Kampjonati Ewropej tal-Futbol

Il-Kampjonati Ewropej tal-Futbol hija l-kompetizzjoni prinċipali tal-futbol għat-timijiet nazzjonali li huma mmexxija mill-UEFA. Din il-kompetizzjoni, li għandha l-istess bażi tat-Tazza tad-Dinja, ilha sejra mill-1960 u ssir kull erba' snin, eżattament bejn it-Tazza tad-Dinja. L-isem oriġinali kien it-Tazza tan-Nazzjonijiet Ewropej, imma fl-1968 tbiddel u sar l-isem bħala mhu illum. Il-kampjonat hu kkunsidrat bħala t-tieni l-aktar avveniment importanti għat-timijiet nazzjonali wara t-Tazza tad-Dinja, alavolja dan il-kampjonat ma jolqotx pajjiżi barra mill-Ewropa. Ir-rebbieħa tal-kampjonat jingħataw l-opportunità li jikkompetu fit-Tazza tal-Konfederazzjonijiet, imma mhumiex obbligati.http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/releases/newsid=95756.html

 Storja 

L-idea ta' kampjonat tal-futbol Ewropew kienet għall-ewwel propost minn Henri Delaunay mill-federazzjoni tal-futbol Franċiża fl-1927, imma din l-idea ġiet fis-seħħ fl-1958. Bħala tfikira għal Delaunay, it-trofew li jingħata liċ-ċampjins hu msemmi għal warajh. L-edizzjoni tal-1960 li saret fi Franza, kellha 4 timijiet jikkompetu fil-fażi finali minn total ta' sbatax-il tim li daħlu fil-kompetizzjoni. Din kienet mirbuħa mill-Unjoni Sovjetika 2-1 fuq l-Jugożlavja, f'finali intensa f'Pariġi. Spanja irtirat mill-partita tal-kwarti tal-finali kontra l-Unjoni Sovjetika minħabba raġunijiet politiċi. Mis-sbatax-il tim li ħadu sehem fil-fażi ta' kwalifikazzjoni, fost l-iktar timijiet prominenti li kienu assenti kienu l-Ġermanja tal-Punent u l-Italja. Spanja organizzat l-edizzjoni ta' wara tal-1964, li ra żieda ta' parteċipanti fil-fażi ta' kwalifikazzjoni, b'numru ta' 29 nazzjon; madanakollu, il-Greċja rtirat minħabba li kellha tilgħab kontra l-Albanija, u dawn kienu għadhom fi gwerra kontra xulxin. L-ospiti rnexxielhom jegħlbu lid-detenturi tat-tazza, l-Unjoni Sovjetika, 2-1 fis-Santiago Bernabéu ta' Madrid.

Il-format tal-kampjonat baqa' l-istess għall-edizzjoni tal-1968. L-Italja kienu l-ospiti tal-edizzjoni kif ukoll iċ-ċampjins. Għall-ewwel u l-aħħar darba partita kienet deċiża permezz tat-tfigħ tal-munita (is-semi-finali kontra l-Unjoni Sovjetika) u l-finali marret f'replay, wara li l-partita kontra l-Jugożlavja spiċċat 1-1. Italy rebħu r-replay 2-0. Aktar timijiet daħlu fil-kampjonat (31), li kien juri l-popularità li bdiet tgawdi din il-kompetizzjoni. Il-Belġu ospitaw l-edizzjoni tal-1972, fejn il-Ġermanja tal-Punent rebħu lill-Unjoni Sovjetika 3-0 fil-finali fi Brussell. It-tim Ġermaniż kien karaterizzat mill-plejers li sussegwentament rebħu t-Tazza tad-Dinja 1974. Il-kampjonat tal-1976 kien l-aħħar wieħed fejn erba' timijiet biss kienu jikkwalifikaw għall-fażi finali, u l-aħħar wieħed fejn l-ospiti kienu jikkwalifikaw awtomatikament; fil-finali ċ-Ċekoslovakkja rebħu lill-Ġermanja tal-Punent permezz tal-għoti tal-penalties.

