Arles

Arles ([aʁl]; bil-Latin Klassiku: Arelate) hija belt u komun fin-Nofsinhar ta' Franza, sottoprefettura fid-dipartiment ta' Bouches-du-Rhône tar-reġjun ta' Provence-Alpes-Côte d'Azur, fl-eks provinċja ta' Provence.

Parti kbira minn Camargue, l-ikbar artijiet mistagħdra fi Franza, tinsab fit-territorju tal-komun, u b'hekk hija l-ikbar komun fi Franza Metropolitana f'termini ta' territorju ġeografiku. Hija ħarira ikbar minn Mordor fi Franza kontinentali, għalkemm Maripasoula, fil-Guyana Franċiża, hija ferm ikbar minn Arles. Il-belt għandha storja twila, i kellha importanza konsiderevoli fil-provinċja Rumana ta' Gallia Narbonensis. Il-Monumenti Rumani u Rumaneski ta' Arles tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1981.

Bosta artisti għexu u ħadmu f'din iż-żona minħabba d-dawl tan-Nofsinhar, fosthom Pablo Picasso, Paul Gauguin, Jacques Réattu, u Peter Brown. Il-pittur Olandiż post-Impressjonista Vincent van Gogh għex f'Arles mill-1888 sal-1889, u pproduċa iżjed minn 300 pittura u tpinġija fiż-żmien li qatta' hemmhekk. Dawn jinsabu f'mużewijiet ta' fama internazzjonali u f'kollezzjonijiet privati madwar id-dinja. Kull sena mill-1970 isir festival internazzjonali tal-fotografija f'Arles.

 Etimoloġija 
Isem l-insedjament iddokumentat bħala Arelate f'nofs l-ewwel seklu Q.K. (fi żmien Ċesri), sar A̓reláte (Ἀρελάτε) fil-bidu tal-ewwel seklu W.K. (skont Strabo), Arlate civitas fid-954, u Arle fis-seklu 13.Nègre, Ernest (1990). Toponymie générale de la France. Librairie Droz. ISBN 978-2-600-02883-7. p. 116. It-toponimu Arelate hija forma Latinizzata ta' *Arelati bil-Galliku, li tfisser "qrib l-art bassasa" jew "quddiem l-art bassasa".Delamarre, Xavier (2003). Dictionnaire de la langue gauloise: Une approche linguistique du vieux-celtique continental. Errance. ISBN 9782877723695. p. 197.

 Storja 

 Żmien il-qedem 
daqsminuri|281x281px|L-anfiteatru jew l-arena ta' Arles
Il-Liguri kienu f'din iż-żona minn madwar it-800 Q.K. Ġew skoperti wkoll influwenzi Ċeltiċi li ġew wara. Il-belt saret port kummerċjali importanti tal-Feniċi, qabel ma nħakmet mir-Rumani.

Ir-Rumani ħakmu l-belt fil-123 Q.K. u kabbruha f'belt importanti. Huma bnew kollegament ta' kanal mal-Baħar Mediterran fil-104 Q.K. Arles kella tikkompeti ma' Massalia (Marsilja) iktar 'l isfel tul il-kosta.

Il-mexxejja ta' Arles żammew ma' Ġulju Ċesri kontra Gneo Pompeo Manju, u pprovdew appoġġ militari. Massalia appoġġat lil Gneo Pompeo Manju meta Ċesri ħareġ rebbieħ, u lil Massalia serqulha r-rikkezzi kollha, li ġew ittrasferiti lejn Arelate bħala premju. Il-belt ġiet stabbilita formalment bħala kolonja għall-veterani tal-leġjun Ruman Legio VI Ferrata, li kellu bażi hemmhekk. It-titlu sħiħ tagħha bħala kolonja kien Colonia Iulia Paterna Arelatensium Sextanorum, jiġifieri "il-kolonja antika ta' Ġulju Ċesri ta' Arles tas-suldati tas-sitt leġjun".

