Nikkō

Nikkō (日光市, Nikkō-shi, IPA: [ɲiꜜkkoːɕi]) hija belt li tinsab fil-Prefettura ta' Tochigi, il-Ġappun. Fit-2 ta' Diċembru 2020, ġie stmat li l-belt kellha popolazzjoni ta' 80,239 ruħ f'36,531 unità domestika, u densità tal-popolazzjoni ta' 55 persuna kull kilometru kwadru. L-erja totali tal-belt hija 1,449.83 kilometru kwadru. Nikkō hija destinazzjoni popolari mat-turisti Ġappuniżi u internazzjonali. Fost l-attrazzjonijiet tagħha hemm il-mawżolew tax-shōgun Tokugawa Ieyasu (Nikkō Tōshō-gū) u dak tan-neputi tiegħu Iemitsu (Iemitsu-byō Taiyū-in), u s-Santwarju ta' Futarasan, li jmur lura għas-767 W.K. Hemm ukoll bosta fawwara jaħarqu (onsen) fiż-żona. L-elevazzjonijiet ivarja minn 200 metru sa 2,000 metru. Il-qawl Ġappuniż 日光を見ずして結構と言うなかれ, "Qatt tgħid "kekkō" sa ma tara lil Nikkō"—fejn kekkō tfisser sabiħ, tal-għaġeb jew "Jien sodisfatt"—huwa riflessjoni tas-sbuħija tas-siti f'Nikkō.

 Ġeografija 
xellug|daqsminuri|293x293px|Il-Lag ta' Chuzenji u l-Kaskati ta' Kegon
Nikkō tkopri erja vasta (1,449.83 km2) tal-parti rurali fil-Majjistral ta' Tochigi madwar 140 kilometru fit-Tramuntana ta' Tokyo u 35 kilometru fil-Punent ta' Utsunomiya, il-belt kapitali tal-Prefettura ta' Tochigi. Hija r-raba' l-ikbar belt (skont l-erja) fil-Ġappun, wara Takayama, Hamamatsu u Sapporo.

Mill-belt jgħaddu żewġ xmajjar: ix-xmara Watarase u x-xmara Kinugawa. Il-Lag ta' Chūzenji u l-Kaskati ta' Kegon jinsabu f'Nikkō, l-istess bħall-Ġnien Botaniku. Id-diversi muntanji u kaskati tal-belt għamluha sors importanti ta' enerġija idroelettrika. Iż-żona tal-belt intużat ukoll għall-estrazzjoni tar-ram, tal-aluminju u tal-konkos.

It-temp f'Nikkō jixbah pjuttost lit-temp tal-gżira ta' Hokkaidō fit-Tramuntana, minkejja li Nikkō tinsab iktar fil-qrib ta' Tokyo milli ta' Hokkaidō. L-elevazzjoni ta' Nikkō taqdi rwol importanti f'dan il-fatt. Is-soltu t-temperatura titbaxxa iktar ma wieħed jitla' lejn il-muntanji. It-temperatura medja ta' Nikkō hija ta' madwar 7 °C (44 °F) bl-iktar xhur sħan li jlaħħqu biss madwar 22 °C (72 °F) u fl-iktar xhur kesħin it-temperatura tinżel għal madwar −8 °C (17 °F).
daqsminuri|321x321px|Il-Pjazza Dinjija ta' Tobu b'replika tal-Bażilika ta' San Pietru

 Muniċipalitajiet tal-madwar 
Il-Prefettura ta' Tochigi:

 Utsunomiya
 Kanuma
 Nasushiobara
 Shioya

Il-Prefettura ta' Gunma:

 Numata
 Midori
 Katashina

Il-Prefettura ta' Fukushima:

 Minamiaizu
 Hinoemata

 Klima 
Nikkō għandha klima kontinentali umduża (Köppen Cfa) bi sjuf sħan u bi xtiewi kesħin b'ħafna borra. It-temperatura annwali medja f'Nikkō hija 11.6 °C. Ix-xita annwali medja hija 1,670 mm u tinżel l-iktar f'Settembru. It-temperatura togħla l-iktar bħala medja f'Awwissu sa xi 23.9 °C, u tkun l-iktar baxxa f'Jannar sa xi -0.1 °C.
Data klimatika għal Nikkō, TochigiXaharJanFraMarAprMejĠunLulAwwSetOttNovDiċSenaTemp. għolja medja °C (°F)−0.6
(30.9)−0.5
(31.1)2.8
(37.0)9.8
(49.6)14.7
(58.5)17.3
(63.1)21.1
(70.0)22.4
(72.3)18.1
(64.6)12.7
(54.9)8.0
(46.4)2.7
(36.9)10.7
(51.3)Temp. medja ta' kuljum °C (°F)−4.4
(24.1)−4.3
(24.3)−1.4
(29.5)4.9
(40.8)9.8
(49.6)13.4
(56.1)17.4
(63.3)18.5
(65.3)14.5
(58.1)8.5
(47.3)3.7
(38.7)−1.3
(29.7)6.6
(43.9)Temp. baxxa medja °C (°F)−8.4
(16.9)−8.2
(17.2)−5.7
(21.7)−0.1
(31.8)4.7
(40.5)9.7
(49.5)14.0
(57.2)15.1
(59.2)11.2
(52.2)4.5
(40.1)−0.4
(31.3)−5.2
(22.6)2.6
(36.7)Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)47.9
(1.89)68.2
(2.69)94.4
(3.72)151.5
(5.96)167.1
(6.58)245.3
(9.66)249.8
(9.83)382.2
(15.05)336.6
(13.25)184.3
(7.26)101.9
(4.01)45.4
(1.79)1,824.8
(71.84)Borra medja f'cm (pulzieri)44
(17)57
(22)62
(24)15
(5.9)0
(0)0
(0)0
(0)0
(0)0
(0)0
(0)8
(3.1)29
(11)215
(83)Umdità relattiva medja (%)65666771748587868679716675Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar178.5162.1194.1175.9184.1109.9114.5136.798.6134.1155.0174.71,818.2Sors: NOAA (1961-1990)

 Demografija 
Skont id-data miċ-ċensimenti Ġappuniżi, il-popolazzjoni ta' Nikkō naqset matul l-aħħar għoxrin sena.
+Popolazzjoni storikaSenaPop.±%1950107,674—    1960110,468 +2.6%197099,415−10.0%198097,515−1.9%199097,859 +0.4%200098,143 +0.3%201090,064−8.2%201583,386−7.4%202080,239−3.8%Data miċ-ċensimenti Ġappuniżi

 Storja 
xellug|daqsminuri|301x301px|Kartolina tal-belt tal-1901 bl-attrazzjonijiet ewlenin sa dak iż-żmien
Shōdō Shōnin (勝道上人) stabbilixxa t-tempju ta' Rinnō-ji fis-766 u wara stabbilixxa t-tempju ta' Chūzen-ji fis-784. L-ewwel villaġġ ta' Nikkō żviluppa madwar dawn iż-żewġ tempji. Is-santwarju ta' Nikkō Tōshō-gū tlesta fl-1617 u sar l-ikbar attrazzjoni għall-viżitaturi fiż-żona matul il-perjodu Edo. Dan huwa magħruf bħala l-post funebri tax-shōgun Tokugawa Ieyasu. Għadd ta' toroq ġodda nbnew dak iż-żmien biex jiġi pprovdut aċċess aħjar għal Nikkō mir-reġjuni tal-madwar. Nikkō Tōshō-gū, is-Santwarju ta' Futarasan, u t-Tempju ta' Rinnō-ji issa jagħmlu parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-

UNESCO msejjaħ Santwarji u Tempji ta Nikkō.
daqsminuri|372x372px|Is-Santwarju ta' Toshogu

Matul il-perjodu Meiji, il-villaġġ ta' Nikkō żviluppa bħala post turistiku mdawwar bil-muntanji, u sar partikolarment popolari fost il-viżitaturi barranin tal-Ġappun. Is-Servizz Ferrovjarju Nazzjonali Ġappuniż beda jopera lejn Nikkō fl-1890 bil-Linja Ferrovjarja ta' Nikkō, segwita bil-Linja Ferrovjarja ta' Tobu fl-1929 lejn Nikkō.

Il-villaġġ ta' Nikkō ġie inkorporat bħala raħal fl-1889 (parti mid-Distrett ta' Kamitsuga) bl-istabbiliment tas-sistema moderna tal-muniċipalitajiet. Ir-raħal ingħata l-istatus ta' belt fl-1954 wara fużjoni mal-villaġġ ġar ta' Okorogawa.

