjonali fil-mużika tal-Punent; bħall-biċċa l-kbira tal-kollegi tiegħu f'Napli, huwa juri fehim kważi modern tal-psikoloġija tal-modulazzjoni u spiss ukoll juża bdil kostanti fit-tul tal-frażijiet, tant tipiku tal-iskola ta' Napli.

L-opri bikrin tiegħu — Gli equivoci nel sembiante tal-1679; L'honestà negli amori tal-1680, bl-arja famuża "Già il sole dal Gange"; Il Pompeo tal-1683, bl-arji magħrufa sew "O cessate di piagarmi" u "Toglietemi la vita ancor," u oħrajn sa madwar l-1685 — fihom il-kadenzi iktar antiki fir-reċtar, u varjetà konsiderevoli ta' forom mibnija bir-reqqa fl-arji qosra tagħhom, xi kultant akkumpanjati mill-kwartett tal-korda, b'elaborazzjoni dettaljata, xi drabi bil-continuo biss. Sal-1686, huwa kien stabbilixxa b'mod definittiv l-forma tal-"overture Taljana" (it-tieni edizzjoni ta' Dal male il bene), u kien abbanduna l-kuntrabaxx u l-arja b'forma binarja f'żewġ stanzi favur arja b'forma ternarja jew tat-tip da capo. L-aqwa opri tiegħu ta' dan il-perjodu huma La Rosaura (1690, stampata mill-Gesellschaft für Musikforschung), u Pirro e Demetrio (1694), bl-arji "Le Violette" u "Ben ti sta, traditor".

Minn madwar l-1697 'il quddiem (La caduta del Decemviri), influwenzat parzjalment x'aktarx mill-istil ta' Giovanni Bononcini u probabbilment wisq iktar mill-gosti tal-qorti tal-Viċirè, l-arji tal-opri tiegħu saru iktar konvenzjonali u b'ritmu komuni, filwaqt li s-siltiet mużikali tiegħu kellhom ritmu mgħaġġel u grezz, għalkemm xorta waħda brillanti (L'Eraclea, 1700), bl-użu frekwenti tal-oboe u tat-trumbetti, u d-daqq tal-vjolini f'daqqa. L-opri li kkompona għal Ferdinando de' Medici ntilfu; jaf kienu jagħtu idea iktar favorevoli tal-istil tiegħu peress li l-korrispondenza tiegħu mal-prinċep turi li kienu ġew komposti b'sens sinċier ħafna ta' ispirazzjoni.
Mitridate Eupatore, meqjusa bħala l-kapulavur tiegħu u komposta għal Venezja fl-1707, fiha mużika ferm iktar avvanzata minn kwalunkwe xogħol ieħor li Scarlatti kien ikkompona għal Napli, kemm bħala teknika kif ukoll bħala poter intellettwali. L-opri Naplitani ta' wara (L'amor volubile e tiranno tal-1709; La principessa fedele tal-1710; Tigrane tal-1714, eċċ.) huma kabbarija u effettivi iktar milli emozzjonali ferm; l-istrumentazzjoni timmarka avvanz kbir fuq ix-xogħol preċedenti, peress li d-dmir prinċipali ta' akkumpanjament tal-vuċi jitħalla f'idejn il-kwartett tal-korda, u l-arpa tiġi rriżervata b'mod esklużiv għar-ritornelli (riturnelli) strumentali storbjużi. Fl-opra tiegħu Teodora (1697) huwa ħareġ bl-idea tal-użu tar-ritornello orkestrali.

L-aħħar grupp ta' opri tiegħu, li kkompona għal Ruma, fihom sentiment poetiku iktar imqanqal, stil wiesa' u dinjituż tal-melodija, sens drammatiku qawwi, speċjalment fir-reċtar akkumpanjat; mezz li hu stess kien uża għall-ewwel darba saħansitra fl-1686 (Olimpia vendicata) u stil ferm iktar modern ta' orkestrazzjoni, bil-kurunetti jidhru għall-ewwel darba u ttrattati b'effett li jispikka.

Apparti l-opri, l-oratorji (Agar et Ismaele esiliati tal-1684; La Maddalena tal-1685; La Giuditta tal-1693; Oratorju tal-Milied għall-ħabta tal-1705; S. Filippo Neri tal-1714; u oħrajn) u s-serenati, li kollha għandhom stil simili, Scarlatti kkompona iktar minn 500 kantata għall-vuċi ta' solista. Dawn jirrappreżentaw l-iżjed tip intellettwali ta' mużika kantata ta' dak iż-żmien, u tassew ħasra li baqgħu kważi kollha fil-manuskritti, peress li l-istudju bir-reqqa tagħhom huwa indispensabbli għal kull min jixtieq ikollu idea adegwata tal-iżvilupp ta' Scarlatti.