Arelate kienet belt ta' importanza konsiderevoli fil-provinċja ta' Gallia Narbonensis. Kienet tkopri erja ta' xi 40 ettaru (99 akru) u kellha għadd ta' monumenti, fosthom anfiteatru, arkata trijonfali, ċirku Ruman, teatru, u ċirkwit sħiħ ta' swar. Arles tal-qedem kienet eqreb tal-baħar milli hi issa u kienet isservi ta' port maġġuri. Ix-xmara ġarret sekli sħaħ ta' sedimenti li ġew iddepożitati fl-eks port. Il-belt kellha u għad għandha l-iktar pont fin-Nofsinhar fuq ir-Rhône.

Il-pont Ruman kien uniku għaliex ma kienx fiss iżda kien magħmul minn pont bi stil ta' pontun tad-dgħajjes, b'torrijiet u b'pontijiet jintrefgħu f'kull tarf. Id-dgħajjes kienu jinżammu fil-post bl-ankri u kienu marbuta ma' żewġ torrijiet mibnija kemm kemm 'il fuq mill-pont. Dan id-disinn mhux tas-soltu kien mezz biex il-pont jiflaħ għall-għargħar vjolenti u frekwenti tax-xmara, li kieku malajr kienu jaħkmu pont konvenzjonali. Ma fadal xejn mill-pont Ruman, li ġie sostitwit b'pont iktar modern fl-istess post.

Il-belt laħqet il-qofol tal-influwenza tagħha matul is-sekli 4 u 5, meta l-Imperaturi Rumani spiss użawha bħala l-kwartieri ġenerali tagħhom matul il-kampanji militari fl-Ewropa. Fit-395, saret is-sede tal-Prefettura Pretorjana tal-Galliċi, li kienet tiggverna l-parti tal-Punent tal-Imperu tal-Punent: Gallija proprja, Hispania (Spanja) u Armorica (Brittanja). Dak iż-żmien, il-belt kienet tospita xi 75,000-100,000 ruħ.Rick Steves's Provence & the French Riviera, p. 78.Nelson's Dictionary of Christianity: The Authoritative Resource on the Christian World, p. 1173.Provence, p. 81.

Il-belt saret il-belt favorita tal-Imperatur Kostantinu I, li bena l-banjijiet hemmhekk, li għad fadal fdalijiet sostanzjali tagħhom sa llum. Ibnu, Kostantinu II, twieled f'Arles. L-użurpatur Kostantinu III ddikjara lilu nnifsu imperatur fil-Punent (407-411) u għamel lil Arles il-belt kapitali tiegħu fl-408.
xellug|daqsminuri|265x265px|Il-fdalijiet tat-teatru l-antik Galliku-Ruman.
Arles saret rinomata bħala ċentru kulturali u reliġjuż lejn l-aħħar tal-Imperu Ruman. Kien il-belt fejn twieled Favorinu, magħruf bħala filosfu xettiku. Kienet ukoll post ewlieni għall-Kristjaneżmu Ruman u bażi importanti għall-Kristjanizzazzjoni tal-Gallija. Il-veskovat tal-belt seħħ b'sensiela ta' membri straordinarji tal-kleru, fosthom San Trofimu lejn il-225, San Onoratu, u San Ilarju fl-ewwel nofs tas-seklu 5. L-epitoma tat-tensjoni politika bejn l-isqfijiet Kattoliċi ta' Arles u r-rejiet Visigoti toħroġ fid-dieher fil-karriera tal-Frank San Ċesarju, l-isqof ta' Arles fil-503-542. Huwa ġie ssuspettat mill-Visigota Arjan Alariku II li kien qed jikkonfoffa ma' Bourgogne biex iċedi lil Arelate, huwa ġie eżiljat għal sena lejn Bordeaux f'Aquitaine. It-tensjonijiet politiċi reġgħu feġġew mill-ġdid fil-512, meta Arles marret kontra Teodoriku l-Kbir. Ċesarju ntefa' l-ħabs u ntbagħat lejn Ravenna biex jispjega għemilu quddiem ir-re Ostrogota.

Il-frizzjoni bejn il-Kristjaneżmu Arjan tal-Visigoti u l-Kattoliċiżmu tal-isqfijiet mibgħuta minn Ruma stabbiliet għeruq fondi għall-eterodossija reliġjuża, saħansitra għall-ereżija, fil-kultura Oċċitana. Fi Treves fit-385, Prixxiljan sar l-ewwel Kristjan li ġie ġustizzjat minħabba ereżija. Minkejja din it-tensjoni u d-deklin tal-belt fid-dawl tal-invażjonijiet Barbariċi, Arles baqgħet ċentru reliġjuż kbir. Ospitat kunsilli tal-knisja, bħala rivali ta' Vienne, għal mijiet ta' snin.