Fl-20 ta' Marzu 2006, Nikkō assorbiet il-belt fil-qrib ta' Imaichi, ir-raħal ta' Ashio (mid-Distrett ta' Kamitsuga), ir-raħal ta' Fujihara, u l-villaġġ ta' Kuriyama (it-tnejn li huma mid-Distrett ta' Shioya), biex tinħoloq dik li issa hija magħrufa uffiċjalment bħala l-belt ġdida u mwessa' ta' Nikkō. Il-muniċipju tal-belt il-ġdida jinsab fl-eks muniċipju tal-belt ta' Imaichi; l-eks muniċipju tal-belt ta' Nikkō City issa huwa magħruf bħala l-Uffiċċju Sekondarju tal-Belt u tal-Muniċipju ta' Nikkō.

 Sit ta' Wirt Dinji 
xellug|daqsminuri|Il-Pagoda ta' Toshugu
Is-Santwarji u t-Tempji ta' Nikkō ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-Unesco fl-1999.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem", ladarba s-santwarji u t-tempji ta' Nikkō huma riflessjoni ta' ħila arkitettonika u artistika tal-għaġeb u dan joħroġ fid-dieher permezz tal-integrazzjoni armonjuża tal-binjiet f'foresta u f'sit naturali mħejji min-nies; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem", ladarba s-santwarji u t-tempji ta' Nikkō huma turija perfetta tal-istil arkitettoniku tal-perjodu Edo kif applikat għas-santwarji Xintoisti u għat-tempji Buddisti; u l-kriterju (vi)' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju", ladarba s-santwarji u t-tempji ta' Nikkō, flimkien mal-ambjent ta' madwarhom, huma eżempju straordinarju ta' ċentru reliġjuż Ġappuniż tradizzjonali, assoċjat mal-perċezzjoni Xintoista tar-relazzjoni bejn il-bniedem u n-natura, fejn il-muntanji u l-foresti għandhom tifsira sagra u huma oġġetti ta' venerazzjoni, f'prattika reliġjuża li għadha ferm ħajja sa llum.
nofs|daqsminuri|627x627px|L-iskultura famuża tax-xadini ta' rajt ma rajtx, smajt ma smajtx

 Governanza 
daqsminuri|319x319px|Il-muniċipju ta' Nikkō
Nikkō għandha sistema ta' governanza ta' kunsill immexxi minn sindku elett direttament b'leġiżlatura unikamerali tal-belt magħmula minn 24 membru. Nikkō tikkontribwixxi żewġ membri lill-Assemblea Prefetturali ta' Tochigi. F'termini ta' politika nazzjonali, il-belt hija parti mit-tieni distrett ta' Tochigi tal-kamra inferjuri tad-dieta tal-Ġappun.

 Ekonomija 
Nikkō tiddependi ħafna fuq it-turiżmu lejn is-siti storiċi u xeniċi tagħha u l-lukandi bil-fawwara jaħarqu. Il-produzzjoni tal-enerġija idroelettrika, l-ipproċessar tal-ikel, u l-industrija tal-estrazzjoni tal-metalli mingħajr ħadid huma komponenti importanti wkoll tal-ekonomija.

 Edukazzjoni 
Nikkō għandha 23 skola primarja pubblika, 12-il skola medja pubblika u tliet skejjel primarji u medji pubbliċi flimkien operati mill-gvern tal-belt. Il-belt għandha tliet skejjel post sekondarji pubbliċi operati mill-Bord Prefetturali tal-Edukazzjoni ta' Tochigi. Il-prefettura topera wkoll skola waħda tal-edukazzjoni speċjali għall-persuni b'diżabbiltà.

Skejjel postsekondarji:

 l-Iskola Postsekondarja Prefetturali ta' Nikko Meiho f'Tochigi
 l-Iskola Postsekondarja Prefetturali ta' Imaichi f'Tochigi
 l-Iskola Postsekondarja Vokazzjonali Prefetturali ta' Imaichi f'Tochigi

 Trasport 
daqsminuri|268x268px|Il-Linja Ferrovjarja ta' Nikkō

 Ferroviji 
Il-linja tal-Lvant tas-Sistema Ferrovjarja Ġappuniża – il-Linja Ferrovjarja ta' Nikkō

