Butrint

Butrint (bil-Grieg: Βουθρωτόν u Βουθρωτός, b'ittri Rumani: Bouthrōtón, bil-Latin: Buthrōtum) kienet belt tal-Greċja Antika u iktar 'il quddiem belt Rumana u veskovat f'Epiru. X'aktarx kienet abitata mill-preistorja, Buthrotum kienet belt tat-tribù tal-Epiroti tal-Kaonjani, u iktar 'il quddiem saret kolonja Rumana u veskovat. Qabdet it-triq tan-niżla fl-aħħar tal-Antikità, qabel ma ġiet abbandunata għalkollox fil-Medju Evu wara li terremot qawwi għerreq il-biċċa l-kbira tal-belt. Fiż-żminijiet moderni Butrint saret sit arkeoloġiku fil-Kontea ta' Vlorë fl-Albanija, xi 14-il kilometru fin-Nofsinhar ta' Sarandë u qrib il-fruntiera mal-Greċja. Tinsab fuq għolja li tagħti fuq il-Fliegu ta' Vivari u hija parti mill-Park Nazzjonali ta' Butrint. Illum il-ġurnata Bouthrotum hija sede titolari Kattolika Latina u fiha wkoll il-Kastell ta' Ali Pasha.

Il-belt titqies bħala wieħed mill-iżjed siti arkeoloġiċi importanti fl-Albanija. Bis-saħħa tal-valur kulturali, storiku u naturali kbir u konsiderevoli, Butrint ġiet iddikjarata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1992 u bħala parti minn Park Nazzjonali fis-sena 2000.

 Storja 

 Żmien il-Greċja Antika 
xellug|daqsminuri|Mappa ta' Buthrotum fil-qedem
Bouthroton (illum Butrint) oriġinarjament kienet wieħed miċ-ċentri ewlenin tat-tribù tal-Epiroti tal-KaonjaniStrabo. The Geography. Il-Ktieb VII, il-Kapitlu 7.5, parti mill-grupp ta' tribujiet tal-Majjistral tal-Greċja.Boardman, John (1994). The Cambridge Ancient History: The fourth century B.C. Cambridge University Press. p. 437. Kellhom kuntatti mill-qrib mal-kolonja ta' Corcyra (illum Korfu) tal-Korintin. Skont il-kittieb Ruman Virġilju, il-fundatur leġġendarju tagħha kien Helenus, iben ir-Re Priamo ta' Trojja, li mar lejn il-Punent wara l-waqgħa ta' Trojja ma' Neoptolemus u l-konkubina tiegħu Andromache. Kemm Virġilju kif ukoll l-istoriku Grieg Dijoniżju ta' Halicarnassus iddokumentaw li Enea kien żar Bouthroton wara l-ħarba tiegħu stess mill-qerda ta' Trojja.

L-iżjed evidenza arkeoloġika bikrija ta' okkupazzjoni b'insedjament tmur lura għal bejn is-sekli 10 u 8 Q.K., għalkemm uħud isostnu li hemm evidenza iktar bikrija ta' insedjament li tmur lura għas-seklu 12 Q.K.Ceka, Neritan; transl. Pranvera Xhelo (2002). Buthrotum: Its History & Monuments. Tirana: Cetis Tirana. p. 19. ISBN 978-99927-801-2-1.

L-iskavi ta' Bouthroton wasslu għal bċejjeċ tal-fuħħar Proto-Korintin tas-seklu 7 u mbagħad bċejjeċ tal-fuħħar Korintin u Attiċi tas-seklu 6, madankollu ma hemm l-ebda indikazzjoni ta' insedjament preistoriku.The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 3: The Expansion of the Greek World, Eighth to Sixth Centuries BC, p. 269, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-23447-4, 1982. Bouthroton kienet tinsab f'pożizzjoni importanti strateġikament minħabba l-aċċess li kellha għall-Istretti ta' Korfu, kif ukoll il-pożizzjoni tagħha f'salib it-toroq bejn l-art kontinentali tal-Greċja u l-Magna Graecia, id-dinjiet Griegi u "barbariċi".David R. Hernandez, "Bouthrotos (Butrint) in the Archaic and Classical Periods: The Acropolis and Temple of Athena Polias", Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, Vol.86, No. 2 (April–June 2017), p. 205. B'hekk, saret wieħed miż-żewġ portijiet antiki fil-Chaonia t'Isfel; il-port l-ieħor kien Onchesmos (illum Sarandë).Cabanes, P. (1997). "The Growth of the Cities". Epirus, 4000 Years of Greek History and Civilization. Ekdotikē Athēnōn: 92. ISBN 9789602133712.

