Arabja Sawdija

L-Arabja Sawdija, l-Arabja Sawdita jew l-Għarbija Sawdija (Għarbi: الْعَرَبِيَّة السُّعُودِيَّة, IPA: [al.ʕa.ra.bij.ja‿s.su.ʕuː.dij.ja], b'ittri Latini: al-Għarabija s-Sagħudija), uffiċjalment magħrufa bħala r-Renju tal-Arabja Sawdija (Għarbi: الْمَمْلَكَة الْعَرَبِيَّة السُّعُودِيَّة, b'ittri Latini: al-Mamlaka l-Għarabija As-Sugħudija), fil-qosor is-Sawdija (Għarbi: السُّعُودِيَّة, b'ittri Latini: as-Sugħudija) hija l-akbar stat Għarbi fl-Asja tal-Punent mill-art fiha madwar 2,250,000 km2 (870,000 mi kw), li tikkostitwixxa l-biċċa l-kbira tal-Peniżola Għarbija u t-tieni l-akbar fid-dinja Għarbija (wara l-Alġerija). Il-pajjiż għandu fruntiera totali ta' 4,272 km mal-Ġordan (731 km) u l-Iraq (811 km) lejn it-tramuntana, il-Kuwajt (221 km) għall-grigal, il-Qatar (87 km), il-Baħrejn u l-Emirati Għarab Magħquda (457 km) lejn il-lvant, l-Oman (658 km) għall-lbiċ, il-Jemen (1,307 km) fin-nofsinhar, il-Baħar l-Aħmar lejn il-punent u l-Golf Persjan lejn il-lvant. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti 16-il miljun ċittadin u 9 miljuni espatrijati addizzjonali reġistrati barranin u 2 miljun immigranti illegali. L-Arabja Sawdija hija t-tieni pajjiż bl-ogħla proporzjon ta' art agrikola bi 80.8% tal-art tal-pajjiż hija li tinħarat skond data mill-Bank Dinji.

Storikament, l-Al Sagħud (familja tas-Sagħud) ħakmu f'Naġd u f'żoni kbar tal-Peniżola Għarbija aktar minn darba, u r-Renju tal-Għarabja Sawdija attwali huwa meqjus bħala prodott u wiret ta' dawk l-entitajiet storiċi. L-ewwel minn dawn l-entitajiet hija l-Imaret id-Dirgħija, li kien imwaqqfa minn Muħammed bin Sagħud meta assuma l-Imaret id-Dirgħija fis-sena 1727, u baqa’ f’postu sakemm il-kap Ibrahim Paxa tal-armata Ottomana beda kampanja biex jeliminaw fis-sena 1816, u seħħew diversi battalji bejnu u Għabdalla bin Sagħud, li l-konklużjoni tagħhom kienet l-assedju ta’ Dirgħija u l-konsenja ta’ Għabdalla innifsu fis-sena 1818 AD. Fl-1824 AD, Turki bin Għabdalla bin Muħammed stabbilixxa stat ġdid ta' Al Sagħud f'Naġd, u ġiegħel Rijad il-kapitali tagħha, u kompliet sakemm ittieħdet il-ħakkiema tal-Imaret Ħa'il, l-Imaret Rijad, inkludiet is-sena 1891, u dak l-istadju jissejjaħ it-"Tieni Stat Sawdi." Aktar tard, fis-sena 1902, iż-żagħżugħ Għabd il-Għażiż  Al Sagħud irkupra l-Imaret Rijad minn idejn Al Raxid, u espandiet il-kontroll tiegħu fuq in-Naġd kollu fl-1921 WK, u kien imsejjaħ is-Saltnet in-Naġd sakemm Għabd il-Għażiż irnexxielu jannnessa r-Renju ta’ Heġaż, għalhekk installa sultan fuqha minbarra s-saltna tiegħu fuq Naġd u l-annessi tiegħu, fix-xahar ta’ Raġab 1344 WH, li jikkorrispondi għal Jannar 1926 WK. Sena wara, biddel titlu separati tiegħu mir-Re ta’ Heġaż u Sultan ta’ Naġd u l-annessi tiegħu għar-Re ta’ Heġaż, Naġd u l-annessi tiegħu, u ż-żoni kkontrollati minnu kienu jissejħu r-Renju ta’ Ħeġaż, Naġd u l-annessi tiegħu. Dan l-isem baqa' sakemm Għabd il-Għażiż unifikat ir-reġjuni kollha li kien ikkontrolla f’entità waħda, u fi nhar il-Ġimgħa ta' Ġumada l-Ewwel 22, 1351 WH, li jikkorrispondi għat-23 ta’ Settembru, 1932 WK, tħabbar isimha “Ir-Renju tal-Għarbija Sawdija.”

Is-Sawdija bħalissa tikkonsisti minn 13-il reġjun amministrattiv, kull reġjun minnu maqsum lil għadd minn governorati, li l-għaddhom ivarja minn reġjun għal ieħor, u l-governorat huwa maqsum f'ċentri li huma amministrattivament marbuta mal-governorat jew l-imara (l-emirat). Fiha l-Moskea s-Sagra, li tinsab f’Mekka, u l-Moskea tal-Profeta f’Medina, li huma meqjusa bħala l-aqdes postijiet  importanti għand il-Misilmin.