 Akkwedott u mtieħen Rumani 
daqsminuri|318x318px|L-akkwedott Ruman
L-akkwedott u l-imtieħen ta' Barbegal huma kumpless Ruman li jinsab fit-territorju tal-komun ta' Fontvieille, ftit kilometri minn Arles. Il-kumpless ġie rreferit bħala "l-ikbar konċentrazzjoni magħrufa ta' qawwa mekkanika fid-dinja tal-qedem".Greene, Kevin (2000). "Technological Innovation and Economic Progress in the Ancient World: M.I. Finley Re-Considered". The Economic History Review. New Series. 53 (1): 29–59 [p. 39]. Il-fdalijiet tan-nixxigħat tal-imtieħen u tal-binjiet li kienu jospitaw ir-roti tal-injam tal-imtieħen għadhom viżibbli sa llum, u jirrappreżentaw l-iktar imtieħen tal-qedem li għadhom ippreservati tajjeb. Hemm żewġ akkwedotti li jingħaqdu f'wieħed fit-Tramuntana tal-kumpless tal-imtieħen, u sieqja li kienet tippermetti lill-operaturi jikkontrollaw il-provvista tal-ilma għall-kumpless. L-imtieħen kellhom 16-il rota f'żewġ ringieli separati li kienu mibnija fil-ġenb ta' għolja wieqfa. Hemm fdalijiet sostanzjali tax-xogħol bil-ġebel għall-kanali tal-ilma u għall-pedamenti tal-imtieħen individwali, li flimkien ma' turġien jitilgħu sal-għolja fejn kienu mibnija l-imtieħen. Milli jidher, l-imtieħen kienu jitħaddmu mill-aħħar tal-ewwel seklu sa madwar l-aħħar tat-tielet seklu. Il-kapaċità tal-imtieħen ġiet stmata li kienet 4.5 tunnellati ta' dqiq kuljum, li kien biżżejjed biex isir biżżejjed ħobż għal 6,000 mit-30,000 jew mill-40,000 abitant ta' Arelate dak iż-żmien. Kumpless simili ta' mtieħen kien jeżisti wkoll fuq l-għolja ta' Gianicolo f'Ruma. Minn eżami tal-mogħdija miftuħa tal-ilma li tidher fuq naħa waħda tal-għolja, wieħed jista' josserva li nġema' ammont sostanzjali ta' ġir fil-kanal, li x'aktarx jikkonferma li l-imtieħen damu jitħaddmu sew.

Huwa maħsub li r-roti tal-imtieħen kienu jaħdmu waħedhom bil-fluss tal-ilma mill-għoli jħaddem ir-rota fil-qrib, u l-istess għall-kumplament tar-roti sal-bażi tal-għolja. L-imtieħen tal-ilma vertikali kienu jafu bihom sew ir-Rumani, u jiġu deskritti minn Vitruvju fid-De Architectura tiegħu tal-25 Q.K., u jissemmew minn Plinju x-Xiħ fin-Naturalis Historia tiegħu tas-77 W.K. Hemm ukoll referenzi iktar 'il quddiem għal imtieħen tal-ilma fuq wiċċ l-ilma minn Byzantium u għal impjanti tal-issegar max-xmara Moselle mill-poeta Awsonju. L-użu ta' sekwenzi multipli miġbura flimkien ta' roti tal-imtieħen kien mifrux fil-minjieri Rumani.

