Japok

Category:Didelphimorphia

Il-Japok jew l-Opossum tal-ilma, magħruf xjentifikament bħala Chironectes minimus, huwa mammiferu marsupjal l-uniku membru tal-ordni Chironectes, ikklassifikat fit-tribù Didelphini, tal-familja Didelphidae (didelfidu), fl-ordni Didelphimorphia (didelfimorfju), nattiv tal-kontinenti Amerikani mifrux fin-Nofsinhar tal-kontinent tal-Amerika ta' fuq, fl-Amerika ċentrali u fit-Tramuntana tal-kontinent tal-Amerika ta' isfel, b'xi popolazzjonijiet iżolati li jinsabu lejn ix-xlokk tal-istess kontinent.

Dan l-opossum huwa marsupjal li huwa addattat għall-ħajja semi-akwatika (addattat għal ħajja fuq l-art kif ukoll fl-ilma), huwa uniku fost il-marsupjali billi meta jħossu mhedded jaħrab fl-ilma, li huwa ambjent addattat ħafna għal din l-ispeċi.

Deskrizzjoni
Ġeneralment l-Opossum tal-ilma jkollu l-pil fin u folt, irħamat ta' lewn griż bl-iswed. Il-Japok adult jikber bejn 27 u 40 ċentimetru, id-denb li jkun ġeneralment ftit itwal mill-ġisem ikun minn 31 sa 43 ċentimetru.

Il-marsupju huwa partikolarità interessanti fil-fiżjoloġija tal-Japok. Dan huwa preżenti u ferm żviluppat kemm fil-mara kif ukoll fir-raġel. Fiż-żewġ sessi ukoll dan il-marsupju huwa mgħammar b'muskolu sabiex ikun jista' jingħalaq. Fil-mara,meta jingħalaq lanqas l-arja ma tgħaddi u b' hekk tkun tista' tinżel fl-ilma anke meta jkollha l-frieħ. Fir-raġel dan qiegħed hemm biex jipproteġi l-iskrotu ("scrotum") jonkella l-borża fejn ikun hemm it-testikoli u jingħalaq meta dan il-marsupjal ikun qiegħed jiġri jew meta jkun qiegħed taħt l-ilma, għelkemm dan mhuwiex b'saħħtu daqs tal-mara.

Dieta
L-Opossum tal-ilma huwa annimal karnivoru speċjalizzat b'dieta pixxivora, dieta li tikkonsisti prinċipalment minn ħut, gambli u krustaċi tal-ilma ħelu (li dan jaqbad bl-idejn sensittivi tiegħu), għalkemm żrinġijiet, frott u possibilment xi ħaxix tal-ilma, huma inklużi fid-dieta ukoll.  

Distribuzzjoni
Chironectes minimus għalkemm għandu distribuzzjoni vasta ma' bosta pajjiżi huwa marsupjal ikklassifikat bħala mhux komuni jew rari u jiddependi ħafna fuq l-ambjent tax-xmajjar, tal-għadajjar u artijiet misgħtadra ("wetlands"). Il-firxa tal-Japok tibda mill-Messiku fil-kontinent tal-Amerika ta' fuq sa fil-Grigal tal-Arġentina u fix-Xlokk tal-Brażil fil-kontinent tal-Amerika ta' isfel. 

Dan il-marsupjal huwa preżenti fl-Arġentina, fil-Beliże, fil-Bolivja, fil-Brażil, fl-Ekwador, f'El salvador, fil-Gujana, fil-Gujana Franċiża, fil-Gwatemala, fil-Messiku, fin-Nikaragwa, fil-Kolombja, fil-Kosta Rika, fil-Ħonduras, f'Panama, fil-Paragwaj, fil-Peru, fis-Surinam u fil-Venezwela.

Riproduzzjoni
L-Opossum tal-ilma huwa kapaċi jirriproduċi kemm il-darba fis-sena, biss fil-Brażil huwa rrapurtat li ħafna drabi t-twelid isir f' Diċembru u f'Jannar għalkemm xi uħud minn nisa nstabu bil-frieħ żgħar tat-twelid fi Frar ukoll. L-imġiba qabel it-tgħammir tinkludi għaqda akbar jew aktar fil-qrib bejn ir-raġel u l-mara. Ir-raġel jibda jdur madwar il-mara u jiġri warajha l-ħin kollu u l-kuntatt orali mal-ġenitali ġie osservat ta' sikwit. 

Il-boton ġeneralment ikun magħmul minn 1 sa ħamest ifrieħ, ta' 22 ġurnata wara t-twelid jisponta l-ewwel pil, ta' 28 ġurnata toħroġ il-pigmentazzjoni (kulur fil-ġilda) u ta' 34 ġurnata jibdew jidhru il-faxxex fil-pil, tipiċi ta' din l-ispeċi. L-għajnejn jinfetħu ta' 38 ġurnata u ta' 40 ġurnata l-frieħ ikunu kbar wisq għall-marsupju tal-omm u filwaqt li rashom tibqa' dieħla ġewwa ġisimhom tibda ħierġa parti minnu 'l barra. Ħalqhom jinqala' minn mal-beżżula ta' madwar 48 ġurnata, għalkemm xorta waħda jibqgħu jerdgħu l-ħalib, jorqdu ħdejn ommhom fil-bejta u xi kultant jaqbdu ma' dahra.    

Klassifikazzjoni

Ordni Didelphimorphia
Superfamilja Didelphoidea
Familja Didelphidae
Sottofamilja Didelphinae
Tribù Didelphini
Ġeneru Chironectes
Japok jew Opossum tal-ilma, Chironectes minimus
Sottospeċi
Chironectes minimus argyrodytes (Dickey,1928)
Chironectes minimus langsdorffi (Boitard,1845)
Chironectes minimus minimus (Zimmermann,1780)
Chironectes minimus panamensis (Goldman,1914)

Referenzi
Marshall, Larry G. (1978). Mammalian Species No. 109, American Society of Mammalogists, pp 1-6.
Nowak, Ronald M. and Paradiso, John L. (1983). Walker's Mammals of the World Vol.1, 4th edition, The Johns Hopkins University Press, Baltimore and London. 
Gardner, Alfred (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press. ISBN 0-801-88221-4
The Paleobiology Database.

Ħoloq/Linkijiet Esterni
New World Marsupial Specialist Group 1996.Chironectes minimus In: IUCN 2006. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 19 January 2007.
 Animal Diversity Web: informazjoni dwar Chironectes minimus.
Tassonomija tal-Mammiferi.