Il-ftit Quddisiet tiegħu (ma tant huwa kredibbli l-għajdut li kkompona xi mitejn quddiesa) u l-mużika tal-knisja tiegħu inġenerali komparattivament mhumiex importanti, għajr il-Quddiesa ta' Santa Cecilia (1721), li hija waħda mill-ewwel tentattivi tal-istil li laħaq il-milja tiegħu fil-Quddisiet famużi ta' Johann Sebastian Bach u Ludwig van Beethoven. Il-mużika strumentali tiegħu, għalkemm mhux mingħajr interess, hija pjuttost antikwata meta mqabbla max-xogħlijiet vokaliċi tiegħu.

 Opri 
TitluĠeneruSubdiviżjonijietLibrettData tad-debuttPost, teatruGli equivoci nel sembiantedramm mużikali3 attiPietro Filippo BerniniFrar 1679Ruma, Giovanni Battista Contini's private theatreL'onestà negli amoridramm mużikali3 attiPietro Filippo Bernini3 ta' Frar 1680Ruma, teatro della PaceTutto il mal non vien per nuocere(revised as Dal male il bene Napli 1687)kummiedja mużikali3 attiGiuseppe Domenico de TotisJannar 1681Ruma, Teatro CapranicaIl Pompeodramm mużikali3 attiNicolò Minato25 ta' Jannar 1683Ruma, Teatro ColonnaL'Arsate3 attiFlavio OrsiniKarnival (19-20 ta' Frar) 1683Ruma, Palazzo Orsini 'a Pasquino' tad-Duka ta' Bracciano Flavio OrsiniL'Aldimiro overo Favor per favoredramm mużikali3 attiGiuseppe Domenico de Totis6 ta' Novembru 1683Napli, Palazzo RealeLa Psiche overo Amore innamoratodramm mużikali3 attiGiuseppe Domenico de Totis21 ta' Diċembru 1683Napli, Palazzo RealeOlimpia vendicatadramm mużikali3 attiAurelio Aureli wara Ludovico Ariosto23 ta' Diċembru 1685Napli, Palazzo RealeLa Rosmene overo L'infedeltà fedelemelodramm3 attiGiuseppe Domenico de TotisKarnival (15-16 ta' Frar) 1686Ruma, Palazzo Doria PamphiliClearco in Negropontedramm mużikali3 attiAntonio Arcoleo21 ta' Diċembru 1686Napli, Palazzo RealeLa santa Dimnakummiedja mużikali3 attiBenedetto PamphiliKarnival (7-8 ta' Frar) 1687Ruma, Palazzo Doria PamphiliIl Flaviodramm mużikali3 attiwara Matteo Noris14 ta' Novembru 1688?Napli, Palazzo RealeL'Amazzone corsara overo L'Alvildadramm mużikali3 attiGiulio Cesare Corradi6 ta' Novembru 1689Napli, Palazzo RealeLa Statiradramm mużikali3 attiPietro Ottoboni5 ta' Jannar 1690Ruma, Teatro TordinonaGli equivoci in amore overo La Rosauramelodramm3 attiGiovanni Battista LuciniDiċembru 1690Ruma, Palazzo CancellariaL'humanità nelle fiere overo Il Lucullodramm mużikali3 atti—25 ta' Frar 1691Napli, Teatro San BartolomeoLa Teodora Augustadramm mużikali3 attiAdriano Morselli6 ta' Novembru 1692Napli, Palazzo RealeGerone tiranno di Siracusadramm mużikali3 attiAurelio Aureli22 ta' Diċembru 1692Napli, Palazzo RealeIl nemico di sé stesso—24 ta' Jannar 1693Ruma, Teatro CapranicaL'amante doppio overo Il Ceccobimbimelodramm3 atti—April 1693Napli, Palazzo RealePirro e Demetriodramm mużikali3 attiAdriano Morselli28 ta' Jannar 1694Napli, Teatro San BartolomeoIl Bassiano overo Il maggior impossibilemelodramm3 attiMatteo Norisrebbiegħa tal-1694Napli, Teatro San BartolomeoLa santa Genuinda overo L'innocenza difesa dall'inganno (Act 2)dramm mużikali sagru3 attiPietro OttoboniDiċembru 1694Ruma, Palazzo Doria PamphiliLe nozze con l'inimico overo L'Analindamelodramm3 atti—1695Napli, Teatro San BartolomeoNerone fatto Cesaremelodramm3 attiMatteo Noris6 ta' Novembru 1695Napli, Palazzo RealeMassimo Puppienomelodramm3 attiAurelio Aureli26 ta' Diċembru 1695Napli, Teatro San BartolomeoPenelope la castadramm mużikali3 attiMatteo Noris23 ta' Frar 1696?
jew 1694Napli, Teatro San Bartolomeo,