 Medju Evu 
xellug|daqsminuri|303x303px|Il-Pjazza tar-Repubblika, il-pjazza ewlenija ta' Arles
Fis-735, wara li assedjaw il-parti t'isfel tar-Rhône, is-Saraċeni tal-Andalusija mmexxija minn Yusuf ibn 'Abd al-Rahman al-Fihri daħlu fil-fortizza msaħħa mill-Konti Mawronzju, li kien jibża' mill-ambizzjonijiet espansjonistiċ ta' Karlu Martel, għalkemm jaf din kienet skuża biex l-espansjoni Għarbija tmur lil hinn mill-Peniżola Iberika. Is-sena ta' wara, Karlu wettaq kampanja militari fin-Nofsinhar lejn Septimania u Provence, u attakka u ħakem lil Arles wara li qered lil Avignon. Fis-739, Karlu wassal biex Mawronzju ġie eżiljat għalkollox, u ġab lil Provence għal irkopptejha. Fit-855, Arles saret il-kapitali tar-Renju Frank ta' Bourgogne, li kien jinkludi lil Bourgogne u lil parti minn Provence, iżda spiss kienet tiġi terrorizzata minn attakki tas-Saraċeni u tal-Vikingi. Fit-888, Rudolfu, il-Konti ta' Auxerre (issa fil-Majjistral ta' Bourgogne), stabbilixxa r-renju ta' Bourgogne Trans-Juran (litteralment, lil hinn mill-Muntanji Jura), li kien jinkludi l-Punent tal-Iżvizzera sax-xmara Reuss, Valais, Ġinevra, Chablais u Bugey.

Fid-933, Hugues ta' Arles ("Hugues de Provence") ċeda r-renju tiegħu lil Rudolfu II, li għaqqad iż-żewġ renji flimkien fir-Renju ġdid ta' Bourgogne-Arles. Fl-1032, ir-Re Rudolfu III miet, u r-renju ntiret mill-Imperaturi Konrad II. Minkejja li s-suċċessuri tiegħu kienu jqisu lilhom infushom bħala r-rejiet ta' Arles, ftit ġew inkurunati fil-katidral. Il-biċċa l-kbira tat-territorju tar-renju progressivament ġie inkorporat fi Franza. Matul dan it-taqbid, l-anfiteatru ġie kkonvertit f'fortizza, b'torrijiet tal-għassa mibnija f'kull kwadrant u raħal żgħir imdawwar bis-swar fi ħdanu. Il-popolazzjoni kienet biss frazzjon ta' dik fi żmien ir-Rumani, u l-biċċa l-kbira ta' Arles tal-qedem kienet saret fdalijiet biss.

Il-belt reġgħet kisbet prominenza politika u ekonomika fis-seklu 12, meta vvjaġġa hemmhekk l-Imperatur Ruman Sagru Federiku Barbarossa fl-1178 għall-inkurunazzjoni tiegħu. Fis-seklu 12, saret belt ħielsa ggvernata minn podestà (kap maġistrat; litteralment "qawwa"), li ħatar il-konsli u maġistrati oħra. Il-belt żammet dan l-istatus sar-Rivoluzzjoni Franċiża fl-1789.

Arles ingħaqdet fil-kontea ta' Provence fl-1239, iżda għal darb'oħra, il-prominenza tagħha ħaditielha Marsilja. Fl-1378, l-Imperatur Ruman Sagru Karlu IV għamel lid-Denfil (unur) ta' Franza (iktar 'il quddiem ir-Re Karlu IV ta' Franza) vikarju tar-Renju ta' Bourgogne-Arles għal għomru. Ftit wara, ir-renju ma baqax jeżisti iktar politikament.

 Żminijiet moderni 
daqsminuri|Terrazzin ta' Kafetterija Billejl ta' Vincent van Gogh
Arles baqgħet importanti ekonomikament għal ħafna snin bħala port maġġuri mar-Rhône. Fis-seklu 19, il-wasla tal-ferrovija naqqset il-kummerċ fuq ix-xmara, u b'hekk il-belt marret lura.

Minkejja dan, Arles kienet destinazzjoni attraenti għall-pittur Vincent van Gogh, li wasal hemmhekk fil-21 ta' Frar 1888. Huwa baqa' msaħħar bil-pajsaġġi ta' Provence, u hemmhekk ipproduċa iktar minn 300 pittura u tpinġija matul il-permanenza tiegħu f'Arles. Bosta mill-iktar pitturi famużi tiegħu tlestew hemmhekk, fosthom Il-Kaffetterija ta' Billejl, il-Kamra Safra, il-Lejl bil-Kwiekeb fuq ir-Rhône, u L'Arlésienne. Paul Gauguin żar lil van Gogh f'Arles. Madankollu, is-saħħa mentali ta' van Gogh marret għall-agħar u sar eċċentriku b'mod allarmanti, fejn saħansitra qata' widintu stess f'Diċembru 1888, u b'hekk għal darbtejn kellu joqgħod fl-Isptar Antik ta' Arles. Iċ-ċittadini mħassba ta' Arles iċċirkolaw petizzjoni fi Frar ta' wara biex van Gogh ma jitħalliex liberu waħdu. F'Mejju 1889, il-pittur telaq minn Arles u mar fl-isptar mentali ta' San Pawl f'Saint-Rémy-de-Provence.