L-akropoli nbniet fuq għolja max-xatt ta' xmara bl-isem ta' Butrint (jew Bouthrotum). L-ewwel estensjoni tal-akropoli tas-seklu 7 Q.K. seħħet matul is-seklu 5 Q.K.Ioanna, Andreou (1997). "Urban Organization". Epirus, 4000 Years of Greek History and Civilization. Ekdotikē Athēnōn: 100. ISBN 9789602133712. Matul l-ewwel snin tat-tieni Gwerra Peloponniża (413-404 Q.K.), il-Korkirjani bnew fortifikazzjonijiet estiżi minn Ksamil sa Buthrotum. Buthrotum, li qabel kienet belt indipendenti, saret soġġetta għal Korfu fil-qrib.Hammond, N. G. L (1997). "The Tribal Systems of Epirus and Neighbouring Areas down to 400 B.C." Epirus, 4000 Years of Greek History and Civilization: 56. ISBN 9789602133712.
daqsminuri|Il-pożizzjoni tal-insedjament u tat-tribujiet tal-madwar fl-antikità
Sas-seklu 4 Q.K., l-importanza tagħha kibret u nbnew teatru, santwarju ddedikat lil Asklepju u agora. L-akropoli ta' Bouthrotum kienet protetta minn tliet swar. L-iżjed ħajt ta' barra nbena għall-ħabta tat-380 Q.K. u kien iħaddan fih erja ta' erba' ettari. Dan il-ħajt twil 870 metru kien jinkludi bastjuni u ħames daħliet. Tnejn mill-iżjed daħliet importanti kienu magħrufa bħala d-Daħla tal-Lag u d-Daħla tal-Ljun. Barra minn hekk, l-agora, l-istoas, iż-żona residenzjali u t-teatru kienu jinsabu f'żona separata bil-ħitan.Stillwell, Richard (2017). The Princeton Encyclopedia of Classical Sites. Princeton University Press. p. 175. ISBN 9781400886586.

Diversi kitbiet imnaqqxa f'Buthrotum jiddeskrivu l-organizzazzjoni tal-Kaonjani fil-bidu tas-seklu 3 Q.K., li juru li huma wkoll kellhom mexxej annwali msejjaħ Prostates (bil-Grieg: Προστάτης jiġifieri Protettur). Il-kalendarju Grieg ta' Bouthroton jidher fl-eqdem kompjuter analogu magħruf, l-hekk imsejjaħ Mekkaniżmu ta' Antikythera (għall-ħabta tal-150 sal-100 Q.K.).Freeth, Tony; Bitsakis, Yanis; Moussas, Xenophon; Seiradakis, John. H.; Tselikas, A.; Mangou, H.; Zafeiropoulou, M.; Hadland, R.; et al. (30 November 2006). "Decoding the ancient Greek astronomical calculator known as the Antikythera Mechanism" (PDF). Nature. 444 Supplement (7119): 587–91.Freeth, Tony; Jones, Alexander (2012). "The Cosmos in the Antikythera Mechanism". Institute for the Study of the Ancient World.

It-teatru huwa magħruf għall-għadd impressjonanti ta' kitbiet imnaqqxin fuq il-ġebel tiegħu. Il-biċċa l-kbira minnhom jittrattaw il-manumissjonijiet u jagħtu ammont kbir ta' dettalji dwar il-belt matul l-era Ellenistika.Pierre Cabanes, "Nouvelles inscriptions d'Albanie Méridionale (Bouthrotos et Apollonia)", Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, Bd. 63 (1986), pp. 137–155. L-ismijiet tal-iskjavi msemmija fit-tinqix kienu Griegi kważi b'mod esklużiv, għajr xi ismijiet Latini b'kunjomijiet Griegi.Winnifrith, Tom (2002). Badlands, Borderlands: A History of Northern Epirus/Southern Albania. Duckworth. p. 70. ISBN 978-0-7156-3201-7.

Fit-228 Q.K. Buthrotum saret protettorat Ruman flimkien ma' Korfu. F'nofs is-seklu 2 Q.K. Buthrotum kienet iċ-ċentru ta' stat indipendenti, possibbilment il-"Kojnon tal-Prasajboj", kif elenkat fil-lista tat-theorodokoi fl-Oraklu ta' Delphi.Cabanes, P. (1997). "From Alexander Molossus to Pyrrhus: Political Developments". Epirus, 4000 Years of Greek History and Civilization. Ekdotikē Athēnōn: 122. ISBN 9789602133712.

 Żmien ir-Rumani 
xellug|daqsminuri|Munita tal-bronż izzekkata f'Buthrotum matul ir-renju ta' Awgustu (27 Q.K.-14 W.K.). Il-leġġenda etnika BVTHR tidher fuq in-naħa ta' wara.Andrew M. Burnett, Michel Amandry, Pere Pau Ripollès, Roman provincial coinage. : Volume I, From the death of Caesar to the death of Vitellius 44 BC-AD 69, London/Paris, 1992, n°1394.2.
Fis-seklu ta' wara, saret parti minn provinċja tal-Maċedonja. Fl-44 Q.K., Ċesri ddeżinja lil Buthrotum bħala kolonja bħala premju lis-suldati li kienu ġġieldu għalih kontra Pompej. Is-sid tal-artijiet lokali Titus Pomponius Atticus oġġezzjona kontra l-korrispondent tiegħu Ċiċerun li ħadem qatigħ kontra l-pjan fis-Senat. Ir-riżultat kien li għadd żgħir biss ta' kolonjalisti ġew insedjati.

Fil-31 Q.K., l-Imperatur Ruman Awgustu li kien għadu kemm rebaħ kontra Mark Anthony u Kleopatra fil-battalja ta' Actium ġedded il-pjan li permezz tiegħu Buthrotum kellha ssir kolonja tal-veterani. Ir-residenti l-ġodda kabbru l-belt u fost il-kostruzzjonijiet kien hemm il-kostruzzjoni ta' akkwedott, banju Ruman, djar, kumpless ta' forum u nymphaeum. Matul dak iż-żmien, id-daqs tal-belt irdoppja. Għadd ta' strutturi ġodda nbnew ħdejn oħrajn eżistenti speċjalment madwar it-teatru u t-tempju ta' Asklepju.Cabanes, P. (1997). "From Alexander Molossus to Pyrrhus: Political Developments". Epirus, 4000 Years of Greek History and Civilization. Ekdotikē Athēnōn: 126. ISBN 9789602133712.
daqsminuri|262x262px|Fdalijiet tal-battisterju
Fis-seklu 3 W.K., terremot qered parti kbira mill-belt, u ġarraf il-binjiet fis-subborgi tal-Pjanura ta' Vrina u fil-forum taċ-ċentru tal-belt. L-iskavi żvelaw li l-belt kienet diġà qabdet it-triq tan-niżla. Madankollu, l-insedjament baqa' jeżisti sal-aħħar tal-Antikità, u sar port ewlieni fil-provinċja ta' Epiru. Il-belt ta' dak iż-żmien kienet tinkludi l-Palazz grandjuż bl-apsidi fuq tliet naħat, li kien dar ta' persuna notevoli lokali li nbniet għall-ħabta tal-425.

 Żmien il-Biżantini u possibbilment is-Slavi 
daqsminuri|242x242px|L-Agora ta' Buthrotum
Is-swar tal-belt ġew rikostruwiti b'mod estensiv, x'aktarx fl-aħħar tas-seklu 5, probabbli mill-Imperatur Biżantin Anastasju. L-Ostrogoti taħt Indulf assedjaw il-kosta tal-Baħar Jonju fil-550 u jaf attakkaw lil Buthrotum.Hodges, Richard; Bowden, William; Lako, Kosta; Richard Andrews (2004). Byzantine Butrint: excavations and surveys 1994–1999. Oxbow Books. p. 54. ISBN 978-1-84217-158-5. Fl-aħħar tas-seklu 6, gruppi ta' Slavi x'aktarx li waslu f'Buthrotum. Evidenza mill-iskavi turi li l-importazzjoni ta' prodotti bażiċi, inbid u żejt mil-Lvant tal-Mediterran kompliet sal-bidu tas-seklu 7 meta l-Imperu Biżantin bikri tilef dawk il-provinċji. Matul il-perjodu tal-invażjonijiet tal-Islavi u ċ-ċaqliq tal-popolazzjoni fir-reġjun usa', Buthrotum kienet waħda mill-ftit bliet f'Epiru li baqgħet teżisti u li żammet l-istatus tagħha ta' sede ta' veskovat mingħajr interruzzjoni.Hodges, Richard; Bowden, William; Lako, Kosta; Richard Andrews (2004). Byzantine Butrint: excavations and surveys 1994–1999. Oxbow Books. p. 54. ISBN 978-1-84217-158-5. Minħabba l-iskarsezza ta' sorsi, diffiċli li wieħed jivvaluta jekk Buthrotos kinitx ikkontrollata mill-Islavi jew mill-Biżantini bejn is-sekli 7 sa 10.Richard Hodges (2008). Rise and Fall of Byzantine Butrint. Butrint Foundation. p. 19. Sorsi Biżantini bil-miktub ta' dak iż-żmien isemmu li San Elija ta' Enna nżamm bħala spjun f'Bouthrotos, filwaqt li Arsenios ta' Korfu (876-953) innota r-rikkezza marittima tal-belt. Il-kolonizzazzjoni mill-awtoritajiet Biżantini milli jidher inzertat mar-renju ta' Ljun VI (886-912). X'aktarx li l-amministraturi imperjali ta' dak iż-żmien iggvernaw ir-reġjun mill-oikos (bil-Grieg: οίκος, li tfisser residenza) mill-Pjanura ta' Vrina iktar milli miċ-ċittadella. Is-sejbiet arkeoloġiċi fil-fatt jiżdiedu fis-seklu 10.Decker, Michael J. (25 February 2016). The Byzantine Dark Ages. Bloomsbury Publishing. p. 57. ISBN 978-1-4725-3605-1.

Il-Gran Bażilika ta' Buthrotum inbniet matul l-ewwel nofs tas-seklu 6 fuq in-naħa tal-Grigal tal-insedjament.Giakoumēs, Geōrgios K.; Vlassas, Grēgorēs; Hardy, David A. (1996). Monuments of Orthodoxy in Albania. Doukas School. p. 96. ISBN 9789607203090. Monumenti oħra jinkludu l-Bażilika tal-Akropoli (is-seklu 4), il-Palazz bl-apsidi fuq tliet naħat (is-seklu 6), il-Battisterju b'mużajk kumpless kbir (is-seklu 6), il-knisja tad-Daħla tal-Lag (is-seklu 9) u l-knisja tal-Battisterju (is-seklu 9).Pratt, Suzanna (2013). The impact of heritage management on local communities in the hinterland of Butrint National Park, southern Albania (Thesis). p. 17. Il-vjaġġatur Għarbi Muhammad al-Idrisi nnota fis-seklu 12 li Butrint kienet belt b'popolazzjoni densa u b'għadd ta' swieq.Prinzing, G. (1997). "Political, Social and Economic Developments". Epirus, 4000 Years of Greek History and Civilization. Ekdotikē Athēnōn: 194. ISBN 9789602133712.

Il-belt baqgħet territorju tal-Imperu Biżantin u rreżistiet l-assedji tan-Normanni sal-1204 meta wara r-Raba' Kruċjata, l-Imperu Biżantin ġie frammentat, u Buthrotum saret parti mid-Despotat ta' Epiru. Fis-sekli ta' wara, iż-żona kienet sit ta' kunflitt bejn il-Biżantini, l-Anġojini tan-Nofsinhar tal-Italja, u l-Venezjani.

 Bejn l-Anġojini, l-Imperu Biżantin u d-Despotat ta' Epiru 
Il-fortifikazzjonijiet x'aktarx li ssaħħew mill-Imperatur Biżantin Mikiel I.Hansen, Inge Lyse; Hodges, Richard; Leppard, Sarah (2013). Butrint 4: The Archaeology and Histories of an Ionian Town. Oxbow Books. p. 277. ISBN 9781782971023.

Fl-1267, Karlu ta' Anjou ħa l-kontroll ta' Butrint u Korfu, u dan wassal għal iktar restawr tas-swar u tal-Gran Bażilika. Fl-1274, il-qawwiet Biżantini reġgħu daħlu f'Butrint, u dan ikkawża kunflitt bejn il-Biżantini u d-Despotat ta' Epiru, peress li d-Despotu Nikephoros kien tal-fehma li s-sit kien id-dominju tiegħu. Minkejja d-differenzi reliġjużi kbar bejn l-Kattoliku Karlu ta' Anjou u l-Ortodoss kbir Nikephoros, it-tnejn għamlu alleanza flimkien kontra l-Imperatur Biżantin Mikiel, u keċċew il-Biżantini miż-żona fl-1278. Imbagħad, wara l-insistenza ta' Karlu, Nikephoros fl-aħħar mill-aħħar irrikonoxxa d-drittijiet ta' Karlu għall-belt kollha li Mikiel II kien ta lil Manfred ta' Hohenstaufen bħala parti mid-dota ta' martu Elena, billi Karlu kien is-suċċessur tiegħu. B'hekk ġew ċeduti Butrint kif ukoll il-kosta kollha minn Vlora sa Butrint.Lala, Etleva (2008). Regnum Albaniae. pp. 37-38: Nikephoros I Angelos (1271-1296)

 Parti mir-Regnum Albaniae tal-Anġojini 
Mill-1284, l-Imperatur Biżantin Andronikos II kellu l-kontroll tal-biċċa l-kbira tal-Albanija kif inhi llum u l-kontroll Anġojin tal-art kontinentali tal-Balkani kien limitat għal Butrint, li iktar 'il quddiem iffurmat unità amministrattiva unika flimkien ma' Korfu fil-qrib. Fis-seklu 14 is-sit ikkondivida destin simili ma' Korfu.Hodges, Richard; Bowden, William; Lako, Kosta (28 February 2020). Byzantine Butrint: Excavations and Surveys 1994-99. Oxbow Books. p. 86. ISBN 978-1-78570-870-1. Butrint baqgħet taħt it-tmexxija tal-Anġojini sal-1386, b'żewġ interruzzjonijiet oħra biss: fl-1306, u fl-1313-1331. Fl-1305-1306 Butrint kienet ikkontrollata mid-Despotu ta' Epiru, Tumas I Komnenos Doukas.Kazhdan, Alexander, ed. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504652-6. Butrint saret Kattolika wara li nħakmet mill-Anġojini, u baqgħet hekk matul is-seklu 14.

Hodges jargumenta li l-investiment difensiv "episodiku" f'Butrint bħala belt matul dan il-perjodu juri li xorta waħda kellha popolazzjoni urbana attiva, għalkemm ma ġewx identifikati abitazzjonijiet urbani ta' dak iż-żmien. Hodges isostni li dan jindika li l-abitazzjonijiet kienu kkonċentrati fuq ix-xaqlibiet tat-Tramuntana taċ-ċittadella. Il-Veskovat Ortodoss ġie ttrasferit lejn Glyki fil-qrib fl-1337 jew fl-1338. Il-belt ġiet imċekkna bħala daqs lejn l-aħħar tas-seklu 14, minħabba l-irvelli u t-taqbid fir-reġjun.Hansen, Inge Lyse; Hodges, Richard; Leppard, Sarah (2013). Butrint 4: The Archaeology and Histories of an Ionian Town. Oxbow Books. p. 16. ISBN 9781782971023.

 Bejn Venezja u l-Imperu Ottoman 
daqsminuri|Butrinto taħt id-dominju ta' Venezja fl-art kontinentali Ottomana
Ir-Repubblika ta' Venezja taħt id-doġe xtrat iż-żona inkluża Korfu mill-Anġojini fl-1386; madankollu, il-merkanti Venezjani kienu interessati l-iktar f'Korfu, u f'Butrint reġgħet qabdet it-triq tan-niżla.

Sal-1572 il-gwerer bejn Venezja u l-Imperu Ottoman ħallew ħerba f'Butrint u l-akropoli ġiet abbandunata, filwaqt li taħt it-tmexxija ta' Domenico Foscarini, il-kmandant Venezjan ta' Korfu, l-amministrazzjoni ta' Butrinto u l-inħawi tal-madwar tressqet lejn fortizza żgħira triangolari assoċjata mar-reċinti estensivi tal-ħut. Iktar 'il quddiem iż-żona ġiet insedjata ftit u xi kultant ġiet maħtufa mit-Torok Ottomani fl-1655 u fl-1718, qabel ma reġgħet inħatfet mill-Venezjani. Ir-riżorsi tal-ħut kienu kontributur vitali għall-provvista ta' Korfu, u t-tkabbir taż-żebbuġ flimkien mat-trobbija tal-bhejjem u l-ħsad tal-injam kienu l-attivitajiet ekonomiċi prinċipali.Giacomo Casanova, Histoire de ma vie, Librairie Plon, Paris, vol II, chap V, pp. 198-199.

It-Trattat ta' Campo Formio tal-1797 qasam it-territorju tar-Repubblika tal-Venezja bejn Franza u l-Awstrija, li Franza kienet għadha kif okkupat u aboliet, u taħt l-Artikolu 5 tat-Trattat, Butrint u l-eks territorji Venezjani l-oħra fl-Albanija għaddew taħt is-sovranità Franċiża.

Madankollu, fl-1799, il-gvernatur Ottoman lokali Ali Pasha Tepelena ħakimha, u saret parti mill-Imperu Ottoman sa meta l-Albanija kisbet l-indipendenza tagħha fl-1912. Sa dak iż-żmien is-sit tal-belt oriġinali ma kinitx ġiet okkupata għal sekli sħaħ u kienet imdawra b'imraġ mimlija malarja. Matul it-tmexxija Ottomana f'Epiru, l-abitanti ta' Butrint urew appoġġ kontinwu għall-attivitajiet rivoluzzjonarji Griegi.Fleming, K. E. (14 July 2014). The Muslim Bonaparte: Diplomacy and Orientalism in Ali Pasha's Greece. Princeton University Press. pp. 70–71. ISBN 978-1-4008-6497-3.

 L-Albanija moderna 
Fl-1913, wara tmiem l-Ewwel Gwerra tal-Balkani, Butrint ġiet ċeduta lill-Greċja iżda l-Italja oġġezzjonat kontra d-deċiżjoni u fit-Trattat ta' Londra r-reġjun ingħata lill-Albanija moderna li kienet għadha kemm inħolqot. Butrint kienet tinsab qrib il-fruntiera tan-Nofsinhar tal-Albanija moderna f'territorju fejn il-maġġoranza kienu jitkellmu bil-Grieg.Fleming, K. E. (14 July 2014). The Muslim Bonaparte: Diplomacy and Orientalism in Ali Pasha's Greece. Princeton University Press. pp. 70–71. ISBN 978-1-4008-6497-3. Il-popolazzjoni Griega lokali nkorlat u ħolqot Repubblika Awtonoma tat-Tramuntana ta' Epiru, għal sitt xhur, qabel kontra r-rieda tagħhom kellha tiġi ċeduta lill-Albanija, u l-paċi ġiet żgurata permezz ta' forza taż-żamma tal-paċi Taljana sal-1919.Hodges, Richard (November 2016). The Archaeology of Mediterranean Placemaking: Butrint and the Global Heritage Industry. Bloomsbury Academic. p. 23. ISBN 978-1350006621. L-Italja rrifjutat id-deċiżjoni minħabba li ma riditx li l-Greċja tikkontrolla ż-żewġ naħat tal-Istretti ta' Korfu.Lyse Hansen, Inge; Hodges, Richard; Leppard, Sarah (January 2013). Butrint 4: The Archaeology and Histories of an Ionian Town. Oxbow Books. pp. 2, 309. ISBN 978-1842174623.

 Storja ekkleżjastika 

 Veskovat residenzjali 
daqsminuri|Fdalijiet tal-Gran Bażilika
Fil-bidu tas-seklu 6, Buthrotum saret is-sede ta' veskovat u fost il-kostruzzjonijiet ġodda nbena l-battisterju ta' Butrint, wieħed mill-ikbar binjiet Paleokristjani ta' dak it-tip, u bażilika. Id-djoċesi ta' Buthrotum inizjalment kienet tagħmel parti mill-Metropoli ta' Nicopolis, il-belt kapitali metropolitana ta' Epirus Vetus u taħt l-influwenza Papali, iżda fis-sekli 9 u 10 ġiet elenkata ma' Naupaktos, li ħadet post il-fdalijiet ta' Nicopolis bħala belt kapitali provinċjali u metropoli tat-tema Biżantina l-ġdida ta' Nicopolis, taħt l-influwenza tal-Patriarkat Biżantin ta' Kostantinopli. Wara s-seklu 14, kienet tagħmel parti mill-ġurisdizzjoni tal-Metropoli ta' Ioannina.Heinrich Gelzer, Ungedruckte und ungenügend veröffentlichte Texte der Notitiae episcopatuum, in: Abhandlungen der philosophisch-historische classe der Bayerische Akademie der Wissenschaften, 1901, p. 557, nº 564.

Tnejn mill-isqfijiet Biżantini (qabel ix-Xiżma tal-Lvant) ta' Butrint jissemmew f'dokumenti eżistenti:

 Stephanus, li ffirma l-ittra konġunta tal-isqfijiet ta' Epirus Vetus lill-Imperatur Ljun I ta' Thracia wara l-qtil tal-Patriarka Proterju ta' Lixandra fl-458; u
 Matthaeus, li ffirma l-ittra tas-sinodu tal-isqfijiet tal-provinċja lill-Papa Hormisdas fil-516 rigward l-ordnar tal-Metropolitan Ġwanni ta' Nicopolis. Saret sede tal-Knisja Latina taħt it-tmexxija tal-Anġojini u tal-Venezjani.Pius Bonifacius Gams, Series episcoporum Ecclesiae Catholicae, Leipzig 1931, p. 430.Pius Bonifacius Gams, Series episcoporum Ecclesiae Catholicae, Leipzig, 1931, p. 430.Konrad Eubel, Hierarchia Catholica Medii Aevi, vol. 1, p. 143.

 Veskovat residenzjali Latin 
Għall-ħabta tal-1250 ġiet stabbilita sede Latina bl-isem Taljan ta' Butrinto, taħt it-tmexxija Anġojina u Venezjana, iżda ġiet soppressa għall-ħabta tal-1400. Il-bażilika tas-seklu 6 reġgħet inbniet mir-Re Karlu I ta' Napli fl-1267.

 Isqfijiet Latini magħrufa

 Nicola, O.P. (? – 1311.02.15)
 Nicola, O.P. (1311.05.23 – ?)
 Nicola da Offida, O.F.M. (? – 1349.06.15)
 Francesco (? – ?)
 Arnaldo Simone (? – 1355.02.13)
 Giacomo, O.P. (1356.10.12 – ?)
 Lazzarino, O.F.M. (1366.02.09 – ?)

daqsminuri|Il-karta tal-flus tal-2000 Leke tal-2012 bit-teatru ta' Butrint

 Sede titolari Kattolika 
Buthrotum illum il-ġurnata hija elenkata mill-Knisja Kattolika bħala sede titolari Latina mindu d-djoċesi ġiet ristabbilita nominalment fl-1933 bħala veskovat titolari ta' Buthrotum (Latin) / Butrinto (għall-Kurja Taljana) / Butrint (Albaniż).Annuario Pontificio 2013 (Libreria Editrice Vaticana 2013 ISBN 978-88-209-9070-1), p. 855.

Dawn huma l-isqfijiet titolari li ġew nominati:

 Louis-Bertrand Tirilly, SS.CC. (1953.11.16 – 1966.06.21) bħala l-aħħar Vikarju Appostoliku tal-Gżejjer Marquesas
 George Frendo (7.7.2006 – 17.11.2016), O.P., Isqof Awżiljarju tal-Arċidjoċesi ta' Tiranë–Durrës (Albanija) (7. 7. 2006 – 17. 11. 2016), kif ukoll Segretarju Ġenerali tal-Konferenza Episkopali tal-Albanija (2016.05.05 – ...)
 Patri Giovanni Salonia, O.F.M. Cap., (10.2.2017 – irriżenja fis-27.4.2017) bħala Isqof Awżiljarju tal-Arċidjoċesi ta' Palermo
 Zdeněk Wasserbauer (* 16. 6. 1965), Isqof Awżiljarju tal-Arċidjoċesi Kattolika Rumana ta' Praga, mid-19.5.2018

 Skavi arkeoloġiċi 
daqsminuri|Statwa ta' suldat Ruman li nstabet f'Buthrotum
L-ewwel skavi arkeoloġiċi moderni bdew fl-1928 meta l-gvern Faxxista Taljan ta' Benito Mussolini bagħat spedizzjoni lejn Butrint. L-għan kien wieħed ġeopolitiku iktar milli xjentifiku, bil-ħsieb li titwessa' l-eġemonija Taljana fiż-żona. Il-mexxej kien arkeologu Taljan, Luigi Maria Ugolini, li minkejja l-għanijiet politiċi tal-missjoni tiegħu kien arkeologu tajjeb. Ugolini miet fl-1936, iżda l-iskavi baqgħu għaddejjin sal-1943 u sat-Tieni Gwerra Dinjija. Permezz tagħhom ġew żvelati l-partijiet Ellenistiċi u Rumani tal-belt, inkluż id-Daħla tal-Lag u d-Daħla taċ-Ċingjal (li ssemmiet minn Ugolini għad-daħla famuża ta' Trojja msemmija fl-Ilijade).

