Palazz ta' Drottningholm

Il-Palazz ta' Drottningholm (bl-Iżvediż: Drottningholms slott) huwa r-residenza privata tal-familja rjali Żvediża. Drottningholm jinsab qrib Stokkolma, il-belt kapitali tal-Iżvezja. Inbena fuq il-gżira ta' Lovön (fil-Muniċipalità ta' Ekerö tal-Kontea ta' Stokkolma), u huwa wieħed mill-Palazzi Rjali tal-Iżvezja. Oriġinarjament inbena fl-aħħar tas-seklu 16, u ntuża bħala residenza regolari tas-sajf tal-qorti rjali Żvediża għall-biċċa l-kbira tas-seklu 18. Minbarra li huwa r-residenza privata tal-familja rjali Żvediża, il-palazz huwa attrazzjoni turistika popolari.

 Storja 

 Oriġini 
daqsminuri|Il-Palazz ta' Drottningholm għall-ħabta tal-1700
L-isem Drottningholm (li litteralment ifisser "gżejra tar-Reġina") ġie mill-binja Rinaxximentali oriġinali ddisinjata minn Willem Boy, palazz tal-ġebel li nbena minn Ġwanni III tal-Iżvezja fl-1580 għar-reġina tiegħu, Catherine Jagiellon. Dan il-palazz kien ippreċedut minn villa rjali msejħa Torvesund.Swedish Etymological Dictionary of Svenskt ortnamnslexikon, p. 61.

Ir-Reġina Armla Reġġenti Hedwig Eleonora xtrat il-palazz fl-1661, sena wara li ntemm ir-rwol tagħha bħala r-Reġina tal-Iżvezja, iżda nħakem min-nirien fit-30 ta' Diċembru ta' dik is-sena. Hedwig Eleonora qabbdet lill-arkitett Nicodemus Tessin ix-Xiħ biex jiddisinja u jibni l-palazz mill-ġdid. Fl-1662 beda x-xogħol ta' rikostruzzjoni tal-binja. Il-palazz kien kważi nbena għalkollox meta fl-1681 miet Nicodemus. Ibnu Nicodemus Tessin iż-Żgħir kompla xogħlu u temm id-disinni elaborati fuq ġewwa. L-iskultur Fjamming Nicolaes Millich wettaq it-taraġ il-kbir u l-iskulturi tal-irħam tas-sala tad-disa' mużi, flimkien ma' sensiela ta' busti ta' rejiet Gotiċi.G. Upmark, Ein Besuch in Holland 1687 aus den Reiseschilderungen des schwedischen Architekten Nicodemus Tessin, pt. 2, OudHolland 18 (1900), p. 151. Barra minn hekk, huwa wettaq ukoll ritratti tal-busti tar-Re Karlu X Gustav, ta' martu Hedwig Eleonor u ta' uliedhom, tar-Re żagħżugħ Karlu XI, x'aktarx anke ta' Magnus Gabriel De la Gardie u ta' martu Maria Euphrosyne, oħt ir-Re Karlu X Gustav. Millich u l-assistent tiegħu Burchard Precht wettqu wkoll tinqix dekorattiv fl-injam fil-kamra tas-sodda tar-reġina armla.Nicolaes Millich: Svenskt biografiskt lexikon, Volum 25, p. 516.

Matul il-perjodu ta' rikostruzzjoni, bejn l-1660 u l-1672, Hedwig Eleonora kienet il-kap tar-reġġenza peress li r-Re Eredi Karlu XI tal-Iżvezja kien għadu taħt l-età. L-Iżvezja kienet saret pajjiż setgħan wara l-Paċi ta' Westfalen. Il-pożizzjoni tar-reġina, essenzjalment il-mexxejja tal-Iżvezja, kienet titlob residenza impressjonanti li kienet tinsab biżżejjed qrib Stokkolma.

Matul ir-renju tar-rejiet Karlu XI u Karlu XII tal-Iżvezja, il-qorti rjali spiss kienet preżenti fil-palazz, li kien jintuża għall-kaċċa. Hedwig Eleonora użat il-palazz bħala residenza tas-sajf sa mewtha fl-1715, anke meta kienet saret l-ospitant tal-qorti rjali fin-nuqqas ta' Karlu XII fil-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana (1700-1721).

