Korfù

Korfù (magħrufa wkoll bħala Kerkira, /korˈʧira/; bil-Grieg: Κέρκυρα o Κόρκυρα, Kérkyra; bil-Latin: Corcyra; bl-Ingliż: Corfu) hija gżira Griega, fil-Baħar Jonju, quddiem ix-xtajta tal-Epiru, fil-konfini ta' bejn il-Greċja u l-Albanija.Trevor Webster (1994). Where to Go in Greece: A New Look. Vol. 1. Settle Press. p. 221. ISBN 9781872876207. Hija maqtugħa mill-Greċja kontinentali permezz ta' fliegu li jvarja fil-wisa' minn 3 sa 25 kilometru u tinkludi l-gżejriet kollha fil-qrib sew tagħha. Il-gżira hija parti mill-unità reġjonali ta' Korfù, u hija amministrata minn tliet muniċipalitajiet mal-gżejjer ta' Othonoi, Ereikoussa, u Mathraki. F'Korfù hemm ukoll l-Università tal-Jonju. Il-gżira għandha erja ta' 613.6 kilometru kwadru, jiġifieri kważi d-doppju tal-erja ta' Malta. Il-belt ewlenija għandha l-istess isem tal-gżira, jiġifieri Korfù u n-nies tal-post isejħulha Kerkira.

Il-gżira għandha rabta sfiqa mal-istorja tal-Greċja mill-bidu tal-mitoloġija Griega, b'bosta battalji u konkwisti. Il-belt antika ta' Korkyra ħadet sehem fil-Battalja ta' Sibota li kienet katalizzatur għall-Gwerra tal-Peloponneżu u skont Tuċidide, kienet l-ikbar battalja navali bejn il-bliet-stat Griegi sa dak iż-żmien. Tuċidide jirrapporta wkoll li Korkyra kienet waħda minn tliet qawwiet kbar tal-Greċja tas-seklu 5 Q.K., flimkien ma' Ateni u Korintu.Thucydides, History of the Peloponnesian War 1.36.3 Il-fdalijiet ta' tempji Griegi antiki u siti arkeoloġiċi oħra tal-belt antika ta' Korkyra nstabu f'Palaiopolis. Il-kastelli Medjevali fil-pożizzjonijiet strateġiċi madwar il-gżira huma wirt tat-taqbid fil-Medju Evu minħabba l-invażjonijiet tal-pirati u tal-Ottomani. Tnejn minn dawn il-kastelli jiddefendu l-belt kapitali tal-gżira, li hija l-unika belt fil-Greċja b'difiża bħal dik. B'hekk, il-belt kapitali ta' Korfù ġiet uffiċjalment iddikjarata bħala Kastropolis ("belt tal-kastelli") mill-gvern Grieg. Minn żmien il-Medju Evu u sas-seklu 17, il-gżira rnexxielha terreżisti lill-Ottomani matul diversi assedji, ġiet rikonoxxuta bħala post strateġiku tal-Istati Ewropej kontra l-Imperu Ottoman u saret wieħed mill-iżjed postijiet iffortifikati fl-Ewropa.Johann Georg Keyssler (1760). Travels Through Germany, Bohemia, Hungary, Switzerland, Italy, and Lorrain: Giving a True and Just Description of the Present State of Those Countries …. G. Keith. p. 54. Il-fortifikazzjonijiet tal-gżira ntużaw mill-Venezjani bħala difiża kontra l-wasla tal-Ottomani fil-Baħar Adrijatiku. Eventwalment Korfù spiċċat taħt idejn il-Brittaniċi wara l-Gwerer Napoleoniċi, u mbagħad ġiet ċeduta lill-Greċja mill-gvern Brittaniku flimkien mal-kumplament tal-gżejjer tal-Istati Uniti tal-Gżejjer tal-Jonju. L-unifikazzjoni mal-Greċja moderna ntemmet fl-1864 taħt it-Trattat ta' Londra. F'Korfù oriġinat l-Akkademja tal-Jonju, l-ewwel università tal-istat tal-Greċja moderna, u ġie stabbilit in-Nobile Teatro di San Giacomo di Corfù, l-ewwel teatru Grieg u teatru tal-opri tal-Greċja moderna. L-ewwel gvernatur tal-Greċja indipendenti wara r-rivoluzzjoni tal-1821, il-fundatur tal-istat tal-Greċja moderna, u diplomatiku Ewropew ewlieni Ioannis Kapodistrias twieled f'Korfù.

Fl-2007, iċ-ċentru storiku tal-belt ta' Korfù tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, fuq rakkomandazzjoni tal-ICOMOS. Is-samit tal-1994 tal-Unjoni Ewropea sar f'Korfù. Il-gżira hija destinazzjoni turistika popolari.Duncan Garwood, Mediterranean Europe, 2009.Russell King, John Connell, Small worlds, global lives: islands and migration, 1999.