Wara li l-gvern Komunista ta' Enver Hoxha ħataf l-Albanija fl-1944, il-missjonijiet arkeoloġiċi barranin ġew ipprojbiti. Ix-xogħol tkompla mill-arkeologi Albaniżi, fosthom Hasan Ceka. Nikita Khrushchev żar il-fdalijiet fl-1959 u ssuġġerixxa li Hoxha jbiddel iż-żona f'bażi tas-sottomarini. L-Istitut Albaniż tal-Arkeoloġija beda skavi fuq skala ikbar fis-snin 70 tas-seklu 20. Mill-1993 saru skavi ewlenin oħra mmexxija mill-Fondazzjoni ta' Butrint b'kollaborazzjoni mal-Istitut Albaniż tal-Arkeoloġija. Skavi reċenti fis-swar tad-difiża tal-Punent tal-belt żvelaw evidenza tal-użu kontinwu tas-swar, li timplika l-kontinwazzjoni tal-ħajja fil-belt. Is-swar stess milli jidher ingħataw in-nar fis-seklu 9, iżda mbagħad issewwew.

Wara l-waqgħa tar-reġim Komunista fl-1992, il-gvern demokratiku l-ġdid ippjana diversi żviluppi ewlenin fis-sit. F'dik l-istess sena l-fdalijiet ta' Butrint żdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fl-1997, kriżi politika u ekonomika ewlenija, flimkien mal-pressjoni lokali, waqqfu l-pjan li jinbena ajruport, u l-UNESCO poġġiet is-sit fuq il-Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu minħabba serq, nuqqas ta' protezzjoni, ġestjoni u konservazzjoni. Missjonijiet arkeoloġiċi li saru matul l-1994 u l-1999 żvelaw iktar vilel Rumani u knisja Kristjana bikrija.

Fl-2004, l-iskavi arkeoloġiċi komplew taħt l-investigatur prinċipali, David R. Hernandez.Hernandez, David R. (2017). "Bouthrotos (Butrint) in the Archaic and Classical Periods: The Acropolis and Temple of Athena Polias". Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens. 86 (2): 205–271.

 Aċċessibbiltà 
Is-sit ta' Butrint huwa aċċessibbli minn Sarandë, tul triq li nbniet għall-ewwel darba fl-1959 għal żjara tal-mexxej Sovjetiku Nikita Khrushchev. Din it-triq ġiet imtejba matul is-sajf tal-2010. Il-kostruzzjoni kienet kemxejn ta' diżastru ambjentali u jaf terġa' thedded l-istatus ta' Butrint bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Il-belt antika qed issir destinazzjoni turistika popolari, u tattira lil bosta viżitaturi li jżuruha għal jum mill-gżira Griega fil-qrib ta' Korfu. Laneċ fuq wiċċ l-ilma (30 minuta) u laneċ ikbar u inqas veloċi (90 minuta) joperaw kuljum bejn il-Port il-Ġdid qrib iċ-ċentru storiku ta' Korfu u Saranda. Bosta viżitaturi minn Korfu jużaw servizzi organizzati bil-kowċis biex iżuru Butrint minn Sarandë, u barra minn hekk, hemm servizz pubbliku regolari tal-karozza tal-linja li tikkollega l-port ta' Sarandë ma' Butrint. Oħrajn jaslu mill-fruntiera ta' Qafe Bote mal-Greċja ħdejn Konispol u jaqsmu l-Fliegu ta' Vivari biċ-ċattra f'Butrint.

 Sit ta' Wirt Dinji 
daqsminuri|Il-mużajk tal-battisterju
Butrint ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1992 u ż-żona ta' lqugħ tas-sit ġiet immodifikata fl-1999.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO, il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".

 Nies notevoli 

 Therinus, qaddis tas-seklu 3
 Donatus ta' Euroea, qaddis tas-seklu 4

 Referenzi 

Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji Kulturali
Kategorija:Siti arkeoloġiċi
Kategorija:Imperu Ruman
Kategorija:Albanija
Kategorija:Siti ta' Wirt Dinji fl-Albanija