 Seklu 18 
daqsminuri|262x262px|Il-faċċata tal-Lvant tal-palazz
Il-Palazz ta' Drottningholm baqa' jintuża regolarment bħala residenza tas-sajf għall-qorti rjali matul is-seklu 18 kollu. Wara l-mewt ta' Hedwig Eleonora fl-1715, ir-Reġina Ulrika Eleonora tal-Iżvezja u r-Re Federiku I tal-Iżvezja baqgħu jospitaw il-qorti rjali fil-palazz matul is-sajf.Mårtenson, Jan (1985). Drottningholm: slottet vid vattnet [Drottningholm: Castle by the Water] (in Swedish). Stokkolma: Wahlström & Widstrand. ISBN 978-9146146599.

Fl-1744, il-palazz ingħata bħala rigal mir-Re Federiku I lill-Prinċipessa Eredi ta' dak iż-żmien, li mbagħad saret ir-Reġina tal-Iżvezja, Louisa Ulrika tal-Prussja, meta żżewġet lil Adolf Frederick tal-Iżvezja, li sar ir-Re tal-Iżvezja fl-1751. Matul is-sjieda ta' Louisa Ulrika, fuq ġewwa l-palazz ġie ttrasformat bi stil Rokokò Franċiż iktar sofistikat. Louisa Ulrika kienet responsabbli wkoll għall-bini tat-Teatru tal-Palazz ta' Drottningholm, li nbena bi stil grandjuż wara li l-binja oriġinali iktar mudesta kienet inħakmet min-nirien fl-1762. Louisa Ulrika u Adolf Fredrick baqgħu jgħixu fil-palazz matul ir-renju tagħhom (1751-1771). Fl-1777, Louisa Ulrika bigħet il-Palazz ta' Drottningholm lill-Istat Żvediż.

Meta kien proprjetà tal-Istat Żvediż, il-palazz intuża mir-Re Gustav III tal-Iżvezja, iben Louisa Ulrika, bħala residenza tas-sajf, u fil-palazz kien hemm ħajja ċerimonjali tal-qorti liema bħalha, li titqies bħala epoka tad-deheb għall-palazz, li matulha saru maskerati elaborati, festini teatrali kbar u tornej fil-ġonna. Matul ir-renju ta' Gustav IV Adolf tal-Iżvezja (li rrenja fl-1792-1809) u ta' Karlu XIII tal-Iżvezja (li rrenja fl-1809-1818), il-palazz gradwalment beda jintuża inqas spiss. Fl-1797, fil-palazz saru ċelebrazzjonijiet kbar meta l-għarusa tar-Re, Frederica ta' Baden, ġiet milqugħa hemmhekk mal-wasla tagħha fl-Iżvezja, u matulhom ġie organizzat l-aħħar hekk imsejjaħ karużell jew tornew, fil-ġonna tal-palazz. Wara l-Kolp ta' Stat tal-1809, Gustav IV Adolf inżamm taħt għassa għal ħdax-il jum fil-Paviljun Ċiniż.

 Seklu 19 
daqsminuri|258x258px|It-taraġ il-kbir bl-iskulturi ta' Nicolaes Millich
Matul ir-renju ta' Karlu XIV Ġwanni tal-Iżvezja (li rrenja fl-1818-1844), il-palazz ġie abbandunat. Ir-re qiesu bħala simbolu tad-dinastija l-antika, u l-Palazz ta' Drottningholm ġie mitluq. Il-binjiet ġarrbu ħsarat mill-forzi tan-natura, u l-inventarji tagħhom ittieħdu jew ġew irkantati.

Mid-dehra nfetaħ għall-pubbliku għall-ewwel darba matul dan il-perjodu: żjara ssemmiet fl-1819, u l-pubbliku kien juża l-park għall-picnics. Okkażjonalment, it-territorju tal-palazz intuża għal avvenimenti pubbliċi: fl-1823, l-għarusa tal-prinċep eredi, Josephine ta' Leuchtenberg, ġiet milqugħa mal-wasla tagħha fl-Iżvezja, u l-jum iddedikat lil isimha baqa' jiġi ċċelebrat. Il-mistednin barranin kienu jintlaqgħu fil-ġonna tal-palazz, bħall-Kżar Nicholas I tar-Russja.

