Mariupol

Mariupol (Ukren — Маріуполь, Ingliż — Mariupol) — hija belt fix-Xlokk tal-Ukrajna; port fuq il-Baħar ta' Azov. Mariupol tinsab fir-reġjun ta' Donetsk. Il-ċentru tal-belt storika jinsab fil-konfluwenza tax-xmajjar Kalchik u Kalmius, fil-Baħar ta' Azov.

 Etimoloġija 
L-isem moderna ta' Mariupol ġej mill-kelma "poli" (bil-Grieg «Πόλη» — belt) u tfisser "Belt ta' Marija" (ad unur il-werrieta għat-tron, Maria Fedorovna).

 Storja 
Mariupol twaqqfet fis-seklu 16 bħala post tal-gwardji Kossaki ("zimovnik") imsejħa "Domakha", u aktar tard bħala fortizza Cossack imsejħa "Kalmius" (imsemmija wara x-xmara li tinsab hemm). Fl-1611 saret iċ-ċentru amministrattiv tal-Kalmius "Palanca"- unità amministrattiva tal-Kossaki Ukreni. Fl-1774, territorju tal-belt moderna saret parti mill-Imperu Russu, skont it-Trattat ta' Paċi ta' Küçük Kaynarca. Fl-1778 hawn twaqqfet l-ewwel belt ta' Donbass — Pavlovsk. 

Dehret l-ewwel knisja, u sena wara, l-gvern Russu Tsarist iddeċieda li jirriloka hawn 18,408 Grieg mill-Krimea għaliex kienu oppressi mit-Tatari hemmhekk. Sistemazzjoni mill-ġdid tal-Krimea tal-Griegi kienet immexxija minn Injazju Metropolitan, li l-belt kienet imsemmija għalih għal żmien twil wara. Mid-29 ta' Settembru 1779, il-belt ħadet l-isem kurrenti — Mariupol.

Għal żmien twil, din il-belt kienet post esklussiv tal-Griegi ta' residenza, u żviluppat bħala ċentru ewlieni fil-kummerċ u tas-sajd. Fis-seklu 19 il-belt saret iċ-ċentru ta' Mariupol Uezd — unità amministrattiva tal-Imperu Russu. Tard fis-seklu 19 ġew mibnija port (fid-29 t'Awwissu 1889) u l-ferrovija-triq (1882), li għaqqdet lil Mariupol mar-reġjuni ewlenin tal-pajjiż. Bdiet tiġi żviluppata industrija tal-metall (pajpijiet) "Nikopol-Mariupol" li nbniet fl-1 ta' Frar 1897, u l-impjant tal-ħadid u azzar "Russu Providence" li nbena fl-1899, u issa dawn iż-żewġ fabbriki huma parti mix-"Xogħlijiet tal-Ħadid u Azzar ta' Illich". Sal-1920, il-belt saret waħda mill-akbar ċentri metallurġiċi tal-istat. Ġiet stabbilita bħala Qawwa Sovjetika fit-30 ta' Diċembru 1917, f'rewwixta armata li, iżda, ma kien hemm l-ebda diżgrazzja. Mis-7 ta' Marzu 1923 sas-27 ta'  Frar 1932, il-belt saret iċ-ċentru ta' Mariupol Okrug — unità amministrattiva tas-SSR Ukrena, u mis-17 ta' Lulju 1932 saret parti mir-reġjun ta' Donetsk (qabel il-gwerra kienet imsejħa bħala r-"Reġjun ta' Stalin"). 

