Kosta ta' Amalfi

Il-Kosta ta' Amalfi (bit-Taljan: Costiera amalfitana) hija biċċa kosta twila fin-Nofsinhar tal-Italja li tħares lejn il-Baħar Tirren u l-Golf ta' Salerno. Din il-kosta tinsab fin-Nofsinhar tal-Peniżola ta' Sorrento u fit-Tramuntana tal-Kosta ta' Cilento.

Din il-kosta hija mfaħħra mad-dinja għall-pajsaġġ Mediterran u d-diversità naturali tagħha. Il-kosta ħadet l-isem tar-raħal ta'  Amalfi, li huwa ċ-ċentru storiku u politiku ewlieni tagħha. Hija destinazzjoni turistika popolari ħafna, u fis-seklu 18 kienet attrazzjoni għall-Ewropej ta' klassi għolja, peress li kienet waqfa frekwenti fil-vjaġġi grandjużi tagħhom ta' dak iż-żmien. Issa saret attrazzjoni għal miljuni ta' turisti internazzjonali ta' kwalunkwe klassi. Il-Kosta ta' Amalfi tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.
daqsminuri|Veduta tal-Kosta ta' Amalfi lejn Positano minn Salerno

 Storja 
Matul is-sekli 10 u 11, id-Dukat ta' Amalfi kien jeżisti fit-territorju tal-Kosta ta' Amalfi, iċċentrat proprju fir-raħal ta' Amalfi. Il-Kosta ta' Amalfi iktar 'il quddiem ġiet ikkontrollata mill-Prinċipat ta' Salerno sakemm Amalfi nsterqet mir-Repubblika ta' Pisa fl-1137.

 Ġeografija 
Bħall-bqija tar-reġjun, il-Kosta ta' Amalfi għandha klima Mediterranja, bi sjuf sħan u bi xtiewi mhux kiefra. Il-kosta tinsab fuq ix-xatt tan-Nofsinhar pjuttost wieqaf tal-Peniżola ta' Sorrento, u ma tant fiha wisq spazju għal żvilupp rurali u agrikolu. L-unika triq li twassal sal-Kosta ta' Amalfi hija t-triq statali twil 40 kilometru (Strada Statale 163), li tgħaddi tul il-linja kollha tal-kosta mir-raħal ta' Vietri sul Mare fil-Lvant sa Positano fil-Punent. Tul il-Kosta ta' Amalfi hemm tlettax-il muniċipalità, bosta minnhom iċċentrati fuq it-turiżmu.

 Muniċipalitajiet 
MuniċipalitàDistrettiAttrazzjonijietVietri sul MareAlbori, Benincasa, Dragonea, Molina, RaitoKnisja ta' San Ġwann BattistaCetaraFuentiTorri ta' CetaraMaioriErchie, Ponteprimario, San Pietro, Santa Maria delle Grazie, VeciteKnisja Kolleġġjali ta' Santa Marija, Kastell ta' San Nicola de Thoro Plano, Knisja ta' Santa Maria de OleariaTramontiCampinola, Capitignano, Cesarano, Corsano, Figlino, Gete, Novella, Paterno Sant'Arcangelo, Paterno Sant'Elia, Pietre, Polvica, Ponte, PucaraKonservatorju ta' Pucara, Knisja Rupestri f'GeteMinoriMontecita, TorreKnisja ta' Santa Trofimena u villa Rumana antikaRavelloCasa Bianca, Castiglione, Marmorata, Sambuco, TorelloVilla Cimbrone, Villa Rufolo, Knisja ta' San Giovanni del Toro, u l-Katidral ta' RavelloScalaCampidoglio, Minuta, PontoneKatidral ta' ScalaAtranil-ebdaKnejjes ta' San Salvatore del Birecto u Santa Marija MaddalenaAmalfiLone, Pastena, Pogerola, Tovere, Vettica MinoreKatidral ta' Amalfi u l-kjostru tiegħu msejjaħ Chiostro del ParadisoConca dei Marinil-ebdaKnisja prinċipali ta' San Ġwann Battista u l-Grotta tal-IżmeraldFuroreFiordo di Furore, Marina di PraiaFjord ta' FurorePraianoVettica MaggioreKnejjes ta' San Luqa u San Gennaro, u ta' San Ġwann BattistaPositanoMontepertuso, NocelleKnisja ta' Santa Marija Assunta

 Sit ta' Wirt Dinji 
nofs|daqsminuri|701x701px|Veduta panoramika ta' Amalfi u l-Kosta ta' Amalfi mill-moll
Il-Kosta ta' Amalfi ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".
daqsminuri|Il-bajja ta' Positano

 Ekonomija 
Il-Kosta ta' Amalfi hija magħrufa għall-produzzjoni tal-limunċell (bit-Taljan: limoncello), xorb alkoħoliku magħmul bil-lumi (magħruf bit-Taljan bħala sfusato amalfitano) imkabbar fil-ġonna mtarrġa tul il-linja kollha tal-kosta bejn Frar u Ottubru. F'Amalfi tiġi prodotta wkoll karta ħoxna magħmula bl-idejn imsejħa bambagina, li hija simbolika għat-teknika tradizzjonali antika fl-Italja tal-produzzjoni tal-karta u li storikament kienet tintuża għal kitbiet privati, atti legali u bolol tad-dħul. Prodott lokali rinomati oħra huma tip partikolari ta' inċova (bit-Taljan lokali: alici) minn Cetara, u ċ-ċeramika kkulurita magħmula bl-idejn minn Vietri.
daqsminuri|246x246px|Il-Kosta ta' Amalfi mill-baħar

 Trasport 
Is-servizzi tal-karozzi tal-linja u tal-laneċ jaħdmu tul il-Kosta ta' Amalfi, kif ukoll eskursjonijiet bid-dgħajjes minn Positano u Amalfi.

 Ajruport 
L-eqreb ajruport huma dak ta' Salerno Costa d'Amalfi. Madankollu, l-iżjed ajruport li jintuża biex il-barranin iżuru l-Kosta ta' Amalfi huwa l-Ajruport Internazzjonali ta' Napli (Napoli-Capodichino).

 Kultura popolari 
daqsminuri|267x267px|Veduta ta' Atrani
Is-sbuħija naturali u l-pajsaġġi pittoreski tal-Kosta ta' Amalfi wasslu biex tkun waħda mill-iktar destinazzjonijiet popolari fid-dinja fost it-turisti, tant li tlaqqmet bħala l-"Kosta Divina" (bit-Taljan: Divina costiera.

Il-mexxejja ta' Amalfi huma l-figuri ċentrali fit-traġedja ta' John Webster imsejħa The Duchess of Malfi. L-artist Olandiż M.C. Escher ipproduċa għadd ta' opri tal-arti tal-Kosta ta' Amalfi, u Spike Milligan jiddeskrivi ż-żmien li qatta' f'Amalfi matul perjodu ta' mistrieħ mill-gwerra fir-raba' parti tal-memorji tal-gwerra tiegħu, Mussolini: His Part in My Downfall.Penguin paperback edition, minn p. 220 'il quddiem.

Il-Kosta ta' Amalfi ntużat għax-xeni tal-film tal-1972 ta' Federico Fellini Roma u għall-film Amerikan tal-2017 Wonder Woman, fejn il-Kosta ta' Amalfi dehret bħala l-gżira ta' Amazon ta' Themyscira.

Il-Kosta ta' Amalfi hija wkoll l-isfond għal trakki fittizji tat-tlielaq tal-karozzi u tal-muturi fil-logħob elettroniku Forza Motorsport 3, Forza Motorsport 4 u Gran Turismo 4.

Il-belt ta' Positano tissemma wkoll fil-ġrajja qasira tal-1953 ta' John Steinbeck imsejħa Positano. Il-belt tissemma u tidher ukoll f'Under the Tuscan Sun, f'Tenet ta' Christopher Nolan u fil-film ta' Kath u Kim imsejjaħ Kath & Kimderella.

 Referenzi 

Kategorija:Italja
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Italja