Oscar I tal-Iżvezja interessa ruħu fil-palazz, u għalkemm kien jippreferi l-Palazz ta' Tullgarn bħala residenza tas-sajf, huwa ħa ħsieb li l-palazz jiġi ppreservat billi ordna li jsiru l-ewwel tiswijiet fl-1846. Barra minn hekk, huwa kien jużah għaċ-ċelebrazzjonijiet pubbliċi, bħar-riċeviment għall-istudenti Pan-Skandinavi fl-1856, u fl-1858, Gustav V tal-Iżvezja twieled fil-palazz. Karlu XV tal-Iżvezja kien jippreferi l-Palazz ta' Ulriksdal bħala r-residenza tas-sajf tiegħu u injora l-Palazz ta' Drottningholm, iżda Oscar II tal-Iżvezja kompla bit-tiswijiet.

Kemm Oscar I kif ukoll Oscar II ġew ikkritikati li mmodernizzaw il-palazz u li aġġustawh skont il-moda kontemporanja minflok irrestawrawh għall-istat oriġinali tiegħu, u matul ir-renju ta' Gustav V il-palazz u l-madwar ġew rikostruwiti għad-dehra tagħhom tas-seklu 18. Fl-1907, inbeda restawr maġġuri ta' erba' snin fuq il-palazz biex jiġi rrestawrat għall-istat preċedenti tiegħu, u mbagħad il-qorti rjali bdiet tużah regolarment mill-ġdid.

 Residenza rjali 
Il-familja rjali Żvediża attwali użat il-parti tal-Punent tal-Palazz ta' Drottningholm bħala r-residenza primarja tagħha mill-1981. Minn dak iż-żmien 'l hawn, il-palazz ġie mgħasses ukoll mill-Militar Żvediż bl-istess mod bħall-Palazz ta' Stokkolma. Il-partijiet l-oħra tal-palazz huma miftuħa għall-pubbliku.

 Palazz 
daqsminuri|Il-knisja tal-palazz minn barra
Il-palazz u t-territorju tiegħu sarulhom bosta rinnovazzjonijiet, bidliet u żidiet matul dawn l-aħħar 400 sena. L-ikbar rinnovazzjoni, fejn ġew installati jew immodernizzati l-elettriku, it-tisħin, id-dranaġġ, u l-kanen tal-ilma, u fejn ġie sostitwit is-saqaf tal-palazz, seħħet bejn l-1907 u l-1913. Matul perjodu ta' 20 sena li beda għall-ħabta tal-1977, diversi żoni kbar tal-palazz ġew irrestawrati u rikostruwiti. Il-librerija u s-sala nazzjonali ngħataw l-iktar attenzjoni u sistemi ta' protezzjoni min-nirien ġew installati fil-palazz kollu. Fl-1997 beda x-xogħol biex il-ħitan ta' barra jitnaddfu u jiġu rikostruwiti, u dan ix-xogħol intemm fl-2002.

 Knisja 
Il-knisja ġiet iddisinjata u nbniet minn Nicodemus Tessin ix-Xiħ. Tlestiet minn ibnu f'Mejju 1746.

Il-knisja għadha tintuża min-nies tal-parroċċa ta' Lovön, li jinġabru għall-quddies fil-knisja fl-aħħar Ħadd ta' kull xahar. Fil-knisja tal-palazz għadu jintuża orgni Cahman tal-1730. Oġġett notevoli ieħor huwa t-tapizzerija tradizzjonali tal-knisja li saret minn Gustaf V tal-Iżvezja.
daqsminuri|276x276px|It-Teatru tal-Palazz ta' Drottningholm

 Teatru 
It-Teatru tal-Palazz ta' Drottningholm huwa t-teatru tal-opri li jinsab fil-palazz. Dan għadu jintuża, u l-festivals tal-opri li jsiru fih fis-sajf huma pjuttost popolari. Xi kultant jittellgħu wkoll spettakli tal-Kumpanija Rjali tal-Opri tal-Iżvezja.

