Qala (Għawdex)

Il-Qala hija unità amministrattiva Maltija fil-gżira ta' Għawdex. Il-popolazzjoni tar-raħal fl-aħħar tas-sena 2024 kienet ta' 2,380 ruħ. Fil-qrib hemm Ħondoq ir-Rummien, xatt tal-baħar bis-salini u bl-għerien.

 Etimoloġija 
L-isem tar-raħal "Qala" joriġina mill-Għarbi Sqalli u jfisser "port" jew "daħla".

 Deskrizzjoni 
Il-Qala tissemma għall-ewwel darba f'dokument tas-seklu 15 fil-Librerija tal-Vatikan. L-isem tar-raħal jirreferi għad-daħla ta' Ħondoq ir-Rummien. Huwa l-iżjed raħal fil-Lvant ta' Għawdex. L-iżvilupp tal-insedjament attwali beda fit-tieni nofs tas-seklu 17.

Għajr għal xi daħliet kennija oħra bħal Ħondoq ir-Rummien, ix-xatt tal-Qala huwa tal-blat jaqta' ħafna. Fost l-għerien tal-baħar tul il-kosta hemm Għar Minka, li huwa aċċessibbli bid-dgħajsa biss.

Ir-raħal tal-Qala huwa l-iżjed wieħed imbiegħed mill-belt kapitali ta' Għawdex, ir-Rabat, u huwa l-eqreb għall-bqija tal-arċipelagu Malti. L-istemma tar-raħal fiha dgħajsa Għawdxija tbaħħar f'baħar imqalleb. Il-knisja parrokkjali tar-raħal hija ddedikata lil San Ġużepp, il-patrun tar-raħal, u nbniet minn Dun Gużepp Diacono bejn l-1882 u l-1889. L-istil tagħha huwa Barokk bħal ħafna knejjes oħra tal-gżira. Ir-raħal tal-Qala sar parroċċa fit-3 ta' Frar 1872, u sal-1889 il-knisja parrokkjali kienet dik tal-Kunċizzjoni Immakulata tal-Madonna. L-ewwel ġebla tal-parroċċa ta' San Ġużepp tpoġġiet fid-19 ta' Marzu 1882 u l-knisja ġiet ikkonsagrata fit-8 ta' Mejju 1904.

Fost is-siti ta' interess storiku fil-Qala u fl-inħawi hemm is-salini, mitħna ppreservata sew u xi fdalijiet preistoriċi. Wieħed jista' jsib eżempji ta' cart ruts, li huma trinek paralleli mħaffrin fil-blat, li jestendu għal iktar minn 180 metru (590 pied) u huma fost l-itwal f'Għawdex.

 Gruppi u għaqdiet volontarji fil-Qala 

 Grupp tal-Logħob tan-Nar tal-Qala 
Il-Grupp tal-Logħob tan-Nar tal-Qala, li ġie stabbilit fl-1956, huwa magħmul minn voluntiera li jtellgħu l-ispettaklu tal-logħob tan-nar fil-festa kull sena.

 Għaqda Briju San Ġużepp 
L-Għaqda Briju San Ġużepp, li ġiet stabbilita f'Lulju 2007, torganizza attivitajiet għaż-żgħażagħ is-sena kollha u taħdem l-iktar għall-ħabta tal-Festa ta' San Ġużepp biex torganizza l-briju tal-festa.

 Qala St. Joseph F.C. 
Il-klabb tal-futbol Qala St. Joseph F.C. ġie stabbilit fl-1968 u kien imsemmi għall-patrun tar-raħal San Ġużepp qabel ma nbidel l-isem għal Qala Saints F.C. It-tim jilgħab fil-Lig tal-Futbol ta' Għawdex.

 Grupp Folkloristiku tal-Menħir tal-Qala 
Il-Grupp Folkloristiku tal-Menħir tal-Qala ilu jippromwovi l-kultura u l-folklor lokali mill-2003 u pparteċipa f'avvenimenti u f'attivitajiet lokali, nazzjonali u internazzjonali, inkluż fis-Slovenja, fl-Italja, fis-Serbja, fiċ-Ċekja u fil-Greċja, marbuta mal-kant, maż-żfin u mal-kostumi tradizzjonali.