Is-Sawdija hija wkoll membru f'Kunsill tal-Kooperazzjoni tal-Golf, Lega tal-Istati Għarab, Ġnus Magħquda, Moviment Mhux Allinjat, Lega Dinjija Islamika, Organizzazzjoni tal-Kooperazzjoni Islamika, Grupp tal-Għoxrin (G20), Fond Monetarju Internazzjonali, Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ, u Organizzazzjoni tal-Pajjiżi Esportaturi taż-Żejt (OPEŻ).

Is-Sawdija tgawdi minn sitwazzjoni politika u ekonomika stabbli ġeneralment. Għandha t-tieni l-akbar riżerva taż-żejt, is-sitt riżerva tal-gass, u l-akbar esportatur taż-żejt mhux raffinat fid-dinja, li tikkostitwixxi kważi 90% tal-esportazzjonijiet. Minbarra r-riżorsi taż-żejt, is-Sawdija tinsab fl-ewwel post f'termini ta' kwantità u valur fit-tmar ta' esportazzjoni, u r-Renju jikklassifika fis-sbatax fost l-akbar ekonomiji tad-dinja. Is-Sawdija hija wkoll meqjusa bħala waħda mill-poteri politikament u ekonomikament influwenti fid-dinja, għax l-istatus Iżlamiku tagħha, ekonomiku il-ġid, il-kontroll tal-prezzijiet taż-żejt u l-provvisti globali tagħha, u l-preżenza kbira tagħha fil-midja rappreżentata minn numru ta' stazzjonijiet bis-satellita, gazzetti elettroniċi, u siti ta' netwerking soċjali.

 Tismija 
L-isem tal-istat huwa attribwit lil Sagħud bin Muħammed bin Muqrin bin Marħan bin Ibrahim bin Musa bin Rabigħa bin Manigħ il-Murejdi, l-Emir tad-Dirgħija, imlaqqam bħala Sagħud il-Kbir. Kienu l-kap tal-fergħa Al Muqrin (familja ta’ Muqrin) minn Al Sagħud (familja ta’ Sagħud), u l-bużnannu lil-familja ħakkiema llum.

Il-poeta, ġenealogu, u storiku Ħamad bin Muħammed bin Lagħbun (m. 1844 WK) kien l-ewwel li sejjaħ iż-żoni taħt il-ħakma ta’ Al Saud “l-Istat Sawdi Ħanafi". L-istoriku Għabdalla bin Ibrahim L-Għaskar mar biex ngħidu li r-raġuni biex għaqqadha hawn mal-iskola Ħanafi setgħet kienet intenzjonata minn “l-istat Ħanafi.” Attribwixxiha lil Wied Ħanifa, jew attribwixxiha lil Bni Ħanifa, jew lil-liġi tolleranti ta’ Ħanafin. Imbagħad l-Ingliżi ġew warajh u bdew jirreferu fil-korrispondenza u r-rapporti tagħhom li bagħtu lill-gvernijiet tagħhom lill-irġiel u lill-forzi affiljati ma' Iben Sagħud bħala l-Awditi jew il-forzi Sawdi.

Fit-12 ta' Ġumada l-Ewwel 1351 WH, li jikkorrispondi għall-10 ta’ Awwissu 1932 WK, saret laqgħa ta’ studjużi, notevoli, rappreżentanti tas-suġġetti tar-Renju, u grupp ta’ ċittadini f’Ta’if. Huma raw il-ħtieġa li jibdlu l-isem tal-istat mir-Renju tal-Ħeġaż u Naġd u l-annessi tiegħu għal isem li juri l-istat bħala unità konsolidata. Għad-dawl tar-riżultati ta’ dik il-laqgħa, l-isem inbidel għar-Renju tal-Għarbija Sawdija (litteralment: Ir-renju tas-Sawdi fuq il-Peniżola Għarbija).

 Diviżjonijiet amministrattivi 
L-Arabja Sawdija hija maqsuma fi 13-il reġjun (Għarbi: مناطق إدارية, manātiq idārija; sing. منطقة إدارية, mintaqa idārija). Ir-reġjuni huma maqsuma aktar f'118-il governorat (Għarbi: محافظات, muħāfadāt; sing. محافظة, muħāfada, "mħarsa"). Dan in-numru jinkludi t-13-il kapital reġjonali, li għandhom status differenti bħala muniċipalitajiet (Għarbi: أمانة, amāna, "emiena") immexxija minn sindki (Għarbi: أمين; amīn, "emin"). Il-governorati huma aktar suddiviżi f'sottogovernorati (Għarbi: مراكز, marākiż; sing. مركز, markaż, "ċentru").

 Ċitazzjonijiet 

 Noti 

 Referenzi 


Kategorija:Dinja Għarbija
Kategorija:Dinja Misilma
Kategorija:Pajjiżi
Kategorija:Lvant Nofsani