UEFA Europa League

Il-UEFA Europa League hi tieni l-ikbar kompetizzjoni Ewropea għall-klabbs tal-futbol wara l-UEFA Champions League. Din hi kompetizzjoni annwali għall-klabbs Ewropej organizzata mill-Unjoni Ewropea tal-Assoċjazzjonijiet tal-Futbol (UEFA). Il-klabbs jikkwalifikaw għal din il-kompetizzjoni bbażat skont il-prestazzjoni tagħhom fil-kampjonat nazzjonali u t-tazzi nazzjonali.

Preċedentament imsejħa bħala t-Tazza UEFA, il-kompetizzjoni, minn Ġunju tal-2009, għall-istaġun tal-futbol 2009–10 bdiet tissejjaħ Europa League, wara li saret bidla fil-format. Għal raġunijiet ta' żammm ta' rekords min-naħa tal-UEFA, l-Europa League u t-Tazza UEFA huma kkunsidrati bħala l-istess kompetizzjoni, bil-bdil fl-isem ikun sempliċement bidla fit-titlu tal-marka.

Il-kompetizzjoni bdiet fl-1971 u postha ħaditu t-Tazza tal-Fieri. Għall-fini ta' rekords, il-UEFA tirrikonoxxi t-Tazza tal-Fieri bħala predeċessur dirett tat-Tazza UEFA. Fl-1999, it-Tazza tat-Tazez Ewropej ġiet abolita u mwaħħda mat-Tazza UEFA. Għall-kompetizzjoni tal-2005–06 ġiet miżjuda l-fażi tal-gruppi għal qabel l-istadju eliminatorju. Il-format il-ġdid tal-2009 se jara t-twaħħid tat-Tazza Intertoto li se jipproduċi format aktar estensiv, b'fażi tal-gruppi ikbar u tibdil fil-kriterji ta' kwalifikazzjoni.

Atlético Madrid ta' Spanja huma attwalment iċ-ċampjins renjanti tal-kompetizzjoni wara li fil-finali tat-12 ta' Mejju 2010 għelbu lill-Ingliżi ta' Fulham, fl-ewwel edizzjoni taħt l-isem il-ġdid tal-UEFA Europa League.

 Storja 

It-Tazza UEFA intlagħbet għall-ewwel darba fl-istaġun 1971–72, bit-tim Ingliż ta' Tottenham Hotspur ikun l-ewwel rebbieħ. Ir-regola ta' 'klabb wieħed għal kull belt', li ntirtet mit-Tazza tal-Fieri, ġiet abolita fl-1975. Il-klabb Ingliż ta' Everton spiċċa r-raba' fil-kampjonat Ingliż u b'hekk seta' jikkwalifika, imma ċċaħdu minn din l-opportunità hekk kif ir-rivali lokali ta' Liverpool kienu wkoll ikkwalifikaw meta spiċċaw it-tieni. Everton appellaw li r-regola kienet inġusta u l-UEFA qablu li jdwaru din id-deċiżjoni.

Il-kompetizzjoni kien tradizzjonalment miftuħa għat-tieni klassifikati fil-kampjonati domestiċi, imma l-kompetizzjoni fl-1999 ġiet magħquda mal-kompetizzjoni preċedenti tal-UEFA, it-Tazza tat-Tazez Ewropej. Minn dakinhar, ir-rebbieħa tat-tazez nazzjonali daħlu wkoll fit-Tazza UEFA. Barra minn hekk, il-klabbs eliminati fit-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni għall-UEFA Champions League u t-timijiet li jispiċċaw fit-tielet post tal-fażi tal-gruppi jkomplu jikkompetu fit-Tazza UEFA. Ammessi f'din il-kompetizzjoni huma wkoll tliet rappreżentanti tal-Fair Play, ħdax-il rebbieħ tat-Tazza Intertoto, u r-rebbieħa ta' xi kompetizzjonijet tal-League Cup.

Ir-rebbieħa jżommu t-trofew għal sena qabel ma jerġgħu jagħtuh lill-UEFA. Wara li jirritornawh lura, il-klabb jirċievi replika tat-trofew oriġinali fi skala ta' erba' kwinti. Ir-regoli jgħidu wkoll li t-trofew oriġinali jingħata lil kwalunkwe klabb li jirbaħ it-Tazza UEFA għal tliet darbiet wara xulxin jew ħames darbiet fl-istorja, minkejja li mill-2008 din għadha ma seħħitx.

Erba' timijiet rebħu t-Tazza UEFA flimkien mal-kampjonat nazzjonali u t-tazza nazzjonali fl-istess sena, b'dawn ikunu IFK Göteborg fl-1982, Galatasaray fl-2000, Porto fl-2003 u CSKA Moscow  fl-2005. Din il-kisba hi magħrufa bħala tripletta li Galatasaray biss irnexxielhom ikompluha bis-Supertazza Ewropea. Aktar minn hekk Ajax u Galatasaray huma l-uniċi żewġ timijiet li rebħu t-tazza mingħajr ma tilfu matul il-kompetizzjoni u kif ukoll Espanyol, li minkejja li spiċċaw finalisti telleifa, waslu sal-finali mingħajr ma jsofru telfa.

Mill-istaġun 2009–10 'il quddiem, il-kompetizzjoni ġiet rinominata għal UEFA Europa League. Il-kompetizzjoni se titwaħħad mat-Tazza Intertoto, kompetizzjoni tat-tielet livell tal-UEFA.

 Trofew 

It-trofew, li jiżen 15-il kg, mingħajr il-mankijiet, huwa poġġut fuq bażi ta' rħama safra. Ġie iddisinjat u maħdum mil-laboratorji Bertoni ta' Milan għall-finali tal-1972 għal spiża ta' 23,000 Ewro. It-trofew juri kif mill-bażi tal-irħama joħorġu grupp ta' plejers li jidhru li qed jisfidaw lil xulxin biex jilħqu l-ballun. Fil-fatt, dawn isostnu t-tazza ottagonali li tirrafigura l-emblema tal-UEFA.

 Format 

Il-format attwali tal-kompetizzjoni ġie adottat għall-istaġun 2004–05. Il-bidla maġġuri kienet l-introduzzjoni ta' fażi tal-gruppi u żewġ rawnds ta' kwalifika minflok waħda. Aktar tibdiliet saru għall-istaġun 2006–07 minħabba li saru tibdiliet fil-format tat-Tazza Intertoto. Mill-bidu tal-istaġun 2009–10, il-UEFA iddeċidiet li tbiddel għal format ta' tnax-il grupp ta' erba' timijiet fit-tieni rawnd minflok il-format preċedenti ta' tmien gruppi u ħames timijiet.

 Formati storiċi 

Il-kompetizzjoni kienet tradizzjonalment turnew ta' eliminazzjoni diretta. Kull konfront kien jintlagħab fuq bażi ta' żewġ partiti, fosthom il-finali wkoll. Mill-1998, il-finali bdiet tintlagħab fuq partita waħda, imma l-konfronti l-oħra baqgħu fuq żewġ partiti.

Qabel l-istaġun 2004–05, it-turnew kien jikkonsisti minn rawnd wieħed ta' kwalifikazzjoni, segwit minn serje ta' rawnds eliminatorji. Is-sittax-il tellief fit-tielet rawnd ta' kwalifika għaċ-Champions League kienu jidħlu fl-ewwel rawnd; aktar tard fil-kors tat-turnew, mat-tim li jkunu salvaw fil-fażijiet suċċessivi jingħaqdu magħhom it-timijiet li jkunu temmew il-fażi tal-gruppi taċ-Champions League fit-tielet post.

Qabel ir-riforma tal-2009, it-Tazza UEFA kienet tibda b'żewġ rawnds ta' kwalifika li jsiru f'Lulju u Awwissu. Parteċipanti li jagħmlu parti mill-assoċjazzjonijiet klassifikati mit-18-il post 'l isfel jidħlu fl-ewel rawnd, waqt li għat-tieni rawnd jipparteċipaw timijiet mill-assoċjazzjonijiet ta' bejn id-9 u t-18-il post. Barra minn hekk, tliet postijiet fl-ewwel rawnd kienu jkunu riservati għar-rebbieħa tal-Fair Play u ħdax-il post fit-tieni rawnd ikunu riservati għar-rebbieħa tat-Tazza Intertoto.

Ir-rebbieħa tar-rawnds ta' kwalifika jissieħbu ma' timijiet mill-assoċjazzjonijiet klassifikati mill-1 sat-13-il post. Barra minn hekk, it-telliefa tat-tielet rawnd ta' kwalifikazzjoni tal-UEFA Champions League jidħlu wkoll f'din il-fażi, waqt li post ieħor jiġi riservat għaċ-ċampjins attwali tal-kompetizzjoni. F'dan l-istadju jkun hemm 80 tim.

Wara l-ewwel rawnd, l-40 tim li jibqgħu fil-kompetizzjoni jiġu mqassmin fi tmien gruppi ta' ħamsa. B'differenza mill-fażi tal-gruppi tal-UEFA Champions League, il-fażi tal-gruppi tat-Tazza UEFA tintlagħab fuq format ta' kollha kontra kulħadd, fejn kull klabb jilgħab żewġ partiti ġewwa daru u tnejn oħra barra minn daru. L-aqwa tliet timijiet ta' kull grupp jipprosegwu għar-rawnd segwenti, fejn magħhom jingħaqdu t-timijiet li jkunu kklassifikaw fit-tielet post fil-gruppi rispettivi tagħhom fil-UEFA Champions League.

Wara l-fażi tal-gruppi jkun hemm il-waqfa tax-xitwa. Minn dan il-punt, il-fażi eliminatorja tkompli b'konfronti abbażi ta' żewġ partiti li jwasslu għall-finali, li tintlagħab fuq grawnd newtrali li jilħaq il-kriterji tal-UEFA għal stadju ta' erba' stilel.

 Riforma għall-istaġun 2009–10 

Mill-istaġun 2009–2010, il-kompetizzjoni ħadet isem ġdid u ssemmiet bħala l-UEFA Europa League.

Format ġdid għall-UEFA Europa League se jiġi introdott għal ċiklu ta' tliet snin, li jibda mill-istaġun 2009–2010. L-ikbar bidla se tkun fażi tal-gruppi bi tnax-il grupp ta' erba' timijiet, minflok tmien gruppi ta' ħamsa.

Anke l-kwalifikazzjoni se titbiddel b'mod sinjifikanti. L-assoċjazzjonijiet ikklassifikati bejn is-7 u d-9 post fil-koeffiċjenti tal-UEFA jibgħatu r-rebbieħa tat-tazza nazzjonali u tliet timijiet oħra għall-kwalifika tal-UEFA Europa League, waqt li l-pajjiżi l-oħra jibgħatu r-rebbieħ tat-tazza nazzjonali u żewġ timijiet oħra, minbarra l-Liechtenstein, l-Andorra u San Marino li minflok se jibgħatu biss r-rebbieħ tat-tazza nazzjonali. Ħafna drabi, it-timijiet l-oħra jkunu l-aqwa timijiet f'kull kampjonat domestiku wara dawk li jkunu kkwalifikaw għall-UEFA Champions League; madanakollu, Franza u l-Ingilterra jidhru li se jkomplu jużaw post minnhom għar-rebbieħ tal-League Cup. Aktar minn hekk, tliet postijiet fl-ewwel mill-erba' rawnds ta' kwalifikazzjoni huma xorta riservati għar-rebbieħa tal-Fair Play. Għall-istaġun inwagurali 2009–2010 dawn il-postijiet se jmorru għal Rosenborg tan-Norveġja, Randers tad-Danimarka u Motherwell tal-Iskozja.

Ġeneralment, aktar mal-assoċjazzjoni tkun għolja fil-koeffiċjenti tal-UEFA, il-klabbs mill-istess assoċjazzjoni jidħlu f'fażi aktar tardiva tal-fażi ta' kwalifika, madanakollu kull tim minbarra ċ-ċampjin kurrenti jrid jilgħab mill-inqas f'rawnd wieħed ta' kwalifika. Barra mit-timijiet imsemmija, 15-il tim ieħor tellief fit-tieni rawnd ta' kwalifika għall-UEFA Champions League jidħlu fir-raba' u l-aħħar stadju ta' kwalifikazzjoni tal-UEFA Europa League, preċedentament magħrfuha bħala l-ewwel rawnd, u l-10 telliefa tat-tielet rawnd ta' kwalifika taċ-Champions League jidħlu direttament fil-fażi tal-gruppi tal-Europa League. It-12-il rebbieħ u 12-il tim klassifikat fit-tieni post jipproċedi għar-rawnd eliminatorju, flimkien ma' tmien timijiet oħra li temmew l-impenji tagħhom fil-fażi tal-gruppi taċ-Champions League fit-tielet post. Il-finalista tellief tat-tazza domestika huwa xorta intitolat li jidħol għall-UEFA Europa League jekk ir-rebbieħ tal-istess tazza jkun ikkwalifika għall-UEFA Champions League.Format tal-kompetizzjoni 2009/10, UEFA.com

 Finali 

†Ir-rebbieħ rebaħ wara l-ħin supplementari*Ir-rebbieħ rebaħ wara l-għoti tal-penalties#Ir-rebbieħ rebaħ wara l-gowl tad-dehebTipa ħoxnaTindika r-rebbieħ f'finali abbażi ta' żewġ legs

Għall-ewwel 25 sena tal-kompetizzjoni, il-finali kienet kontestata fuq żewġ partiti, li jintlagħbu fil-grawnds rispettivi tat-timijiet. Fl-1998, it-tim Taljan ta' Internazionale għeleb lil Lazio fl-ewwel finali li saret fuq bażi ta' konfront wieħed fuq grawnd newtrali, fil-Parc des Princes ta' Pariġi. Tottenham Hotspur rebħu l-finali inawgurali tal-kompetizzjoni fl-1972 meta rebħu lil Wolverhampton Wanderers bi skor aggregat ta' 3–2.

 1972–1977: Finali doppja 

StaġunTim ġewwa daruRiżultatTim barra minn daruStadjuLokalità1971–72 Wolverhampton Wanderers1–2 Tottenham HotspurMolineuxWolverhampton, Ingilterra Tottenham Hotspur1–1 Wolverhampton WanderersWhite Hart LaneLondra, IngilterraTottenham Hotspur rebħu bi skor aggregat ta' 3–21972–73 Liverpool3–0 Borussia MönchengladbachAnfieldLiverpool, Ingilterra Borussia Mönchengladbach2–0 LiverpoolBökelbergstadionMönchengladbach, Ġermanja tal-PunentLiverpool rebħu bi skor aggregat ta' 3–21973–74 Tottenham Hotspur2–2 Feyenoord RotterdamWhite Hart LaneLondra, Ingilterra Feyenoord2–0 Tottenham HotspurDe KuipRotterdam, OlandaFeyenoord rebħu bi skor aggregat ta' 4–21974–75 Borussia Mönchengladbach0–0 TwenteRheinstadionDüsseldorf, Ġermanja tal-Punent Twente1–5 Borussia MönchengladbachDiekman StadionEnschede, OlandaBorussia Mönchengladbach rebħu bi skor aggregat ta' 5–11975–76 Liverpool3–2 Club BruggeAnfieldLiverpool, Ingilterra Club Brugge1–1 LiverpoolOlympiastadionBruges, BelġjuLiverpool rebħu bi skor aggregat ta' 4–31976–77 Juventus1–0 Athletic BilbaoStadio ComunaleTurin, Italja Athletic Bilbao2–1 JuventusSan MamésBilbao, SpanjaSkor aggregat ta' 2–2, Juventus rebħu bir-regola tal-gowls barra minn darhom1977–78 Bastia0–0 PSVStade Armand CesariBastia, Franza PSV3–0 BastiaPhilips StadionEindhoven, OlandaPSV rebħu bi skor aggregat ta' 3–01978–79 Red Star Belgrad1–1 Borussia MönchengladbachStadion Crvena ZvezdaBelgrad, Jugożlavja Borussia Mönchengladbach1–0 Red Star BelgradRheinstadionDüsseldorf, Ġermanja tal-PunentBorussia Mönchengladbach rebħu bi skor aggregat ta' 2–11979–80 Borussia Mönchengladbach3–2 Eintracht FrankfurtBökelbergstadionMönchengladbach, Ġermanja tal-Punent Eintracht Frankfurt1–0 Borussia MönchengladbachWaldstadionFrankfurt, Ġermanja tal-PunentSkor aggregat ta' 3–3, Eintracht Frankfurt rebħu bir-regola tal-gowls barra minn darhom1980–81 Ipswich Town3–0 AZPortman RoadIpswich, Ingilterra AZ4–2 Ipswich TownOlympisch StadionAmsterdam, OlandaIpswich Town rebħu bi skor aggregat ta' 5–41981–82 IFK Göteborg1–0 HamburgNya UlleviGothenburg, Żvezja Hamburg0–3 IFK GöteborgVolksparkstadionHamburg, Ġermanja tal-PunentIFK Göteborg rebħu bi skor aggregat ta' 4–01982–83 Anderlecht1–0 BenficaHeysel StadiumBrussell, Belġju Benfica1–1 AnderlechtEstádio da LuzLiżbona, PortugallAnderlecht rebħu bi skor aggregat ta' 2–11983–84 Anderlecht1–1 Tottenham HotspurConstant Vanden StockBrussell, Belġju Tottenham Hotspur1–1 AnderlechtWhite Hart LaneLondra, IngilterraSkor aggregat ta' 2–2, Tottenham Hotspur rebħu 4–3 wara l-għoti tal-penalties *1984–85 Videoton0–3 Real MadridStadion SóstóiSzékesfehérvár, Ungerija Real Madrid0–1 VideotonSantiago BernabéuMadrid, SpanjaReal Madrid rebħu bi skor aggregat ta' 3–11985–86 Real Madrid5–1 KölnSantiago BernabéuMadrid, Spanja Köln2–0 Real MadridOlympiastadionBerlin tal-Lvant, Ġermanja tal-PunentReal Madrid rebħu bi skor aggregat ta' 5–31986–87 IFK Göteborg1–0 Dundee UnitedNya UlleviGothenburg, Żvezja Dundee United1–1 IFK GöteborgTannadice ParkDundee, SkozjaIFK Göteborg rebħu bi skor aggregat ta' 2–11987–88 Espanyol3–0 Bayer LeverkusenEstadi de SarriàBarċellona, Spanja Bayer Leverkusen3–0 EspanyolUlrich Haberland StadionLeverkusen, Ġermanja tal-PunentSkor aggregat ta' 3–3, Bayer Leverkusen rebħu 3–2 wara l-għoti tal-penalties *1988–89 Napoli2–1 VfB StuttgartStadio San PaoloNapli, Italja VfB Stuttgart3–3 NapoliNeckarstadionStuttgart, Ġermanja tal-PunentNapoli rebħu bi skor aggregat ta' 5–41989–90 Juventus3–1 FiorentinaStadio ComunaleTurin, Italja Fiorentina0–0 JuventusStadio PartenioAvellino, ItaljaJuventus rebħu bi skor aggregat ta' 3–11990–91 Internazionale2–0 RomaSan SiroMilan, Italja Roma1–0 InternazionaleStadio OlimpicoRuma, ItaljaInternazionale rebħu bi skor aggregat ta' 2–11991–92 Torino2–2 AjaxStadio delle AlpiTurin, Italja Ajax0–0 TorinoOlympisch StadionAmsterdam, OlandaSkor aggregat ta' 2–2, Ajax rebħu bir-regola tal-gowls barra minn darhom1992–93 Borussia Dortmund1–3 JuventusWestfalenstadionDortmund, Ġermanja Juventus3–0 Borussia DortmundStadio delle AlpiTurin, ItaljaJuventus rebħu bi skor aggregat ta' 6–11993–94 Casino Salzburg0–1 InternazionaleErnst-Happel-StadionVjenna, Austria Internazionale1–0 Casino SalzburgSan SiroMilan, ItaljaInternazionale rebħu bi skor aggregat ta' 2–01994–95 Parma1–0 JuventusStadio Ennio TardiniParma, Italja Juventus1–1 ParmaSan SiroMilan, ItaljaParma rebħu bi skor aggregat ta' 2–11995–96 Bayern Munich2–0 BordeauxOlympiastadionMunich, Ġermanja Bordeaux1–3 Bayern MunichParc LescureBordeaux, FranzaBayern Munich rebħu bi skor aggregat ta' 5–11996–97 Schalke 041–0 InternazionaleParkstadionGelsenkirchen, Ġermanja Internazionale1–0 Schalke 04San SiroMilan, ItaljaSkor aggregat ta' 1–1, Schalke 04 rebħu 4–1 wara l-għoti tal-penalties *

 1998–preżent: Finali unika 

 Tazza UEFA 

StaġunTim ġewwa daruRiżultatTim barra minn daruStadjuLokalità1997–98 Internazionale3–0 LazioParc des PrincesPariġi, Franza1998–99 Parma3–0 MarseilleStadju LuzhnikiMoska, Russja1999–2000 Galatasaray İstanbul0–0 * ArsenalParken StadiumKopenħagen, Danimarka2000–01 Liverpool5–4 # AlavésWestfalenstadionDortmund, Ġermanja2001–02 Feyenoord3–2 Borussia DortmundDe KuipRotterdam, Olanda2002–03 Porto3–2 † CelticEstadio Olímpico de SevillaSevilla, Spanja2003–04 Valencia2–0 MarseilleNya UlleviGothenburg, Żvezja2004–05 CSKA Moscow3–1 Sporting CPEstádio José AlvaladeLiżbona, Portugall2005–06 Sevilla4–0 MiddlesbroughPhilips StadionEindhoven, Olanda2006–07 Sevilla2–2 * EspanyolHampden ParkGlasgow, Skozja2007–08 Zenit Saint Petersburg2–0 RangersCity of Manchester StadiumManchester, Ingilterra2008–09 Shakhtar Donetsk2–1 † Werder BremenStadju Şükrü SaracoğluIstanbul, Turkija

 UEFA Europa League 

StaġunTim ġewwa daruRiżultatTim barra minn daruStadjuLokalità2009–10 Atlético Madrid2–1 † FulhamHSH Nordbank ArenaAmburgu, Ġermanja2010–11 Porto1–0 BragaAviva StadiumDublin, Irlanda2011–12 Atlético Madrid3–0 Athletic BilbaoLia Manoliu ArenaBukarest, Rumanija

 Rebbieħa 

 Skont il-klabb 

TimRebħietFinali mitlufaSnin tar-rebħietSnin tat-telfiet Juventus311977, 1990, 19931995 Internazionale311991, 1994, 19981997 Liverpool301973, 1976, 2001- Borussia Mönchengladbach221975, 19791973, 1980 Tottenham Hotspur211972, 19841974 Real Madrid201985, 1986- IFK Göteborg201982, 1987- Parma201995, 1999- Porto102003, 2011- Feyenoord201974, 2002- Sevilla202006, 2007- Atlético Madrid202010, 2012- Anderlecht1119831984 PSV101978- Eintracht Frankfurt101980- Ipswich Town101981- Bayer Leverkusen101988- Napoli101989- Ajax101992- Bayern Munich101996- Schalke 04101997- Galatasaray102000- Valencia102004- CSKA Moscow102005- Zenit St. Petersburg102008- Shakhtar Donetsk102009- Athletic Bilbao02-1977, 2012 Espanyol02-1988, 2007 Borussia Dortmund02-1993, 2002 Marseille02-1999, 2004 Wolverhampton Wanderers01-1972 Twente01-1975 Club Brugge01-1976 Bastia01-1978 Red Star Belgrade01-1979 AZ01-1981 Hamburg01-1982 Benfica01-1983 Videoton01-1985 Köln01-1986 Dundee United01-1987 VfB Stuttgart01-1989 Fiorentina01-1990 Roma01-1991 Torino01-1992 Austria Salzburg01-1994 Bordeaux01-1996 Lazio01-1998 Arsenal01-2000 Alavés01-2001 Celtic01-2003 Sporting CP01-2005 Middlesbrough01-2006 Rangers01-2008 Werder Bremen01-2009 Fulham 01-2010 Braga 01-2011

 Skont il-pajjiż 

 Pajjiż Rebħiet Finali mitlufa  9 6  7 5  6 8  6 5  4 2  2 3  2 0  2 0  1 2  1 0  1 0  0 4  0 3  0 1  0 1  0 1

 Referenzi 

 Ħoloq esterni 
 Sit uffiċjali


Europa League