 Isem 
L-isem bil-Grieg, Kerkyra jew Korkyra, huwa marbut ma' żewġ divinitajiet setgħana tal-ilma: Posejdone, l-alla tal-baħar, u Asopos, xmara Griega importanti tal-Greċja kontinentali. Skont il-mitoloġija, Posejdone sar iħobb lin-ninfea sabiħa Korkyra, bint Asopos u n-ninfea tax-xmara  Metope, u ħatafha. Posejdone ħa lil Korkyra fuq il-gżira ta' Korfu li dak iż-żmien kien għad ma għandhiex isem, u semmiha għaliha: Korkyra, li gradwalment evolviet għal Kerkyra (Doriku). Kellhom wild imsejjaħ Phaiax, u l-abitanti tal-gżira ssemmew għalih Phaiakes, bil-Latin Phaeaciani. Fil-fatt Korfu ġiet imlaqqma bħala l-gżira tal-Phaeaciani.

L-isem ta' Korfù, verżjoni bit-Taljan tal-Biżantin Κορυφώ (Koryphō), li tfisser "il-belt tal-qċaċet", oriġina mill-Grieg Biżantin Κορυφαί (Koryphai), li tfisser qċaċet), b'referenza għaż-żewġ qċaċet ta' Palaio Frourio.

 Ġeografija 
xellug|daqsminuri|Mappa ta' Korfù. Il-gżejriet tal-madwar tagħha ta' Ereikoussa, Othoni u Mathraki, u Paxos u Antipaxos fix-Xlokk.
It-tarf tal-Grigal ta' Korfù tinsab ftit lil hinn mill-kosta ta' Sarandë, l-Albanija, isseparata minn stretti ta' bejn 3 u 23 km (2-14-il mil). In-naħa tax-Xlokk tal-gżira tinsab lil hinn mill-kosta ta' Thesprotia, il-Greċja. L-għamla tal-gżira hija simili għal minġell (drepanē, δρεπάνι), u ġiet deskritt b'dan il-mod fil-qedem: in-naħa konkava, bil-belt u l-port ta' Korfù fin-nofs, tinsab lejn in-naħa tal-kosta Albaniża. L-erja tal-gżira hija madwar 592.9 kilometru kwadru, b'tul ta' 64 kilometru (40 mil), u bl-ikbar wisa' ta' madwar 32 kilometru (20 mil).

Żewġ ktajjen muntanjużi għoljin u ddefiniti sew jaqsmu l-gżira fi tliet distretti; dak tat-Tramuntana huwa muntanjuż, dak ċentrali huwa mmewweġ, u dak tan-Nofsinhar huwa baxx. L-iżjed importanti miż-żewġ ktajjen muntanjużi, Pantokrator (Παντοκράτωρ – is-Setgħan) testendi mil-Lvant għall-Punent mill-Kap ta' Falacro sal-Kap ta' Psaromita, u l-ikbar elevazzjoni tagħha hija l-quċċata bl-istess isem.
xellug|daqsminuri|241x241px|Il-Bajja ta' Agios Georgios fil-Majjistral ta' Korfù
It-tieni katina muntanjuża tilħaq il-qofol tagħha fil-muntanja ta' Santi Jeca, jew Santa Decca, kif tissejjaħ minħabba interpretazzjoni ħażina tad-deżinjazzjoni Griega Άγιοι Δέκα (Hagioi Deka), jiġifieri l-Għaxar Qaddisin. Il-gżira kollha, magħmula minn diversi formazzjonijiet tal-ġebla tal-ġir, fiha diversità kbira ta' wċuħ ġeoloġiċi. Il-bajjiet jinsabu f'Agios Gordis, il-Laguna ta' Korission, Agios Georgios, Marathia, Kassiopi, Sidari, Palaiokastritsa u bosta oħrajn. Korfù tinsab qrib il-formazzjoni ġeoloġika tal-qasma ta' Kefalonia; fil-fatt seħħew għadd ta' terremoti.

Il-kosta ta' Korfù testendi għal 217-il kilometru (135 mil) u tinkludi l-kapi; l-ogħla punt hija l-muntanja Pantokrator (911-il metru (2,989 pied)); u t-tieni l-ogħla punt hija l-muntanja Stravoskiadi (849 metru (2,785 pied)). Fost il-kapi u l-promontorji hemm Agia Aikaterini, Drastis lejn it-Tramuntana, Lefkimmi u Asprokavos lejn ix-Xlokk, u Megachoro lejn in-Nofsinhar. Hemm ukoll żewġ gżejjer lejn il-punt ċentrali ta' Gouvia u l-Bajja ta' Korfù, li testendi tul il-biċċa l-kbira tax-xatt tal-Lvant tal-gżira; dawn huma magħrufa bħala l-Gżira ta' Lazzarett u Ptychia (jew Vido).

 Gżejjer ta' Dijapontija 
Il-Gżejjer ta' Dijapontija (bil-Grieg: Διαπόντια νησιά) jinsabu fil-Majjistral ta' Korfù, xi sitt kilometri 'l bogħod u madwar 40 kilometru mill-kosta tal-Italja. Il-gżejjer prinċipali huma Othonoi, Ereikoussa u Mathraki.

