Koran

Il-Koran jew il-Quran, (bl-Għarbi القرآن, al-Qur'ān) huwa l-ktieb l-imqaddes tal-Islam. Il-Misilmin iqisu l-Koran bħala "il-Kelma t'Alla". Dan il-ktieb huwa differenti minn testi reliġjużi oħra fis-sens li l-Misilmin jaħsbu li hu miktub direttament minn Alla, permezz tal-profeta Muħammed. Il-Quran hu organizzata f'114-il kapitlu (sura, pl. swar) li jikkonsistu f'versi individwali (āja, pl. ājiet). Minbarra s-sinifikat reliġjuż tiegħu, huwa meqjus b'mod wiesa' bħala l-aqwa xogħol fil-letteratura Għarbija, u influwenzat b'mod sinifikanti l-lingwa Għarbija. Huwa l-oġġett ta' qasam modern ta' riċerka akkademika magħrufa bħala studji Koraniċi. 

It-tieni sors għall-Misilmin wara l-Koran huwa l-Ħadit, ir-rapporti ddokumentati ta’ kliem mill-Profeta Muħammed. It-tnejn li huma jintużaw bħal sors fil-liġijiet Iżlamiċi, ix-Xarija. 

Inkiteb bl-Għarbi u ilu jinqara b'dan l-ilsien biss għal aktar minn 1,400 sena. Iżda, minħabba li ħafna Misilmin madwar id-dinja ma jifhmux l-Għarbi, il-Koran hu mfisser ukoll f'ilsna oħra, sabiex il-qarrejja jkunu jistgħu jifhmu aħjar xi jfissru l-kliem bl-Għarbi fil-Koran. Dawn il-kotba huma bħal dizzjunarji tal-Koran - ma jinqrawx bħala parti mill-reliġjon tal-Iżlam, minflok il-Koran tal-Għarbi. Il-Misilmin jemmnu li dawn it-traduzzjonijiet mhumiex il-veru Koran; il-verżjoni Għarbija hi l-veru Koran.

 Etimoloġija  
Il-kelma "Quran" hija derivata mill-kelma tal-Għarbi qara'a mill-għerq trilaterali ق-ر-ء (q-r-'), li tfisser li tirreċita jew taqra b'leħen għoli.  Bil-Malti, il-kelmiet "qarja" u "qari" huma mqabbad mal-kelma Quran bħala nomi verbali u taqsmu l-istess għerq ta’ (q-r-j).

It-termini użati biex jirreferu għar-rivelazzjoni tal-Quran juża l-għerq (n-ż-l), għalhekk ir-rivelazzjoni tal-Quran hi msejħa "tinżil", għax il-Quran hu tniżżel minn Alla mis-sema lejn id-dinja, u l-fenomenu tar-rivelazzjoni tagħha msejħa "nżul".

 Storja 
Il-Misilmin jemmnu li l-Koran kien imħabbar għall-ewwel darba lil Muħammed mill-Arkanġlu Gabriel f'għar fil-muntanji ta' Hira fil-Mekka, u mbagħad matul it-23 sena ta' wara sa mewtu. 

Il-Koran ma kienx miktub kollu f'daqqa f'għamla ta' ktieb meta Muħammed kien għadu ħaj, imma kien miżmum bil-belma u kitbiet qsar biex iffakkru. Il-profeta ma kienx jaf jaqra u jikteb, iżda skont l-Misilmin, il-ħabib tal-Profeta Abu Bakr, fost oħrajn, kien jikteb it-testi waqt li Muħammed kien għadu ħaj. Meta Abu Bakr sar kalif, irranġa li l-Koran jinkiteb f'għamla ta' ktieb. Għutman, li kien it-tielet ħalif (kalif), kompla jirfina l-forma miktuba tiegħu.

