Elvas

Elvas (pronunzja bil-Portugiż: [ˈɛlvɐʃ]) hija muniċipalità Portugiża, eks belt episkopali u fortizza fil-fruntiera tal-iżjed punt fil-Lvant tal-Portugall ċentrali, li tinsab fid-distrett ta' Portalegre fl-Alentejo. Tinsab madwar 200 kilometru (120 mil) fil-Lvant tal-belt kapitali Liżbona, u madwar tmien kilometri (5.0 mili) fil-Punent tal-fortizza Spanjola ta' Badajoz, qrib il-linja ferrovjarja Madrid-Badajoz-Liżbona. Il-popolazzjoni tal-muniċipalità skont iċ-ċensiment tal-2011 kienet tammonta għal 23,078 ruħ, f'erja ta' 631.29 kilometru kwadru (243.74 mil kwadru). Il-belt innifisha kellha popolazzjoni ta' 16,640 ruħ.

Elvas hija waħda mill-ifjen eżempji ta' użu intensiv tat-trace italienne (forti b'għamla ta' stilla) fl-arkitettura militari, u tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-30 ta' Ġunju 2012.

 Storja 
Elvas tinsab fuq għolja tmien kilometri (ħames mili) fil-Majjistral tax-xmara Guadiana. L-Akkwedott ta' Amoreira li huwa twil sitt kilometri (3.7 mili) jipprovdi l-ilma tajjeb għax-xorb għall-belt; il-kostruzzjoni tiegħu bdiet fil-bidu tas-seklu 15 u tlestiet fl-1622. Għal distanza mhux ħażin jinkludi erba' livelli ta' ħnejjiet sovraimposti, b'għoli totali ta' 40 metru (130 pied).

Elvas inħatfet mill-kontroll tal-Għarab ta' Spanja minn Afonso I tal-Portugall fl-1166 iżda reġgħet inħatfet temporanjament qabel l-okkupazzjoni finali tagħha mill-Portugiżi fl-1226. Fl-1570 saret sede episkopali, id-Djoċesi Kattolika Rumana ta' Elvas, sal-1818. Il-Katidral tal-Assunta huwa Gotiku Aħħari, għandu influwenza Għarbija fl-arkitettura tiegħu, u jmur lura għar-renju ta' Manwel I tal-Portugall (1495-1521).Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Elvas". Encyclopædia Britannica. Vol. 9 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 300.

Il-belt kienet difiża minn seba' bastjuni u ż-żewġ fortijiet ta' Santa Luzia u ta' Nossa Senhora da Graça. Mill-1642 kienet il-fortizza ewlenija fil-fruntiera tan-Nofsinhar tax-xmara Tagus, u rreżistiet l-assedji tal-Ispanjoli fl-1659, fl-1711 u fl-1801.Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Elvas". Encyclopædia Britannica. Vol. 9 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 301. F'Elvas seħħet il-Battalja tal-Linji ta' Elvas fl-1659, li matulha l-gwarniġjon u ċ-ċittadini tal-belt għenu sabiex l-Armata Spanjola tirtira. Il-Franċiżi Napuljoniċi taħt il-Marexxall Junot ħatfuha f'Marzu 1808 matul il-Gwerra Peniżolari, iżda evakwaw f'Awwissu wara l-konklużjoni tal-Konvenzjoni ta' Sintra. Il-fortizza ta' Campo Maior li tinsab 15-il kilometru (9.3 mili) lejn il-Grigal hija magħrufa għall-assedju ta' Napuljun u soljev mill-Brittaniċi taħt il-Marexxall Beresford fl-1811, ġrajja mfakkra f'ballata ta' Sir Walter Scott.

 Sit ta' Wirt Dinji 
daqsminuri|257x257px|L-Akkwedott ta' Amoreira.
Ir-Raħal-Gwarniġjon fil-Fruntiera ta' Elvas u l-Fortifikazzjonijiet tiegħu ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2012. Fl-2013 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".

Is-sit, iffortifikat b'mod estensiv mis-sekli 17 sa 19, jirrappreżenta l-ikbar sistema ffortifikata bi ħniedaq mingħajr ilma fid-dinja. Fi ħdan is-swar tiegħu, ir-raħal fih barrakki u binjiet militari oħra kif ukoll knejjes u monasteri. Filwaqt li r-raħal fih fdalijiet li jmorru lura għas-seklu 10, beda jiġi ffortifikat matul il-Gwerra tar-Ristorazzjoni Portugiża. Il-fortifikazzjonijiet kellhom rwol importanti fil-Battalja tal-Linji ta' Elvas fl-1659. Il-fortifikazzjonijiet ġew iddisinjati mill-Ġiżwit Olandiż Padre João Piscásio Cosmander u jirrappreżentaw wieħed mill-aqwa eżempju eżistenti tal-iskola Olandiża ta' fortifikazzjonijiet fid-dinja. Is-sit jikkonsisti mill-komponenti li ġejjin:

 L-Akkwedott ta' Amoreira, li nbena biex jirreżisti assedji twal.
 Iċ-Ċentru Storiku.
 Il-Forti ta' Santa Luzia u l-mogħdija msaqqfa.
 Il-Forti ta' Nossa Senhora da Graça.
 Il-Forti ta' São Mamede.
 Il-Forti ta' São Pedro.
 Il-Forti of São Domingos.