 Storja Lhudija 
Arles kellha komunità Lhudija importanti u prominenti minn żmien ir-Rumani sal-aħħar tas-seklu 15. Leġġenda lokali tiddeskrivi lill-ewwel Lhud f'Arles bħala eżiljati minn Ġudea wara li Ġerusalemm spiċċat f'idejn ir-Rumani. Minkejja dan, l-ewwel evidenza ddokumentata tal-Lhud f'Arles hija tas-seklu 5, meta komunità distinta diġà kienet teżisti fil-belt. Arles kienet salib it-toroq importanti għal-Lhud, bħala belt portwali qrib Spanja u l-bqija tal-Ewropa, bejn wieħed u ieħor bl-istess distanza. Kellha rwol ewlieni fix-xogħol tal-grupp ta' Hachmei Provence magħmul minn studjużi, tradutturi u filosfi Lhud famużi, li kienu ferm importanti għall-Ġudaiżmu fil-Medju Evu kollu. Fis-seklu 8, il-ġurisdizzjoni fuq il-Lhud ta' Arles għaddiet għand l-Arċisqof lokali, u b'hekk it-taxxi tal-Lhud lill-kleru kienu qishom tarka għall-komunità minn xi attakki, li kienu frekwenti l-iktar matul il-Kruċjati. Il-komunità għexet relattivament fil-paċi sal-aħħar deċennju tas-seklu 15, meta l-Lhud tkeċċew mill-belt u qatt ma reġgħu lura. Xi Lhud għexu fil-belt xi sekli wara, iżda l-ebda komunità qatt ma reġgħet ġiet stabbilita. Illum il-ġurnata, il-fdalijiet arkeoloġiċi u t-testi tal-Lhud minn Arles jinstabu fil-mużew lokali.

 Ġeografija 
Ix-xmara Rhône tofroq f'żewġ fergħat kemm kemm 'il fuq minn Arles, u tifforma d-delta ta' Camargue. Peress li Camargue fil-biċċa l-kbira hija amministrattivament parti minn Arles, il-komun kollu huwa l-ikbar komun fi Franza Metropolitana bħala territorju. Iżda l-popolazzjoni tagħha tammonta biss għal iktar minn 50,000 ruħ. L-erja tagħha hi 758.93 km2 (293.02 sq mi), jiġifieri iktar minn seba' darbiet l-erja ta' Pariġi.