 Test 
150px|thumb|lemin|L-ewwel kapitlu tal-Koran 
It-test tal-Koran jikkonsisti f'114-il kapitlu ta' tulijiet differenti, kull wieħed magħruf bħala sura. Il-kapitli huma kklassifikati bħala Mekki (ta' Mekka) jew Medini (ta' Medina), skont meta (qabel jew wara l-Hiġra) il-versi ġew rivelati. It-titli tal-kapitli ġejjin minn isem jew kwalità diskussa fit-test, jew mill-ewwel ittri jew kliem tas-sura. Il-Misilmin jemmnu li Muħammed, fuq ordni minn Alla, ta l-kapitli l-ismijiet li għandhom. Ġeneralment, il-kapitli twal jidhru iżjed 'l quddiem fil-Koran, filwaqt dawk li huma iqsar jidhru aktar tard. L-arranġament tal-kapitli għalhekk mhux marbut mal-ordni tad-dati tar-rivelazzjoni. Kull sura minbarra d-disa' waħda tibda bill-Basmala, Għarbi: بسم الله الرحمن الرحيم 

Trażlitterata bħala: bismi-llāhi r-Raḥmāni r-Raḥīm. frażi Għarbija li tfisser "F'isem Alla, l-iżjed Tajjeb, l-iżjed Ħanin"(litteralment: B'isem Alla, il-Ħniena l-Ħanin). Però, il-Basmala xorta tidher 114-il darba fil-Koran billi qiegħda fil-vers 27:30 bħala l-ftuħ tal-ittra ta' Salamun (Sulejman) lir-Reġina ta' Saba.Allen, Roger An Introduction to Arabic literature, Cambridge University Press, 2000 ISBN 0-521-77657-0. p. 53

Kull sura hi magħmula minn għadd ta' ajiet (versi, plural ta' aja). Oriġinarjament aja kienet tfisser sinjal mibgħut minn Alla. In-numru ta' versi huma differenti minn kapitlu għall-ieħor. Vers jista' jkun ta' ftit ittri jew erba' linji biss. Il-versi huma differenti mill-poeżija rfinuta ħafna tal-Għarab ta' qabel l-Iżlam kemm fil-kontenut tagħhom u kemm fir-rima u r-ritmu distintivi, u jixbħu aktar l-għejdut profetiċi immarkati bi qtugh ispirati li nsibu fil-kotba mqaddsa tal-Ġudaiżmu u l-Kristjaneżmu. In-numru veru ta' ajat ilu kwistjoni kontroversjali fost l-akkademiċi Misilmin mill-bidu tal-Iżlam, xi wħud jirrikonoxxu 6,000, xi wħud 6,204, xi wħud 6,219, u oħrajn 6,236, għalkemm il-kliem fil-każijiet kollha huma l-istess. L-edizzjoni l-aktar popolari tal-Koran, li hi bbażata fuq it-tradizzjoni iskola Kufa, fiha 6,236 ajiet.

Hemm diviżjoni tal-ktieb fi 30 parti, bejn wieħed u ieħor indaqs. Kull parti jew aġża''', fiha żewġ sezzjonijiet imsejħin aħżab, li kull waħda minnhom hi maqsuma f'erba' partijiet (rub għall-aħżab). Il-Koran hu maqsum ukoll f'seba' partijiet bejn wieħed u ieħor indaqs, manażil (imnieżel), biex jista' jiġi rreċitat f'ġimgħa.

It-test Korani jidher li m'għandu l-ebda bidu, nofs jew tarf, l-istruttura tiegħu mhux linjari imma simili għall-web. L-arranġament testwali kultant qiesu fih nuqqas ta' kontinwità, nuqqas ta' kronoloġika jew ordni tematiku, u fih ir-ripetizzjoni. Kif jgħidu Irene Blomm u William Theodore de Bary: 

 L-ewwel u l-aħħar versi 
L-ewwel vers rivelat hu mill-ewwel ħames versi tas-Suret l-Għalaq (L-Embolu): 


L-aħħar vers rivelat hu mis-Suriet il-Baqra f'vers 281: 

