Furjana

Il-Furjana (bl-Ingliż "Floriana") hija msemmija għall-inġinier militari Taljan Pietro Paolo Floriani, mill-belt ta' Maċerata, l-inġinier responsabbli għall-bini tas-swar tal-Furjana. Il-bini tal-Furjana, kien ġie proġettat mill-Gran Mastru Antoine Manoel De Vilhena, fil-fatt din il-belt hi magħrufa wkoll bħala 'Borgo Vilhena' jew 'Città Vilhena'.

Il-popolazzjoni tal-lokalità fl-aħħar tas-sena 2024 huwa ta' 2,066 abitant.

 Etimoloġija 
Il-Furjana għandha l-isem ta’ Pietro Paolo Floriani, inġinier militari Taljan li ddisinja l-Linji tal-Floriana, il-linja ta’ fortifikazzjonijiet madwar il-belt. Bil-Malti, il-belt tissejjaħ Il-Floriana mill-kunsill lokali. Madankollu, hija magħrufa popolarment bħala Il-Furjana, u dan tal-aħħar huwa meqjus bħala l-isem uffiċjali mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti. Sorsi tal-gvern jużaw iż-żewġ varjanti. 

L-isem uffiċjali oriġinali tal-belt kien Borgo Vilhena (jew Subborgo Vilhena) wara l-Gran Mastru António Manoel de Vilhena, iżda l-isem ma baqax jintuża favur Floriana jew Furjana. L-isem Borgo Vilhena issa jintuża bħala titlu, bħalma l-Belt Valletta għandha t-titlu Città Umilissima.

 Storja 
nofs|daqsminuri|Pjazza Sant'Anna fil-Furjana, ca. 1870

L-oriġini tal-Furjana tmur lura għall-1636, meta bdiet il-bini tal-Linji tal-Furjana. Il-linja ta’ fortifikazzjonijiet inbniet barra s-swar tal-Belt Valletta bħala linja difensiva ta’ barra għall-belt kapitali. Il-linji ingħataw l-isem għal Pietro Paolo Floriani, l-inġinier militari Taljan li kien iddisinjahom. Il-fortifikazzjonijiet kienu parzjalment difiżibbli sal-1640, iżda l-kostruzzjoni u l-modifiki komplew matul is-seklu 17 u 18, u tlestew għal kollox fl-1720. 

Iż-żona bejn il-Linji tal-Furjana u l-Front tal-Art tal-Belt Valletta bdiet tinbena fl-1724, meta l-Gran Mastru António Manoel de Vilhena waqqaf is-subborg Borgo Vilhena.

Is-Subborg il-Ġdid 1700-1800

Is-subborg il-ġdid, fl-1746, kien jikkonsisti f’għoxrin blokka residenzjali, li kienu rranġati fuq iż-żewġ naħat ta’ Triq Sant’Anna u wkoll mill-knisja ta’ San Publju li kienet fit-tramuntana taż-żona residenzjali. Sa nofs is-seklu tmintax is-subborg kien għadda minn xi espansjoni, b’Montgomery House mibnija fl-1730 bħala dar tal-kampanja għall-Granmastru ta’ dak iż-żmien. F’dan iż-żmien ukoll, taħt l-ordnijiet tal-Granmastru, inbnew żewġ Istituzzjonijiet Welfare: wieħed kien l-Ospizio (1732) u l-ieħor kien il-Konservatorju (1734). Ġew imqiegħda wkoll il-ġonna tal-Argotti (1741) u kompliet ix-xejra ta’ bini Reliġjuż li jinsab fil-Furjana bil-bini tal-Kappella ta’ San Kalċedonju, iddedikata fl-1743, li saret parti mis-Seminarju l-ġdid fl-1751, (Tonna, 1979) . Ftit wara tpoġġew ukoll erba’ blokki residenzjali ġodda madwar is-Seminarju.

F’dan iż-żmien, il-Kavallieri kienu għadhom fil-kontroll ta’ Malta u kien taħt is-superviżjoni tagħhom li żviluppat il-Floriana. Il-ġonna u l-bini l-ġodda għamlu lill-Furjana subborg spazjuż u attraenti u kuntrast milqugħ mal-bini dens u l-popolazzjoni tal-Belt Valletta. 

Fl-1806, 25 suldat li kienu pparteċipaw fl-ammutinament ta’ Froberg ġew eżegwiti fl-art tal-parati tal-Furjana.