 Klima 
Arles għandha klima Mediterranja bi sjuf sħan (Köppen: Csa) b'temperatura annwali medja ta' 14.6 °C (1948-1999). Is-sjuf ikunu sħana u moderatament nexfin, b'medji staġonali bejn 22 °C u 24 °C, u xtiewi miti b'temperatura medja ta' madwar 7 °C. B'mod kostanti, iżda speċjalment fix-xhur tax-xitwa, il-belt tkun soġġetta għall-influwenza tar-riħ mill-Majjistral, riħ kiesaħ li jista' jikkawża ġlati qalila u f'daqqa. Ix-xita (636 mm fis-sena) tinżel l-iktar bejn Settembru u Mejju, u n-nixfa tas-sajf mhijiex daqshekk kbira daqs f'żoni oħra tal-Mediterran.
Data klimatika għal Arles (temp. medja 1981-2010, temp. estremi 1963-sal-preżent)XaharJanFraMarAprMejĠunLulAwwSetOttNovDiċSenaTemp. għolja rekord °C (°F)20.4
(68.7)22.5
(72.5)25.7
(78.3)29.3
(84.7)33.0
(91.4)36.9
(98.4)37.7
(99.9)38.7
(101.7)33.8
(92.8)31.5
(88.7)25.0
(77.0)19.6
(67.3)38.7
(101.7)Temp. għolja medja °C (°F)11.0
(51.8)12.3
(54.1)15.7
(60.3)18.3
(64.9)22.4
(72.3)26.5
(79.7)29.6
(85.3)29.2
(84.6)25.1
(77.2)20.5
(68.9)14.7
(58.5)11.4
(52.5)19.8
(67.6)Temp. medja ta' kuljum °C (°F)6.7
(44.1)7.7
(45.9)10.7
(51.3)13.3
(55.9)17.2
(63.0)21.0
(69.8)23.6
(74.5)23.3
(73.9)19.7
(67.5)15.9
(60.6)10.7
(51.3)7.5
(45.5)14.8
(58.6)Temp. baxxa medja °C (°F)2.5
(36.5)3.1
(37.6)5.7
(42.3)8.2
(46.8)12.0
(53.6)15.4
(59.7)17.7
(63.9)17.4
(63.3)14.3
(57.7)11.3
(52.3)6.6
(43.9)3.6
(38.5)9.9
(49.8)Temp. baxxa rekord °C (°F)−10.6
(12.9)−12.0
(10.4)−7.3
(18.9)−1.1
(30.0)2.2
(36.0)6.0
(42.8)9.7
(49.5)8.5
(47.3)5.5
(41.9)0.3
(32.5)−7.4
(18.7)−6.4
(20.5)−12.0
(10.4)Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)57.6
(2.27)40.7
(1.60)35.1
(1.38)54.4
(2.14)45.2
(1.78)27.1
(1.07)9.4
(0.37)25.6
(1.01)81.7
(3.22)86.0
(3.39)65.4
(2.57)52.0
(2.05)580.2
(22.84)Medja ta' jiem ta' preċipitazzjoni (≥ 1.0 mm)5.14.34.25.74.83.21.52.64.46.26.45.854.1Sors: Météo France

 Popolazzjoni 
Id-data dwar il-popolazzjoni fit-tabella ta' hawn taħt tirreferi ġeografikament għall-komun ta' Arles fis-snin mogħtija. Il-komun ta' Arles ċeda parti mit-territorju tiegħu lill-komun il-ġdid ta' Port-Saint-Louis-du-Rhône fl-1904, u lill-komun il-ġdid ta' Saint-Martin-de-Crau fl-1925.
+Popolazzjoni storikaSenaPop.±% p.a.179320,000—    180018,470−1.13%180620,151 +1.46%182120,150−0.00%183120,236 +0.04%183620,048−0.19%184120,460 +0.41%184623,101 +2.46%185123,208 +0.09%185624,816 +1.35%186125,543 +0.58%186626,367 +0.64%187224,695−1.09%187625,095 +0.40%188123,480−1.32%188623,491 +0.01%189124,288 +0.67%189624,567 +0.23%SenaPop.±% p.a.190129,314 +3.60%190628,116−0.83%191131,010 +1.98%192131,014 +0.00%192629,146−1.23%193132,485 +2.19%193629,165−2.13%194635,017 +1.85%195437,443 +0.84%196241,932 +1.43%196845,774 +1.47%197550,059 +1.29%198250,500 +0.13%199052,058 +0.38%199950,426−0.35%200752,197 +0.43%201252,439 +0.09%201752,548 +0.04%Sors: EHESS u INSEE (1968-2017)

 Sit ta' Wirt Dinji u attrazzjonijiet oħra 
daqsminuri|299x299px|Il-Knisja ta' San Trofimu
Arles għanda fdalijiet Rumani importanti u l-maġġoranza tagħhom tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mill-1981. Dawn jinkludu:

 it-teatru Ruman ta' Arles,
 l-arena jew l-anfiteatru,
 in-nekropoli Rumana,
 il-banjijiet termali ta' Kostantinu,
 il-kriptoportiku,
 l-obelisk ta' Arles,
 l-akkwedott u l-imtieħen ta' Barbegal.