 Relazzjoni bejn il-Koran u l-Bibbja 
Il-Koran jattribwixxi r-relazzjoni tiegħu ma' kotba preċedenti (it-Torah u l-Evanġelju) għall-oriġini unika tagħhom, billi jgħid li kollha kemm huma ġew rivelati minn Alla wieħed. Il-Koran isemmi l-Insara u l-Lhud bħala Ahl al-Kitab, li jfisser "Poplu tal-Ktieb", il-Ktieb hawn jiġifieri għall-Bibbja, li litteralment tfisser il-ktieb ukoll. Xi versi fil-Koran jirrakontaw xi stejjer dwar xi affarijiet u nies mill-Bibbja. Fost il-karattri mill-Bibbja li huma msemmija fil-Koran hemm Abraham, Noè, Ismagħel, Iżakk, Ġakobb, Mosè, Aron, Ġob, Ġona, David u Ġesù. Dawn il-tliet reliġjonijiet jissejħu Abramin minħabba dawn ir-relazzjonijiet.

Madankollu, hemm differenzi importanti bejn il-verżjoni Iżlamika u Biblika ta' stejjer simili. Per eżempju, il-Koran jgħid li Ġesù Kristu (Għisa l-Misiħ bin Marjam) ma kienx iben t'Alla, bħalma jgħidu l-parti l-kbira tal-Insara; iżda għall-Misilmin, kien biss profeta. Il-Koran jgħallem ukoll li dan ġara minħabba l-ewwel testi tal-Bibbja intilfu u mbagħad ġew mibdula.