Tmien timijiet ħadu sehem fl-edizzjoni ta' wara ospitata mill-Italja. Dan kien jinvolvi fażi tal-gruppi, bir-rebbieħa tal-gruppi jikkwalifikaw għall-finali, u t-timijiet fit-tieni post jikkwalifikaw għall-partita tat-tielet post. Il-Ġermanja tal-Punent rebħu t-tieni titlu tagħhom billi rebħu 2-1 lill-Belġju fi Stadio Olimpico ta' Ruma. Franza rebħu l-edizzjoni tal-1984, bil-kaptan tagħhom Michel Platini jiskorja 9 gowls f'5 partiti biss, fosthom il-gowl tal-ftuħ fil-finali, fejn rebħu lil Spanja 2-0. Il-format tbiddel ukoll, bl-aqwa żewġ timijiet f'kull grupp jikkwalifikaw għall-fażi tas-semi-finali, minflok li r-rebbieħ jikkwalifika direttament għall-finali. Il-partita għat-tielet post kienet ġiet abolita.

Fl-Euro 1988, li saret fil-Ġermanja tal-Punent, l-Olanda rebħu lill-ospiti — u rivali tradizzjonali — 2-1 fis-semi-finali. L-Olanda komplew fil-kompetizzjoni sakemm rebħuha, meta għelbu lill-Unjoni Sovjetika 2-0 fi Stadju Olimpiku, fejn din il-finali tibqa' waħda mill-iktar imfakkra hekk kif Marco van Basten skorja wieħed mill-iżjed gowls memorabbli fl-istorja tal-futbol, meta skorja l-gowl permezz ta' xutt bid-dawra fin-naħa leminija tal-kaxxa. Il-Kampjonati Ewropej 1992 saru fl-Iżvezja, u kienet mirbuħa mid-Danimarka — sorpriża kbira meta wieħed għandu jkun jaf li d-Danimarka daħlu fil-kampjonat bħala s-sostitut tal-Jugożlavja li rtiraw minħabba l-gwerer Jugożlavi. Madanakollu, huma wettqu sorpriża, meta rebħu liċ-ċampjins tad-dinja tal-Ġermanja 2-0, wara li kienu għadhom kemm rebħu lid-detenturi tat-trofew, l-Olanda, permezz tal-penalties fis-semi-finali. Din kienet l-ewwel darba li il-Ġermanja lagħbet bħala nazzjon unifikat u kif ukoll l-ewwel darba li kampjonat maġġuri kellu l-ismijiet tal-plejers imniżżlin fuq id-dahar tal-flokkijiet tal-istess plejers.

L-Euro 1996, li sar fl-Ingilterra, ra n-numru ta' timijiet jirdoppjaw għal 16. L-ospiti sfaw eliminati mill-Ġermanja bil-penalties, wara li kienu tilfu fit-Tazza tad-Dinja 1990 kontra l-istess Ġermanja. Dan tal-aħħar kompla fil-kompetizzjoni biex rebaħ 2-1 kontra r-Repubblika Ċeka, grazzi għall-ewwel gowl tad-deheb li sar f'kampjonat maġġuri, skurjat minn Oliver Bierhoff. Dan kien l-ewwel titlu tal-Ġermanja bħala nazzjon wieħed. L-edizzjoni tas-sena 2000 kien l-ewwel kampjonat li sar f'żewġ pajjiżi, l-Olanda u l-Belġju. Iċ-ċampjins tad-dinja ta' Franza kienu favoriti li jirbħu, u rnexxielhom jagħmlu dan meta rebħu lill-Italja 2-1 wara l-ħin supplementari, wara li kienu minn taħt 1-0: Sylvain Wiltord kiseb il-pari fl-aħħar minuta tal-partita u David Trezegeut skorja l-gowl tar-rebħa. Bħal fl-1992, l-Euro 2004 ġab diżappunt hekk kif il-Greċja, li qabel kienu kkwalifikaw biss għal edizzjoni waħda tat-Tazza tad-Dinja (1994) u edizzjoni waħda tal-Kampjonati Ewropej (1980), rebħu lill-ospiti tal-Portugall 1-0 f'finali drammatika (wara li kienu rebħulhom ukoll fil-partita tal-ftuħ) biex rebħu l-kampjonat b'sorpriża kbira. Fit-triq għall-finali huma rnexxielhom jirbħu lid-detenturi tat-tazza, Franza, kif ukoll lir-Repubblika Ċeka b'gowl tal-fidda, regola li ħadet post il-gowl tad-deheb fl-2003, qabel ma kienet abolita ftit wara l-kampjonat.