jew PalermoLa Didone deliranteopra drammatika3 attiFrancesco Maria Paglia, wara Antonio Franceschi28 ta' Mejju 1696Napli, Teatro San BartolomeoComodo Antoninodramm mużikali3 attiFrancesco Maria Paglia, wara Giacomo Francesco Bussani18 ta' Novembru 1696Napli, Teatro San BartolomeoL'Emireno ovvero Il consiglio dell'ombraopra drammatika3 attiFrancesco Maria Paglia2 ta' Frar 1697Napli, Teatro San BartolomeoLa caduta de' Decemviridramm mużikali3 attiSilvio Stampiglia15 ta' Diċembru 1697Napli, Teatro San BartolomeoIl prigioniero fortunatodramm mużikali3 attiFrancesco Maria Paglia14 ta' Diċembru 1698Napli, Teatro San BartolomeoAnacreontedramm mużikali3 attiGiacomo Francesco Bussani1698Pratolino, Villa MediceaLa donna ancora è fedeledramm mużikali3 attiDomenico Filippo Contini1698Napli, Teatro San BartolomeoGl'inganni felicidramm mużikali3 attiApostolo Zeno6 ta' Novembru 1699Napli, Palazzo RealeL'Eracleadramm mużikali3 attiSilvio Stampiglia30 ta' Jannar 1700Napli, Teatro San BartolomeoOdoardodramm mużikali3 attiApostolo Zeno5 ta' Mejju 1700Napli, Teatro San BartolomeoDafniħrafa tal-boskijiet3 attiFrancesco Maria Paglia5 ta' Awwissu 1700Napli, villa tal-Viċirè f'PosillipoLaodicea e Berenicedramm mużikali3 attiwara Matteo NorisApril 1701Napli, Teatro San BartolomeoIl pastore di Corintoħrafa tal-boskijiet3 attiFrancesco Maria Paglia5 ta' Awwissu 1701Napli, viceroy's villa at PosillipoTito Sempronio Graccodramm mużikali3 attiSilvio StampigliaFrar 1702Napli, Teatro San BartolomeoTiberio imperatore d'orientedramm mużikali3 attiGiovanni Domenico Pallavicino8 jew 17 ta' Mejju 1702Napli, Palazzo RealeIl Flavio Cunibertodramm mużikali3 attiMatteo NorisSettembru 1702?Pratolino, Villa MediceaArminiodramm mużikali3 attiAntonio SalviSettembru 1703Pratolino, Villa MediceaTurno Aricinodramm mużikali3 attiSilvio StampigliaSettembru 1704Pratolino, Villa MediceaLucio Manlio l'imperiosodramm mużikali3 attiSilvio StampigliaSettembru 1706Pratolino, Villa MediceaIl gran Tamerlanodramm mużikali3 attiAntonio Salvi wara Jacques PradonSettembru 1706Pratolino, Villa MediceaIl Mitridate Eupatoretraġedja mużikali5 attiGirolamo Roberti Frigimelica5 ta' Jannar 1707Venezja, Teatro San Giovanni GrisostomoIl trionfo della libertàtraġedja mużikali5 attiGirolamo Roberti Frigimelica11 ta' Frar 1707Venezja, Teatro San Giovanni GrisostomoIl Teodosiodramm mużikali3 attiVincenzo Grimani?27 ta' Jannar 1709Napli, Teatro San BartolomeoL'amor volubile e tirannodramm mużikali3 attiGiovan Domenico Pioli u Giuseppe Papis25 ta' Mejju 1709Napli, Teatro San BartolomeoLa principessa fedeledramm mużikali3 attiAgostino Piovene8 ta' Frar 1710Napli, Teatro San BartolomeoLa fede riconosciutadramm pastorali3 attiBenedetto Marcello14 ta' Ottubru 1710Napli, Teatro San BartolomeoGiunio Bruto overo La caduta dei Tarquinidramm mużikali3 attiSinibaldi?maħsuba għal Vjenna, iżda kkanċellataIl Cirodramm mużikali3 attiPietro OttoboniKarnival (8-9 ta' Frar) 1712Ruma, Palazzo della CancelleriaScipione nelle Spagnedramm mużikali3 attiApostolo Zeno21 ta' Jannar 1714Napli, Teatro San BartolomeoL'amor generosodramm mużikali3 attiGiuseppe Papis and Silvio Stampiglia1 ta' Ottubru 1714Napli, Palazzo RealeTigranedramm mużikali3 attiDomenico Lalli16 ta' Frar 1715Napli, Teatro San BartolomeoCarlo re d'Allemagnadramm mużikali3 attiFrancesco Silvani26 ta' Jannar 1716?Napli, Teatro San BartolomeoLa virtù trionfante dell'odio e dell'amoredramm mużikali3 attiFrancesco Silvani3 ta' Mejju 1716Napli, Palazzo RealeTelemacodramm mużikali3 attiCarlo Sigismondo CapeceKarnival (28 ta' Frar-1 ta' Marzu) 1718Ruma, Teatro CapranicaIl trionfo dell'onorekummiedja3 attiFrancesco Antonio Tullio26 ta' Novembru 1718Napli, Teatro dei FiorentiniIl Cambisedramm mużikali3 attiDomenico Lalli4 ta' Frar 1719Napli, Teatro San BartolomeoMarco Attilio Regolodramm mużikali3 attiMatteo NorisKarnival (20-21 ta' Frar) 1719Ruma, Teatro CapranicaGriseldadramm mużikali3 attiApostolo Zeno, revedut minn Francesco Maria RuspoliJannar 1721Ruma, Teatro Capranica