 Klima 
Data klimatika għal Elvas, temperaturi normali u estremi fl-1971-2000XaharJanFraMarAprMejĠunLulAwwSetOttNovDiċSenaTemp. għolja rekord f'°C (°F)21.0
(69.8)23.0
(73.4)30.8
(87.4)32.0
(89.6)35.0
(95.0)42.5
(108.5)44.0
(111.2)42.0
(107.6)41.5
(106.7)33.0
(91.4)29.2
(84.6)22.0
(71.6)44.0
(111.2)Temp. għolja medja f'°C (°F)13.4
(56.1)15.3
(59.5)18.3
(64.9)20.1
(68.2)23.8
(74.8)29.3
(84.7)33.6
(92.5)33.4
(92.1)29.7
(85.5)23.2
(73.8)17.6
(63.7)14.2
(57.6)22.7
(72.8)Temp. medja kuljum f'°C (°F)8.6
(47.5)10.2
(50.4)12.3
(54.1)14.1
(57.4)17.3
(63.1)21.7
(71.1)25.1
(77.2)24.8
(76.6)22.2
(72.0)17.4
(63.3)12.5
(54.5)9.7
(49.5)16.3
(61.4)Temp. baxxa medja f'°C (°F)3.8
(38.8)5.0
(41.0)6.3
(43.3)8.0
(46.4)10.8
(51.4)14.1
(57.4)16.6
(61.9)16.3
(61.3)14.7
(58.5)11.5
(52.7)7.5
(45.5)5.3
(41.5)10.0
(50.0)Temp. baxxa rekord f'°C (°F)−7.0
(19.4)−5.0
(23.0)−2.0
(28.4)−1.5
(29.3)1.5
(34.7)6.0
(42.8)10.0
(50.0)8.0
(46.4)4.0
(39.2)−1.0
(30.2)−4.5
(23.9)−5.5
(22.1)−7.0
(19.4)Xita medja f'mm (pulzieri)63.1
(2.48)54.6
(2.15)39.6
(1.56)51.2
(2.02)44.0
(1.73)23.6
(0.93)4.8
(0.19)2.6
(0.10)25.6
(1.01)58.6
(2.31)75.1
(2.96)92.6
(3.65)535.4
(21.09)Medja ta' jiem ta' preċipitazzjoni (≥ 0.1 mm)10.99.28.09.38.14.11.31.34.08.99.011.285.3Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar154.3161.8212.1224.6275.4316.2366.6339.2252.2198.6164.8129.42,795.2Sors: Instituto de Meteorologia.

 Parroċċa ċivili 
Amministrattivament, il-muniċipalità hija maqsuma f'seba' parroċċi ċivili magħrufa bħala freguesias:

 Assunção, Ajuda, Salvador u Santo Ildefonso
 Barbacena u Vila Fernando
 Caia, São Pedro u Alcáçova
 Santa Eulália
 São Brás u São Lourenço
 São Vicente u Ventosa
 Terrugem u Vila Boim.

 Ġemellaġġ 

 Badajoz, Extremadura, Spanja.
 Olivenza, Extremadura, Spanja.
 Campo Maior, Alentejo, il-Portugall.

daqsminuri|L-Ewwel Konti ta' Bonfim.

 Nies notevoli 

 Manuel Rodrigues Coelho (għall-ħabta tal-1555-1635); mużiċist tal-orgni u kompożitur Portugiż.
 João de Fontes Pereira de Melo (1780-1856); politiku, ġeneral u gvernatur kolonjali ta' Cabo Verde għal darbtejn.
 José Travassos Valdez, l-Ewwel Konti ta' Bonfim (1787-1862); suldat u statista Portugiż.
 Fortunato José Barreiros (1797-1885); gvernatur kolonjali ta' Cabo Verde u arkitett militari.
 Adelaide Cabete (1867-1935); femminista u repubblikana Portugiża.
 Virgínia Quaresma (1882-1973); radikali bikrija, femminista, ġurnalista omosesswali.
 Sofia Pomba Guerra (1906-1976); femminista, oppożitur tal-gvern tal-Estado Novo fil-Portugall, u attivista fil-movimenti antikolonjali tal-Mozambique u l-Guinea-Bissau.
 José António Rondão Almeida (twieled fl-1945); politiku Portugiż u sindku ta' Elvasa.
 Toni Vidigal (twieled fl-1975), Jorge Vidigal (twieled fl-1978) u André Vidigal (twieled fl-1998); aħwa u plejers tal-futbol tal-Angola.
 Raquel Guerra (twieldet fl-1985); kantanta u attriċi Portugiża.
 Henrique Sereno (twieled fl-1985); eks plejer tal-futbol Portugiż li tul il-karriera tiegħu lagħab 236 logħba mal-klabbs tal-futbol.

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Bliet Ewropej
Kategorija:Portugall
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fil-Portugall