L-edizzjoni tal-2008, ospitata mill-Awstrija u l-Isvizzera hi t-tieni darba li żewġ nazzjonijiet ospitaw edizzjoni waħda. Din bdiet fis-7 ta' Ġunju u spiċċat fid-29 ta' Ġunju. Il-finali saret bejn il-Ġermanja u Spanja fl-Ernst Happel Stadion ta' Vjenna, u l-Ispanjoli ttrijonfaw għat-tieni darba f'din il-kompetizzjoni b'rebħa ta' 1-0.

 Trofew 

It-Trofew Henri Delaunay, li hu mogħti lit-tim rebbieħ tal-Kampjonat Ewropew, huwa taħt l-isem ta' Henri Delaunay li kien l-ewwel Segretarju Ġenerali tal-UEFA u li ħareġ bl-idea tal-Kampjonat Ewropew, imma laħaq miet ħames snin qabel l-ewwel edizzjoni. It-tifel tiegħu Pierre Delaunay kien il-persuna li ħa ħsieb biex jagħmel it-trofew.Michael Harold, 'You won't find a superior trophy' (Ingliż), UEFA.com, 27 ta' Jannar 2006 Mill-ewwel kampjonat it-trofew kien ġie mogħti lit-tim rebbieħ biex iżommu sal-kampjonat ta' wara.

Għall-kampjonat tal-2008, it-trofew kien daqxejn mibdul, hekk kif issa sar ikbar. It-trofew, li hu magħmula mill-fidda sterlina, issa jiżen 8 kilogrammi u hu twil 60 ċm. Il-figura żgħira li kienet tidher fuq wara tat-trofew oriġinali ġiet imneħħija. Il-bażi tat-trofew kellu jiġi mkabbar biex ikun aktar stabbli. L-ismijiet tal-pajjiżi rebbieħa nkitbu fin-naħa ta' wara tat-trofew.New trophy for UEFA EURO 2008 (Ingliż), UEFA.com, 23 ta' Jannar 2007 euro2008.uefa.com - Home Page (Ingliż)

 Format 

 Il-kompetizzjoni 

Qabel l-1980, erba' timijiet biss setgħu jikkwalifikaw għall-kampjonat. Mill-1980 in-numru kiber għal tmienja waqt li fl-1996 il-kampjonat espanda biex minn dak iż-żmien sa issa, jilqa' sittax-il pajjiż. It-timijiet li jikkwalifikaw jiġu magħżula minn serje ta' logħob ta' kwalifikazzjoni: fl-1960 u fl-1964 permezz ta' play-off li tintlagħab ġewwa u barra il-pajjiż tat-timijiet; fl-1968 kemm permezz ta' play-offs u gruppi ta' kwalifikazzjoni.

Wara l-espansjoni tal-kampjonat finali mill-1980, il-pajjiż (jew pajjiżi) li jintagħżlu biex jospitaw il-kompetizzjoni kienu jikkwalifikaw awtomatikament. Iċ-ċampjin qatt ma kien ingħata post awtomatiku fil-fażi finali.

 Il-futur 

 Edizzjonijiet futuri 
Nhar it-18 ta' April 2007, il-Polonja u l-Ukrajna ġew magħżula bħala l-ospiti tal-kompetizzjoni tas-sena 2012. Huma għelbu l-kompetizzjoni tal-favorita l-Italja, u l-Kroazja u l-Ungerija li ngħaqdu flimkien. Fl-2010, il-UEFA tiddeċiedi liema pajjiż se jospita l-Kampjonati Ewropej 2016. L-Iżvezja u n-Norveġja qed jippjanaw li jingħaqdu flimkien biex jospitaw flimkien il-kompetizzjoni, kif ukoll il-Galles, l-Irlanda u l-Iskozja. Is-sottomissjonijiet iridu jintbagħtu sal-2008.

Kemm il-Bulgarija u r-RumanijaBulgaria, Romania discussing joint Euro 2020 bid (Ingliż) u r-Repubblika Ċeka u l-IslovakkjaEuro 2020 - La Tchéco-Slovaquie intéressée (Franċiż) qed jikkonsidraw jospitawx l-edizzjoni tal-2020.

 Espansjoni għal 24 tim 

Hemm diskussjoni dwar jekk n-numru ta' pajjiżi li jikkwalifikaw għall-fażi finali jikber minn sittax għal erbgħa u għoxrin, minħabba n-numru ta' pajjiżi li ħarġu wara l-firda taċ-Ċekoslovakkja, il-Jugożlavja u l-Unjoni Sovjetika. Il-president attwali Michel Platini qabel mal-idea imma l-Kumitat Eżekuttiv tal-UEFA formalment ċaħad l-idea ta' espansjoni fl-2012.

 Riżultati 

SenaOspituFinaliPartita għat-tielet postRebbieħRiżultatFinalista telliefIt-tielet postRiżultatIr-raba' post1960Dettalji2–1ħs2–01964Dettalji2–13–1ħs1968Dettalji1–1 ħs2–0 replay2–01972Dettalji3–02–11976Dettalji2–2 ħs(5–3) pen3–2ħs1980Dettalji2–11–1(9–8) penSenaOspituFinaliSemifinalisti telliefa (1)RebbieħRiżultatFinalista tellief1984Dettalji2–0 u 1988Dettalji2–0 u 1992Dettalji2–0 u 1996Dettalji2–1gd u 2000Dettalji2–1gd u 2004Dettalji1–0 u 2008Dettalji1–0 u 2012Dettalji4–0  u 2016Dettalji1–0 ħs  u 2020Dettalji1–1 ħs(3–2) pen  u 2024Dettalji2–1  u 2028Dettalji 
1 L-ebda partita ma ntlagħbet għat-tielet post sal-1980; semifinalist telliefa huma mniżżla f'ordni alfabetiku.
 Leġġenda:
 ħs - ħin supplementari
 pen - għoti tal-penalties
 gd - gowl tad-deheb

 Statistika 

 Rebbieħa u finalisti 
250px|thumb|Mappa tal-pajjiżi rebbieħa
TimTitliFinalista telliefa^3 (1972, 1980, 1996)3 (1976, 1992, 2008)3 (1964*, 2008, 2012)1 (1984)2 (1984*, 2000) -‡1 (1960)3 (1964, 1972, 1988)†1 (1976)1 (1996)1 (1968*)2 (2000, 2012)1 (1988) -1 (1992) -1 (2004) - -2 (1960, 1968) -1 (1980) -1 (2004*)
<div id="3">* = ospiti
<div id="4">^ = tinkludi riżultati bħala Ġermanja tal-Punent sal-1988
<div id="5">‡ = tinkludi riżultati bħala ċ-Ċekoslovakkja sal-1992http://www.fifa.com/associations/association=rus/index.html
<div id="6">~ = tinkludi riżultati bħala l-Unjoni Sovjetika sal-1988, u l-Komunità tal-Istati Indipendenti fl-1992http://www.fifa.com/associations/association=cze/ranking/gender=m/index.html

 Prestazzjoni min-nazzjonijiet ospiti 

SenaNazzjon ospituFażi1960Raba' post1964Rebbieħa1968Rebbieħa1972Tielet post1976Raba' post1980Raba' post1984Rebbieħa1988Semifinali1992Semifinali1996Semifinali2000SemifinaliFażi tal-gruppi2004Finalista tellief2008Fażi tal-gruppi Fażi tal-gruppi2012Fażi tal-gruppi Fażi tal-gruppi