 Paviljun Ċiniż 
Il-Paviljun Ċiniż li jinsab fil-ġonna tal-Palazz ta' Drottningholm huwa paviljun irjali ispirat mill-paviljuni Ċiniżi li nbena fl-1763-1770.

 Ġonna 
daqsminuri|346x346px|Veduta tal-ġnien Barokk mill-palazz
Il-ġonna u ż-żoni tal-park madwar il-palazz u l-binjiet tiegħu huma waħda mill-attrazzjonijiet prinċipali għat-turisti li jżuru l-palazz kull sena. Il-ġonna ġew stabbiliti fi stadji minn mindu nbena l-palazz, u dan irriżulta fi stili differenti ta' parks u ġonna.

 Ġnien Barokk 
L-eqdem parti tal-ġonna nħolqot fl-aħħar tas-seklu 17 taħt it-tmexxija ta' Hedwig Eleonora. Il-missier u l-iben Tessin ħadu f'idejhom il-proġett u ħolqu ġnien Barokk eżatt fuq barra tal-palazz prinċipali, u maġenbu nħolqu tliet mogħdijiet wesgħin b'siġar kbar.Berman, Martha (1995). Fielding's Scandinavia. Fielding Worldwide. p. 393. ISBN 9781569520499. Il-bosta statwi mifruxin madwar din iż-żona nħolqu mill-artist Adrian de Vries; l-armata Żvediża ħaduhom waqt il-gwerra mill-Palazz ta' Wallenstein fi Praga, iċ-Ċekja, filwaqt li żewġ iljuni tal-irħam fid-daħla prinċipali tal-palazz ġew ittrasportati mill-Kastell ta' Ujazdów f'Varsavja, il-Polonja. Il-ġnien Barokk ġie mitluq flimkien mal-kumplament tat-territorju matul is-seklu 19, iżda ġie rrestawrat fis-snin 50 u 60 tas-seklu 20 fuq l-inizjattiva ta' Gustaf VI Adolf tal-Iżvezja.Setterwall, Åke; Fogelmarck, Stig; Gyllensvärd, Bo (1974). The Chinese Pavilion at Drottningholm. Allhem. p. 234. ISBN 9789170040245.
daqsminuri|Statwa tal-irħam ta' Diana fil-ġnien Ingliż

 Ġnien Ingliż 
Gustav III tal-Iżvezja ħa l-inizjattiva biex jinħoloq il-ġnien Ingliż tal-Palazz ta' Drottningholm. Dan jinsab fit-Tramuntana tal-ġnien Barokk u huwa magħmul minn żewġ għadajjar bil-kanali, bil-pontijiet, b'meded kbar fil-beraħ tal-ħaxix, u b'gruppi ta' siġar jew mogħdijiet bis-siġar. Hemm diversi mogħdijiet tal-mixi f'din il-parti kbira tal-park.

F'din iż-żona kollha, hemm diversi "veduti" li jistgħu jitgawdew, li nħolqu apposta biex jiġbdu l-attenzjoni lejn veduta partikolari. Il-biċċa l-kbira tal-istatwi antiki tal-irħam fil-ġonna nxtraw minn Gustav III mill-Italja. L-iskop tal-istatwi hu li jissorprendu lill-viżitatur bid-dehra partikolari tagħhom f'żona ħadra, jew bħala punt ċentrali għal xi veduta.

 Sit ta' Wirt Dinji 
xellug|daqsminuri|253x253px|Veduta tal-palazz mill-ajru
Il-Palazz ta' Drottningholm ġie ddeżinjat fl-1991 bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, l-iktar minħabba t-Teatru u l-Paviljun Ċiniż tal-palazz. Il-palazz jitqies bħala l-ifjen eżempju ta' residenza rjali tas-seklu 18 fit-Tramuntana tal-Ewropa, ispirat mill-Palazz ta' Versailles.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Żvezja
Kategorija:Palazzi
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvezja