Iżrael

Iżrael, uffiċjalment l-Istat ta' Iżrael (bl-Ebrajk: מְדִינַת יִשְׂרָאֵל; bl-Għarbi: دولة إِسرائيل) huwa demokrazija parlamentari fil-Lvant Nofsani, fuq il-kosta tax-Xlokk tal-Baħar Mediterran. Il-pajjiż imiss mal-Libanu fit-Tramuntana, is-Sirja fil-Grigal, il-Ġordan u ċ-Ċisġordanja fil-Lvant, l-Eġittu u l-Medda ta' Gaża fil-Lbiċ, u l-Golf ta' Aqaba fil-Baħar l-Aħmar fin-Nofsinhar, u jinkludi diversi karatteristiċi ġeografiċi fiż-żona relattivament żgħira tiegħu. Fil-Liġijiet bażiċi, Iżrael jiddefinixxi ruħu bħala Stat Lhudi u Demokratiku.

Il-post taħt il-livell tal-baħar fl-Asja, fil-Lvant Nofsani u fid-Dinja jinsab fil-Wied tal-Ġordan, li jilħaq 430 metru taħt il-livell tal-baħar.

L-istorja ta' Iżrael tibda meta Ġerusalemm titwaqqaf bħala l-kapitali tar-Renju tal-Lhudija, li aktar tard ġiet vassalizzata mill-Imperu Ruman u aktar tard annessa bħala l-Provinċja Primarja tal-Palestina, li aktar tard ġiet taħt il-kontroll Biżantin bħala parti mid-Djoċesi tal-Lvant, aktar tard fis-snin 630. Imbagħad Iżrael inqabad mill-Musulmani li laqqmuha Jund Filastin bħala Provinċja tal-Kaliffat tal-Umajjad, l-Abbasidi u l-Fatimidi, imbagħad fis-seklu 11 mill-ewwel Kruċjata ssir ikkontrollata mir-Renju ta' Ġerusalemm (1099–1187; 1192–129), imbagħad reġa' waqa' taħt il-ħakma Musulmana mas-Sultanat Ajjubid tal-Eġittu (1171–1260a/1341), mas-Sultanat Mamluk (bl-Għarbi: سلطنة المماليك; Salṭanat al-Mamālīk; 1250–1517), fit-22 ta' Jannar 1517 ġie anness mill-Imperu Ruman wara t-Tieni Gwerra Ottomana-Mamluk u sseparata mill-Eġittu u fl-aħħar intrebaħ mill-alleati (ir-Renju Unit u Franza) fl-Ewwel Gwerra Dinjija f'Diċembru 1917 u ġie ddikjarat bħala kolonja Brittanika sal-1 ta' Jannar 1948, meta ġie pproklamat l-Istat ta' Iżrael.

 Etimoloġija 
Wara l-ħolqien tiegħu fl-1948, il-pajjiż adotta formalment l-isem tal-Istat ta' Iżrael (l-Ebrajk: מְדִינַת יִשְׂרָאֵל, Medīnat Yisrā'elⓘ [mediˈnat jisʁaˈʔel]; Għarbi: َسَس َة َس َس: ئِيل, Dawlat Isrāʼīl ,[dawlat ʔisraːˈʔiːl]) wara Oħrajn proposti ġew ikkunsidrati ismijiet, inklużi Land of Israel (Eretz Israel), Ever (mill-antenat Eber), Sijon, u Lhudija, iżda ġew miċħuda. L-isem Iżrael ġie ssuġġerit minn Ben-Gurion u approvat b'vot ta' 6 kontra 3. Fl-ewwel ġimgħat wara t-twaqqif, il-gvern għażel it-terminu Iżraeljan biex jinnomina ċittadin tal-istat Iżraeljan.

L-ismijiet Land of Israel u Children of Israel storikament intużaw biex jirreferu għas-Saltna biblika ta' Iżrael u l-poplu Lhudi kollu rispettivament. L-isem Iżrael (Lhud: Yīsrāʾēl; Settanta Grieg: Ἰσραήλ, Iżrael, "Hu (Alla) jippersisti/jirregola", għalkemm wara Hosegħa 12:4 huwa spiss interpretat bħala "jiġġieled ma 'Alla") jirreferi għall-patrijarka Ġakobb, li, skond il-Bibbja Ebrajka, irċieva l-isem wara li rnexxielha tiġġieled mal-anġlu tal-Mulej. L-eqdem artifact arkeoloġiku magħruf li jsemmi l-kelma Iżrael bħala kollettiv hija l-Merneptah Stele mill-Eġittu tal-qedem (li tmur għall-aħħar tas-seklu 13 QK).

 Storja 
 Preistorja 
Il-preżenza bikrija tal-ominidi fil-Levant, fejn jinsab Iżrael, tmur lura għal mill-inqas 1.5 miljun sena skont is-sit preistoriku ta' Ubeidiya. L-ominidi ta' Skhul u Qafzeh, li jmorru lura għal 120,000 sena ilu, huma wħud mill-ewwel traċċi ta' bnedmin anatomikament moderni barra l-Afrika. Il-kultura Natufian ħarġet fl-għaxar millennju QK, segwita mill-kultura Ghassulian madwar 4,500 QK.

 Età tal-Bronż u Età tal-Ħadid 
daqsminuri|left|Il-Merneptah Stele (seklu 13 QK). Ħafna mill- arkeoloġi bibliċi jittraduċu sett ta' ġeroglifi bħala Iżrael, l- ewwel darba li l- isem jidher fir- rekord.
daqsminuri|left|Il-Lintel ta' Shebna, li jappartjeni għall-qabar ta' qaddej irjali.Siloam, 7 seklu QK
daqsminuri|Is-Scroll tas-Salmi l-Kbir (11Q5), wieħed mid-981 test tar-Rolls tal-Baħar Mejjet huma sett ta' manuskritti antiki Lhud mill-perjodu tat-Tieni Tempju. Ġew skoperti fuq perjodu ta' 10 snin, bejn l-1946 u l-1956, fl-Għerien ta' Qumran ħdejn Ein Feshkha, fuq ix-xatt tat-tramuntana tal-Baħar il-Mejjet Li jmorru mit-3 seklu Q.E.K
L-ewwel referenzi għall-“Kangħanin” u “Kangħan” jidhru fit-testi Eġizzjani u tal-Lvant Qarib (c. 2000 QK); Dawn il-popolazzjonijiet kienu strutturati bħala bliet-stati politikament indipendenti. Matul l-Età tal-Bronż Tard (1550-1200 QK), partijiet kbar ta 'Kanan iffurmaw stati vassalli tar-Renju Ġdid ta' l-Eġittu. Bħala riżultat tal-kollass tal-Bronż Tard, Kanaan waqa' f'kaos u l-kontroll Eġizzjan fuq ir-reġjun waqa'.

Poplu msejjaħ Iżrael jidher l-ewwel fuq il-Merneptah Stele, iskrizzjoni Eġizzjana antika li tmur għal madwar l-1200 QK. L-antenati ta' l-Iżraelin huma maħsuba li kienu jinkludu popli tal-qedem li jitkellmu bil-Semitiku indiġeni f'din iż-żona.  Ir- rakkonti arkeoloġiċi moderni jissuġġerixxu li l- Iżraelin u l- kultura tagħhom ġew mill- popli Kangħanin permezz tal- iżvilupp ta' reliġjon monolatrista—u aktar tard monoteista—iffukata fuq Yahweh. Huma tkellmu forma arkajka tal- Ebrajk, magħrufa bħala Ebrajk Bibliku. Madwar l-​istess żmien, il-​Filistin qagħdu fil-​pjanura tal-​kosta tan-​nofsinhar 

L-arkeoloġija moderna naqset fil-biċċa l-kbira tan-narrattiva fit-Torah u minflok tqis in-narrattiva bħala l-ħrafa nazzjonali tal-Iżraelin. Madankollu, xi elementi ta' dawn it-tradizzjonijiet jidhru li għandhom għeruq storiċi. Hemm dibattitu dwar l-eżistenza l-aktar bikrija tas-Saltji ta' Iżrael u Ġuda u l-firxa u l-qawwa tagħhom. Filwaqt li mhuwiex ċar jekk qatt kienx hemm Renju Unit ta 'Iżrael, l-istoriċi u l-arkeoloġi jaqblu li r-Renju tat-Tramuntana ta' Iżrael kien jeżisti madwar 900 QK u s-Saltna ta' Ġuda madwar is-sena 850 QK Is-Saltna ta' Iżrael kienet l-aktar prospera mit-tnejn u malajr saret qawwa reġjonali, bil-kapitali tagħha fis-Samarija; Matul id-dinastija Omrida, huwa kkontrolla s-Samarija, il-Galilija, il-Wied ta' fuq tal-Ġordan, Sharon, u partijiet kbar tat-Transjordan.

Is-Saltna ta' Iżrael ġiet maħkuma madwar is-sena 720 QK mill-Imperu Neo-Assirja. Is-​Saltna ta' Ġuda, taħt il-​ħakma Davidika bil-​kapitali tagħha f'Ġerusalemm, iktar tard saret stat klijent l-​ewwel ta' l-​Imperu Neo-Assirja u mbagħad ta' l-​Imperu Neo-Babiloniku. Huwa stmat li l-popolazzjoni tar-reġjun kienet madwar 400,000 fl-Età tal-Ħadid II. Fl-587/6 QK. Wara rewwixta f’Ġuda, is- Sultan Nabukodonosor II assedja u qered lil Ġerusalemm u t- Tempju ta' Salamun, xolta s- saltna, u eżilja ħafna mill- elite Lhudija lejn Babilonja.

 Antikità klassika 
daqsminuri|left|Il-Możajk Reḥob (Ebrajk: כשוט רחוב, romanizzat: k'tovet rechov, magħruf ukoll bħala l-Iskrizzjoni Tel Rehov u l-Baraita ta' -Kofini), huwa mużajk mill-aħħar tat-3 sas-6 seklu WK. skopert fl-1973.
Wara li qabad Babilonja fl-539 QK, Ċiru l-Kbir, fundatur tal-Imperu Akemenidi, ħareġ proklama li tippermetti lill-popolazzjoni Lhudija eżiljata terġa' lura lejn Ġuda. Il-bini tat-Tieni Tempju tlesta madwar is-sena 520 QK. L-Akemenidi ħakmu r-reġjun bħala l-provinċja ta' Yehud Medinata. Fl-332 QK, Alessandru l-Kbir tal-Maċedonja rebaħ ir-reġjun bħala parti mill-kampanja tiegħu kontra l-Imperu Akemenidi. Wara mewtu, iż-żona kienet ikkontrollata mill-Imperji Ptolemajk u Seleucid bħala parti minn Coele-Sirja. Matul is-sekli ta' wara, l-Ellenizzazzjoni tar-reġjun ikkawżat tensjonijiet kulturali li waslu fl-ogħla livell matul ir-renju ta' Antjoku IV, li wasslu għar-Rivolta tal-Makkabej tal-167 QK. L-inkwiet ċivili dgħajjef il-gvern Seleucid u fl-aħħar tas-seklu 2 tfaċċa r-Renju Hasmonean semi-awtonomu tal-Lhudija, li eventwalment kiseb indipendenza sħiħa u jespandi f'reġjuni ġirien.

daqsminuri|Veduta tal-Fortizza Masada li tagħti fuq il-Baħar Mejjet, li kienet ix-xena ta' assedju Ruman fl-1 seklu.
daqsminuri|left|Skroll tal-Baħar Mejjet: Profezija ta' Ħabakkuk, Qumran, c. 75 QK

Ir-Repubblika Rumana invadiet ir-reġjun fis-sena 63 QK, l-ewwel ħa l-kontroll tas-Sirja u mbagħad intervjeni fil-Gwerra Ċivili Hasmonean. Il-ġlied bejn il-fazzjonijiet pro-Rumani u dawk favur il-Parti fil-Lhudija wassal għall-installazzjoni ta' Erodi l-Kbir bħala vassall dinastiku ta' Ruma. Fis-sena 6, iż-żona kienet annessa bħala l-provinċja Rumana tal-Lhudija; It- tensjonijiet mal- gvern Ruman wasslu għal serje ta' gwerer Ġudeo- Rumani, li rriżultaw f’qerda mifruxa. L-Ewwel Gwerra Lhudija-Rumana (66-73 AD) irriżulta fil-qerda ta 'Ġerusalemm u t-Tieni Tempju u porzjon konsiderevoli tal-popolazzjoni nqatlet jew imċaqalqa.

It-tieni rewwixta magħrufa bħala r-Rivolta ta' Bar Kochba (132-136 AD) inizjalment ippermettiet lil-Lhud biex jiffurmaw stat indipendenti, iżda r-Rumani għerqu r-ribelljoni b'mod brutali, qerdu u depopolaw il-kampanja tal-Lhudija. Ġerusalemm reġgħet inbniet bħala kolonja Rumana (Aelia Capitolina), u l-provinċja tal-Lhudija ngħatat l-isem ġdid tas-Sirja Palestina. Il- Lhud tkeċċew mid- distretti ta' madwar Ġerusalemm.  Madankollu, kien hemm preżenza żgħira kontinwa Lhudija u l-Galilija saret iċ-ċentru reliġjuż tagħha.

 Antikità tard u żminijiet medjevali 
daqsminuri|200px|It-3 seklu Kfar Bar'am Sinagoga fil-Galilija
daqsminuri|left|150px|Il-Codex Aleppo jew Aleppo Codex (Ebrajk: כֶּתֶר אֲרָם צוֹבָא, Keter Aram Tsova) huwa l-eqdem u l-aktar manuskritt tat-Tanaj, madwar terz jinkludi kważi t-Torah kollha. Il-kodex inkiteb fil-belt ta' Tiberija fl-10 seklu wara Kristu. (madwar 930 A.D.) taħt il-ħakma tal-Kalifat Abbasid
Il-Kristjaneżmu bikri ċċaqlaq il-paganiżmu Ruman fir-4 seklu wara Kristu, b'Kostantin iħaddan u jippromwovi r-reliġjon Nisranija u Teodosju I jagħmilha r-reliġjon tal-istat. Għaddew sensielata' liġijiet li jiddiskriminaw kontra l- Lhud u l- Ġudaiżmu, u l- Lhud kienu ppersegwitati kemm mill- knisja kif ukoll mill- awtoritajiet. Ħafna Lhud kienu emigraw lejn komunitajiet tad-dijaspora li qed jiffjorixxu, filwaqt li fil-livell lokali kien hemm kemm immigrazzjoni Nisranija kif ukoll konverżjoni lokali. F’nofs is-seklu 5, kien hemm maġġoranza Kristjana. Lejn l-aħħar tas-seklu 5, faqqgħu rewwixti Samaritani, li baqgħu għaddejjin sal-aħħar tas-seklu 6 u rriżultaw fi tnaqqis kbir fil-popolazzjoni Samaritana. Wara l-konkwista Sassanid ta' Ġerusalemm u r-rewwixta Lhudija għal żmien qasir kontra Erakliju fis-sena 614 AD, l-Imperu Biżantin ikkonsolida mill-ġdid il-kontroll taż-żona fl-628.

Fis-sena 634-641 AD, il-kalifat Rashidun rebaħ il-Levant. Matul is-sitt sekli li ġejjin, il-kontroll tar-reġjun ġie trasferit bejn il-kalifati Umayyad, Abbasid, Fatimid, u sussegwentement id-dinastiji Seleucid u Ayyubid. Il-popolazzjoni naqset b'mod drammatiku matul il-ftit sekli ta' wara, waqgħet minn madwar 1 miljun matul il-perjodi Rumani u Biżantini għal madwar 300,000 fil-perjodu Ottoman bikri, u kien hemm proċess kostanti ta' Arabizzazzjoni u Iżlamizzazzjoni. It-tmiem tas-seklu 11 ġab miegħu l-Kruċjati, rejds sanzjonati mill-Papa minn kruċjati Kristjani bil-ħsieb li jeħilsu lil Ġerusalemm u l-Art Imqaddsa mill-kontroll Musulmani u jistabbilixxu Stati Kruċjati. L-Ayyubids saqu lura lill-kruċjati qabel ma l-ħakma Musulmana ġiet restawrata bis-sħiħ mis-sultani Mamluk tal-Eġittu fl-1291.

 L-era moderna 
daqsminuri|left|Ramla, ritratt ta' Félix Bonfils qabel l-1885 (1850s aprox).
daqsminuri|Lhud fil-Ħajt tal-Punent fl-1870
Fl-1516, l-Imperu Ottoman rebaħ ir-reġjun u ħakem bħala parti mis-Sirja Ottomana. Saru żewġ inċidenti vjolenti kontra l-Lhud, l-attakki ta' Safed tal-1517 u l-attakki ta' Hebron tal-1517, wara li t-Torok Ottomani keċċew lill-Mamluks matul il-Gwerra Ottomana-Mamluk. Taħt l-Imperu Ottoman, il-Levant kien pjuttost kożmopolitana, b’libertajiet reliġjużi għall-Insara, il-Musulmani u l-Lhud. Fl-1561, is-sultan Ottoman stieden lil Lhud Sefardi li kienu qed jaħarbu mill-Inkwiżizzjoni Spanjola biex joqgħodu u jibnu mill-ġdid il-belt ta' Tiberija.

Taħt is-sistema tal-millieġ tal-Imperu Ottoman, l-Insara u l-Lhud kienu kkunsidrati dhimmi (li tfisser "protetti") taħt il-liġi Ottomana bi skambju għal-lealtà lejn l-istat u l-ħlas tat-taxxa jizya. Is-suġġetti Ottomani mhux Musulmani ffaċċjaw restrizzjonijiet ġeografiċi u tal-istil tal-ħajja, għalkemm dawn mhux dejjem kienu infurzati. Is-sistema tal-millieġ organizzat lil dawk li mhumiex Musulmani f'komunitajiet awtonomi fuq il-bażi tar-reliġjon.

daqsminuri|L-Ewwel Kungress Żjonista (1897) f'Basel, Isvizzera

Il-popolazzjoni Lhudija tal-Palestina mill-ħakma Ottomana sal-bidu tal-moviment Zionist, magħruf bħala l-Ancient Yishuv, kienet tinkludi minoranza u varja fid-daqs. Matul is- seklu 16, komunitajiet Lhud ħadu l- għeruq fl- Erba' Bliet Qaddisa—Ġerusalemm, Tiberija, Ħebron, u Safed—u fl-1697, Rabbi Yehuda Hachasid mexxa grupp ta' 1,500 Lhudi lejn Ġerusalemm. Rewwixta Druze fl-1660 kontra l-Ottomani qerdet lil Safed u Tiberias. Fit-tieni nofs tas-seklu 18, il-Lhud tal-Lvant tal-Ewropa li opponew il-Hasidiżmu, magħruf bħala l-Perushim, stabbilixxew fil-Palestina.

Fl-aħħar tas-seklu 18, ix-xejk Għarbi lokali Zahir al-Umar ħoloq emirat indipendenti de facto fil-Galilija. It-tentattivi Ottomani biex jissottomettu lix-xejk fallew. Wara l-mewt ta' Zahir, l-Ottomani reġgħu ħadu l-kontroll taż-żona. Fl-1799, il-Gvernatur Jazzar Pasha reġġa' attakk fuq Acre mit-truppi ta' Napuljun, u wassal lill-Franċiżi jabbandunaw il-kampanja tas-Sirja. Fl-1834, rewwixta mill-bdiewa Għarab Palestinjani kontra l-konskrizzjoni Eġizzjana u l-politika tat-taxxa ta' Muhammad Ali ġiet imrażżna; L-armata ta' Muhammad Ali rtirat u l-gvern Ottoman ġie stabbilit mill-ġdid bl-appoġġ Brittaniku fl-1840. Ir-riformi Tanzimat ġew implimentati fl-Imperu Ottoman kollu.

L-ewwel mewġa ta' migrazzjoni Lhudija moderna lejn il-Palestina mmexxija mill-Ottomani, magħrufa bħala l-Ewwel Aliyah, bdiet fl-1881, meta l-Lhud ħarbu mill-pogroms fl-Ewropa tal-Lvant. Il-Liġijiet ta' Mejju tal-1882 żiedu d-diskriminazzjoni ekonomika kontra l-Lhud u rrestrinġu fejn setgħu jgħixu. B’reazzjoni, ħa l-forma taż-Żjoniżmu politiku, moviment li fittex li jistabbilixxi stat Lhudi fil-Palestina, biex b’hekk joffri soluzzjoni għall-kwistjoni Lhudija tal-istati Ewropej.

It-Tieni Aliyah (1904-1914) bdiet wara l-pogrom ta' Kishinev; Xi 40,000 Lhudi stabbilixxew fil-Palestina, għalkemm kważi nofs eventwalment telqu. Kemm l-ewwel u t-tieni mewġ ta' immigranti kienu primarjament Lhud Ortodossi. It-Tieni Aliyah inkludiet gruppi Sionisti soċjalisti li stabbilixxew il-moviment tal-kibbutz ibbażat fuq l-idea li tiġi stabbilita ekonomija Lhudija separata bbażata esklussivament fuq ix-xogħol Lhudi. Dawk mit-Tieni Aliyah li saru mexxejja tal-Yishuv fid-deċennji ta' wara emmnu li l-ekonomija tas-settlers Lhud m'għandhiex tiddependi fuq ix-xogħol Għarbi. Dan ikun sors dominanti ta' antagoniżmu mal-popolazzjoni Għarbija, bl-ideoloġija nazzjonalista l-ġdida ta' Yishuv tiddomina l-ideoloġija soċjalista tagħha. Għalkemm l-immigranti tat-Tieni Aliyah fil-biċċa l-kbira fittxew li joħolqu insedjamenti agrikoli komunali Lhud, Tel Aviv ġiet stabbilita bħala l-ewwel belt Lhudija ppjanata fl-1909. F'dan il-perjodu ħarġu milizzji Lhud armati, l-ewwel waħda kienet Bar-Giora fl-1907. Sentejn wara, l-akbar Hashomer. twaqqfet biex tissostitwiha.

 Mandat Brittaniku fuq il-Palestina 
L-isforzi ta' Chaim Weizmann biex jikseb appoġġ Brittaniku għall-moviment Żjonista fl-aħħar irriżulta fid-Dikjarazzjoni Balfour, li ddikjarat appoġġ Brittaniku għall-ħolqien ta' “dar nazzjonali” Lhudija fil-Palestina. L-interpretazzjoni ta' Weizmann tad-dikjarazzjoni kienet li n-negozjati dwar il-futur tal-pajjiż kellhom isiru direttament bejn il-Gran Brittanja u l-Lhud, bl-esklużjoni tal-Għarab. Fis-snin ta' wara, ir-relazzjonijiet bejn il-Lhud u l-Għarab fil-Palestina ddeterjoraw b'mod drammatiku.

Fl-1918, il-Leġjun Lhudi, prinċipalment voluntiera Żjonisti, għenu fil-konkwista Ingliża tal-Palestina. Fl-1920, it-territorju kien maqsum bejn il-Gran Brittanja u Franza taħt is-sistema tal-mandat, u ż-żona amministrata mill-Ingliżi (inkluż l-Iżrael modern) ingħatat l-isem ta' Mandat Brittaniku tal-Palestina. L-oppożizzjoni Għarbija għall-ħakma Brittanika u l-immigrazzjoni Lhudija wasslet għall-irvellijiet tal-Palestina tal-1920 u l-formazzjoni ta' milizzja Lhudija magħrufa bħala l-Haganah bħala riżultat ta' Hashomer, li minnha l-paramilitari Irgun u Lehi aktar tard infirdu. Fl-1922, il-Lega tan-Nazzjonijiet tat lill-Gran Brittanja l-Mandat għall-Palestina taħt termini li kienu jinkludu d-Dikjarazzjoni Balfour bil-wegħda tagħha lil-Lhud, u b'dispożizzjonijiet simili rigward l-Għarab Palestinjani. Il-popolazzjoni taż-żona kienet prinċipalment Għarbija u Musulmana: il-Lhud kienu jirrappreżentaw madwar 11%, u l-Insara Għarab madwar 9.5% tal-popolazzjoni.

daqsminuri|left|Ein Harod (Ebrajk; עין חרוד) fil-bidu tas-snin għoxrin
daqsminuri|“Lhud u Għarab fi ġlieda iebsa għall-Art Imqaddsa”, artiklu mill-1938
daqsminuri|left|Id-Dar tal-Poplu f'Givat Ada fl-1926
daqsminuri|Pavimentar ta' triq f'Kfar Saba, 1929
daqsminuri|left|Kfar Saba mill-1930
daqsminuri|Pulizija ta' Kfar Saba, 1933
daqsminuri|left|Kfar Saba mill-1936
daqsminuri|Ramat Gan mill-1936
daqsminuri|left|Kfar Saba mill-1938
daqsminuri|Ritratti mill-ajru ta' Ein Harod (Ebrajk; עין חרוד) minn Zoltan Kluger, 1937-1938
daqsminuri|left|Il-Kibbutz ta' Nirim fl-1 ta' Ottubru, 1946

It-Tielet Alija (1919-1923) u r-Raba' Alija (1924-1929) ġabu 100,000 Lhudi addizzjonali fil-Palestina. Iż-żieda tan-Naziżmu u l-persekuzzjoni dejjem tiżdied tal-Lhud fl-Ewropa tas-snin tletin wasslu għall-Ħames Aliyah, b'influss ta' kwart ta' miljun Lhudi. Din kienet waħda mill-kawżi ewlenin tar-Rivolta Għarbija tal-1936-39, li ġiet imrażżna mill-forzi tas-sigurtà Brittaniċi u l-milizzji Żjonisti. Inqatlu diversi mijiet ta' ħaddiema tas-sigurtà Brittaniċi u Lhudija. Inqatlu 5,032 Għarbi, ndarbu 14,760 u nżammu 12,622. Huwa stmat li għaxra fil-mija tal-popolazzjoni Għarbija Palestinjana maskili adulti nqatlu, ndarbu, ntbagħtu l-ħabs jew eżiljati.

L-Ingliżi introduċew restrizzjonijiet fuq l-immigrazzjoni Lhudija lejn il-Palestina bil-White Paper tal-1939. Bil-pajjiżi madwar id-dinja jwarrbu lir-refuġjati Lhud li qed jaħarbu mill-Olokawst, ġie organizzat moviment taħt l-art magħruf bħala Aliyah Bet biex iġib il-Lhud fil-Palestina. Fi tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija, 31% tal-popolazzjoni totali tal-Palestina kienet Lhudija. Ir-Renju Unit sab ruħu jiffaċċja ribelljoni Lhudija minħabba restrizzjonijiet fuq l-immigrazzjoni u kunflitt kontinwu mal-komunità Għarbija dwar il-livelli ta' capping. Il-Haganah ngħaqdet mal-Irgun u Lehi fi ġlieda armata kontra l-ħakma Brittanika. L-Haganah ippruvat ġġib għexieren ta' eluf ta' refuġjati Lhud u superstiti tal-Olokawst lejn il-Palestina bid-dgħajsa fi programm imsejjaħ Aliyah Bet. Il-biċċa l-kbira tal-vapuri ġew interċettati mir-Royal Navy u r-refuġjati tpoġġew f'kampijiet ta' detenzjoni f’Atlit u Ċipru.

daqsminuri|left|Akkomodazzjoni għall-immigranti f'Kfar Saba, 1945

daqsminuri|Mappa tan-NU: "Pjan ta' diviżjoni tal-Palestina b'unjoni ekonomika"

Fit-22 ta' Lulju, 1946, l-Irgun ibbumbardja l-kwartieri ġenerali amministrattivi Brittaniċi għall-Palestina, u qatel 91 persuna. L-attakk kien reazzjoni għall-Operazzjoni Agatha (serje ta' rejds, inkluż wieħed fuq l-Aġenzija Lhudija, mill-Ingliżi) u kien l-aktar fatali dirett kontra l-Ingliżi matul l-era tal-Mandat. Ir-ribelljoni Lhudija kompliet matul l-1946 u l-1947 minkejja l-isforzi miftiehma tal-Armata Brittanika u l-Korp tal-Pulizija Palestinjan biex irażżnuha. L-isforzi Brittaniċi biex jimmedjaw soluzzjoni negozjata mar-rappreżentanti Lhud u Għarab fallew ukoll, peress li l-Lhud ma kinux lesti jaċċettaw xi soluzzjoni li ma kinitx tinvolvi stat Lhudi u ssuġġeriet qsim tal-Palestina fi stati Lhud u Għarab, filwaqt li l-Għarab kienu sod li Stat Lhudi fi kwalunkwe parti tal-Palestina kien inaċċettabbli u li l-unika soluzzjoni kienet Palestina unifikata taħt il-ħakma Għarbija. Fi Frar 1947, l-Ingliżi rreferew il-kwistjoni tal-Palestina lin-Nazzjonijiet Uniti li għadhom kif ġew iffurmati.

Fil-15 ta' Mejju, 1947, l-Assemblea Ġenerali tan-NU ddeċidiet li jinħoloq Kumitat Speċjali "biex jipprepara... rapport dwar il-kwistjoni tal-Palestina." Ir-Rapport tal-Kumitat ippropona pjan biex jissostitwixxi l-Mandat Brittaniku bi "Stat Għarbi indipendenti, Stat Lhudi indipendenti u l-Belt ta' Ġerusalemm l-aħħar li tkun taħt Sistema ta' Trusteeship Internazzjonali." Sadanittant, ir-ribelljoni Lhudija kompliet u laħqet il-quċċata f’Lulju tal-1947, b'serje ta' rejds ta' gwerillieri mifruxa li laħqu l-qofol tagħhom fl-Affair tas-Surġenti, li fiha l-Irgun ħadu żewġ surġenti Ingliżi ostaġġi bħala tentattiv ta' pressjoni kontra l-eżekuzzjoni ppjanata ta' tliet operazzjonijiet tal-Irgun. Wara li twettqu l-eżekuzzjonijiet, l-Irgun qatel liż-żewġ suldati Ingliżi, dendlu ġisimhom mas-siġar, u ħallew booby trap fuq il-post li weġġa’ suldat Ingliż wieħed. L-inċident qajjem rabja kbira fir-Renju Unit. F'Settembru 1947, il-Kabinett Ingliż iddeċieda li jevakwa l-Palestina peress li l-Mandat ma kienx għadu sostenibbli.

Fid-29 ta' Novembru, 1947, l-Assemblea Ġenerali adottat ir-Riżoluzzjoni 181 (II). Il-pjan mehmuż mar-riżoluzzjoni kien essenzjalment dak propost fir-rapport tat-3 ta' Settembru. L-Aġenzija Lhudija, ir-rappreżentant rikonoxxut tal-komunità Lhudija, aċċettat il-pjan, li alloka 55-56% tal-Palestina Mandatorja għal-Lhud. F'dak iż-żmien, il-Lhud kienu madwar terz tal-popolazzjoni u kellhom madwar 6-7% tal-art. L-Għarab kienu jagħmlu l-maġġoranza u kellhom madwar 20% tal-art, bil-bqija f'idejn l-awtoritajiet tal-Mandat jew sidien tal-art barranin. Il-Lega Għarbija u l-Kumitat Għoli Għarbi tal-Palestina ċaħduha fuq il-bażi li l-pjan ta' qsim ipprivileġġa l-interessi Ewropej fuq dawk tal-Palestinjani, u indikaw li kienu se jirrifjutaw kwalunkwe pjan ta' qsim ieħor. Fl-1 ta' Diċembru, 1947, il-Kumitat Għoli Għarbi pproklama strajkta'ta’ tlett ijiem u faqqgħet irvellijiet f'Ġerusalemm. Is-sitwazzjoni wasslet għal gwerra ċivili. Is-Segretarju Kolonjali Arthur Creech Jones ħabbar li l-Mandat Brittaniku kien se jintemm fil-15 ta' Mejju, 1948, u dak iż-żmien l-Ingliżi kienu se jevakwaw. Meta milizzji u gruppi Għarab attakkaw żoni Lhud, huma primarjament iffaċċjaw il-Ħagana, kif ukoll il-gruppi iżgħar Irgun u Lehi. F'April 1948, il-Haganah marret fuq l-offensiva. Bejn l-1947 u l-1949, 750,000 Għarbi Palestinjan ħarbu jew tkeċċew, l-aktar bħala riżultat ta' tkeċċija minn forzi Żjonisti u, aktar tard, Iżraeljani.

 Istat tal-Iżrael 
daqsminuri|left|Ben Gurion (xellug) jiffirma d-Dikjarazzjoni tal-Indipendenza mmexxija minn Moshe Sharett
daqsminuri|Folla li tiċċelebra quddiem il-Mużew ta' Tel Aviv, li jinsab f'16 Rothschild Boulevar
daqsminuri|left|Sala tal-Indipendenza tal-Iżrael, 16 Rothschild Boulevard, Tel Aviv, 2007
daqsminuri|L-Operazzjoni Yebusi kienet waħda mill-operazzjonijiet ta' difiża tal-Gwerra tal-Indipendenza. L-operazzjoni saret fil-limiti tal-belt ta' Ġerusalemm u l-inħawi ta' madwarha, bejn it-22 ta' April u l-4 ta' Mejju, 1948.
daqsminuri|David Ben-Gurion li jiddikjara l-ħolqien ta' Iżrael fl-14 ta' Mejju, 1948	
Fl-14 ta' Mejju, 1948, jum qabel l-iskadenza tal-Mandat Brittaniku, David Ben-Gurion, il-kap tal-Aġenzija Lhudija, iddikjara “l-istabbiliment ta' stat Lhudi f'Eretz-Iżrael”. L-unika referenza fit-test tad-Dikjarazzjoni għall-fruntieri tal-istat il-ġdid hija l-użu tat-terminu Eretz-Iżrael ("L-Art ta' Iżrael").  L-għada, l-armati ta' erba' pajjiżi Għarab – l-Eġittu, is-Sirja, it-Transjordan u l-Iraq – daħlu f'dak li kien il-Mandat Brittaniku tal-Palestina, u bdiet il-Gwerra Għarbija-Iżraeljana tal-1948; Kontinġenti mill-Jemen, il-Marokk, l-Arabja Sawdija u s-Sudan ingħaqdu fil-gwerra. L-iskop apparenti tal-invażjoni kien li jipprevjeni l-istabbiliment tal-istat Lhudi. Il-Lega Għarbija ddikjarat li l-invażjoni kienet immirata biex terġa’ lura l-ordni u tevita aktar tixrid ta' demm.

Wara sena ta' ġlied, ġie ddikjarat waqfien mill-ġlied u ġew stabbiliti fruntieri temporanji, magħrufa bħala l-Linja l-Ħadra. Il-Ġordan annessa dak li sar magħruf bħala x-Xatt tal-Punent, inkluż Ġerusalemm tal-Lvant, u l-Eġittu okkupa l-Medda ta' Gaża. Aktar minn 700,000 Palestinjan tkeċċew jew ħarbu, li bl-Għarbi kienet issir magħrufa bħala n-Nakba (“katastrofi”). L-avvenimenti wasslu wkoll għall-qerda tas-soċjetà, il-kultura, l-identità, id-drittijiet politiċi u l-aspirazzjonijiet nazzjonali tal-maġġoranza tal-popolazzjoni predominantement Għarbija tal-Palestina. Xi 156,000 baqgħu u saru ċittadini Għarab ta' Iżrael.

daqsminuri|left|Kibbutz Nirim. Ritratt mill-ajru mill-arkivju Palmach.
daqsminuri|left|Forzi tal-Operazzjoni Horev ħdejn il-qsim ta' Nitzana
daqsminuri|Konvoj korazzat qabel ma jidħol fis-Sinaj fl-Operazzjoni Horev (1948)
daqsminuri|left|Assalt tas-saqajn u tneħħija ta' pożizzjonijiet f'qafas okkupat ta' sinjali ta' irtir mid-9 Battaljun waqt l-Operazzjoni Horev
daqsminuri|Tlugħ tal-Bandiera tal-Linka fl-10 ta' Marzu, 1949, li timmarka t-tmiem tal-gwerra tal-1948

Iżrael ġie ammess bħala membru tan-NU fil-11 ta' Mejju, 1949. Fl-ewwel snin tal-istat, il-moviment Żjonista Laburista mmexxi mill-Prim Ministru David Ben-Gurion iddomina l-politika Iżraeljana. L-immigrazzjoni lejn l-Iżrael matul l-aħħar tas-snin 40 u l-bidu tas-snin 50 kienet assistita mid-Dipartiment tal-Immigrazzjoni Iżraeljan u l-Mossad LeAliyah Bet (lit. "Istitut għall-Immigrazzjoni B"), sponsorjati minn organizzazzjoni mhux governattiva. Dawn tal-aħħar ħadu sehem f'operazzjonijiet klandestini f'pajjiżi, partikolarment fil-Lvant Nofsani u l-Ewropa tal-Lvant, fejn il-ħajja tal-Lhud kienet maħsuba li kienet fil-periklu u l-ħarba kienet diffiċli. Il-Mossad LeAliyah Bet ġiet xolta fl-1953. L-immigrazzjoni saret skont il-Pjan ta' Miljun. Xi immigranti kellhom twemmin Żjonista jew ġew ifittxu l-wegħda ta' ħajja aħjar, filwaqt li oħrajn marru biex jaħarbu mill-persekuzzjoni jew ġew imkeċċija.

daqsminuri|Skola fi Sderot, kmieni fis-snin ħamsin

Influss ta' superstiti tal-Olokawst u Lhud minn pajjiżi Għarab u Musulmani lejn Iżrael matul l-ewwel tliet snin żied in-numru ta' Lhud minn 700,000 għal 1,400,000. Sal-1958, il-popolazzjoni kienet żdiedet għal żewġ miljuni. Bejn l-1948 u l-1970, madwar 1,150,000 refuġjat Lhudi rrisistemaw fl-Iżrael.  Xi immigranti ġodda waslu bħala refuġjati u kienu miżmuma f'kampijiet temporanji magħrufa bħala ma'abarot; Sal-1952, aktar minn 200,000 ruħ kienu jgħixu f'dawn l-ibliet tat-tinda. Il-Lhud ta' oriġini Ewropea ħafna drabi kienu trattati b'mod aktar favorevoli mil-Lhud mill-pajjiżi tal-Lvant Nofsani u l-Afrika ta' Fuq: unitajiet ta' akkomodazzjoni riżervati għal dawn tal-aħħar ta' spiss kienu riallokati għal dawk tal-ewwel, u għalhekk il-Lhud reċentement waslu minn artijiet Għarab ġeneralment spiċċaw joqogħdu aktar fit-tul f'kampijiet ta' tranżitu. Matul dan il-perjodu, l-ikel, il-ħwejjeġ u l-għamara ġew razzjonati f'dak li sar magħruf bħala l-perjodu tal-awsterità. Il-ħtieġa li tiġi solvuta l-kriżi wasslet lil Ben-Gurion biex jiffirma ftehim ta' riparazzjoni mal-Ġermanja tal-Punent li qanqal protesti tal-massa minn Lhud rrabjati għall-idea li Iżrael jista' jaċċetta kumpens monetarju għall-Olokawst.

Matul is-snin ħamsin, Iżrael kien spiss attakkat minn fedayeen Palestinjani, kważi dejjem immiraw lejn iċ-ċivili, l-aktar mill-Medda ta' Gaża okkupata mill-Eġizzjani, li wasslu għal diversi operazzjonijiet ta' ritaljazzjoni Iżraeljani. Fl-1956, ir-Renju Unit u Franza ppruvaw jerġgħu jieħdu l-kontroll tal-Kanal ta' Suez, li l-Eġittu kien nazzjonalizza. L-imblokk kontinwu tal-Kanal ta' Suez u l-Istrett ta' Tiran għat-tbaħħir Iżraeljan, flimkien ma' żieda fl-attakki tal-fedayeen kontra l-popolazzjoni tan-Nofsinhar ta' Iżrael u dikjarazzjonijiet Għarab reċenti ta' theddid, wasslu lill-Iżrael biex jattakka l-Eġittu. L-Iżrael ingħaqad ma' alleanza sigrieta mar-Renju Unit u Franza u invada l-Peniżola tas-Sinaj fil-Kriżi ta' Suez, iżda kien ippressat min-NU biex jirtira bi skambju għal garanziji tad-drittijiet tan-navigazzjoni Iżraeljani. Il-gwerra rriżultat fi tnaqqis sinifikanti fl-infiltrazzjoni tal-fruntiera Iżraeljana.

Mill-1964, il-pajjiżi Għarab, imħassba dwar il-pjanijiet Iżraeljani li jiddevjaw l-ilmijiet tax-Xmara Ġordan lejn il-pjanura tal-kosta, kienu qed jippruvaw jiddevjaw l-ilma prinċipali biex iċaħħdu lill-Iżrael mir-riżorsi tal-ilma, u kkawżaw tensjonijiet bejn Iżrael minn naħa, u s-Sirja u l-Libanu. fuq l-oħra. Nazzjonalisti Għarab immexxija mill-President Eġizzjan Gamal Abdel Nasser irrifjutaw li jirrikonoxxu lill-Iżrael u talbu għall-qerda tiegħu. Sal-1966, ir-relazzjonijiet bejn l-Iżraeljani u l-Għarab kienu marru għall-agħar sal-punt li nqalgħu battalji bejn il-forzi Iżraeljani u Għarab.

daqsminuri|left|il-gwerra sitt ijiem
daqsminuri|Tankijiet Iżraeljani javvanzaw fuq l-Għoljiet tal-Golan. Ġunju 1967
daqsminuri|left|Ġlied fl-Għolja tal-Mmunizzjon matul il-Gwerra tas-Sitt Ijiem.
daqsminuri|Moshe Dayan, Yitzhak Rabin u Uzi Narkis fil-Bieb tal-Iljun. Mil-lemin għax-xellug: il-Kap tal-Persunal Yitzhak Rabin, il-Ministru tad-Difiża Moshe Dayan u l-Ġeneral tal-Kmand Ċentrali Uzi Narkis jidħlu fil-Belt il-Qadima ta' Ġerusalemm mill-Bieb tal-Iljun wara l-Battalja ta' Ġerusalemm
daqsminuri|left|Territorju okkupat mill-Iżrael: qabel il-Gwerra tas-Sitt Ijiem bl-isfar, Wara l-gwerra bl-oranġjo (Il-Peniżola tas-Sinai ġiet ritornata lill-Eġittu fl-1982).

F'Mejju 1967, l-Eġittu kkonċentra l-armata tiegħu ħdejn il-fruntiera ma' Iżrael, keċċa lill-għassa tal-paċi tan-NU, stazzjonati fil-Peniżola tas-Sinaj sa mill-1957, u mblokka l-aċċess ta' Iżrael għall-Baħar l-Aħmar. Stati Għarab oħra mmobilizzaw il-forzi tagħhom. Iżrael tenna li dawn l-azzjonijiet kienu casus belli u nieda attakk preventiv kontra l-Eġittu f'Ġunju. Il-Ġordan, is-Sirja u l-Iraq attakkaw lill-Iżrael. Fil-Gwerra tas-Sitt Ijiem, Iżrael qabad u okkupa x-Xatt tal-Punent mill-Ġordan, il-Medda ta' Gaża u l-Peniżola tas-Sinaj mill-Eġittu, u l-Għoljiet tal-Golan mis-Sirja. Il-​konfini ta' Ġerusalemm ġew estiżi, u nkorporaw Ġerusalemm tal-​Lvant. Il-Linja l-Ħadra tal-1949 saret il-konfini amministrattiva bejn l-Iżrael u t-territorji okkupati.

Wara l-gwerra tal-1967 u r-riżoluzzjoni tat-"Tliet Le" tal-Lega Għarbija, Iżrael iffaċċja attakki minn Eġizzjani fil-Peniżola tas-Sinaj matul il-Gwerra tal-Attrizzjoni tal-1967-1970, u minn gruppi Palestinjani li jattakkaw Iżraeljani fit-territorji okkupati, globalment u fl-Iżrael. L-aktar importanti fost il-gruppi Palestinjani u Għarab kienet l-Organizzazzjoni għall-Ħelsien tal-Palestina (PLO), stabbilita fl-1964, li inizjalment impenjat ruħha għal "ġlieda armata bħala l-uniku mod biex teħles lill-patrija." Fl-aħħar tas-snin sittin u l-bidu tas-sebgħinijiet, gruppi Palestinjani nedew attakki kontra miri Iżraeljani u Lhud madwar id-dinja, inkluż massakru ta' atleti Iżraeljani fl-Olimpjadi tas-Sajf tal-1972 fi Munich. Il-gvern Iżraeljan wieġeb b'kampanja ta' qtil kontra l-organizzaturi tal-massakru, bumbardament, u attakk fuq il-kwartieri ġenerali tal-PLO fil-Libanu.

Fis-6 ta' Ottubru, 1973, l-armati Eġizzjani u Sirjani nedew attakk sorpriża kontra l-forzi Iżraeljani fil-Peniżola tas-Sinaj u l-Għoljiet tal-Golan, u bdew il-Gwerra ta' Yom Kippur. Il-gwerra ntemmet fil-25 ta' Ottubru b'Iżrael iwarrab il-forzi Eġizzjani u Sirjani iżda jsofri telf kbir. Investigazzjoni interna ħelset lill-gvern mir-responsabbiltà għal fallimenti qabel u matul il-gwerra, iżda r-rabja pubblika ġiegħlet lill-Prim Ministru Golda Meir jirriżenja. F'Lulju tal-1976, ajruplan tal-passiġġieri nħataf fuq titjira minn Iżrael għal Franza minn gwerilli Palestinjani; Commandos Iżraeljani salvaw 102 mill-106 ostaġġ Iżraeljan.

L-elezzjonijiet tal-Knesset tal-1977 immarkaw punt ta' bidla kbira fl-istorja politika Iżraeljana, hekk kif il-partit Likud ta' Menachem Begin ħa l-kontroll tal-Partit Laburista. Aktar tard dik is-sena, il-President Eġizzjan Anwar El Sadat għamel vjaġġ lejn Iżrael u tkellem quddiem il-Knesset f’dak li kien l-ewwel rikonoxximent ta' Iżrael minn kap ta' stat Għarbi. Sadat u Begin iffirmaw il-Ftehim ta’ Camp David (1978) u t-trattat ta' paċi bejn l-Eġittu u l-Iżrael (1979). Bi skambju, Iżrael irtira mill-Peniżola tas-Sinaj u qabel li jidħol f’negozjati dwar l-awtonomija Palestinjana fix-Xatt tal-Punent u l-Medda ta' Gaża.

Fil-11 ta' Marzu, 1978, rejd ta' gwerillieri tal-PLO mil-Libanu wassal għall-Massakru tal-Highway tal-Kosta. Iżrael irrisponda billi nieda invażjoni tan-Nofsinhar tal-Libanu biex jeqred il-bażijiet tal-PLO. Il-biċċa l-kbira tal-ġellieda tal-PLO irtiraw, iżda l-Iżrael kien kapaċi jassigura n-Nofsinhar tal-Libanu sakemm forza tan-NU u l-armata Libaniża setgħu jieħdu l-kontroll. Il-PLO dalwaqt reġgħet bdiet ir-ribelljoni tagħha kontra l-Iżrael, u l-Iżrael wettaq bosta attakki ta' ritaljazzjoni.

Sadanittant, il-gvern ta' Begin ipprovda inċentivi għall-Iżraeljani biex joqgħodu fix-Xatt tal-Punent okkupat, u żied il-frizzjoni mal-Palestinjani hemmhekk. Il-Liġi ta' Ġerusalemm (1980) kienet maħsuba minn xi wħud li jaffermaw mill-ġdid l-annessjoni ta' Ġerusalemm ta' Iżrael fl-1967 b'digriet tal-gvern, u reġgħet bdiet il-kontroversja internazzjonali dwar l-istatus tal-belt. L-ebda leġiżlazzjoni Iżraeljana ma ddefiniet it-territorju ta' Iżrael u l-ebda liġi ma kienet tinkludi speċifikament lil Ġerusalemm tal-Lvant fiha. Fl-1981 l-Iżrael effettivament annessa l-Għoljiet tal-Golan. Diversi mewġiet ta' Lhud Etjopjani emigraw lejn Iżrael mis-snin tmenin, filwaqt li bejn l-1990 u l-1994, l-immigrazzjoni minn stati post-Sovjetiċi żiedet il-popolazzjoni ta' Iżrael bi tnax fil-mija.

Fis-7 ta' Ġunju, 1981, waqt il-Gwerra Iran-Iraq, il-Forza tal-Ajru Iżraeljana qerdet l-uniku reattur nukleari tal-Iraq, li dak iż-żmien kien qed jinbena, sabiex jipprevjeni l-programm tal-armi nukleari tal-Iraq. Wara sensiela ta' attakki tal-PLO fl-1982, Iżrael invada l-Libanu biex jeqred il-bażijiet tal-PLO.

Fl-1992, Yitzhak Rabin sar Prim Ministru wara elezzjoni li fiha l-partit tiegħu sejjaħ għal kompromess mal-ġirien ta' Iżrael. Is-sena ta' wara, Shimon Peres f’isem l-Iżrael u Mahmoud Abbas f’isem il-PLO, iffirmaw il-Ftehimiet ta' Oslo, li taw lill-Awtorità Nazzjonali Palestinjana (PNA) id-dritt li tirregola partijiet tax-Xatt tal-Punent u l-Medda ta' Gaża. Il-PLO għarfet ukoll id-dritt ta' Iżrael li jeżisti u wiegħed li jtemm it-terroriżmu. Fl-1994, ġie ffirmat it-trattat ta' paċi bejn l-Iżrael u l-Ġordan, li għamel il-Ġordan it-tieni pajjiż Għarbi li nnormalizza r-relazzjonijiet ma' Iżrael. L-appoġġ pubbliku Għarbi għall-Ftehimiet ġie mħassra mill-kontinwazzjoni tal-insedjamenti u l-punti ta' kontroll Iżraeljani, u l-kundizzjonijiet ekonomiċi li qed jiddeterjoraw. L-appoġġ pubbliku Iżraeljan għall-Ftehimiet naqas wara l-attakki suwiċida Palestinjani. F’Novembru tal-1995, Yitzhak Rabin kien maqtul minn Yigal Amir, Lhudi tal-lemin estrem li oppona l-Ftehim.

Matul il-mandat ta’ Benjamin Netanyahu lejn l-aħħar tad-disgħinijiet, Iżrael qabel li jirtira minn Hebron, għalkemm dan qatt ma ġie ratifikat jew implimentat, u ffirma l-Memorandum ta' Wye River, li jagħti kontroll akbar lill-ANP. Ehud Barak, elett Prim Ministru fl-1999, irtira l-forzi tiegħu min-Nofsinhar tal-Libanu u mexxa negozjati maċ-Chairman tal-PA Yasser Arafat u l-President tal-Istati Uniti Bill Clinton fis-Summit ta' Camp David tal-2000 offra pjan għat-twaqqif ta’ stat Palestinjan l-Istrixxa ta’ Gaża kollha u aktar minn 90% tax-Xatt tal-Punent b’Ġerusalemm bħala kapital kondiviż. Kull naħa tat tort lill-oħra għall-falliment tat-taħditiet.

 seklu 21 
Fl-aħħar tas-sena 2000, wara żjara kontroversjali mill-mexxej tal-Likud Ariel Sharon fuq il-Muntanja tat-Tempju, bdiet it-Tieni Intifada, li damet erba' snin u nofs. L-attakki suwiċida kienu karatteristika rikorrenti. Xi kummentaturi jsostnu li l-Intifada kienet ippjanata minn qabel minn Arafat minħabba l-falliment tat-taħditiet għall-paċi. Sharon saret Prim Ministru fl-elezzjoni tal-2001; Huwa wettaq il-pjan tiegħu li jirtira unilateralment mill-Medda ta' Gaża u mexxa l-kostruzzjoni tal-barriera Iżraeljana fix-Xatt tal-Punent, u temm l-Intifada. Bejn l-2000 u l-2008, inqatlu 1,063 Iżraeljan, 5,517 Palestinjan u 64 ċittadin barrani.

Fl-2006, attakk tal-artillerija tal-Hezbollah fuq komunitajiet tal-fruntiera fit-Tramuntana ta' Iżrael u l-ħtif transkonfinali ta' żewġ suldati Iżraeljani ppreċipitaw it-Tieni Gwerra tal-Libanu ta' xahar. Fl-2007, il-Forza tal-Ajru Iżraeljana qerdet reattur nukleari fis-Sirja. Fl-2008, waqfien mill-ġlied bejn il-Ħamas u l-Iżrael waqa’, li rriżulta fil-Gwerra ta’ Gaża ta’ tliet ġimgħat. F'dik li l-Iżrael iddeskriva bħala reazzjoni għal aktar minn mitt attakk bil-rokits Palestinjani fuq bliet fin-Nofsinhar ta’ Iżrael, Iżrael nieda operazzjoni fil-Medda ta’ Gaża fl-2012, li damet tmint ijiem. L-Iżrael beda operazzjoni oħra f'Gaża wara eskalazzjoni ta' attakki bir-rokits mill-Ħamas f'Lulju 2014. F'Mejju 2021, seħħ rawnd ieħor ta' ġlied f'Gaża u f'Iżrael, li damet ħdax-il jum.

Fis-snin 2010, ġiet stabbilita kooperazzjoni reġjonali dejjem tikber bejn l-Iżrael u l-pajjiżi tal-Lega Għarbija, li laħqet il-qofol tagħha fl-iffirmar tal-Ftehimiet ta' Abraham. Is-sitwazzjoni tas-sigurtà Iżraeljana nbidlet mill-kunflitt tradizzjonali Għarbi-Iżraeljan għall-kunflitt prokura bejn l-Iran u l-Iżrael u l-konfrontazzjoni diretta mal-Iran matul il-gwerra ċivili Sirjana. Fis-7 ta' Ottubru, 2023, gruppi militanti Palestinjani f’Gaża, immexxija mill-Ħamas, nedew sensiela ta' attakki terroristiċi kkoordinati kontra l-Iżrael, li wasslu għall-bidu tal-gwerra bejn l-Iżrael u l-Ħamas. Dakinhar, madwar 1,300 Iżraeljan, fil-biċċa l-kbira ċivili, inqatlu f'komunitajiet qrib il-fruntiera tal-Istrixxa ta' Gaża u waqt festival tal-mużika. Aktar minn 200 ostaġġ inħatfu u ttieħdu fil-Medda ta' Gaża.

Wara li keċċa lit-terroristi mit-territorju tiegħu, Iżrael nieda waħda mill-aktar kampanji distruttivi ta' bombi fl-istorja moderna u invada Gaża fis-27 ta' Ottubru bl-għanijiet iddikjarati li jeqred il-Ħamas u jeħles lill-ostaġġi. Il-ħames gwerra tal-kunflitt Gaża-Iżrael mill-2008, u l-akbar konfrontazzjoni militari fir-reġjun mill-Gwerra ta' Yom Kippur fl-1973.

 Gvern u politika 
daqsminuri|left|Il-Kirya huwa kumpless fiċ-ċentru ta' Tel Aviv-Jaffa, użati mill-IDF, il-Ministeru tad-Difiża, ministeri tal-gvern u korpi oħra tal-stat.
daqsminuri|Il-Knesset, il-parlament ta' Iżrael.
daqsminuri|left|Belt Hall tal-Muniċipalità ta' Herzliya
daqsminuri|Bell Hall tal-Muniċipalità ta' Ġerusalemm
daqsminuri|left|Kfar Saba City Hall
daqsminuri|left|Il-Kwartieri Ġenerali tal-Kunsill Reġjonali ta' Ramat HaNegev (l-Ebrajk: מועצה אזורית רמת הנגב, lit. 'Kunsill Reġjonali tan-Negev Heights')
L-Iżrael għandu sistema parlamentari, rappreżentanza proporzjonali u vot universali. Membru parlamentari appoġġat minn maġġoranza parlamentari jsir Prim Ministru; Dan normalment ikun il-president tal-akbar partit. Il-prim ministru huwa l-kap tal-gvern u l-kabinett. Il-president huwa l-kap tal-istat, b'dmirijiet limitati u fil-biċċa l-kbira ċerimonjali.

Iżrael huwa mmexxi minn parlament ta' 120 membru, magħruf bħala l-Knesset. Is-sħubija fil-Knesset hija bbażata fuq rappreżentanza proporzjonali tal-partiti politiċi, b'limitu elettorali ta' 3.25%, li fil-prattika rriżultat fi gvernijiet ta' koalizzjoni. Ir-residenti tal-insedjamenti Iżraeljani fix-Xatt tal-Punent huma eliġibbli biex jivvutaw u wara l-elezzjonijiet tal-2015, 10 mill-120 membru tal-Knesset (8%) huma mix-Xatt tal-Punent. ] L-elezzjonijiet parlamentari huma skedati kull erba' snin, iżda koalizzjonijiet instabbli jew vot ta' sfiduċja jistgħu jxolji gvern qabel. L-ewwel partit immexxi mill-Għarab ġie stabbilit fl-1988 u mill-2022, il-partiti mmexxija mill-Għarab għandhom madwar 10% tas-siġġijiet. Il-Liġi Bażika: Il-Knesset (1958) u l-emendi tagħha jipprevjenu lista tal-partit milli toħroġ fl-elezzjonijiet tal-Knesset jekk l-għanijiet jew l-azzjonijiet tagħha jinkludu "ċ-ċaħda tal-eżistenza tal-Istat tal-Iżrael bħala l-Istat tal-poplu Lhudi."

Il-Liġijiet Bażiċi ta' Iżrael jiffunzjonaw bħala kostituzzjoni mhux kodifikata. Fihom, Iżrael huwa definit bħala Stat Lhudi u demokratiku, u bħala l-istat-nazzjon esklussivament tal-poplu Lhudi. Fl-2003, il-Knesset bdiet tabbozza kostituzzjoni uffiċjali bbażata fuq dawn il-liġijiet.

Iżrael m'għandu l-ebda reliġjon uffiċjali, iżda d-definizzjoni tal-istat bħala "Lhudi u demokratiku" toħloq konnessjoni qawwija mal-Ġudaiżmu. Fid-19 ta' Lulju, 2018, il-Knesset għaddiet Liġi Bażika li tikkaratterizza l-Istat ta' Iżrael primarjament bħala "stat nazzjon tal-poplu Lhudi", u l-Ebrajk bħala l-lingwa uffiċjali tiegħu. L-abbozz jattribwixxi status speċjali indefinit lill-lingwa Għarbija. L-istess abbozz jagħti lill-Lhud dritt uniku għall-awtodeterminazzjoni nazzjonali u jqis l-iżvilupp tal-insedjamenti Lhud fil-pajjiż bħala "interess nazzjonali", li jagħti s-setgħa lill-gvern biex "jieħu miżuri biex jinkoraġġixxi, jippromwovi u jimplimenta dan l-interess".

 Diviżjonijiet amministrattivi 
daqsminuri|Organizzazzjoni territorjali
L-Istat ta' Iżrael huwa maqsum f’sitt distretti amministrattivi ewlenin, magħrufa bħala mehozot (Ebrajk: מחוזות; sg.: mahoz): id-distretti Ċentrali, Ħaifa, Ġerusalemm, Tramuntana, Nofsinhar u Tel Aviv, kif ukoll iż-żona tal-Lhudija u s-Samarija f'Xatt tal-Punent. Id-distretti huma aktar maqsuma fi ħmistax-il sottodistrett magħrufa bħala nafot (Ebrajk: נפות; sg.: nafa), li mbagħad huma maqsuma f'ħamsin reġjun naturali.

 Liġi taċ-Ċittadinanza Iżraeljana 
Iż-żewġ liġijiet ewlenin relatati maċ-ċittadinanza Iżraeljana huma l-Liġi tar-Ritorn tal-1950 u l-Liġi taċ-Ċittadinanza tal-1952. Il-Liġi tar-Ritorn tagħti lill-Lhud id-dritt bla restrizzjonijiet li jemigraw lejn l-Iżrael u jiksbu ċittadinanza Iżraeljana. Persuni mwielda fil-pajjiż jirċievu ċittadinanza bi dritt tat-twelid jekk mill-inqas wieħed mill-ġenituri tagħhom ikun ċittadin.

Il-liġi Iżraeljana tiddefinixxi n-nazzjonalità Lhudija bħala distinta min-nazzjonalità Iżraeljana, u l-Qorti Suprema ta' Iżrael iddeċidiet li m'hemm l-ebda ħaġa bħal nazzjonalità Iżraeljana. Il-liġi Iżraeljana tiddefinixxi ċittadin Lhudi bħala kwalunkwe persuna li tipprattika l-Ġudaiżmu u d-dixxendenti tagħhom. Il-leġiżlazzjoni ddefiniet lill-Iżrael bħala l-istat nazzjonali tal-poplu Lhudi mill-2018.

 Relazzjonijiet barranin 
daqsminuri|left|Il-Ministeru tal-Affarijiet Barranin Iżraeljan f'Ġerusalemm.
daqsminuri|left|Bandiera Iżraeljana fil-bini tan-Nazzjonijiet Uniti fi New York
L-Iżrael iżomm relazzjonijiet diplomatiċi ma' 165 stat membru tan-NU, kif ukoll mas-Santa Sede, il-Kosovo, il-Gżejjer Cook u Niue. Għandha 107 missjoni diplomatika; Pajjiżi li magħhom m'għandux relazzjonijiet diplomatiċi jinkludu l-biċċa l-kbira tal-pajjiżi Musulmani. Sitta mit-tnejn u għoxrin nazzjon tal-Lega Għarbija nnormalizzaw ir-relazzjonijiet mal-Iżrael. L-Iżrael għadu formalment fi stat ta' gwerra mas-Sirja, status li jmur lura mingħajr interruzzjoni għall-1948. Ilu fi stat formali simili ta' gwerra mal-Libanu sa mit-tmiem tal-Gwerra Ċivili Libaniża fl-2000, u l-fruntiera bejn l-Iżrael u l-Libanu. Il-Libanu għadu ma jaqbilx ma' trattat.

L-Istati Uniti u l-Unjoni Sovjetika kienu l-ewwel żewġ pajjiżi li rrikonoxxew l-Istat ta 'Iżrael, wara li ddikjaraw ir-rikonoxximent tagħhom bejn wieħed u ieħor simultanjament. Ir-relazzjonijiet diplomatiċi mal-Unjoni Sovjetika tkissru fl-1967, wara l-Gwerra tas-Sitt Ijiem. L-Istati Uniti tqis lill-Iżrael bħala "l-aktar sieħeb affidabbli fil-Lvant Nofsani," ibbażat fuq "valuri demokratiċi komuni, affinitajiet reliġjużi u interessi tas-sigurtà." L-Istati Uniti pprovdew $ 68 biljun f'assistenza militari u $ 32 biljun f'sussidji lill-Iżrael mill-1967 taħt l-Att dwar l-Assistenza Barranija (perjodu li jibda fl-1962), aktar minn kwalunkwe pajjiż ieħor matul dak il-perjodu sa l-2003. Il-biċċa l-kbira tal-Amerikani mistħarrġa kellhom ukoll konsistentement favorevoli. fehmiet ta' Iżrael. Ir-Renju Unit huwa meqjus li għandu relazzjoni naturali mal-Iżrael minħabba l-Mandat għall-Palestina. Fl-2007, il-Ġermanja kienet ħallset 25 biljun ewro f'riparazzjonijiet lill-istat Iżraeljan u s-superstiti individwali tal-Olokawst Iżraeljan. L-Iżrael huwa inkluż fil-Politika Ewropea tal-Viċinat tal-Unjoni Ewropea.

Il-politiki tajbin ta' Iżrael u l-kooperazzjoni lejn il-Vjetnam mill-2009 ġew ikkontestati u miċħuda mill-Iżrael, l-migranti Vjetnamiżi u l-attivisti Vjetnamiżi minħabba r-repressjoni u l-awtoritarjaniżmu li l-Vjetnam jimponi fuq il-popolazzjoni tiegħu stess.

 Għajnuna barranija 
L-Iżrael għandu storja li jipprovdi għajnuna barranija ta' emerġenza u rispons umanitarju għal diżastri madwar id-dinja. Fl-1955 Iżrael beda l-programm ta' għajnuna barranija tiegħu f'Burma. Il-fokus tal-programm sussegwentement inbidel għall-Afrika. L-isforzi umanitarji ta' Iżrael bdew uffiċjalment fl-1957, bit-twaqqif ta' Mashav, l-Aġenzija Iżraeljana għall-Kooperazzjoni Internazzjonali għall-Iżvilupp. F'dan il-perjodu bikri, għalkemm l-għajnuna tal-Iżrael kienet tirrappreżenta biss perċentwal żgħir tal-għajnuna totali lill-Afrika, il-programm tiegħu kien effettiv fil-ħolqien ta' rieda tajba; Madankollu, wara l-gwerra tal-1967 ir-relazzjonijiet marru għall-agħar. Il-programm ta' għajnuna barranija ta' Iżrael sussegwentement biddel il-fokus tiegħu lejn l-Amerika Latina. Sa mill-aħħar tas-snin sebgħin, l-għajnuna barranija ta' Iżrael naqset gradwalment, għalkemm f'dawn l-aħħar snin Iżrael fittex li jerġa' jagħti l-għajnuna lill-Afrika. Hemm gruppi oħra ta' rispons umanitarju u ta' emerġenza Iżraeljani li jaħdmu mal-gvern ta' Iżrael, inkluż IsraAid, programm konġunt immexxi minn organizzazzjonijiet Iżraeljani u gruppi Lhud Amerikani, ZAKA, The Fast Israeli Rescue and Search Team, Israeli Flying Aid, Save a Child's Heart u Latet. Bejn l-1985 u l-2015, l-Iżrael bagħat 24 delegazzjoni tal-unità tat-tiftix u s-salvataġġ tal-IDF, il-Kmand tal-Front Intern, fi 22 pajjiż. Il-pajjiż ġie kklassifikat fit-38 post fl-2018 World Giving Index.

 Militari 
Il-Forzi tad-Difiża Iżraeljani (IDF) huma l-uniku fergħa militari tal-forzi tas-sigurtà Iżraeljani u huma mmexxija mill-Kap tal-Persunal tagħha, ir-Ramatkal, subordinat għall-Kabinett. L-IDF hija magħmula mill-armata, il-forza tal-ajru u l-flotta. Huma twaqqfu matul il-gwerra Għarbija-Iżraeljana tal-1948 permezz tal-konsolidazzjoni ta 'organizzazzjonijiet paramilitari, prinċipalment il-Haganah. L-IDF tibbaża wkoll fuq ir-riżorsi tad-Direttorat tal-Intelliġenza Militari (Aman). L-IDF ipparteċipat f'diversi gwerer u kunflitti fuq il-fruntieri ewlenin, u b'hekk għamlitha waħda mill-aktar forzi armati mħarrġa fil-ġlied fid-dinja.

