Lingwa Taljana

It-Taljan (, jew lingua italiana) hi lingwa Rumanza mitkellma minn madwar 60 miljun ruħ fl-Italja, u minn total ta' 120 miljun madwar id-dinja. Fl-Iżvizzera, it-Taljan huwa wieħed mill-erba' lingwi uffiċjali tal-pajjiż. Huwa hu wkoll il-lingwa uffiċjali ta' San Marino, kif ukoll il-lingwa primarja tal-Belt tal-Vatikan. Sal-1934 kien ukoll il-lingwa uffiċjali ta' Malta. It-Taljan standard, adottat mill-istat wara l-unifikazzjoni tal-Taljan, huwa bbażat fuq it-Toskan (partikularment fuq id-djaletti tal-belt ta' Firenze) u hu intermedjarju bejn il-lingwi Italo-Oċċidentali tan-Nofsinhar u l-lingwi Gallo-Romanzi tat-Tramuntana tal-Italja. L-iżvilupp tiegħu kien ukoll influwenzat minn djaletti oħra Taljani u mil-lingwa Ġermaniża tal-invażuri post-Rumani.

Fuq sfond dijakroniku, it-Taljan ġej mil-Latin u hu l-eqreb lingwa għal-Latin. B'differenza minn lingwi Rumanzi oħra, it-Taljan żamm il-kuntrast bejn il-konsonanti żgħar u twal li kienu jeżistu fil-Latin. Bħal lingwi Rumanzi oħra, l-aċċent fuq il-kliem huwa distintiv. Partikularment, fost il-lingwi Rumanzi, it-Taljan huwa meqjus bħala l-eqreb lejn il-Latin f'termini ta' lessiku. Is-similarità fil-vokabularju hi ta' 89% mal-Franċiż, 87% mal-Katalan, 85% mas-Sard, 78% mar-Reto-Rumanz u 77% mar-Rumen.Berloco 2018

 Konverżazzjoni 
 Malti (maltese) Taljan (italiano) PronunċjaIva  Sì  (isma') Le  No (isma') Dażgur!  Certo! / Certamente! / Naturalmente!  Ċaw!  Ciao! (informali) / Salve! (ġenerali)  (isma')  Eviva!  salute!  Kif int?  Come stai? (informali) / Come sta? (formali) / Come state? (plural) / Come va? (ġenerali)   ; Bonġu!  Buon giorno!  Banswa!  Buona sera!  Il-lejl it-tajjeb!  Buona notte! (għal lejl ta' mistrieħ) / Buona serata! (għal serata tajba) Il-ġurnata t-tajba!  Buona giornata! (formali)L-ikla t-tajba!  Buon appetito!  Ċaw!  Arrivederci (ġenerali) / Arrivederla (formali) / Ciao! (informali)  (isma') Nawguralek! - Grazzi!  Buona fortuna! - Grazie! (ġenerali) / In bocca al lupo! - Crepi [il lupo]! (biex tawgura lil xi ħadd sabiex jegħleb xi diffikultà) Inħobba  Ti amo (bejn il-maħbubin biss) / Ti voglio bene (fis-sens ta' "Irridlek il-ġid", bejn maħbubin, ħbieb, qraba, etċ.)   ; Merħba [f'...]  Benvenuto/-i (għal raġel/rġiel jew grupp imħallat) / Benvenuta/-e (għal mara/nisa) [a / in...]Jekk jogħġbok  Per piacere / Per favore / Per cortesia  (isma')Grazzi!  Grazie! (ġenerali) / Ti ringrazio! (informali) / La ringrazio! (formali) / Vi ringrazio! (plural)  (isma') M'hemmx imn'hiex!  Prego! Skużani / Jiddispjaċini  Mi dispiace ("Jiddispjaċini") / Scusa(mi) (informali) / Mi scusi (formali) / Scusatemi (plural) / Sono desolato ("Aħfirli", jekk raġel) / Sono desolata ("Aħfirli", jekk mara)  (isma')  ;  ; Min?  Chi? Xiex?  Che cosa? / Cosa? / Che? Meta?  Quando?  Fejn?  Dove?  Kif?  Come?  Għaliex / Għala / Minħabba  perché  Darb'oħra  di nuovo / ancora  ; Kemm?  Quanto? / Quanta? / Quanti? / Quante? X'jismek?  Come ti chiami? (informali) / Come si chiama? (formali) Jisimni ...  Mi chiamo ... Dan hu ... / Din hi ...  Questo è ... (maskili) / Questa è ... (femminili) Iva, qed nifhem. / Iva, fhimt.  Sì, capisco. / Ho capito. Minix nifhem.  Non capisco. / Non ho capito.  (isma')Int titkellem bl-Ingliż?  Parli inglese? (informali) / Parla inglese? (formali) / Parlate inglese? (plural)  (isma') Jien ma nifhimx bit-Taljan.  Non capisco l'italiano.  Għinni!  Aiutami! (informali) / Mi aiuti! (formali) / Aiutatemi! (plural) / Aiuto! (ġenerali) Għandek raġun/tort!  (Tu) hai ragione/torto! (informali) / (Lei) ha ragione/torto! (formali) / (Voi) avete ragione/torto! (plural) X'ħin hu?  Che ora è? / Che ore sono?  Fejn hi l-kamra tal-banju?  Dov'è il bagno?  (isma')Kemm tiswa?  Quanto costa?  Il-kont, jekk jogħbok.  Il conto, per favore. 

 Numri 

 Malti Taljan  IPAIPA Wieħed  uno  Tnejn  due  Tlieta  tre  Erbgħa  quattro  Ħamsa  cinque  Sitta  sei  Sebgħa  sette  Tmienja   otto  Disgħa   nove  Għaxra   dieci  

 Malti Taljan IPAĦdax  undici  Tnax  dodici  Tlettax  tredici  Erbatax  quattordici  Ħmistax  quindici  Sittax  sedici  Sbatax  diciassette  Tmintax  diciotto  Dsatax  diciannove  Għoxrin  venti  

 Malti Taljan  IPAWieħed u għoxrin  ventuno  Tnejn u għoxrin  ventidue  Tlieta u għoxrin  ventitré  Erbgħa u għoxrin  ventiquattro  Ħamsa u għoxrin  venticinque  Sitta u għoxrin  ventisei  Sebgħa u għoxrin  ventisette  Tmienja u għoxrin  ventotto  Disgħa u għoxrin  ventinove  Tletin  trenta  

 Ġranet tal-ġimgħa 

 Malti Taljan  IPA It-Tnejn  lunedì   It-Tlieta  martedì   L-Erbgħa  mercoledì   Il-Ħamis  giovedì   Il-Ġimgħa  venerdì   Is-Sibt  sabato   Il-Ħadd  domenica  

 L-Element Taljan fl-Ilsien Malti 

Ħafna Maltin jifhmu u jitkellmu t-Taljan ħabba l-programmi televiżivi jew għax jistudjawh l-iskola u l-università. Sal-1934 kien l-ilsien uffiċjali ta' Malta, sakemm ħadulu postu l-Malti u l-Ingliż. 

L-Ilsien Malti għandu għeruq semitiċi imma biż-żmien ħa ħafna kliem mill-Isqalli Medjovali u mit-Taljan. Fost l-iktar kategoriji ta' kliem li ġew mit-Taljan insibu:

1.	Arti: pittur, tila, kapulavur, kompożizzjoni, kjaroskur, abbozz, pinzell, skultur, mudell, perspettiva, eċċ.

2.	Mużika: opra, sopran, tenur, pjanu, sonata, orkestra, vjolin, sinfonija, kompożitur, kor, eċċ. 

3.	Letteratura: novella, rumanz, ballata, dramm, eleġija, epika, narrativa, metafora, sunett, lirika, eċċ. 

4.	Knisja: saċerdot, navi, sagristija, koppla, abbati, ostja, liturġija, vespri, altar, fratellanza, eċċ. 

5.	Mediċina: ingwent, siringa, operazzjoni, anatomija, infermier, mistura, professur, terapija, garza, loppju, eċċ. 

6.	Liġi: avukat, awla, libell, rikors, kawża, maġistrat, ġurat, prokuratur, proċess, appell, eċċ. 

7.	Politika: elezzjoni, kandidat, distrett, parlament, propaganda, ministru, partit, tessera, manifest, oppożizzjoni, gvern, eċċ. 

8.	Ħajja Urbana: palazz, funtana, qorti, teatru, mużew, lukanda, università, bibljoteka, pjazza, każin, eċċ. 

9.	Navigazzjoni: barkun, ankra, pruwa, poppa, vapur, ammirall, flotta, skuna, frejgata, karavella, eċċ. 

10.	Xjenza: ċellola, atomu, simmetrija, mikroskopju, laboratorju, fiżika, termometru, matematika, kimika, mikrobu, eċċ. 

11.	Ilbies: ingravata, kappell, mantell, ingwanti, kalzetti, pavru, inforra, ċintorin, beritta, xalla, eċċ. 

12.	Skola/Uffiċċju: segretarja, reġistru, skrivanija, nota, pitazz, gomma, riga, taljakarti, klassi, surmast, eċċ. 

13.	Militar: kavallerija, kapural, armata, gwerra, bumbardament, kanun, ġeneral, battalja, artillerija, suldat, eċċ. 

14.	Snajja': barbier, induratur, arġentier, tnalja, martell, ċana, morsa, tavla, bronż, stann, skalpell, eċċ. 

15.	Oġġetti tad-dar: purtiera, tapit, tvalja, antiporta, armarju, banju, finestrun, tavolina, pultruna, gwardarobba, eċċ. 

16.	Ikel: pizza, minestra, soppa, insalata, gallettini, torta, biskuttini, vitella, ċanga, balbuljata, spagetti, eċċ. 

17.	Arkitettura: perit, kolonna, arkata, pedament, intrata, balavostra, kuritur, loġġa, sala, pjanta, eċċ. 

18.	Frott, Siġar, Fjuri, Pjanti: freżja, prinjol, ċipress, mandolin, bambinella, margeriti, gladjoli, tulipan, arbuxxell, eċċ. 

19.	Annimali: iljunfant, tigra, ġiraffa, lupu, iljun, ċerv, ċerna, pixxispad, ajkla, melvizz, eċċ. 

20.	Ambjent Naturali: vulkan, xmara, bosk, peniżola, kaskata, arċipelagu, muntanja, foresta, oażi, kontinent, eċċ.

 Referenzi 





 Ħoloq esterni 

 Tagħlim tat-Taljan," BBC