 Lista tas-swar fil-Koran 
+ Sura  No. Isem Tifsira bil-Malti L-Għadd ta' Versi Ruku' Irrivelata 1  Al-Fatiħa  Il-Fetħa, dik li tiftaħ  7  1  Mekka 2  Al-Baqara  Il-Baqra (ħamra), l-għoġol tad-deheb  286  40  Medina 3  Āl Għimran  Il-Familja tal-Għimran  200  20  Medina 4  An-Nisa  In-Nisa  176  24  Medina 5  Al-Ma'ida  Il-Mejda  120  16  Medina 6  Al-Angħam  Il-Bhejjem  165  20  Mekka 7  Al-Agħraf  L-Artijiet Għoljin  206  24  Mekka 8  Al-Anfal  Il-Priża tat-Taqbida  75  10  Medina 9  At-Tawba  It-Tewba, in-nidma  129  16  Medina 10  Junus  Junes, Ġona  109  11  Mekka 11  Hud  Hud  123  10  Mekka 12  Jusuf  Jusef, Ġużeppi  111  12  Mekka 13  Ar-Ragħd  Ir-Ragħad  43  6  Medina 14  Ibrahim  Abraham  52  7  Mekka 15  Al-Ħiġr  Il-Ħaġar  99  6  Mekka 16  An-Naħl  In-Naħal  128  16  Mekka 17  Al-Isra' (Bani Israel)  L-Isra, il-Vjaġġ Billejl ta’ Muħammed (Ulied Israel, l-Israelin)  111  12  Mekka 18  Al-Kahf  L-Għar  110  12  Mekka 19  Marjam  Marija (omm Ġesù)  98  6  Mekka 20  Ta-Ha  (L-ittri) Ta-Ha  135  8  Mekka 21  Al-Anbija  litteralment: L-Inbja, in-Nubjien, il-Profeti  112  7  Mekka 22  Al-Ħaġġ  Il-Ħaġġ, il-Pelligrinaġġ  78  10  Medina 23  Al-Mu'minun  litteralment: Il-Mwemmnin, dawk li emmnu, Il-Fidili  118  6  Mekka 24  An-Nur  Id-Dawl  64  9  Medina 25  Al-Furqan  Il-Kriterju  77  6  Mekka 26  Ax-Xugħara  Il-Poeti  227  11  Mekka 27  An-Naml  In-Nemel  93  7  Mekka 28  Al-Qasas  L-Istorja  88  9  Mekka 29  Al-Ankabut  L-Għanqbut  69  7  Mekka 30  Ar-Rum  Ir-Rumani  60  6  Mekka 31  Luqman  Luqman  34  4  Mekka 32  As-Saġda  Is-Siġda, il-Prostrazzjoni  30  3  Mekka 33  Al-Aħżab  Il-Konfederati, il-Klannijiet, il-Forzi Magħquda  73  9  Medina 34 Saba  Saba 54  6  Mekka 35  Fatir (Al-Mala'ikah) L-Oriġinatur, is-Sawwar (l-Imlejka, l-Anġli)  45  5  Mekka 36  Ya-Sin  (L-ittri) Ya-Sin  83  5  Mekka 37  As-Saffat  Is-Saffijiet  182  5  Mekka 38 Sad (L-ittra) Sad  88  5  Mekka 39  Aż-Żumar  It-Truppi  75  8  Mekka 40  Għafir (Al-Mu'min) Ħafer (il-Mwemmen, wieħed mill-ismijiet ta' Alla)  85  9  Mekka 41  Fussilat  litteralment: Tfasslet; spjegat fid-dettall  54  6  Mekka 42  Ax-Xura Ix-Xura, konsultazzjoni b'metodu Iżlamiku  53  5  Mekka 43  Aż-Żuħruf  Iż-Żina Dehbija/It-Tiżjin Dehbi  89  7  Mekka 44  Ad-Duħan  Id-Duħħan  59  3  Mekka 45  Al-Ġatija  It-Tbaxxija (fuq l-irkupptejn)  37  4  Mekka 46  Al-Aħqaf  Id-Duna tal-istralċ twil  35  4  Mekka 47 Muhammad  Imħammed, Muħammed  38  4  Medina 48  Al-Fatħ litteralment: Il-Fetħ, il-Konkwista  29  4  Medina 49  Al-Ħuġurat  Il-Kmamar  18  2  Medina 50 Qaf  (L-ittra) Qaf  45  3  Mekka 51  Ad-Darijat  L-Irjieħ Xerriedi  60  3  Mekka 52  At-Tur Il-Muntanja  49  2  Mekka 53  An-Najm  litteralment, kelma arkajku: In-Niġma, il-Kewkba  62  3  Mekka 54  Al-Qamar  Il-Qamar  55  3  Mekka 55  Ar-Raħman  Ir-Reħmien, ir-Raħman, il-Ħniena  78  3  Medina 56  Al-Waqigħa  Il-Waqgħa, ġrajja inevitabbli  96  3  Mekka 57  Al-Ħadid  Il-Ħadid  29  4  Medina 58  Al-Muġadila  Il-Mittallba, il-mara li titlob  22  3  Medina 59  Al-Ħaxr  L-Eżilju  24  3  Medina 60  Al-Mumtahina  L-Imgħarbla, il-mara eżaminata  13  2  Medina 61  