Sorċid

Is-Sriċed jew Sorċidi (Soricidae) huma  familja ta' mammiferi sorikomorfi msejħin komunement ġrieden ta' ġeddumhom twil jew ġrieden ta' ħalqhom twil.F'Malta u Għawdex jgħixu żewġ speċi: Crocidura sicula (Ġurdien ta' geddumu twil) u Suncus etruscus (Ġurdien ta' ħalqu twil). Però l-ismijiet bil-Malti mhux dejjem konsistenti u jistgħu jinqalbu jew jintużaw għat-tnejn.) 

 Deskrizzjoni 

Is-sriċed huma mammiferi żgħar li jixbħu l-ġurdien, jiġu mit-talpa u huma karatterizzati b'geddum twil bil-ponta u suf artab u bellusi ta' lewn kannella-griż. Għalkemm minn barra jidher qisu ġurdien b'imnieħru twil, is-sorċid mhuwiex roditur: il-familja tas-sriċed tappartieni għall-ordni tas-sorikomorfi. Is-sriċed għandhom ħames swaba' f'saqjhom waqt li r-rodituri għandhom erbgħa. Ma rridux inħalltuhom mat-Tupaiidae u  Macroscelididae li jappartienu għall-ordnijiet oħra.

Is-sriċed huma żgħar, il-parti l-kbira huma daqs ġurdien. L-ikbar speċi hi dik tas-Suncus murinus tal-Asja tropikali li huma 15 ċm twal u jiżnu 100 gramma, waqt li l-iżgħar hi dik tas-Suncus etruscus li huma 3.5 ċm twal u jiżnu 2 grammi u li huma l-iżgħar mammiferi ħajjin li nafu bihom.

L-10% tal-massa tas-sriċed hi kkonċentrata f'moħħu, u għalhekk għandu rapport moħħ/massa tal-ġisem relattivament għoli.

 Distribuzzjoni 

Is-sriċed huma mifruxin ma' kważi d-dinja kollha, barra Ginea l-Ġdida, l-Awstralja u New Zealand, waqt li fl-Amerika t'Isfel jgħixu biss fil-parti tat-Tramuntana. Il-familja tas-sriċed fiha xi 376 speċi, ir-raba' l-ikbar numru fost il-mammiferi, wara il-Muridae, Cricetidae u Vespertilionidae.

 Bijoloġija 

Ġeneralment is-sriċed huma annimali tal-art li jieklu ż-żerriegħa, insetti, dud u varjetà kbira ta' ikel fil-weraq u l-veġetazzjoni folta, oħrajn jispeċjalizzaw f'li jixxabtu mas-siġar jew jgħixu taħt l-art jew taħt il-borra jew isibu l-ikel mill-ilma.

Għandhom għajnejhom żgħar, imma jisimgħu u jxommu ħafna. Huma attivi żafna u jieklu ħafna, b'metaboliżmu għoli iżjed mis-soltu. Is-sriċed kuljum jieklu kwantità ta' ikel ekwivalenti għal 80-90% tat-toqol ta' ġisimhom. Ma jibernawx.

Waqt li r-rodituri għandhom inċisivi li jibqgħu jikbru matul ħajjithom kollha, snien is-sriċed jittiklulhom il-ħin kollu, problema kbira għalihom għax jitilfu s-snien tal-ħalib qabel jitwieldu u hekk ikollhom sett wieħed biss x'jużaw. 

Is-sriċed jiddefendu t-territorju tagħhom: ikeċċu l-għedewwa u jaċċettaw il-kumpanija biex jgħammru biss. Ħafna jħaffru taħt l-art biex jaħżnu l-ikel jew biex jaħarbu mill-predaturi.

Il-mara tista' twelled għaxar darbiet fis-sena, it-tqala tieħu minn 17 sa 32 jum. Il-mara spiss tibqa' tqila fil-jiem wara li twelled u bil-ħalib matul it-tqala, u l-frieħ jinfatmu meta jitwieled il-boton ta' wara. Is-sriċed għandhom għomor medju ta' bejn 12 u 30 xahar.

Is-sriċed għandhom karatteristiċi mhux tas-soltu għall-mammiferi: xi speċi huma velenużi waqt li oħrjan jużaw l-ekolokazzjoni, kif jagħmlu l-friefet il-lejl u l-balieni bis-snien. Kontra l-parti l-kbira tal-mammiferi, dawn huma mogħnija bl-għadam żigomatiku.

 Tassonomija 

Hemm 376 speċi ta' sriċed f'26 ġeneru, miġburin fi tliet sottofamilji: Crocidurinae, Myosoricinae u Soricinae. Barra minn hekk il-familja fiha wkoll is-sottofamilji estinti Limnoecinae, Crocidosoricinae, Allosoricinae u Heterosoricinae. 

 Familja Soricidae
 Sottofamilja Crocidurinae
 Crocidura
 Diplomeson
 Feroculus
 Paracrocidura
 Ruwenzorisorex
 Scutisorex
 Solisorex
 Suncus
 Sylvisorex
 Sottofamilja Myosoricinae
 Congosorex
 Myosorex
 Surdisorex
 Sottofamilja Soricinae
 Tribù Anourosoricini
 Anourosorex
 Tribù Blarinellini
 Blarinella
 Tribù Blarinini
 Blarina
 Cryptotis
 Tribù Nectogalini
 Chimarrogale
 Chodsigoa
 Episoriculus
 Nectogale
 Neomys
 Nesiotites
 Soriculus
 Tribù Notiosoricini
 Megasorex
 Notiosorex
 Tribù Soricini
 Sorex

 Speċi li jgħixu f'Malta u Għawdex 

 Biblijografija 
 Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4

 Noti 

Kategorija:Sorikomorfi