Ħafna mill-Iżraeljani huma reklutati fl-età ta' 18-il sena. L-irġiel iservu sentejn u tmien xhur u n-nisa sentejn. Wara servizz obbligatorju, l-irġiel Iżraeljani jingħaqdu mal-forzi ta' riżerva u tipikament jagħmlu sa diversi ġimgħat ta' servizz ta' riżerva kull sena sakemm ikollhom erbgħin. Ħafna nisa huma eżenti mis-servizz ta' riservazzjoni. Iċ-ċittadini Għarab ta' Iżrael (ħlief Druze) u dawk involuti fi studji reliġjużi full-time huma eżenti, għalkemm l-eżenzjoni ta' studenti tal-yeshiva kienet sors ta' kontroversja. Alternattiva għal dawk li jirċievu eżenzjonijiet għal diversi raġunijiet hija Sherut Leumi, jew servizz nazzjonali, li jinvolvi programm ta' servizz taħt oqfsa ta' benesseri soċjali. Minoranza żgħira ta' Għarab Iżraeljani wkoll voluntiera fl-armata. Bħala riżultat tal-programm ta' reklutaġġ tagħha, l-IDF iżżomm madwar 176,500 truppi attivi u 465,000 riservist, li jagħti lill-Iżrael wieħed mill-ogħla perċentwali fid-dinja ta' ċittadini mħarrġa militari.

daqsminuri|Ministeru tad-Difiża (Iżrael) (משרד הביטחון)
daqsminuri|left|Kwartieri ġenerali tal-Ministeru tad-Difiża (Iżrael)
daqsminuri|left|Forzi tas-sigurtà Iżraeljani wieqaf fl-attenzjoni

Il-militar jiddependi ħafna fuq sistemi ta' armi ta' teknoloġija għolja ddisinjati u manifatturati fl-Iżrael, kif ukoll xi importazzjonijiet barranin. Il-missila Arrow hija waħda mill-ftit sistemi operazzjonali ta 'missili anti-ballistiċi fid-dinja. Is-serje Python ta' missili mill-ajru għall-ajru ħafna drabi titqies bħala waħda mill-aktar armi kruċjali fl-istorja militari tagħha. Il-missili Spike tal-Iżrael hija waħda mill-missili ggwidati kontra t-tank l-aktar esportati fid-dinja. Is-sistema ta' difiża tal-ajru kontra l-missili tal-Iron Dome tal-Iżrael kisbet akklamazzjoni globali wara li interċettat mijiet ta' rokits sparati minn militanti Palestinjani mill-Medda ta' Gaża. Mill-Gwerra ta' Yom Kippur, Iżrael żviluppa netwerk ta' satelliti ta' tkixxif. Il-programm Ofeq għamel lill-Iżrael wieħed minn seba' pajjiżi li kapaċi jniedu satelliti bħal dawn.

L-Iżrael huwa mifhum li għandu armi nukleari u, skont rapport tal-1993, armi kimiċi u bijoloġiċi ta' qerda tal-massa. Is-sottomarini Dolphin tan-Navy Iżraeljana huma maħsuba li huma armati b'missili nukleari li joffru kapaċità tat-tieni attakk. Mill-Gwerra tal-Golf fl-1991, id-djar kollha fl-Iżrael għandu jkollhom kamra sigura rinfurzata, Merkhav Mugan, li ma' jgħaddix minn sustanzi kimiċi u bijoloġiċi.

Mill-ħolqien ta' Iżrael, l-infiq militari għamel parti sinifikanti tal-prodott domestiku gross tal-pajjiż, u laħaq il-quċċata ta' 30.3% tal-PGD fl-1975. Mill-2021, l-Iżrael ikklassifika fil-15-il post fid-dinja għall-infiq militari totali, b'24.3 biljun dollaru, u l- is-sitt fl-infiq tad-difiża bħala perċentwal tal-PGD, b’5.2%. Mill-1974, l-Istati Uniti kienet kontributur partikolarment notevoli ta 'għajnuna militari. Taħt memorandum ta 'ftehim iffirmat fl-2016, l-Istati Uniti hija mistennija li tipprovdi lill-pajjiż b'$ 3.8 biljun fis-sena, jew madwar 20% tal-baġit tad-difiża tal-Iżrael, mill-2018 sal-2028. L-Iżrael ikklassifika fid-disa' fid-dinja fl-esportazzjoni tal-armi fl-2022. tal-esportazzjonijiet tal-armi tal-Iżrael mhumiex iddikjarati għal raġunijiet ta' sigurtà.

 Sistema legali 
L-Iżrael għandu sistema ġudizzjarja bi tliet livelli. Fl-aktar livell baxx hemm il-qrati tal-maġistrati, li jinsabu fil-biċċa l-kbira tal-bliet fil-pajjiż. Fuqhom hemm il-qrati distrettwali, li jservu bħala qrati tal-appell u qrati tal-ewwel istanza; Huma jinsabu f'ħamsa mis-sitt distretti ta' Iżrael. It-tielet u l-ogħla livell huwa l-Qorti Suprema, li tinsab f'Ġerusalemm; Isservi dmir doppju bħala l-ogħla qorti tal-appell u l-High Court of Justice. Fir-rwol tal-aħħar, il-Qorti Suprema tiddeċiedi bħala qorti tal-prim'istanza, li tippermetti lill-individwi, kemm ċittadini kif ukoll mhux ċittadini, jippreżentaw petizzjonijiet kontra d-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet tal-istat.

Is-sistema legali ta' Iżrael tgħaqqad tliet tradizzjonijiet legali: il-liġi komuni Ingliża, il-liġi ċivili, u l-liġi Lhudija. Huwa bbażat fuq il-prinċipju ta' stare decisis (preċedent) u huwa sistema kontradittorja. Il-każijiet tal-qorti jiġu deċiżi minn imħallfin professjonali mingħajr ebda rwol għall-ġurija.

Iż-żwieġ u d-divorzju huma taħt il-ġurisdizzjoni tal-qrati reliġjużi: Lhudija, Musulmani, Drużi u Kristjani. L-elezzjoni tal-imħallfin issir minn kumitat tal-għażla ppresedut mill-ministru tal-ġustizzja. Il-Liġi Bażika tal-Iżrael: Id-Dinjità u l-Libertà tal-Bniedem tfittex li tiddefendi d-drittijiet u l-libertajiet tal-bniedem fl-Iżrael. Il-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti u l-organizzazzjoni Iżraeljana tad-drittijiet tal-bniedem Adalah enfasizzaw li din il-liġi fil-fatt ma fihax dispożizzjoni ġenerali dwar l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni. Bħala riżultat tal-"Liġi tal-Enclave", porzjonijiet kbar tal-liġi ċivili Iżraeljana japplikaw għall-insedjamenti Iżraeljani u għar-residenti Iżraeljani fit-territorji.

 Ġeografija 
daqsminuri|left|Yehuda Plains
daqsminuri|Ara fuq Highway, Kunsill Reġjonali ta' Sha'ar HaNegev, Distrett tan-Nofsinhar
daqsminuri|left|Il-Muntanja Karmel (Ebrajk: הַר הַכַּרְמֶל, romanizzat: Har haKarmel; Għarbi: جبل مار إلياس, romanizzat: Jabal Mār Ilyās, lit. ' Mount Saint Elias/Elijah'), fil-medda ta' muntanji tal-kosta tat-tramuntana tal-Mediterran Iżrael.
daqsminuri|Banias Waterfall, Iżrael
daqsminuri|left|Lag Kinneret, Baħar tal-Galilja
daqsminuri|Id-Deżert tal-Lhudija jew Deżert tal-Lhudija (Ebrajk: מִדְבַּר יְהוּדָה, romanizzat: Midbar Yehuda)
daqsminuri|left|Immaġini bis-satellita ta' Iżrael u territorji ġirien matul il-ġurnata.
daqsminuri|Immaġini bis-satellita ta' Iżrael u territorji ġirien bil-lejl.
daqsminuri|left|Mappa Topografika ta' Iżrael
daqsminuril|240px|Projezzjonijiet mis-Sitt Rapport ta' Valutazzjoni tal-IPCC juru biċ-ċar l-impatti tat-tibdil fil-klima fuq l-Iżrael anke b'2 gradi ta' tisħin.
daqsminuri|left|Ir-Riżerva Naturali ta' Rosh Hanakara hija riserva naturali li tinsab fit-tarf tat-tramuntana tal-kosta tal-Mediterran ta' Iżrael.
daqsminuri|Ir-Riżerva Naturali ta' Rosh Hanakara hija riserva naturali li tinsab fit-tarf tat-tramuntana tal-kosta tal-Mediterran ta' Iżrael.
daqsminuri|left|Il-Galilija ta' Fuq huwa reġjun fit-Tramuntana ta' Iżrael.
daqsminuri|left|Wied tal-Għoli tal-Golan Iżraeljan bis-siġar tal-ewkaliptu u l-Muntanja Hermon fl-isfond.
daqsminuri|Wied tal-Kibbutz Merom Golan
daqsminuri|left|Wied tal-Kibbutz Merom Golan
daqsminuri|Park ta' Golda, Negev
daqsminuri|left|Park ta' Golda, Negev
daqsminuri|Nahal Obiv huwa nixxiegħa li tgħaddi lejn il-Lvant tal-Galilija ta' Fuq.
daqsminuri|left|Veduta ta' Wied Ġeżrejl u Muntanja Tabor minn Megiddo
Iżrael jinsab fiż-żona tal-Levant tan-Nofs Qamar Fertili. Il-pajjiż jinsab fit-tarf tal-lvant tal-Baħar Mediterran, u għandu fruntieri fit-tramuntana mal-Libanu, fil-grigal mas-Sirja, fil-lvant mal-Ġordan u x-Xatt tal-Punent, u fil-Lbiċ mal-Eġittu u l-Medda ta' Gaża. Hija tinsab bejn latitudnijiet 29° u 34° N u lonġitudnijiet 34° u 36° E.

It-territorju sovran ta' Iżrael (skond il-linji ta' demarkazzjoni tal-Ftehim ta' l-Armistizju ta' l-1949 u esklużi t-territorji kollha maqbuda mill-Iżrael matul il-Gwerra tas-Sitt Ijiem ta 'l-1967) huwa ta' madwar 20,770 kilometru kwadru (8,019 sq mi), li minnhom tnejn fil-mija huma ilma. Madankollu, Iżrael tant hu dejjaq (100 km fl-aktar punt wiesa', meta mqabbel ma' 400 km mit-tramuntana għan-nofsinhar) li ż-żona ekonomika esklussiva fil-Mediterran hija d-doppju tal-art tal-pajjiż. L-erja totali taħt il-liġi Iżraeljana, inklużi Ġerusalemm tal-Lvant u l-Għoljiet tal-Golan, hija ta' 22,072 kilometru kwadru (8,522 sq mi), u l-erja totali taħt il-kontroll Iżraeljan, inkluż territorju kkontrollat ​​mill-militar u parzjalment immexxi mill-Palestinjani, hija x-Xatt tal-Punent, hija 27,799. kilometri kwadri (10,733 sq mi).

Minkejja ċ-ċokon tiegħu, Iżrael huwa dar għal varjetà ta' forom ta' art, mid-Deżert tan-Negev fin-Nofsinhar sal-Wied fertili ta' Jezreel fl-intern, il-meded muntanjużi tal-Galilija, Karmel u lejn il-Golan fit-tramuntana. Il-pjanura kostali Iżraeljana fuq ix-xtut tal-Mediterran hija dar għall-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni tan-nazzjon. Lejn il-lvant tas-Central Highlands tinsab il-Wied tar-Rift tal-Ġordan, parti żgħira mill-Wied tal-Kbir ta' 6,500 kilometru (4,039 mi). Ix-Xmara Ġordan tgħaddi tul il-Wied tar-Rift tal-Ġordan, mill-Muntanja Hermon minn ġol-Wied ta' Ħula u l-Baħar ta' Galilea sal-Baħar Mejjet, l-iktar punt baxx fuq il-wiċċ tad-Dinja. Aktar fin-nofsinhar tinsab l-Araba, li tispiċċa fil-Golf ta' Eilat, parti mill-Baħar l-Aħmar. Makhtesh, jew "ċirki ta 'erożjoni", huma uniċi għan-Negev u l-Peniżola tas-Sinaj, l-akbar huwa l-Makhtesh Ramon b'tul ta' 38 km. Iżrael għandu l-ogħla numru ta' speċi ta' pjanti għal kull metru kwadru tal-pajjiżi tal-baċir tal-Mediterran. L-Iżrael fih erba 'ekoreġjuni terrestri: foresti tal-weraq wiesa' tal-koniferi-sklerofilli tal-Lvant tal-Mediterran, foresti tal-koniferi tal-weraq tal-muntanji tan-Nofsinhar tal-Anatolja, Deżert Għarbi, u Deżert tal-Arbuxxelli tal-Mesopotami.

Il-foresti ammontaw għal 8.5% tal-art tal-pajjiż fl-2016, sa minn 2% fl-1948, bħala riżultat ta' programm ta' tħawwil tal-foresti fuq skala kbira mill-Fond Nazzjonali Lhudi.

 Widien u Muntanji 

 Tettonika u sismiċità 
daqsminuri|L-għoljiet tat-Tramuntana tal-Muntanja Meron
Il-Wied tal-Ġordan Rift huwa r-riżultat ta' movimenti tettoniċi fi ħdan is-sistema Dead Sea Transformer Fault (DSF). Id-DSF jifforma l-konfini tat-trasformazzjoni bejn il-Pjanċa Afrikana lejn il-punent u l-Pjanċa Għarbija lejn il-Lvant. L-Għoljiet tal-Golan u l-Ġordan kollu huma parti mill-Pjanċa Għarbija, filwaqt li l-Galilija, ix-Xatt tal-Punent, il-pjanura tal-kosta u n-Negev flimkien mal-Peniżola tas-Sinai jinsabu fuq il-Pjanċa Afrikana. Dan l-arranġament tectonic iwassal għal attività sismika relattivament għolja. Is-segment kollu tal-Wied tal-Ġordan huwa maħsub li nqasam ripetutament, pereżempju matul l-aħħar żewġ terremoti kbar tul din l-istruttura f'749 u 1033. Id-defiċit ta' żlieq li akkumula mill-avveniment tal-1033 huwa biżżejjed biex jikkawża terremot ta' M w ~ 7.4.

L-aktar terremoti katastrofiċi magħrufa seħħew fis-sena 31 QK, 363, 749 u 1033 AD, jiġifieri, bejn wieħed u ieħor kull 400 sena. Terremoti distruttivi li jikkawżaw telf serju ta' ħajjiet iseħħu madwar kull 80 sena. Filwaqt li hemm regolamenti stretti tal-bini u strutturi mibnija reċentement huma reżistenti għat-terremoti, mill-2007 ħafna bini pubbliku, kif ukoll 50,000 bini residenzjali, ma' laħqux l-istandards il-ġodda u kienu "mistennija li jikkollassaw" jekk ġew esposti għal terremot qawwi .

 Klima 
daqsminuri|left|Veduta mit-tramuntana sal-Muntanja Bantel b'kappa tas-silġ. Fit-tagħrif miksub tal-immaġni tista' tara l-Ġibjun ta' Bantel
daqsminuri|Parti tal-Lvant ta' Makhtesh Gadol mill-ajru
It-temperaturi fl-Iżrael ivarjaw ħafna, speċjalment matul ix-xitwa. Iż-żoni kostali, bħal dawk f'Tel Aviv u Ħaifa, għandhom klima tipika Mediterranja bi xtiewi friski u b’xita u sjuf twal u sħan. Iż-żona ta' Beersheba u n-Negev tat-Tramuntana għandhom klima semi-arida bi sjuf sħan, xtiewi friski u inqas ġranet tax-xita. Iż-żoni tan-Nofsinhar ta' Negev u Arava għandhom klima deżert bi sjuf sħan ħafna u niexfa u xtiewi ħfief bi ftit jiem ta' xita. L-ogħla temperatura fid-dinja barra l-Afrika u l-Amerika ta' Fuq fl-2021, 54 °C (129 °F), ġiet irreġistrata fl-1942 f'Kibbutz Tirat Zvi fil-Wied tax-Xmara Ġordan tat-Tramuntana. Ir-reġjuni muntanjużi jistgħu jkunu riħ u kesħin, u żoni f'altitudni ta' 750 metru (2,460 pied) jew ogħla (l-istess elevazzjoni bħal Ġerusalemm) tipikament jirċievu mill-inqas borra waħda fis-sena. Minn Mejju sa Settembru, ix-xita fl-Iżrael hija skarsa.

Fl-Iżrael hemm erba' reġjuni fitoġeografiċi differenti, minħabba l-post tal-pajjiż bejn iż-żoni moderati u tropikali. Għal din ir-raġuni, il-flora u l-fawna huma estremament diversi. Hemm 2,867 speċi magħrufa ta' pjanti fl-Iżrael. Minnhom, mill-inqas 253 speċi huma introdotti u mhux indiġeni.  Hemm 380 riżerva naturali Iżraeljana.

B'riżorsi tal-ilma skarsi, l-Iżrael żviluppa diversi teknoloġiji li jiffrankaw l-ilma, inkluż l-irrigazzjoni bil-qtar. L-ammont konsiderevoli ta' dawl tax-xemx disponibbli għall-enerġija solari jagħmel l-Iżrael n-nazzjon ewlieni fl-użu tal-enerġija solari per capita: prattikament kull dar tuża pannelli solari biex issaħħan l-ilma. Il-Ministeru tal-Ħarsien Ambjentali Iżraeljan irrapporta li t-tibdil fil-klima "se jkollu impatt deċiżiv fuq l-oqsma kollha tal-ħajja," partikolarment għall-popolazzjonijiet vulnerabbli.

 Ekonomija 
daqsminuri|left|Karti tal-flus Shekel ġodda (Serje Attwali Ċ)
daqsminuri|Id-distrett tal-iskambju tad-djamanti f'Ramat Gan
daqsminuri|left|Tel Aviv, iċ-ċentru ekonomiku tal-Iżrael
daqsminuri|Port ta' Tel Aviv, Iżrael
daqsminuri|left|Ġerusalemm, Iżrael
daqsminuri|Ġerusalemm, Iżrael
daqsminuri|left|Triq tax-xiri ta' Weizan f'Weizman, Kfar Saba
daqsminuri|left|Ayalon Highway, Tel Aviv, Iżrael
daqsminuri|Malha Shopping Center, Ġerusalemm, Iżrael
daqsminuri|left|Bini li qed jinbena f'Haifa, Iżrael
daqsminuri|Ramat Gan, Iżrael
L-Iżrael huwa meqjus bħala l-aktar pajjiż avvanzat fl-Asja tal-Punent u fil-Lvant Nofsani fl-iżvilupp ekonomiku u industrijali. Minn Ottubru 2023, l-IMF stmat il-PGD ta' Iżrael għal $521.7 biljun u l-PGD ta' Iżrael per capita għal $53.2 elf (klassifika fit-13-il globalment). Huwa t-tielet l-aktar pajjiż sinjur fl-Asja bi dħul nominali per capita. Iżrael għandu l-ogħla ġid medju per capita fil-Lvant Nofsani. The Economist ikklassifika lill-Iżrael bħala r-raba 'l-aktar ekonomija ta' suċċess fost il-pajjiżi żviluppati sal-2022. Għandu l-aktar biljunarji fil-Lvant Nofsani u t-18 l-aktar fid-dinja. F'dawn l-aħħar snin, Iżrael kellu waħda mill-ogħla rati ta't kabbir fid-dinja żviluppata. Fl-2010, ingħaqad mal-OECD. Il-pajjiż huwa kklassifikat fl-20 post fir-Rapport dwar il-Kompetittività Globali tal-Forum Ekonomiku Dinji u fil-35 post fl-Indiċi tal-Faċilità ta' Doing Business tal-Bank Dinji. L-Iżrael ikklassifika wkoll fil-ħames post fid-dinja għall-proporzjon ta' nies f'impjiegi b'ħiliet għolja.

Minkejja riżorsi naturali limitati, l-iżvilupp intensiv tas-setturi agrikoli u industrijali matul l-aħħar deċennji għamel lill-Iżrael fil-biċċa l-kbira awtosuffiċjenti fil-produzzjoni tal-ikel apparti mill-qamħ u ċ-ċanga. L-importazzjonijiet lejn l-Iżrael, li jammontaw għal $96.5 biljun fl-2020, jinkludu materja prima, tagħmir militari, oġġetti ta' investiment, djamanti mhux maħduma, karburanti, qmuħ u oġġetti tal-konsumatur. Esportazzjonijiet ewlenin jinkludu makkinarju, tagħmir, softwer, djamanti maqtugħin, prodotti agrikoli, kimiċi, tessuti u ħwejjeġ; Fl-2020, l-esportazzjonijiet Iżraeljani laħqu $114 biljun. Il-Bank ta' Iżrael għandu $201 biljun f'riżervi ta' kambju barrani, is-17-il l-ogħla fid-dinja. Mis-snin sebgħin, Iżrael irċieva għajnuna militari mill-Istati Uniti, kif ukoll assistenza ekonomika fil-forma ta' garanziji ta' self, li jammontaw għal madwar nofs id-dejn barrani ta' Iżrael. Iżrael għandu wieħed mill-inqas djun esterni fid-dinja żviluppata, u huwa sellief f'termini ta' dejn estern nett (assi vs obbligazzjonijiet barra), li fl-2015 laħaq bilanċ favorevoli ta' $69 biljun.

Iżrael għandu t-tieni l-akbar numru ta' startups wara l-Istati Uniti, u t-tielet l-akbar numru ta' kumpaniji elenkati fuq in-NASDAQ. Huwa l-mexxej dinji fin-numru ta' startups per capita. Iżrael ġie msejjaħ bħala "Nazzjon Start-Up." u Microsoft bnew l-ewwel faċilitajiet ta' riċerka u żvilupp barranin tagħhom fl-Iżrael, u korporazzjonijiet multinazzjonali ta' teknoloġija għolja oħra fetħu ċentri ta' riċerka u żvilupp fil-pajjiż.

Il-ġranet assenjati għall-ġurnata tax-xogħol fl-Iżrael huma mill-Ħadd sal-Ħamis (għal ġimgħa ta 'xogħol ta' ħamest ijiem), jew il-Ġimgħa (għal ġimgħa ta 'xogħol ta' sitt ijiem). Fl-osservanza tax-Xabbat, f'postijiet fejn il-Ġimgħa hija ġurnata tax-xogħol u l-maġġoranza tal-popolazzjoni hija Lhudija, il-Ġimgħa hija "ġurnata qasira." Tressqu diversi proposti biex il-ġimgħa tax-xogħol tiġi aġġustata għal dik tal-maġġoranza tad-dinja.

 Xjenza u teknoloġija 
daqsminuri|left|Shamir Medical Center, li sal-2017 kien jissejjaħ "Assaf Harofeh Medical Center", huwa sptar fil-kumpless Zirifin.
daqsminuri|Matam High-Tech Park f'Haifa
daqsminuri|left|Ċentru Mediku ta 'l-Università ta' Soroka
daqsminuri|Ċentru Mediku ta 'l-Università ta' Soroka
daqsminuri|left|Veduta mill-Ajru Kaplan Medical Center
daqsminuri|L-Isptar Universitarju Assuta Ashdod
L-iżvilupp ta 'l-Iżrael ta' teknoloġiji avvanzati fis-softwer, il-komunikazzjonijiet u x-xjenzi tal-ħajja qajjem paraguni ma' Silicon Valley. L-Iżrael huwa l-ewwel fid-dinja fl-infiq fuq ir-riċerka u l-iżvilupp bħala perċentwal tal-PGD. Huwa jikklassifika fl-14-il post fl-Indiċi tal-Innovazzjoni Globali fl-2023, u l-ħames fl-Indiċi tal-Innovazzjoni Bloomberg tal-2019 Iżrael għandu 140 xjenzat, tekniku u inġinier għal kull 10,000 impjegat, l-ogħla numru fid-dinja. L-Iżrael ipproduċa sitt xjenzati rebbieħa tal-Premju Nobel mill-2004 u spiss ġie kklassifikat bħala wieħed mill-pajjiżi bl-ogħla proporzjonijiet ta' artikoli xjentifiċi per capita. L-universitajiet Iżraeljani huma fost l-aqwa 50 università fid-dinja fix-xjenza tal-kompjuter (Technion u l-Università ta' Tel Aviv), il-matematika (l-Università Ebrajka ta' Ġerusalemm), u l-kimika (Weizmann Institute of Sciences).

Fl-2012, l-Iżrael kien ikklassifikat fid-disa' fid-dinja mill-Indiċi tal-Kompetittività Spazjali Futron. L-Aġenzija Spazjali Iżraeljana tikkoordina l-programmi kollha ta' riċerka spazjali Iżraeljani b'għanijiet xjentifiċi u kummerċjali, u fasslet u bniet mill-inqas 13-il satellita kummerċjali, ta' riċerka u spy. Uħud mis-satelliti tal-Iżrael huma kklassifikati fost l-aktar sistemi spazjali avvanzati fid-dinja. Shavit hija vettura tal-varar fl-ispazju prodotta mill-Iżrael biex tniedi satelliti żgħar f'orbita baxxa tad-Dinja. Tnediet għall-ewwel darba fl-1988, u b'hekk l-Iżrael kien it-tmien nazzjon li għandu kapaċità ta' tnedija fl-ispazju. Fl-2003, Ilan Ramon sar l-ewwel astronawta ta' Iżrael, li serva fuq il-missjoni fatali ta' l-ispazju ta' Columbia.

In-nuqqas ta' ilma attwali xpruna l-innovazzjoni fit-tekniki ta' konservazzjoni tal-ilma, u modernizzazzjoni agrikola sostanzjali, irrigazzjoni bil-qtar, ġiet ivvintata fl-Iżrael. Iżrael huwa wkoll fuq quddiem teknoloġiku tad-desalinizzazzjoni u r-riċiklaġġ tal-ilma. L-Impjant tad-Desalinizzazzjoni ta' Sorek huwa l-akbar faċilità tad-desalinizzazzjoni tar-reverse osmosis tal-ilma baħar fid-dinja. Fl-2014, il-programmi tad-desalinizzazzjoni tal-Iżrael ipprovdew madwar 35% tal-ilma tax-xorb tal-Iżrael u huma mistennija li jfornu 70% sal-2050. Fl-2015, aktar minn 50 fil-mija tal-ilma għad-djar, l-agrikoltura u l-industrija Iżraeljani Huwa prodott artifiċjalment. Fl-2011, l-industrija tat-teknoloġija tal-ilma tal-Iżrael kienet tiswa madwar $2 biljun fis-sena b'esportazzjonijiet annwali ta' prodotti u servizzi fl-għexieren ta' miljuni ta 'dollari. Bħala riżultat ta' innovazzjonijiet fit-teknoloġija tar-reverse osmosis, l-Iżrael se jsir esportatur nett ta' l-ilma.

daqsminuri|L-akbar dixx paraboliku solari fid-dinja fiċ-Ċentru Nazzjonali tal-Enerġija Solari Ben-Gurion

 Enerġija 
daqsminuri|left|Turbini tar-riħ għall-produzzjoni tal-elettriku fil-Wied tal-Għoli tal-Golan Iżraeljan, bil-Muntanja Hermon fl-isfond.
Iżrael beda jipproduċi gass naturali mill-oqsma tal-gass offshore tiegħu stess fl-2004. Fl-2009, riżerva tal-gass naturali, Tamar, instabet ħdejn il-kosta ta' Iżrael. It-tieni riżerva, Leviathan, ġiet skoperta fl-2010. Ir-riżervi tal-gass naturali f'dawn iż-żewġ oqsma jistgħu jagħmlu l-enerġija ta 'Iżrael sigura għal aktar minn 50 sena. Fl-2013, l-Iżrael beda l-produzzjoni kummerċjali ta' gass naturali mill-għalqa ta' Tamar. Mill-2014, l-Iżrael ipproduċa aktar minn 7.5 biljun metru kubu (bcm) ta' gass naturali kull sena. L-Iżrael kellu 199 biljun bcm ta 'riżervi ta' gass naturali ppruvati mill-2016. Il-qasam tal-gass Leviathan beda l-produzzjoni fl-2019.

Ketura Sun hija l-ewwel qasam solari kummerċjali ta 'Iżrael. Mibnija fl-2011 minn Arava Power Company, il-qasam jikkonsisti fi 18,500 pannell fotovoltajku manifatturati minn Suntech, li se jipproduċu madwar 9 gigawatt-siegħa (GWh) ta' elettriku fis-sena. Matul l-għoxrin sena li ġejjin, il-qasam se jiffranka l-produzzjoni ta 'madwar 125,000 tunnellata metrika ta' dijossidu tal-karbonju.

 Trasport 
daqsminuri|left|Kwartieri ġenerali ta' Ministeru tat-Trasport, Infrastruttura Nazzjonali u Sigurtà
daqsminuri|Highway 461, f'Yeuda
daqsminuri|left|Stazzjon tal-ferrovija Sderot (Sderot Railway Station)
daqsminuri|Ajruport Internazzjonali Ben Gurion (IATA: TLV, ICAO: LLBG), Tel Avi
daqsminuri|Pont ta' Chords, Ġerusalemm, Iżrael
Iżrael għandu 19,224 kilometru (11,945 mil) ta' toroq pavimentati u 3 miljun vettura bil-mutur. In-numru ta' vetturi bil-mutur għal kull 1,000 ruħ huwa 365, relattivament baxx fost il-pajjiżi żviluppati. Il-pajjiż jimmira li 30% tal-vetturi fit-toroq tiegħu jkunu elettriċi sal-2030.

L-Iżrael għandu 5,715 xarabank fuq rotot skedati, operati minn diversi trasportaturi, l-akbar u l-eqdem minnhom huwa Egged, li jaqdi l-biċċa l-kbira tal-pajjiż. Il-ferroviji jestendu fuq 1,277 kilometru (793 mi) u huma operati mill-Ferroviji tal-Iżrael tal-istat. Wara investimenti sinifikanti li bdew fil-bidu u nofs id-disgħinijiet, in-numru ta' passiġġieri tal-ferrovija fis-sena kiber minn 2.5 miljun fl-1990 għal 53 miljun fl-2015; Il-ferroviji jittrasportaw 7.5 miljun tunnellata ta' merkanzija fis-sena.

L-Iżrael huwa moqdi minn tliet ajruporti internazzjonali: l-Ajruport Ben Gurion, iċ-ċentru ewlieni tal-pajjiż għall-ivvjaġġar bl-ajru internazzjonali; Ajruport Ramon; u l-Ajruport ta' Haifa. Ben Gurion, l-akbar ajruport ta' Iżrael, ittratta aktar minn 21.1 miljun passiġġier fl-2023. Il-pajjiż għandu tliet portijiet ewlenin: il-Port ta' Haifa, l-eqdem u l-akbar fil-pajjiż, fuq il-kosta tal-Mediterran, il-Port ta' Ashdod; u l-Port iżgħar ta' Eilat fuq il-Baħar l-Aħmar.

 Turiżmu 
daqsminuri|left|Rebbiegħa fil-park taċ-ċentru tal-belt ta' Kfar Sava
daqsminuri|Ein Bokek jirrikorru fuq ix-xtut tal-Baħar Mejjet
It-turiżmu, speċjalment it-turiżmu reliġjuż, huwa industrija ewlenija fl-Iżrael, u l-bajjiet tal-pajjiż, siti arkeoloġiċi, siti storiċi u bibliċi oħra, u ġeografija unika wkoll jattiraw turisti. Il-problemi tas-sigurtà tal-Iżrael ħadu effett fuq l-industrija, iżda n-numri tat-turisti qed jerġgħu lura. Fl-2017, rekord ta' 3.6 miljun turist żaru l-Iżrael, li pproduċew tkabbir ta' 25 fil-mija mill-2016 u kkontribwew NIS 20 biljun għall-ekonomija Iżraeljana.

 Proprjetà immobbli 
Il-prezzijiet tad-djar fl-Iżrael huma fl-ogħla terz tal-pajjiżi kollha, b'medja ta' 150 salarju meħtieġa biex jinxtara appartament. Mill-2022, hemm madwar 2.7 miljun proprjetà fl-Iżrael, b'żieda annwali ta 'aktar minn 50,000. Madankollu, id-domanda għall-akkomodazzjoni taqbeż il-provvista, b'nuqqas ta' madwar 200,000 appartament mill-2021. B'riżultat ta' dan, fl-2021 il-prezzijiet tad-djar żdiedu b’5.6%. Fl-2021, l-Iżraeljani ħadu rekord ta' NIS 116.1 biljun f'ipoteki, żieda ta' 50% mill-2020.

 Demografija 
daqsminuri|left|Iżraeljani fis-Kibbutz Sufa, Iżrael
daqsminuri|Immigrazzjoni lejn l-Iżrael bejn l-1948 u l-2015. Iż-żewġ qċaċet seħħew fl-1949 u fl-1990.
daqsminuri|left|Bini li qed jinbena f'Kfar Saba, Iżrael
daqsminuri|left|Densità tal-popolazzjoni skont ir-reġjun ġeografiku, is-sottodistrett u d-distrett.
daqsminuri|Acre huwa wieħed mill-eqdem siti abitati kontinwament fi Iżrael.
Iżrael għandu l-akbar popolazzjoni Lhudija fid-dinja u huwa l-uniku pajjiż fejn il-Lhud huma maġġoranza. Mill-31 ta' Mejju, 2024, il-popolazzjoni ta' Iżrael kienet madwar 9,907,100. Fl-2022, il-gvern irreġistra 73.6% tal-popolazzjoni bħala Lhud, 21.1% bħala Għarab, u 5.3% bħala "Oħrajn" (insara mhux Għarab u nies li m'għandhomx reliġjon reġistrata). Matul l-aħħar għaxar snin, għadd kbir ta' ħaddiema migranti mir-Rumanija, it-Tajlandja, iċ-Ċina, l-Afrika u l-Amerika t'Isfel stabbilixxew fl-Iżrael. In-numri eżatti mhumiex magħrufa, peress li ħafna minnhom jgħixu fil-pajjiż illegalment, iżda l-istimi jvarjaw minn 166,000 għal 203,000. Sa Ġunju 2012, madwar 60,000 immigrant Afrikan kienu daħlu fl-Iżrael. Madwar 93% tal-Iżraeljani jgħixu f'żoni urbani. 90% tal-Iżraeljani Palestinjani joqogħdu f'139 belt u bliet b'popolazzjoni densa kkonċentrati fir-reġjuni tal-Galilija, Trijanglu u Negev, bl-10% li jifdal fi bliet u distretti mħallta. L-OECD fl-2016 stmat l-istennija tal-ħajja medja għal 82.5 snin, is-sitt l-ogħla fid-dinja. L-istennija tal-għomor tal-Għarab Iżraeljani hija 3 sa 4 snin lura u ogħla milli fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi Għarab u Musulmani.  Il-pajjiż għandu l-ogħla rata' ta' fertilità fl-OECD u l-unika waħda ogħla miċ-ċifra ta' sostituzzjoni ta' 2.1.  Iż-żamma tal-popolazzjoni ta' Iżrael mill-1948 hija bejn wieħed u ieħor l-istess jew ogħla, meta mqabbla ma' pajjiżi oħra b'immigrazzjoni tal-massa.

Madwar 80% tal-Lhud Iżraeljani twieldu fl-Iżrael, 14% huma immigranti mill-Ewropa u l-Amerika, u 6% huma immigranti mill-Asja u l-Afrika. Lhud mill-Ewropa u l-ex Unjoni Sovjetika u d-dixxendenti tagħhom imwielda fl-Iżrael, inklużi Lhud Ashkenazi, jiffurmaw madwar 44% tal-Lhud Iżraeljani. Lhud minn pajjiżi Għarab u Musulmani u d-dixxendenti tagħhom, inklużi Mizrahi u Lhud Sefardi, jiffurmaw il-biċċa l-kbira tal-bqija tal-popolazzjoni Lhudija. Ir-rati ta' żwieġ bejn l-Lhud jaqbżu l-35% u studji reċenti jissuġġerixxu li l-perċentwal ta' Iżraeljani dixxendenti minn Lhud Sefardi u Ashkenazi qed jiżdied b’0.5 fil-mija kull sena, b’aktar minn 25% tat-tfal tal-iskola issa joriġinaw mit-tnejn. Madwar 4% tal-Iżraeljani (300,000), etnikament definiti bħala "oħrajn", huma ta' dixxendenza Russa ta' oriġini Lhudija jew minn familji li mhumiex Lhud taħt il-liġi rabbinika, iżda li kienu eliġibbli għaċ-ċittadinanza taħt il-Liġi tar-Ritorn.

In-numru totali ta' Iżraeljani lil hinn mill-Linja l-Ħadra huwa aktar minn 600,000 (≈10% tal-popolazzjoni Lhudija Iżraeljana). Mill-2016, 399,300 Iżraeljan għexu fl-insedjamenti tax-Xatt tal-Punent, inklużi dawk li qabel it-twaqqif tal-Istat ta 'Iżrael u ġew stabbiliti mill-ġdid wara l-Gwerra ta' Sitt Ijiem, fi bliet bħal Hebron u l-blokk Gush Etzion. Barra minn hekk, kien hemm aktar minn 200,000 Lhudi jgħixu f'Ġerusalemm tal-​Lvant, u 22,000 fl-​Għoljiet tal-​Golan. Madwar 7,800 Iżraeljan għexu f’insedjamenti fil-Medda ta’ Gaża, magħrufa bħala Gush Katif, sakemm ġew evakwati mill-gvern bħala parti mill-pjan ta' diżimpenn tiegħu tal-2005.

L-Għarab Iżraeljani (inkluża l-popolazzjoni Għarbija ta' Ġerusalemm tal-Lvant u l-Għoljiet tal-Golan) jinkludu 21.1% tal-popolazzjoni jew 1,995,000 ruħ.  Fi stħarriġ tal-2017, 40% taċ-ċittadini Għarab ta' Iżrael identifikaw lilhom infushom bħala "Għarab f'Iżrael" jew "ċittadini Għarab ta' Iżrael", 15% identifikaw lilhom infushom bħala "Palestinjani", 8.9% bħala "Palestinjani fl-Iżrael" jew "ċittadini Palestinjani ta' Iżrael". Iżrael", u 8.7% bħala "Għarab"; Stħarriġ wieħed sab li 60% tal-Għarab Iżraeljani għandhom ħarsa pożittiva tal-istat.

 Żoni urbani ewlenin 
daqsminuri|left|Gonenim (jew "Katmonim") huwa lokal fil-Lbiċ ta' Ġerusalemm. Il-popolazzjoni madwar 23,800 ruħ.
daqsminuri|Veduta taż-żona metropolitana ta' Tel Aviv
Iżrael għandu erba' żoni metropolitani ewlenin: Gush Dan (żona metropolitana ta' Tel Aviv; popolazzjoni 3,854,000), Ġerusalemm (popolazzjoni 1,253,900), Haifa (924,400), u Beersheba (377,100).

L-akbar muniċipalità ta' Iżrael, fil-popolazzjoni u l-erja, hija Ġerusalemm b'981,711 residenti f'żona ta' 125 kilometru kwadru (48 sq mi). Tel Aviv u Haifa jikklassifikaw bħala l-ibliet l-aktar popolati li jmiss fl-Iżrael, b’popolazzjonijiet ta’ 474,530 u 290,306, rispettivament. Il-belt (prinċipalment Haredi) ta' Bnei Brak hija l-aktar belt b'popolazzjoni densa fl-Iżrael u waħda mill-aqwa 10 bliet l-aktar popolati fid-dinja.

Iżrael għandu 16-il belt b'aktar minn 100,000 abitant. Fl-2018, il-Ministeru tal-Intern kien ta l-istatus ta' "muniċipalitajiet" (jew "bliet") lil 77 lokalità Iżraeljana, li erbgħa minnhom jinsabu fix-Xatt tal-Punent.

 Lingwa 
daqsminuri|Sinjali tat-toroq bl-Ebrajk, Għarbi u Ingliż
Il-lingwa uffiċjali ta' Iżrael hija l-Ebrajk. L-Ebrajk huwa l-lingwa primarja tal-istat u huwa mitkellem kuljum mill-maġġoranza tal-popolazzjoni.  L-Għarbi kien ukoll lingwa uffiċjali ta’ Iżrael; Fl-2018 l-Għarbi għandu status speċjali fl-istat. L-Għarbi huwa mitkellem mill-minoranza Għarbija, u l-Ebrajk huwa mgħallem fl-iskejjel Għarab.

Il-Franċiż huwa mitkellem minn madwar 700,000 Iżraeljan, l-aktar li joriġinaw minn Franza u l-Afrika ta’ Fuq (ara Lhud Magrebi). L-Ingliż kien lingwa uffiċjali matul il-perjodu tal-Mandat; Hija tilfet dan l-istatus wara l-istabbiliment ta 'Iżrael, iżda żżomm rwol komparabbli ma' dak ta' lingwa uffiċjali. Ħafna Iżraeljani jikkomunikaw raġonevolment tajjeb bl-Ingliż, peress li ħafna programmi televiżivi huma mxandra bl-Ingliż bis-sottotitoli u l-lingwa hija mgħallma mill-ewwel gradi tal-iskola primarja. L-universitajiet Iżraeljani joffru korsijiet bl-Ingliż fuq suġġetti varji.

 Reliġjon 
daqsminuri|left|L-akbar sinagoga f'Rehovot, Iżrael
daqsminuri|Is-Sinagoga ta' Acre, Iżrael
daqsminuri|left|Is-Sinagoga ta' Elifalet, Iżrael
daqsminuri|Il-Koppla tal-Blata u l-Ħajt tal-Punent, Ġerusalemm
daqsminuri|left|Il-Knisja tas-Santu Sepulkru, magħrufa wkoll bħala l-Knisja tal-Qawmien, hija knisja tar-raba' seklu fil-Kwartier Kristjan ta' Ġerusalemm.
daqsminuri|Ħajt tal-Punent, Ġerusalemm, Iżrael
daqsminuri|left|Ħarsa lejn is-Santwarju, Haifa, Iżrael
daqsminuri|80px|Bażilika tal-Lunzjata, Nazaret, Iżrael
L-affiljazzjoni reliġjuża tal-popolazzjoni Iżraeljana fl-2022 kienet 73.6% Lhudija, 18.1% Musulmana, 1.9% Kristjana, u 1.6% Druze. L-4.8% li jifdal kienu jinkludu reliġjonijiet bħas-Samaritaniżmu u l-Baha'i, kif ukoll "mhux klassifikati reliġjużi".

L-affiljazzjoni reliġjuża tal-Lhud Iżraeljani tvarja ħafna: stħarriġ tal-2016 minn Pew Research jindika li 49% jidentifikaw bħala Hiloni (sekulari), 29% bħala Masorti (tradizzjonali), 13% bħala Dati (reliġjużi), u 9% bħala Haredi (ultra)-Ortodossa). Il-Lhud Haredi huma mistennija li jiffurmaw aktar minn 20% tal-popolazzjoni Lhudija ta' Iżrael sal-2028.

Il-Musulmani jikkostitwixxu l-akbar minoranza reliġjuża fl-Iżrael, li jirrappreżentaw madwar 17.6% tal-popolazzjoni. Madwar 2% tal-popolazzjoni hija Kristjana u 1.6% hija Druze. Il-popolazzjoni Kristjana tinkludi primarjament Insara Għarab u Insara Aramajk, iżda tinkludi wkoll immigranti post-Sovjetiċi, ħaddiema barranin, u segwaċi tal-Ġudaiżmu Messjaniku, meqjusa mill-biċċa l-kbira tal-Insara u Lhud bħala forma ta' Kristjaneżmu. Membri ta' ħafna gruppi reliġjużi oħra, inklużi Buddisti u Ħindu, iżommu preżenza fl-Iżrael, għalkemm f'numru żgħir.  Minn aktar minn miljun immigrant mill-ex Unjoni Sovjetika, madwar 300,000 huma meqjusa bħala mhux Lhud mir-Rabbinat Ewlieni ta' Iżrael.

Iżrael jinkludi parti sinifikanti mill-Art Imqaddsa, reġjun ta 'importanza sinifikanti għar-reliġjonijiet Abrahamiċi kollha. Il-belt ta' Ġerusalemm hija ta' importanza partikolari għal-Lhud, il-Musulmani u l-Insara peress li hija dar għal siti li huma ċentrali għat-twemmin reliġjuż tagħhom, bħall-Belt il-Qadima li tinkorpora l-Ħajt tal-Punent u l-Muntanja tat-Tempju (precint tal-moskea ta' Al- Aqsa) u l-Knisja tas-Santu Sepulkru.  Postijiet oħra ta' importanza reliġjuża huma Nazaret (sit tal-Lunzjata ta' Marija), Tiberija u Safed (tnejn mill-Erbgħa Bliet Mqaddsa tal-Ġudaiżmu), il-Moskea l-Bajda fir-Ramla (santwarju tal-profeta Saleh) u l-Knisja ta' San Ġorġ u il-Moskea ta' Al-Khadr, Lod (qabar ta' San Ġorġ jew Al Khidr). Bosta postijiet oħra ta' interess reliġjuż jinsabu fix-Xatt tal-Punent, fosthom il-Qabar ta' Ġużeppi, il-post fejn twieled Ġesù, il-Qabar ta' Rakel, u l-Għar tal-Patrijarki. Iċ-ċentru amministrattiv tal-Fidi Bahá'í u s-Santwarju tal-Báb jinsabu fiċ-Ċentru Dinji Bahá'í f'Ħaifa; il-mexxej tal-fidi huwa midfun f'Acre. Il-Moskea Mahmood hija affiljata mal-moviment riformista Ahmadiyya. Kababir, il-viċinat imħallat Lhudi u Aħmadi ta' Ħajfa, huwa wieħed mill-ftit tat-tip tiegħu fil-pajjiż.

 Edukazzjoni 
daqsminuri|left|L-Università ta' Haifa (Ebrajk: אוניברסיטת חיפה) f'Rosh Carmel u maġenbha, il-laboratorji ta' riċerka tal-kumpanija IBM
daqsminuri|Skola Għolja tal-Istat f'Givat Shmuel
daqsminuri|left|Ċentru ta' Riċerka tal-Moħħ Multidixxiplinari tal-Università ta' Bar-Ilan
daqsminuri|Park tat-Teknoloġija ta' Ġerusalemm, Iżrael
daqsminuri|left|Park tat-teknoloġija f'Har Hotzvim, Ġerusalemm, Iżrael
daqsminuri|Il-Librerija Moshav Avivim
L-edukazzjoni hija apprezzata ħafna fil-kultura Iżraeljana u kienet meqjusa bħala element fundamentali tal-Iżraelin tal-qedem. Fl-2015, il-pajjiż ikklassifika fit-tielet post fost il-membri tal-OECD għall-perċentwal ta' nies ta' bejn 25 u 64 sena li kisbu edukazzjoni ogħla, b'49% meta mqabbel mal-medja tal-OECD ta' 35%. Fl-2012, il-pajjiż ikklassifika fit-tielet post fin-numru ta' lawrji akkademiċi per capita (20 fil-mija tal-popolazzjoni).

L-Iżrael għandu stennija tal-ħajja skolastika ta' 16-il sena u rata ta' litteriżmu ta' 97.8%. Il-Liġi tal-Edukazzjoni tal-Istat (1953) stabbilixxiet ħames tipi ta' skejjel: stat sekulari, stat reliġjuż, ultra-Ortodossi, skejjel ta' settlement komunali, u skejjel Għarab. L-iskejjel pubbliċi sekulari huma l-akbar grupp tal-iskejjel u jattendu għalihom il-maġġoranza tal-istudenti Lhud u mhux Għarab. Ħafna mill-Għarab jibagħtu lil uliedhom fi skejjel fejn l-Għarbi huwa l-lingwa tal-istruzzjoni. L-edukazzjoni hija obbligatorja għat-tfal bejn it-tliet snin u t-tmintax-il sena. L-iskola hija maqsuma fi tliet livelli: skola primarja (gradi 1 sa 6), skola medja (gradi 7 sa 9), u skola sekondarja (gradi 10 sa 12) li jilħqu l-qofol tagħhom fl-eżamijiet tal-matrikola ta' Bagrut. Il-ħakma tas-suġġetti ewlenin bħall-matematika, il-lingwa Ebrajka, il-letteratura Ebrajka u ġenerali, il-lingwa Ingliża, l-istorja, il-kitba biblika, u ċ-ċivika hija meħtieġa biex tirċievi ċertifikat Bagrut.

Il-popolazzjoni Lhudija ta' Iżrael iżżomm livell relattivament għoli ta' kisba edukattiva, bi ftit inqas minn nofs il-Lhud Iżraeljani kollha (46%) li għandhom lawrji post-sekondarji. Il-Lhud Iżraeljani (fost dawk 'il fuq minn 25) għandhom medja ta' 11.6 snin ta' skola, li jagħmluhom wieħed mill-aktar gruppi reliġjużi edukati fid-dinja.  Fl-iskejjel Għarab, Kristjani u Drużi, l-eżami tal-istudji bibliċi jinbidel b’eżami dwar il-wirt Musulman, Kristjan jew Druze. Fl-2020, 68.7% tal-istudenti kollha Iżraeljani tat-tnax-il grad kisbu ċertifikat tal-matrikola.

daqsminuri|left|Mount Scopus Campus tal-Università Ebrajka ta' Ġerusalemm

L-Iżrael għandu tradizzjoni ta' edukazzjoni ogħla fejn l-edukazzjoni universitarja ta' kwalità tagħha kienet fil-biċċa l-kbira responsabbli biex tistimula l-iżvilupp ekonomiku modern tan-nazzjon. L-Iżrael għandu disa’ universitajiet pubbliċi sussidjati mill-istat u 49 kulleġġ privat. L-Università Ebrajka ta' Ġerusalemm hija d-dar tal-Librerija Nazzjonali ta' Iżrael, l-akbar repożitorju fid-dinja ta' Judaica u Hebraica. It-Technion u l-Università Ebrajka jikklassifikaw b'mod konsistenti fost l-aqwa 100 università fid-dinja skont il-klassifikazzjoni ARWU. Universitajiet ewlenin oħra jinkludu l-Istitut tax-Xjenza Weizmann, l-Università ta 'Tel Aviv, l-Università Ben-Gurion tan-Negev, l-Università ta' Bar-Ilan, l-Università ta' Haifa, u l-Università Miftuħa tal-Iżrael.

 Universitajiet 
Is-sistema tal-Edukazzjoni Għolja tinkludi 9 universitajiet (Università Ebrajka ta' Ġerusalemm, Technion - Istitut tat-Teknoloġija ta' l-Iżrael, Università ta' Tel Aviv, Università ta' Bar Ilan, Università ta' Haifa, Università Ben-Gurion tan-Negev, Istitut Xjentifiku Weizmann), 32 terzjarju u 21 skola għall-għalliema. L-universitajiet huma privati ​​- xi wħud b'parteċipazzjoni minima tal-istat - u għandhom ċentri ta 'trasferiment tat-teknoloġija u riċerka.

Barra minn hekk, l-Iżrael għandu: 32 istituzzjoni terzjarja, 21 skola tal-għalliema, għexieren ta' skejjel universitarji, għexieren ta' estensjonijiet universitarji barra.

Il-Kunsill tal-Edukazzjoni Għolja tal-Iżrael (CHEI) huwa l-entità li tissorvelja akkademikament l-istituzzjonijiet kollha tal-edukazzjoni għolja fil-pajjiż.

Iżrael huwa rikonoxxut għas-sistema ta' edukazzjoni ogħla tiegħu, li hija kkaratterizzata mill-eċċellenza u d-diversità tagħha. L-universitajiet tagħha joffru programmi ta' baċellerat, masters u dottorat f’firxa wiesgħa ta’ dixxiplini

 Kultura 
Id-diversità kulturali ta' Iżrael hija dovuta għall-popolazzjoni diversa tiegħu: Lhud minn diversi komunitajiet tad-dijaspora ġabu magħhom it-tradizzjonijiet kulturali u reliġjużi tagħhom. Influwenzi Għarab huma preżenti f'ħafna sferi kulturali, li jinsabu fl-arkitettura, il-mużika u l-kċina Iżraeljani. Iżrael huwa l-uniku pajjiż fejn il-ħajja ddur madwar il-kalendarju Ebrajk. Il-vaganzi huma determinati mill-festi Lhud. Il-jum uffiċjali tal-mistrieħ huwa s-Sibt, is-Sabbath Lhudi.

 Letteratura 
Il-letteratura Iżraeljana hija primarjament poeżija u proża miktuba bl-Ebrajk, bħala parti mill-qawmien mill-ġdid tal-Ebrajk bħala lingwa mitkellma minn nofs is-seklu 19, għalkemm korp żgħir ta' letteratura huwa ppubblikat f'lingwi oħra. Bil-liġi, żewġ kopji tal-materjal stampat kollu ppubblikat fl-Iżrael għandhom jiġu depożitati fil-Librerija Nazzjonali ta' Iżrael. Fl-2001, il-liġi ġiet emendata biex tinkludi reġistrazzjonijiet awdjo u vidjo, u mezzi oħra mhux stampati. Fl-2016, 89 fil-mija mis-7,300 ktieb trasferiti għal-librerija kienu bl-Ebrajk.

Fl-1966, Shmuel Yosef Agnon qasam il-Premju Nobel fil-Letteratura mal-awtur Lhudi Ġermaniż Nelly Sachs. Poeti Iżraeljani notevoli jinkludu Yehuda Amichai, Nathan Alterman, Leah Goldberg, u Rachel Bluwstein. Rumanziera Iżraeljani kontemporanji ta' fama internazzjonali jinkludu Amos Oz, Etgar Keret, u David Grossman.

 Mużika u żfin 
daqsminuri|Orkestra Filarmonika ta' Iżrael immexxija minn Zubin Mehta
Il-mużika Iżraeljana tinkludi mużika Mizrahi u Sefardita, melodiji Hasidic, mużika Griega, jazz, u pop rock. L-Orkestra Filarmonika tal-Iżrael ilha topera għal aktar minn sebgħin sena u tesegwixxi aktar minn mitejn kunċert kull sena. Itzhak Perlman, Pinchas Zukerman u Ofra Haza huma fost mużiċisti milqugħin internazzjonalment imwielda fl-Iżrael. L-Iżrael ipparteċipa fil-Eurovision Song Contest kważi kull sena mill-1973, rebaħ il-kompetizzjoni erba' darbiet u ospitaha darbtejn. Eilat ospita l-festival tal-mużika internazzjonali tiegħu stess, il-Festival tal-Jazz tal-Baħar l-Aħmar, kull sajf mill-1987. Il-kanzunetti folkloristiċi kanoniċi tan-nazzjon huma magħrufa bħala "Kanzunetti tal-Land ta 'Iżrael."

 Ċinema u teatru 
Għaxar films Iżraeljani ġew nominati għall-Aqwa Film b'Lingwa Barranija fl-Akkademja Awards.

Iżrael iżomm xena teatrali vibranti, li ssegwi t-tradizzjoni qawwija tat-teatru Jiddix tal-Ewropa tal-Lvant. Imwaqqfa fl-1918, it-Teatru Habima ta 'Tel Aviv huwa l-eqdem kumpanija teatrali nazzjonali u tar-repertorju ta' Iżrael. Teatri oħra huma l-Ohel, il-Cameri u l-Gesher.

 Arti 
L-arti Lhudija Iżraeljana ġiet influwenzata b'mod partikolari mill-Kabbala, it-Talmud u ż-Zohar. Moviment artistiku ieħor li kellu rwol prominenti fis-seklu 20 kien l-Iskola ta' Pariġi. Fl-aħħar tad-19 u l-bidu tas-seklu 20, l-arti tal-Yishuv kienet iddominata minn xejriet artistiċi li joħorġu minn Bezalel. Mill-1920, ix-xena tal-arti lokali kienet influwenzata ħafna mill-arti Franċiża moderna, introdotta għall-ewwel darba minn Isaac Frenkel Frenel. Il-kaptani Lhud ta' l-iskola ta' Pariġi, bħal Soutine, Kikoine, Frenkel, Chagall influwenzaw bil-qawwa l-iżvilupp aktar tard ta 'l-arti Iżraeljana. L-iskultura Iżraeljana kienet ispirata mill-iskultura Ewropea moderna, kif ukoll mill-arti Mesopotamjana, Assirjana u lokali. Roaring Lion ta' Avraham Melnikov, Alexander Zaid ta' David Polus, u l-iskultura Kubista ta' Ze'ev Ben Zvi jagħtu eżempju ta' wħud mill-kurrenti differenti tal-iskultura Iżraeljana.

Temi komuni fl-arti Iżraeljana huma l-ibliet mistiċi ta' Safed u Ġerusalemm, il-kultura tal-kafetterija boemja ta' Tel Aviv, pajsaġġi agrikoli, stejjer bibliċi, u gwerra. Illum, l-arti Iżraeljana daħlet fl-arti ottika, l-arti tal-intelliġenza artifiċjali, l-arti diġitali, u l-użu tal-melħ fl-iskultura.

 Arkitettura 
daqsminuri|Mużew Bauhaus, Tel Aviv
Minħabba l-immigrazzjoni tal-periti Lhud, l-arkitettura fl-Iżrael saret tirrifletti stili differenti. Fil-bidu tas-seklu 20, periti Lhud fittxew li jgħaqqdu l-arkitettura tal-Punent u tal-Lvant billi jipproduċu bini li juri varjetà wiesgħa ta 'stili mdewba. L-istil eklettiku ċeda għall-istil modernista Bauhaus bl-influss ta' periti Lhud Ġermaniżi (inkluż Erich Mendelsohn) ħarbu mill-persekuzzjoni Nażista. Il-Belt l-Bajda ta' Tel Aviv hija sit ta' wirt tal-UNESCO. Wara l-indipendenza, ġew ikkummissjonati diversi proġetti tal-gvern, ħafna minnhom mibnija fi stil brutalist b'enfasi kbira fuq l-użu tal-konkrit u l-akklimatizzazzjoni għall-klima tad-deżert ta' Iżrael.

Bosta ideat ġodda, bħall-Belt tal-Ġnien, ġew implimentati fl-ibliet Iżraeljani; Il-pjan Geddes ta' Tel Aviv sar famuż internazzjonalment għad-disinn rivoluzzjonarju tiegħu u l-adattament tiegħu għall-klima lokali. Id-disinn tal-kibbutz wasal ukoll biex jirrifletti l-ideoloġija, bħall-ippjanar tal-kibbutz ċirkolari Nahalal ta' Richard Kauffmann.

 Midja 
Il-midja Iżraeljana hija diversa u tirrifletti l-ispettru tal-udjenzi Iżraeljani. Gazzetti notevoli jinkludu ċ-ċentrista Yedioth Ahronoth, u ċ-ċentru-lemin Israel Hayom. Hemm diversi stazzjonijiet televiżivi ewlenin li jservu udjenzi differenti, bħall-Kan 33 bil-lingwa Għarbija. Ir-rapport tal-2024 ta' Freedom House ikkonkluda li l-midja Iżraeljana hija "vibranti u ħielsa li tikkritika l-politika tal-gvern." Fl-Indiċi tal-Libertà tal-Istampa tal-2024 ta' Reporters Without Borders, Iżrael ikklassifika fil-101 ​​post minn 180 pajjiż, it-tieni fil-Lvant Nofsani u l-Afrika ta' Fuq. Reporters Without Borders innutaw li l-Forzi tad-Difiża Iżraeljani qatlu aktar minn 100 ġurnalist f’Gaza. Mill-gwerra bejn l-Iżrael u l-Ħamas, Iżrael kien "jipprova jrażżan rapporti li joħorġu mill-enklavi assedjata hekk kif id-diżinformazzjoni tinfiltra l-ekosistema tal-midja tiegħu stess."

 Mużewijiet 
daqsminuri|Shrine of the Book, repożitorju tar-Rolls tal-Baħar Mejjet f'Ġerusalemm
Il-Mużew ta' Iżrael f'Ġerusalemm huwa wieħed mill-istituzzjonijiet kulturali l-aktar importanti ta' Iżrael u huwa d-dar tar-Rolli tal-Baħar Mejjet, flimkien ma' kollezzjoni estensiva ta' arti Lhudija u Ewropea. Il-Mużew Nazzjonali tal-Olokawst tal-Iżrael, Yad Vashem, huwa l-arkivju ċentrali tad-dinja għall-informazzjoni relatata mal-Olokawst. ANU – Mużew tal-Poplu Lhudi fil-kampus tal-Università ta' Tel Aviv, huwa mużew interattiv iddedikat għall-istorja tal-komunitajiet Lhud madwar id-dinja.

L-Iżrael għandu l-ogħla numru ta' mużewijiet per capita. Diversi mużewijiet Iżraeljani huma ddedikati għall-kultura Iżlamika, inkluż il-Mużew Rockefeller u l-Istitut L.A. Mayer tal-Arti Iżlamika, it-tnejn f'Ġerusalemm. Il-Rockefeller jispeċjalizza fi fdalijiet arkeoloġiċi mill-istorja tal-Lvant Nofsani. Hija wkoll dar għall-ewwel kranju fossili ominidi misjub fl-Asja tal-Punent, imsejjaħ Galilee Man.

 Kċina 
daqsminuri|Ikla li tinkludi falafel, hummus, fries u insalata Iżraeljana.
Il-kċina Iżraeljana tinkludi platti lokali, kif ukoll kċina Lhudija miġjuba fil-pajjiż minn immigranti. Partikolarment mill-aħħar tas-snin sebgħin, żviluppat kċina fużjoni Iżraeljana. Il-kċina Iżraeljana adottat, u qed tkompli tadatta, elementi tal-istili tat-tisjir Mizrahi, Sefardi, u Ashkenazi. Jinkorpora ħafna ikel tradizzjonalment ikkunsmat fil-kċejjen Levantini, Għarbi, tal-Lvant Nofsani u tal-Mediterran, bħal falafel, hummus, shakshouka, couscous u za'atar. Schnitzel, pizza, hamburgers, Fries, ross, u insalata huma komuni fl-Iżrael.

Madwar nofs il-popolazzjoni Lhudija Iżraeljana tgħid li żżomm ikel kosher id-dar. Ir-ristoranti kosher jammontaw għal madwar kwart tat-total fl-2015. Flimkien ma’ ħut, fniek u ngħam mhux kosher, il-majjal, spiss imsejjaħ "laħam abjad" fl-Iżrael, jiġi prodott u kkunsmat, għalkemm huwa pprojbit kemm mill-Ġudaiżmu kif ukoll għal Iżlam.

 Sports 
daqsminuri|left|Ramat Gan Stadium (li qabel kien jissejjaħ National Stadium) huwa grawnd tal-futbol li jinsab f'Ramat Gan, li għandu 41,583 siġġu. L-istadium ġie inawgurat fl-1950
daqsminuri|Il-partitarji ta' Maccabi Haifa FC fis-Sammy Ofer Stadium fil-Belt ta' Haifa
daqsminuri|left|In-Netanya Stadium (Ebrajk: אצטדיון נתניה), komunement magħruf bħala The Diamond Stadium, huwa grawnd b'ħafna użu f'Netanya, l-Iżrael.
daqsminuri|In-Netanya Stadium (Ebrajk: אצטדיון נתניה). Jintuża bħala l-art tad-dar permanenti ta 'Maccabi Netanya, u ntuża bħala l-art tad-dar temporanja ta' Hapoel Hadera.
L-aktar sports popolari għall-ispettaturi fl-Iżrael huma l-futbol u l-basketball. Il-Premier League Iżraeljan huwa l-kampjonat ewlieni tal-futbol tal-pajjiż, u l-Premier League tal-Baskitbol Iżraeljan huwa l-kampjonat ewlieni tal-basketball. Maccabi Haifa, Maccabi Tel Aviv, Hapoel Tel Aviv u Beitar Jerusalem huma l-akbar klabbs tal-futbol. Maccabi Tel Aviv, Maccabi Haifa u Hapoel Tel Aviv ikkompetew fil-UEFA Champions League u Hapoel Tel Aviv waslu sal-kwarti tal-finali tat-Tazza UEFA. Iżrael ospita u rebaħ it-Tazza tal-Asja AFC tal-1964; Fl-1970, it-tim nazzjonali tal-futbol tal-Iżrael ikkwalifika għat-Tazza tad-Dinja tal-FIFA, l-unika darba li pparteċipa fit-Tazza tad-Dinja. Il-Logħob Ażjatiku tal-1974, li saru f’Tehran, kienu l-aħħar Logħob Ażjatiku li l-Iżrael ħa sehem fihom, milquta minn pajjiżi Għarab li rrifjutaw li jikkompetu mal-Iżrael. L-Iżrael kien eskluż mil-Logħob Asjatiku tal-1978 u minn dak iż-żmien ma kkompetix f'avvenimenti sportivi Asjatiċi. Fl-1994, il-UEFA qablet li tammetti lill-Iżrael u t-timijiet tal-futbol tagħha issa jikkompetu fl-Ewropa. Maccabi Tel Aviv BC rebaħ il-kampjonat Ewropew tal-basketball sitt darbiet.

L-Iżrael rebaħ disa' midalji Olimpiċi mill-ewwel rebħa tiegħu fl-1992, inkluża midalja tad-deheb fil-Windsurfing fl-Olimpjadi tas-Sajf tal-2004 Iżrael rebaħ aktar minn 100 midalja tad-deheb fil-Logħob Paralimpiku u jinsab fl-20 post fl-ammont ta' midalji ta' kull żmien . Il-Logħob Paralimpiku tas-Sajf tal-1968 kien ospitat mill-Iżrael. Il-Logħob tal-Maccabee, avveniment ta' stil Olimpiku għall-atleti Lhud u Iżraeljani, fetaħ fis-snin tletin u minn dakinhar ilu jsir kull erba’ snin. Il-Krav Maga, arti marzjali żviluppata minn difensuri tal-ghettos Lhud waqt il-ġlieda kontra l-faxxiżmu fl-Ewropa, tintuża mill-forzi tas-sigurtà u l-pulizija Iżraeljani.

Iċ-ċess huwa sport importanti ħafna fl-Iżrael. Hemm ħafna grandmasters Iżraeljani u plejers taċ-ċess Iżraeljani rebħu bosta kampjonati tad-dinja taż-żgħar. Iżrael jospita kampjonat internazzjonali annwali u ospita l-Kampjonat Dinji taċ-Ċess tat-Timijiet fl-2005.

 Bliet kapitali tad-Distretti ta' Iżrael skond il-popolazzjoni 

 Bliet importanti oħra 

 Referenzi 


Kategorija:Repubbliki
Kategorija:Pajjiżi tal-Baħar Mediterran