 Reġistrazzjonijiet 

 Philharmonia Baroque Orchestra, Nicholas McGegan. (2016). La Gloria di Primavera. Philharmonia Baroque Orchestra. Diana Moore, Suzana Ograjensek, Nicholas Phan, Clint van der Linde, Douglas Williams, Philharmonia Chorale
 Akademie für alte Musik Berlin, René Jacobs. (2007). Griselda. Harmonia Mundi HMC 901805.07. Dorothea Röschmann, Lawrence Zazzo, Veronica Cangemi, Bernarda Fink, Silvia Tro Santafé, Kobie van Rensburg
 Le Consert de l'Hostel Dieu. (2006). Il martirio di Sant'Orsola. Ligia digital: 0202176-07
 Le parlement de musique. (2005). La Giuditta. Ambronay editions: AMY004
 Ensemble Europa Galante. (2004). Oratorio per la Santissima Trinità. Virgin Classics: 5 45666 2
 Academia Bizantina. (2004). Il Giardino di Rose. Decca: 470 650-2 DSA.
 Orqestra barocca di Sevilla . (2003). Colpa, Pentimento e Grazia. Harmonia Mundi: HMI 987045.46
 Seattle Baroque. (2001). Agar et Ismaele Esiliati. Centaur: CRC 2664
 Sedecia, re di Gerusalemme. 2000 . Gérard Lesne, Philippe Jaroussky, Virginie Pouchon, Mark Padmore, Peter Harvey, Il Seminario musicale. Virgin veritas, Erato
 Capella Palatina. (2000). Davidis pugna et victoria. Agora: AG 249.1
 Akademie für alte Musik Berlin, René Jacobs. (1998). Il Primo Omicidio. Harmonia Mundi Fr. Dorothea Röschmann, Graciela Oddone, Richard Croft, René Jacobs, Bernarda Fink, Antonio Abete
 Ensemble Europa Galante. (1995). Humanita e Lucifero. Opus 111: OPS 30–129
 Ensemble Europa Galante. (1993). La Maddalena. Opus 111: OPS 30–96
 Allesandro Stradella Consort. (1992). Cantata natalizia Abramo, il tuo sembiante. Nuova era: 7117
 I Musici. (1991). Concerto Grosso. Philips Classics Productions: 434 160-2
 I Musici. William Bennett (Flute), Lenore Smith (Flute), Bernard Soustrot (Trumpet), Hans Elhorst (Oboe). (1961). 12 Sinfonie di concerto grosso Philips Box 6769 066 [9500 959 & 9500 960 – 2 vinyl discs]
 Emma Kirkby, soprano and Daniel Taylor, countertenor, with the Theatre of Early Music. (2005). Stabat Mater. ATMA Classique: ACD2 2237
 Francis Colpron, recorder, with Les Boréades. (2007). Concertos for flute. ATMA Classique: ACD2 2521
 Nederlands Kamerkoor, with Harry van der Kamp, conductor. (2008). Vespro della Beata Vergine għal ħames vuċijiet u continuo. ATMA Classique: ACD2 2533

 Referenzi 

Kategorija:Kompożituri Taljani
Kategorija:Twieldu fl-1660
Kategorija:Mietu fl-1725