 Gżira ta' Lazzarett 
Il-Gżira ta' Lazzarett, li qabel kienet magħrufa bħala l-gżira ta' San Dimitri, tinsab 1.1 kilometru mill-kosta tax-Xlokk ta' Korfù; il-gżira għandha erja ta' 7.1 ettari u taqa' taħt l-amministrazzjoni tal-Organizzazzjoni Turistika Nazzjonali Griega. Matul it-tmexxija Venezjana fil-bidu tas-seklu 16, inbena monasteru fuq il-gżejra kif ukoll leprosarju jew lazzarett li ġie stabbilit iktar 'il quddiem, u li wassal għall-isem attwali. Fl-1798, matul l-okkupazzjoni Franċiża, il-gżejra ġiet okkupata mill-flotta Russa-Torka, li użawha bħala sptar militari. Matul il-perjodu tat-tmexxija Brittanika, fl-1814, il-lazzarett reġa' nfetaħ wara li sarulu xi rinnovazzjonijiet, u wara Enosis fl-1864 il-lazzarett reġa' beda jintuża okkażjonalment. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, l-Okkupazzjoni tal-Assi tal-Greċja stabbiliet kamp ta' konċentrament Nażista fuq il-gżejra għall-priġunieri tal-Moviment tar-Reżistenza Grieg, u llum il-ġurnata għad fadal il-binja ta' żewġ sulari li kienet tintuża bħala l-Kwartieri Ġenerali tal-armata Taljana, knisja żgħira, u l-ħajt li miegħu kienu jinqatlu b'tir dawk li kienu jiġu kkundannati għall-mewt.

 Klima 
Korfu għandha klima Mediterranja bi sjuf sħan (Csa fil-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen).
Data klimatika ta' KorfuXaharJanFraMarAprMejĠunLulAwwSetOttNovDiċSenaTemp. għolja rekord °C (°F)20.5
(68.9)22.4
(72.3)26.0
(78.8)28.0
(82.4)33.8
(92.8)38.0
(100.4)43.0
(109.4)40.0
(104.0)37.4
(99.3)31.0
(87.8)25.0
(77.0)22.0
(71.6)43.0
(109.4)Temp. għolja medja °C (°F)13.9
(57.0)14.2
(57.6)16.0
(60.8)19.0
(66.2)23.8
(74.8)28.0
(82.4)30.9
(87.6)31.3
(88.3)27.6
(81.7)23.2
(73.8)18.7
(65.7)15.3
(59.5)21.8
(71.2)Temp. medja ta' kuljum °C (°F)9.7
(49.5)10.3
(50.5)12.0
(53.6)14.9
(58.8)19.6
(67.3)23.9
(75.0)26.4
(79.5)26.3
(79.3)22.7
(72.9)18.4
(65.1)14.3
(57.7)11.1
(52.0)17.5
(63.5)Temp. baxxa medja °C (°F)5.1
(41.2)5.7
(42.3)6.8
(44.2)9.2
(48.6)12.9
(55.2)16.4
(61.5)18.4
(65.1)18.8
(65.8)16.5
(61.7)13.4
(56.1)9.9
(49.8)6.8
(44.2)11.7
(53.1)Temp. baxxa rekord °C (°F)−4.5
(23.9)−4.2
(24.4)−4.4
(24.1)0.0
(32.0)4.6
(40.3)8.7
(47.7)10.0
(50.0)11.3
(52.3)7.2
(45.0)2.8
(37.0)−2.2
(28.0)−2.0
(28.4)−4.5
(23.9)Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri)136.6
(5.38)124.6
(4.91)98.1
(3.86)66.7
(2.63)37.0
(1.46)14.1
(0.56)9.2
(0.36)19.0
(0.75)81.3
(3.20)137.7
(5.42)187.4
(7.38)185.6
(7.31)1,097.3
(43.20)Medja ta' jiem bix-xita16.114.614.512.98.04.92.33.47.011.815.717.5128.7Umdità relattiva medja (%)75.474.373.472.869.563.460.062.270.474.677.577.270.7Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar117.7116.8116.0206.5276.8324.2364.5332.8257.1188.9133.5110.92,545.7Sors 1: Is-Servizz Meteoroloġiku Nazzjonali EllenikuSors 2: NOAA (temperaturi estremi u sigħat ta' xemx fl-1961-1990)

 Sit ta' Wirt Dinji 
nofs|daqsminuri|566x566px|Veduta panoramika ta' partijiet miċ-ċentru storiku tal-belt ta' Korfù mill-Fortizza l-Antika. Fuq ix-xellug hemm il-Bajja ta' Garitsa u l-port ta' Korfù jidher fuq nett lejn il-lemin. Fin-nofs lejn quddiem tidher il-Pjazza ta' Spianada.
Iċ-ċentru storiku tal-belt ta' Korfù ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju tal-għażla wieħed tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

 Referenzi 
Kategorija:Gżejjer Jonji
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Gżejjer Mediterranji
Kategorija:Greċja
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Greċja