Il-Knisja ta' San Trofimu, li qabel kienet katidral, hija xogħol ewlieni tal-arkitettura Rumaneska, u r-rappreżentazzjoni tal-Aħħar Ġudizzju fil-portal tagħha jitqies bħala wieħed mill-aqwa eżempji tal-iskultura Rumaneska, flimkien mal-kolonni tal-kjostru maġenbu.
xellug|daqsminuri|264x264px|Il-portal Rumanesk tal-Knisja ta' San Trofimu
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Il-belt għandha wkoll mużew tal-istorja tal-qedem, il-Musée de l'Arles et de la Provence antiques, li għandu waħda mill-aqwa kollezzjonijiet ta' sarkofagi Rumani barra minn Ruma stess. Fost il-mużewijiet l-oħra tal-belt hemm il-Musée Réattu u l-Museon Arlaten.

Il-bitħa interna tal-Isptar Antik ta' Arles, li issa hija msejħa "Espace Van Gogh", hija ċentru għax-xogħlijiet ta' Vincent van Gogh, li bosta minnhom saru kapulavuri.Fisher, R, ed (2011). Fodor's France 2011. Toronto and New York: Fodor's Travel, division of Random House. p. 563 ISBN 978-1-4000-0473-7. Il-ġnien, imdawwar mill-erba' naħat b'binjiet tal-kumpless, tasal għalih minn arkati fl-ewwel sular u hemm gallerija fl-ewwel u fit-tieni sular.

 Sport 
L-AC Arles-Avignon kien klabb tal-futbol professjonali Franċiż. Preċedentement kienu lagħbu fix-Championnat de France Amateur, ir-raba' diviżjoni tal-futbol Franċiż, iżda l-klabb xolja fl-2016. Kienu jilagħbu fil-Parc des Sports, grawnd li jesa' ftit iktar minn 17,000 ruħ.

 Kultura 
daqsminuri|306x306px|Rencontres d'Arles 2019
Arles hija ċentru kulturali. Kull sena jsir festival magħruf tal-fotografija, imsejjaħ Rencontres d'Arles, u l-iskola nazzjonali Franċiża tal-fotografija tinsab f'Arles.

L-ikbar stamperija Franċiża, Actes Sud, tinsab ukoll f'Arles.

F'dawn l-aħħar snin, diversi organizzazzjonijiet kulturali stabbilew ruħhom f'Arles, fosthom il-Fondazzjoni LUMA, il-Fondazzjoni Vincent van Gogh Arles, il-Fondazzjoni Manuel Rivera-Ortiz jew il-Fondazzjoni Lee Ufan. Barra minn hekk, hemm diversi galleriji fil-belt kollha.

Fl-anfiteatru jsir il-ġlied tal-barrin, inkluż ġlied tal-barrin bl-istil ta' Provence (bil-Franċiż: courses camarguaises) fejn il-barri ma jinqatilx, u minflok tim ta' rġiel atletiċi jippruvaw ineħħu ġummiena mill-qrun tal-barri mingħajr ma jindarbu. Kull Għid u fl-ewwel tmiem il-ġimgħa ta' Settembru, matul il-feria, Arles tospita corridas bi stil Spanjol (fejn il-barri jinqatel) b'encierro (il-ġiri tal-barrin fit-toroq) qabel kull ġlieda tal-barrin.

Partijiet mill-films Ronin, At Eternity's Gate u Taxi 3 inġibdu f'Arles.

 Kapitali Ewropea tal-Kultura 
Arles kellha rwol ewlieni fis-sensiela ta' avvenimenti kulturali għal sena msejħa Marseille-Provence 2013, wara li ġiet iddeżinjata bħala l-Kapitali Ewropea tal-Kultura għall-2013. Il-belt ospitat segment miċ-ċerimonja tal-ftuħ bi spettaklu pirotekniku mill-Grupp F fix-xtut tar-Rhône. Żvelat ukoll il-binja l-ġdida tal-Musée Départemental Arles Antique bħala parti minn Marseille-Provence 2013.

 Ekonomija 
Is-suq fil-beraħ ta' Arles huwa suq maġġuri fir-reġjun. Dan isir is-Sibt u l-Erbgħa filgħodu.

 Trasport 
daqsminuri|281x281px|Trasport tal-merkanzija fuq ix-xmara Rhône ħdejn Arles
L-istazzjon ferrovjarju Gare d'Arles joffri kollegamenti ma' Avignon, Nîmes, Marsilja, Pariġi, Bordeaux u diversi destinazzjonijiet reġjonali.