Matul il-perjodu Sovjetiku, il-belt ta' Mariupol żviluppat sew: il-popolazzjoni tal-belt żdiedet aktar minn għaxar darbiet; dehru l-ewwel skyscrapers; it-trasport ġewwa l-belt (trammijiet u trolleybuses);  inħolqu industriji ġodda, inklużi l-pjanti metallurġiċi "Azovstal" (11 t'Awsissu 1933); l-Impjant Kimiku "Markokhim" (27 ta' Settembru 1935) u l-bini tal-magna tal-pjanti "Azovmash" (28 t'April 1958). Il-belt ġarrbet ħafna telf bħala riżultat ta' Holodomors 1921—1922, 1932—1933, 1946—1947; ir-ripressjonijiet ta' Stalin fl-1933 u l-1937; il-ġenoċidju tal-poplu Grieg mill-NKVD fl-1937; matul it-Tieni Gwerra Dinjija, u l-okkupazzjoni tal-belt min-Nazisti 1941—1943. Madankollu, il-poplu ta' Mariupol sofra l-qerda ta' fabbriki u kwartieri residenzjali tal-belt matul il-gwerra. Mit-22 t'Ottubru 1948 sat-13 ta' Jannar 1989, il-belt kellha isem ġdid — Zhdanov (ad unur il-mexxej politiku Sovjetiku Andrei Zhdanov).

Issa Mariupol — iċ-ċentru industrijali akbar fil-Baċir Donets - hija l-akbar produttur ta' ħadid fondut u azzar fil-pajjiż. Hawn topera l-akbar binja ta' magna tal-pjanti fl-Ukrajna. Hemm il-teatru tad-drammi, tliet mużewijiet, żewġ universitajiet, gazzetti u stazzjon tax-xandir tat-TV. Mariupol fl-aħħar deċennji qiegħda kontinwament tiffaċċja problemi ekoloġiċi u ekonomiċi.

 Popolazzjoni 
Il-popolazzjoni ta' Mariupol hija ta' 486,856 ruħ (fl-2011), b’għadd meħud mis-subborgi. 

Gruppi etniċi: Ukreni — madwar 48%; Russi — 43%; Griegi — 7%; Belarussi, Lhud, Armeni, Bulgari u popli oħra. 

In-numru massimu tal-popolazzjoni — madwar 550,000 ruħ kienet osservata fl-1992. Il-maġġoranza assoluta (87%) titkellem ir-Russu. Il-lingwa Ukrena tintuża minn inqas minn 10% tal-popolazzjoni (kważi kollha jitkellmu s-Surzhik — taħlita ta' lingwa Russa u Ukrena). 

Karatteristiċi distintivi tal-belt huma l-lingwa Griega lokali (Griegi Azov): lingwa Rumajka (Grieg Ellenika) u lingwa Urum (Grieg-Tatar). Madwar 2% tal-popolazzjoni titkellem il-lingwa Griega lokali.

 Industrija 
Il-belt għandha numru kbir ta' intrapriżi industrijali kbar, inkluż l-akbar intrapriża f'Donbass — "Xogħlijiet tal-Ħadid u Azzar ta' Ilich" u "Xogħlijiet Metallurġiċi Azovstal",  impjant ġgant tal-magna tal-pjanti "Azovmash"; tarzna, tal-kimika, tal-ikel u l-industriji tat-tessuti. 

L-akbar kumpaniji tat-trasport huma dawk tal-kummerċ bil-baħar, port, ajruport, l-istazzjon tal-ferrovija, l-istazzjonijiet tax-xarabank u t-trasport bejn l-ibliet (tramm, trolleybus, xarabank, minibuses).

 Diviżjonijiet amministrattivi 
Mariupol huwa maqsum f’erba reġjuni amministrattivi nazzjonali b’popolazzjoni ta' aktar minn 100,000 ruħ. Ir-reġjun ċentrali ta' Zhovtnevy għandu l-akbar popolazzjoni); Illichivsky (imsemmi wara Illich); Ordzhonikidzevsky (imsemmijwara Ordzhonikidze), u Primorsky. Hemm ukoll soluzzjonijiet lokali li huma subordinati għall-awtoritajiet tal-belt: Sartana, Stary Krym u Talakovka.

 Tmexxija tal-belt 
Mariupol hija amministrata mill-Kunsill tal-Belt — parlament lokali li jikkonsisti f'76 deputat. Il-kap tal-Kunsill tal-belt ta'  Mariupol huwa s-Sindku. Mill-1998, is-Sindku ta' Mariupol huwa Yuri Khotlubey. In-numru assolut ta' deputati huma mill-Partit tar-Reġjuni, iżda hemm ukoll membri tal-Partit Komunista, Soċjalista u oħrajn tal-Ukrajna.

 Arkitettura 
Iz-zona ċentrali tikkonsisti prinċiparjament minn ħames binjiiet ta' storja, distretti ġodda residenzjali li huma mibnija bi djar ta' għaxar jew tnax-il blokka. Dawn jinsabu fil-periferija u 'l bogħod mill-industrija. Nofs l-akkomodazzjoni biss hija ppreżentata minn ftit djar kbar. L-ikbar territorju huwa okkupat mill-intrapriżi industrijali.

 Ekoloġija  
Mariupol hija waħda mill-ibliet l-aktar imniġġsa fl-Ukrajna, u dan minħabba n-numru kbir ta' gassijiet industrijali u trab. L-akbar sorsi ta' tniġġis tal-ambjent huma l-impjanti metallurġiċi. Dan jinsab fiz-zona industijali fil-mod tar-riħ milx-xogħlijiet metallurġiċi "Azovstal", dawk mibnija fl-1933 fil-qalba tal-belt, fuq il-kosta tal-Baħar Azov. Barra minn hekk, sors importanti ta' tniġġis huwa eċċess ta' oġġetti perikolużi fil-port.

 Edukazzjoni 
Mariupol għandha żewġ universitajiet tal-istat (l-Universitajiet Statali ta' Mariupol u  ta' Azov Teknika); l-Istitut Navali ta' Azov; madwar 60 skola; diversi kulleġġi u Skejjel Tekniċi.

 Kultura 
Il-belt għandha teatru tad-drama Russa, għadd ta' teatri taċ-ċinema, ċentri ta' divertiment, tliet mużewijiet u swali tal-wirjiet. Jiġu ppubblikati għexieren ta' gazzetti u hemm 4 stazzjonijiet tat-TV. Mariupol huwa wkoll ċentru sportiv fir-reġjun: hemm skola tajba tal-boxing, tal-lotta Griega-Rumana; timijiet tal-futbol, ​​waterpolo u baskitbol li jipparteċipaw fil-kampjonati nazzjonali.

 Gwida għal min iżur il-belt 

L-attrazzjonijiet ewlenin tal-belt ta' Mariupol huma:

Il-Mużew tal-Istorja; il-Mużew tal-Arti (indirizz: Triq Georgievskaya); il-Park "Garden City"; il-Luna Park "Extreme-Park" (indirizz: Vjal Metallurgov); 

il-Pixxina "Neptune" (indirizz: Vjal Metallurgov); il-Kumpless tas-Silġ "Iceberg" (indirizz: Petrovsky Park); il-Kumpless tas-Ski Artifiċjali "Alaska"; bajjiet urbani; 

it-Torri Antik tal-Ilma (indirizz: Triq Varganov), id-djar mal-Ispires u t-Teatru (indirizz: Pjazza Teatralnaya); il-Palazz tal-Kultura "Molodyozhny" (indirizz: Triq Harlampievskaya); 

il-binja tal-Iskola Teknika Industrijali (indirizz: Triq Georgievskaya); il-Grawnds "Illichivets", "Azovstal" u oħrajn; 

Monumenti ta' Vladimir Vysotsky, Arkhip Kuindzhi (imwieled f'Mariupol); Metropolitan Injazju, Taras Shevchenko u wkoll it-Tempji Ortodossi u Musulmani; 

ir-Riservi Naturali "Kamennye Mogily" u "Khomutovskaya Steppe", bil-flora u fawna uniċi u lokali li huma qrib il-belt.

Kodiċi  tat-telefown +380629

Telefown Pulizija — 102; Telefown Kura Medika — 103; Telefown tas-Servizz tas-Salvataġġ — 101; Telefown Amministrazzjoni tal-Belt — 332,240; 

Telefown tal-Konsulat Grieg — 345,384; Telefown Stazzjon tal-Ferrovija — 334,217; Telefown Stazzjon tax-Xarabank — 331, 168; 

Telefown Lukanda "Spartak" — 331,088; Telefown Lukanda "Ewropa" — 530373.

Kategorija:Bliet tal-Ukrajna