Floriana fi żmien l-Ingliżi
nofs|daqsminuri|Parata tal-Furjana, Ġunju 1878

L-Ingliżi żviluppaw il-Furjana bħala belt ta’ gwarniżjon u matul is-seklu dsatax bnew diversi kwartieri fi ħdanha u ħadu bini kbir għall-użu militari. Kien f’dan il-perjodu li nbnew il-Barrakka ta’ Lintorn, Barracks Casemate u Barracks San Franġisk. F’dan il-perjodu, jiġifieri għall-ħabta tal-1857, inbniet skola u kien hemm ukoll l-iżvilupp ta’ faċilitajiet tal-port tul il-mollijiet fuq iż-żewġ naħat tal-peniżola. 

Fil-bidu tas-seklu għoxrin, ġew stabbiliti diversi ġonna. Dawn kienu r-Rundle (1915), il-Ġonna tal-Kalkara (1927), Luigi Preziosi (1930) u r-Re Ġorġ il-Ħames. Inbnew ukoll il-playing fields u l-isptar.

 Sport 

 Floriana FC ;
 Klabb Dilettanti tal-Futbol Floriana ;
 Floriana Basketball Club ;
 Klabb Boċċi Floriana ;
 Żgħażagħ Stars Hockey Club ;
 Floriana AFC.

Il-Vikings Sailing Club jinsab ukoll fil-Furjana, għalkemm mhux assoċjat mal-Għaqda Sportiva.

 Knisja 
Il-Knisja tal-Furjana hija ddedikata lil San Publju, qaddis Malti, l-ewwel isqof Malti u patrun mhux biss tal-Furjana iżda protettur ta' Malta; dan hu l-istess Publju msemmi fl-istorja tan-nawfraġju ta' San Pawl.

Il-Banda tal-Furjana hi msemmija Socjeta' Filarmonika Vilhena, ad unur tal-fundatur tal-belt, Vilhena.

 Qaddis Patrun 
Għal dawn l-aħħar snin, Pjazza San Publju fil-Furjana, magħrufa aħjar bħala l-Fosos, kien il-post fejn seħħu ħafna avvenimenti storiċi għal Malta, bħal funzjoni ċċelebrata mill-Papa Ġwanni Pawlu II, fejn ġew ibbeatifikati San Ġorġ Preca, Injazju Falzon u Swor Maria Adeodata Pisani.

 Gvern 
xellug|daqsminuri|Ex-arma tal-Furjana, intużat 1993–2006

Il-Furjana hija ċentru amministrattiv ewlieni, li jospita l-Ministeru u d-Dipartiment tal-Edukazzjoni, il-Ministeru għar-Riżorsi u l-Affarijiet Rurali, il-Kwartieri Ġenerali tal-Pulizija u d-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi, l-Uffiċċju tal-Liċenzji u l-Ittestjar, u d-Direttorat tat-Trasport bl-Art ta’ Transport Malta, kif ukoll servizzi finanzjarji oħra. u kumpaniji kummerċjali mifruxa madwar iż-Żona Amministrattiva Kolonjali ta’ Belt-is-Sebħ. L-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika flimkien mad-Dipartiment tal-Kuntratti u l-Awtorità Maltija għall-Ambjent u l-Ippjanar, jinsabu f’żewġ ravelins, Notre Dame u San Franġisk, rispettivament. 

Il-Kunsill Lokali tal-Furjana twaqqaf fl-1993 flimkien mal-kunsilli lokali l-oħra ta' Malta biex jamministraw il-belt. Hija tinsab fi Pjazza Emmanuel S. Tonna.

 Festival 
Il-festival annwali tal-mużika Isle of MTV ilu jsir fil-Furjana mill-2007. 

Il-Floriana hija d-dar tal-Hotel Phoenicia kif ukoll postijiet oħra fejn toqgħod, inklużi boutique hotels.

 Karnival Malti 
Il-Furjana hija x-xena tal-Karnival Malti, li jsir fi Triq Sant’Anna fi Frar li jwassal għar-Randan.

 Popli notevoli 

 Edwin Busuttil, politiku u figura pubblika.
 Oliver Friggieri, awtur, lecturer.
 Henry Frendo, storiku, lecturer.
 Peppi Azzopardi, produttur, Preżentatur tat-TV.
 Michael Frendo, politiku.
 Maria Grech Ganado, kittieb, lecturer.
 Robert Samut, kittieb tal-mużika, tabib.
 Kevin Borg, kantant.
 Mauro Caruana, isqof.
 John Holland, futboler.
 James Aaron Ellul, politiku ġurnalist u kittieb.

 Ġemellaġġ 

  Kerċem (Malta) ;
  Macerata (Italja).

 Referenzi 

Category:Bliet ta' Malta
Kategorija:Furjana