Arles ma għandhiex l-ajruport kummerċjali tagħha, iżda hija moqdija minn għadd ta' ajruporti fir-reġjun, l-iktar l-ajruport internazzjonali ewlieni ta' Marseille Provence li jinsab xi siegħa 'l bogħod bil-karozza.

L-awtostrada A54 bin-nollijiet, li lokalment tikkollega Salon-de-Provence ma' Nîmes u f'sens usa' tifforma parti mir-rotta Ewropea E80, tgħaddi qrib Arles.

Ir-Rhône, li għal skopijiet ta' navigazzjoni hija kklassifikata bħala mogħdija tal-ilma tal-Klassi V saħansitra sa Lyon, hija rotta tat-trasport storikament importanti li tikkollega r-reġjun intern ta' Rhône-Alpes mal-Baħar Mediterran. Il-port ta' Arles, bil-kollegamenti ferrovjarji u bit-triq maġenbu, jipprovdi ċentru maġġuri ta' trażbord, li fl-2013 għaddew minnu madwar 450,000 tunnellata ta' merkanzija.

 Nies notevoli 

 Kalonymus ben Kalonymus, studjuż u filosfu Lhudi famuż li twieled f'Arles u kien attiv fil-Medju Evu.
 Jenny Berthelius (1923-2019), rumanziera Żvediża tal-ġeneru kriminali u kittieb tal-istejjer tat-tfal, li għexet f'Arles.
 San Ċesarju ta' Arles, isqof li għex mill-aħħar tas-seklu 5 sa nofs is-seklu 6, magħruf għal profeziji u kitbiet li iktar 'il quddiem intużaw minn teologi bħal San Tumas d'Aquino.
 Jeanne Calment (1875-1997), l-iktar persuna ddokumentata li damet tgħix, li twieled, għex, miet u ndifen f'Arles meta kellu 122 sena u 164 jum.
 Djibril Cissé, plejer tal-futbol.
 Lucien Clergue, fotografu.
 Anne-Marie David, kantanta (rebbieħa tal-Eurovision fl-1973).
 Antoine de la Sale, kittieb Medjevali li x'aktarx twieled f'Arles għall-ħabta tal-1386.
 Antoine de Seguiran, enċiklopedista tas-seklu 18.
 Jean Marie du Lau, l-aħħar Arċisqof ta' Arles, li nqatel mir-rivoluzzjonarji f'Pariġi fit-2 ta' Settembru 1792.
 Laure Favre-Kahn (twieled fl-1976), pjanista klassiku.
 Home of the Gipsy Kings, grupp mużikali minn Arles
 Gaël Givet, plejer tal-futbol.
 Genesius ta' Arles, nutar li miet martri taħt Massimjanu fit-303 jew fit-308.
 Luc Hoffmann, ornitologu, konservazzjonista u filantropu.
 Maja Hoffmann, patruna tal-arti.
 Samuel ibn Tibbon, traduttur u studjuż Lhudi famuż fil-Medju Evu.
 Juan Bautista (isem reali Jean-Baptiste Jalabert), matador.
 Christian Lacroix, disinjatur tal-moda.
 Frédéric Mistral (1830-1914), poeta li twieled ħdejn Arles.
 Lloyd Palun, plejer tal-futbol.
 Maġġur-Ġeneral Hugh Anthony Prince CBE, uffiċjal tal-Armata Indjana u tal-Armata Brittanika.
 Mehdi Savalli, matador.
 Fanny Valette, attriċi.
 Vincent van Gogh, għex f'Arles minn Frar 1888 sa Mejju 1889.

 Ġemellaġġi 
Arles hija ġemellata ma':

 Fulda, il-Ġermanja
 Jerez de la Frontera, Spanja
 Kalymnos, il-Greċja
 Pskov, ir-Russja
 Sagne, il-Mauritania
 Vercelli, l-Italja
 Verviers, il-Belġju
 Wisbech, l-Ingilterra, ir-Renju Unit
 York, l-Istati Uniti

 Referenzi 

 Ħoloq esterni 

Kategorija:Bliet ta' Franza
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Imperu Ruman
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fi Franza
Kategorija:Franza
Kategorija:Bliet Ewropej