 Fubasami - Shimotsuke-Ōsawa - Imaichi - Nikkō

Is-Sistema Ferrvjarja ta' Tōbu – il-Linja Ferrovjarja ta' Tōbu Nikkō

 Shimo-Goshiro - Myōjin - Shimo-Imaichi - Kami-Imaichi - Tōbu Nikkō

Is-Sistema Ferrvjarja ta' Tōbu – il-Linja Ferrovjarja ta' Tōbu Kinugawa

 Shimo-Imaichi - Daiya-Mukō - Ōkuwa - Shin-Takatoku - Kosagoe - il-Pjazza Dinjija ta' Tobu - Kinugawa-Onsen - Kinugawa-Kōen - Shin-Fujiwara

Is-Sistema Ferrovjarja ta' Yagan

 Shin-Fujiwara - Ryūōkyō - Kawaji-Onsen - Kawaji-Yumoto - Yunishigawa-Onsen - Nakamiyori-Onsen - Kamimiyori-Shiobara-Onsenguchi - Ojika-Kōgen

Is-Sistema Ferrovjarja ta' Watarase Keikoku

 Haramukō - Tsūdō - Ashio - Matō

 Awtostradi 

 It-Triq Express ta' Tōhoku – Yaita IC, Yaita-Kita PA
 It-Triq ta' Nikkō Utsunomiya – Kiyotaki IC, Nikko IC, Imaichi IC, Dosawa IC, Osawa IC
 Ir-Rotta Nazzjonali 119
 Ir-Rotta Nazzjonali 120
 Ir-Rotta Nazzjonali 121
 Ir-Rotta Nazzjonali 122
 Ir-Rotta Nazzjonali 352
 Ir-Rotta Nazzjonali 400
 Ir-Rotta Nazzjonali 461

 Attrazzjonijiet 

 It-Triq taċ-Ċedru ta' Nikkō
 Il-Ġnien Botaniku ta' Nikkō
 Il-Villa Imperjali ta' Tamozawa
 Is-Santwarji u t-Tempji ta' Nikkō (Nikkō Tōshō-gū, is-Santwarju ta' Futarasan, u t-Tempju ta' Rinnō-ji)
 Nikkō Tōshō-gū
 L-iskultura tal-injam tat-tliet xadini għorriefa tar-"rajt ma rajtx, smajt ma smajtx"
 Rinnō-ji
 Il-Mawżolew ta' Taiyū-in
 Il-Ġnien ta' Shōyō-en
 Is-Santwarju ta' Futarasan
 Il-Lag ta' Chūzenji
 Edo Wonderland Nikko Edomura (park storiku rikreattiv)
 Nikkō hija magħrufa ferm għax-xadini tagħha li jduru qrib il-belt fix-xitwa sabiex ifittxu l-ikel.
 L-istatwi ta' Jizō Bosatsu fil-Mixja ta' Kanman. Skont leġġenda fost in-nies tal-lokal, f'din il-mixja ftit 'il barra mill-belt, jekk wieħed jgħodd l-istatwi hu u miexi f'direzzjoni u jerġa' jgħoddhom fid-direzzjoni lura, in-numru ta' statwi jkun differenti.
 L-Abiss ta' Kanmangafuchi huwa post li fforma mil-lava tal-iżbroffar tal-Vulkan Nantai

 Sport 
daqsminuri|Iċ-ċentru tal-iskejzjar ta' Nikkō
Nikkō tospita lin-Nikkō Ice Bucks fil-Lega Asjatika tal-Hockey fuq is-Silġ. L-Arena tas-Silġ ta' Nikkō Kirifuri ospitat il-Kampjonati tad-Dinja tan-Nisa tal-Hockey fuq is-Silġ (Diviżjoni I) f'April 2007.
Hemm ukoll stabbiliment tal-iskejzjar veloċi (bl-Ingliż: speed skating).

 Ġemellaġġi 

 Rapid City, South Dakota, l-Istati Uniti, ġemellata mis-7 ta' Frar 1993
 Tainan, Taiwan, ġemellata bħala ħbiberija mis-16 ta' Jannar 2009
 Odawara, il-Prefettura ta' Kanagawa, ġemellata mid-19 ta' Diċembru 1980

 Nies notevoli 

 Masaru Ibuka, imprenditur, kofundatur tas-Sony
 Shoma Sato, plejer professjonali tal-baseball
 Akio Fukuda, politiku
 Tomikazu Fukuda, politiku

 Referenzi 

Nikkō
Kategorija:Ġappun
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Tempji
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Ġappun