As-Saff  Is-Saff  14  2  Medina 62  Al-Ġumugħa Il-Ġimgħa  11  2  Medina 63  Al-Munafiqun  L-Imnefqin, l-ipokriti  11  2  Medina 64  At-Tagħabun  It-Tqarriq, il-qerq  18  2  Medina 65  At-Talaq  It-Talq, id-divorzju  12  2  Medina 66  At-Taħrim  Il-Projbizzjoni  12  2  Medina 67  Al-Mulk  Id-Dominju, is-Saltna  30  2  Mekka 68  Al-Qalam  Il-Pinna  52  2  Mekka 69  Al-Ħaqqa  Ir-Realtà Vera  52  2  Mekka 70  Al-Maġħariġ  L-Imtala', it-turġien axxendenti  44  2  Mekka 71 Nuh  Nuh, Noè  28  2  Mekka 72  Al-Jinn  Il-Ġinn  28  2  Mekka 73  Al-Mużżammil  (Min) l-Imdawwar (f'kutra)  20  2  Mekka 74  Al-Muddatir  L-Imkabbaz, min imgħotti b'kabozza  56  2  Mekka 75  Al-Qiyama  Il-Qawmien (mill-mewt)  40  2  Mekka 76  Al-Insan  Il-Bniedem  31  2  Medina 77  Al-Mursalat  Il-Mibgħutin  50  2  Mekka 78  An-Naba'  Il-Ħabar, l-Aħbar  40  2  Mekka 79  An-Nazigħat  Dawk li Jaħtfu  46  2  Mekka 80  Għabasa  Qarras Wiċċu  42  1  Mekka 81  At-Takwir  It-Tgergib  29  1  Mekka 82  Al-Infitar  L-Inferaq  19  1  Mekka 83  Al-Mutaffifin  Il-Froditaturi  36  1  Mekka 84  Al-Inxiqaq  L-Inxaqq  25  1  Mekka 85  Al-Buruġ  litteralment: Il-Bruġ; il-Kostellazzjonijiet  22  1  Mekka 86  At-Tariq  It-Tiereq, kewkba ta' filgħodu  17  1  Mekka 87 Al-Agħla  L-Ogħla  19  1  Mekka 88  Al-Għaxija  Il-Ġrajja li Tgħatti għal kollox  26  1  Mekka 89 Al-Faġr  Is-Sebħ  30  1  Mekka 90  Al-Balad Il-Belt  20  1  Mekka 91  Ax-Xams  Ix-Xemx  15  1  Mekka 92  Al-Lajl  Il-Lejl  21  1  Mekka 93  Ad-Duħa  L-Għodwa  11  1  Mekka 94  Al-Inxira  The Expansion of Breast, Solace, Consolation, Relief  8  1  Mekka 95  At-Tin  It-Tin  8  1  Mekka 96  Al-Għalaq  L-Embolu  19  1  Mekka 97 Al-Qadr  Il-Qadr, il-Qawwa; id-Destin  5  1  Mekka 98  Al-Bajjina  Il-Prova Ċara  8  1  Medina 99  Az-Żalżala  litteralment: Iż-Żilżla; it-Terremot  8  1  Medina 100  Al-Għadijat  Il-Lebbitin  11  1  Mekka 101  Al-Qarigħa  Il-Kalamità  11  1  Mekka 102  At-Takatur  L-Itkattir  8  1  Mekka 103  Al-Għasr  Iż-Żmien, l-Għasar  3  1  Mekka 104  Al-Humaża  Il-Kalunnjatur, il-Qasqasa  9  1  Mekka 105  Al-Fil  litteralment, kelma arkajku: il-Fil, l-Iljunfant  5  1  Mekka 106 Qurajx Qurajx  4  1  Mekka 107  Al-Magħun  Il-Mgħin, għajnuna żgħira, il-Karità  7  1  Mekka 108  Al-Kawtar  Il-Kawtar, xmara fil-Ġenna  3  1  Mekka 109  Al-Kafirun  Il-Kefrin, dawk li ma emmnux  6  1  Mekka 110  An-Nasr  litteralment, kelma arkajku: In-Nasr; l-Għajnuna  3  1  Medina 111  Al-Masad  Il-Fibra tal-Palm  5  1  Mekka 112  Al-Iħlas  Is-Sinċieri  4  1  Mekka 113  Al-Falaq  It-Tbexbix  5  1  Mekka 114  Al-Nas  In-Nies  6  1  Mekka

 Referenzi 

 Il-Koran bil-Malti 
 Il-Qoran imqaddes, maqlub mill-Għarbi minn Martin R. Zammit u Muħammad El-Sadi. ISBN: 9789959281500, Tripli, Libja : Għaqda Dinjija għas-Sejħa Islamika, 2008.
 Il-Quran'', imfisser bil-Malti minn Edmund Teuma bi studju qabel ta’ Joseph Ellul. Valletta: Provinċja Franġiskana Maltija, 2000.

 Ħoloq esterni 
 Quran Archive - Texts and Studies on the Quran
 Al-Quran (Koran)
 The Sacred Corano - Text in Italian and Arab

Kategorija:Iżlam
Kategorija:Kitbiet reliġjużi
Kategorija:Letteratura Għarbija