 L-aqwa skorers (ta' kull żmien) 

PlejerGowls Michel Platini9 Alan Shearer7 Thierry Henry Patrick Kluivert Ruud van Nistelrooy Nuno Gomes6 Zinédine Zidane Jürgen Klinsmann Milan Baroš Marco van Basten Savo Milošević5

 L-aqwa skorers (ta' kull edizzjoni) 

SenaPlejerGowls1960 François Heutte  Valentin Ivanov  Viktor Ponedelnik  Milan Galić  Dražan Jerković21964 Jesús María Pereda  Ferenc Bene  Dezső Novák21968 Dragan Džajić 21972 Gerd Müller41976 Dieter Müller41980 Klaus Allofs 31984 Michel Platini91988 Marco van Basten51992 Henrik Larsen  Karlheinz Riedle  Dennis Bergkamp  Tomas Brolin31996 Alan Shearer52000 Patrick Kluivert  Savo Milošević52004 Milan Baroš52008 David Villa42012 Mario Mandžukić Mario Gómez Mario Balotelli Cristiano Ronaldo Alan Dzagoev Fernando Torres3

 Tripletti 
Tripletta issir meta plejer jiskorja tliet gowls jew aktar f'partita waħda. Imniżżla f'ordni kronoloġiku.

PlejerRiżultatGowlsEdizzjoniDieter Müller 4–2 82', 115', 119'1976Klaus Allofs 3–2 20', 60', 65'1980Michel Platini 5–0 4', 74', 89'1984Michel Platini 3–2 59', 62', 77'1984Marco van Basten 3–1 44', 71', 75'1988Sérgio Conceição 3–0 35', 54', 71'2000Patrick Kluivert 6–1 24', 38', 54'2000David Villa 4–1 20', 44', 75'2008

 L-aktar edizzjonijiet parteċipanti 

 App. Plejer Edizzjonijiet 4 Lothar Matthäus1980, 1984, 1988, 20004 Peter Schmeichel1988, 1992, 1996, 20004 Aron Winter1988, 1992, 1996, 20004 Lilian Thuram1996, 2000, 2004, 20084 Edwin van der Sar1996, 2000, 2004, 20084 Alessandro Del Piero1996, 2000, 2004, 2008

 Nazzjonijiet parteċipanti 
250px|thumb|Mappa tan-numru ta' parteċipazzjonijiet tal-pajjiż
10 darbiet
 1
9 darbiet
 2
8 darbiet


7 darbiet




 3
5 darbiet

 Ma tinkludix il-kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewroepj 1992 u l-iskwalifikazzjoni minħabba sanzjonijiet internazzjonali
4 darbiet


  3 darbiet




darbtejn



darba






1:Tinkludi 5 apparenzi bħal Ġermanja tal-Punent 

2:Tinkludi 6 apparenzi bħala l-Unjoni Sovjetika u 1 bħala l-Komunità tal-Istati Indipendenti

3:Tinkludi 3 apparenzi bħala ċ-Ċekoslovakkja

 Statisika ġenerali 

TimLRPTGFGKDG (1960-1988) (mill-1992)38191095539+163217875532+232814774634+123013983831+72312473422+1227111242718+9 (1960-1980) <small>(mill-1996)2511593632+4 (1960-1988) (1992) (mill-1996)27115113136−5237793128+32466122638−12115331413+1144551916+312426913−4124261320−7123271118−7 (1960-1984) (2000)143292239−17621345−113148817−99126513−8311122031111106114413−9410356−1302145−1301213−2301214−3301215−4L-aħħar aġġornament: 20 ta' Mejju 2013‎.

 Referenzi 

 Ħoloq esterni 

 Sit uffiċjali fuq uefa.com

Kategorija:Kompetizzjonijiet tal-futbol
Kategorija:UEFA