 Ite Ad Joseph 
Il-Banda Ite Ad Joseph hija l-banda uffiċjali tar-raħal tal-Qala u waħda minn ħdax-il banda ta' Għawdex. Għandha madwar 35 membru regolari tal-banda u għadd simili ta' studenti tal-mużika li jdoqqu fiha. Il-banda ħarġet żewġ CDs, fl-2001 u fl-2004, u daqqet f'irħula Maltin oħra kif ukoll fl-Italja, fil-Greċja u fl-Iżvezja.

 Avvenimenti 

 Festa ta' San Ġużepp (il-patrun tal-Qala) 
Il-festa tal-Qala fl-ewwel Ħadd ta' Awwissu hija ddedikata lill-qaddis patrun tar-raħal, San Ġużepp. Il-knisja parrokkjali ġiet iddedikata wkoll lil San Ġużepp u ġiet iddisinjata minn Dun Gużepp Diacono u nbniet bejn l-1882 u l-1889. L-ewwel ġebla tpoġġiet fid-19 ta' Marzu 1882 u l-knisja ġiet ikkonsagrata fit-8 ta' Mejju 1904. Il-parroċċa saret arċipresbiterali fl-1965.

Ir-raħal tal-Qala ċċelebra l-ewwel festa tiegħu ta' San Ġużepp fis-27 ta' April 1890. Il-band tar-raħal, Ite ad Joseph, iddoqq fil-marċi u tagħmel kunċerti matul il-ġimgħa tal-festa.

 Festival Folkloristiku Internazzjonali 
Dan il-festival ta' erbat ijiem jiċċelebra l-mużika, il-kant u ż-żfin folkloristiċi tradizzjonali lokali u barranin. Isiru spettakli kemm minn gruppi folklorisitiċi u baned lokali kif ukoll barranin.

 Toroq prinċipali tal-Qala 

 Triq il-Belveder
 Triq il-Kunċizzjoni
 Triq il-Qala
 Triq it-28 ta' April 1688
 Triq iż-Żewwieqa
 Triq l-Imġarr
 Triq San Ġużepp

 Toroq oħra fil-Qala 

 Daħla il-Klin
 Daħla il-Wileġ
 Daħla Ta' Grunju
 Daħla Tal-Ħawli
 Daħla Tal-Knisja
 Daħla Wied Biljun
 Pjazza l-Isqof Mikiel Buttigieg
 Pjazza Repubblika
 Pjazza San Ġużepp
 Pjazza San Kerrew
 Sqaq Ta' Ħatar
 Sqaq Tal-Ħalq
 Triq Andar ix-Xagħari
 Triq Federico Barocci
 Triq Ħondoq ir-Rummien
 Triq il-Biċċier
 Triq il-Forn
 Triq il-Fortin Sant' Anton
 Triq il-Fugass
 Triq il-Kalati Puniċi
 Triq il-Kappar
 Triq il-Klin
 Triq il-Mitħna
 Triq il-Papa Piju IX
 Triq il-Papa Piju XII
 Triq il-Wardija
 Triq il-Wileġ
 Triq in-Nadur
 Triq ir-Rebħa
 Triq it-Telgħa
 Triq it-Tempju
 Triq l-Indipendenza
 Triq l-Isqof Mikiel Buttigieg
 Triq Lord Strickland
 Triq Patri Ġużepp Portelli
 Triq San Franġisk
 Triq Santa Marija tal-Qala
 Triq Ta' Cini
 Triq Ta' Gafan
 Triq Ta' Semper
 Triq Taċ-Ċawl
 Triq Tal-Maqjel
 Triq Tal-Qasam
 Triq Tas-Salib
 Triq Tas-Surġent
 Triq Tax-Xulliel
 Triq Taż-Żrieraq
 Triq Wied Biljun
 Triq Wied Simar

 Toroq f'Ta' Kassja 

 Triq Anton Buttigieg
 Triq Ġanni Vella
 Triq il-Barbaġann
 Triq il-Beata Adeodata Pisani
 Triq il-Virgi
 Triq in-Nigret
 Triq it-30 ta' Ottubru 1948
 Triq l-Isqof Baldassare Cagliares
 Triq Salvu Attard
 Triq Ta' Kassja

 Ġemellaġġ 
Il-Qala hija ġemellata ma':

 Salina, l-Italja
 Magadan, ir-Russja

 Referenzi 

Kategorija:Bliet ta' Malta
Kategorija:Għawdex