San Pawl il-Baħar

San Pawl il-Baħar (bl-Ingliż: Saint Paul's Bay) huwa villaġġ fit-Tramuntana ta' Malta, sittax-il kilometru mill-Majjistral tal-kapitali Valletta. San Pawl il-Baħar hija l-akbar villaġġ fir-Reġjun tat-Tramuntana u s-siġġu tal-Kumitat Reġjonali tat-Tramuntana.

L-isem tal-lokalità jirreferi għan-nawfraġju ta' San Pawl kif inhu mniżżel fl-Atti tal-Appostli fuq il-Gżejjer ta' San Pawl ħdejn San Pawl il-Baħar, fil-vjaġġ tiegħu minn Ċesarija għal Ruma, li poġġa l-pedamenti tal-Kristjaneżmu fil-gżira.

Burmarrad, il-Wardija, il-Qawra, Buġibba, ix-Xemxija u San Martin, kif ukoll parti mill-Bidnija u l-Mistra jagħmlu parti mill-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar. Iż-żona tal-lokalità hija 14.47 kilometru kwadru. Il-popolazzjoni sal-aħħar ta' 2024 kienet ta' 40,204. Din hija żieda sinifikanti anke minn dawn l-aħħar ftit snin, fejn fil-fatt il-popolazzjoni fl-2018 kienet għadha biss ta' 23,112. Apparti minn hekk, il-popolazzjoni effettiva tal-lokalità titla' konsiderevolment fis-sajf, probabli anke sa 70,000 jew iktar, bejn ir-residenti fil-villeġġjaturi u t-turisti li jalloġġaw fil-lukandi, speċjalment f'Buġibba u l-Qawra.

In-naħa lejn it-Tramuntana hemm il-Bajja tal-Mistra, u l-Gżira ta' San Pawl. Lejn il-Punent u taqsam il-gżira lejn il-Bajja tal-Ġnejna u l-Mixquqa (Golden Bay) hemm il-Wardija Ridge.

 Storja 
Fil-limiti ta' San Pawl il-Baħar instabu fdalijiet arkeoloġiċi, li jmorru lura għal madwar l-4000 QK. Fost il-fdalijiet hemm it- tempji megalitiċi ta' Buġibba u tax-Xemxija. Barra minn hekk, Cart Ruts instabu fuq il- Wardija Ridge f'Busewdien, Dillon, Paddy Walking in Malta Cicerone Press (1 October 2004)  p.107 filwaqt li nstabu wkoll oqbra Puniċi u fdalijiet oħra ta' Żmien il-Bronż. Matul iż-żmien Ruman, San Pawl il-Baħar sar port importanti. Fix-Xemxija nstabu fdalijiet ta' triq Rumana, banjijiet u doqqajs, filwaqt li f'qiegħ il-baħar instabu ankri Rumani.

Sal-aħħar tal-Medju Evu, San Pawl il-Baħar kienet abbandunata peress li ż-żona kienet perikoluża minħabba rejds tal-kursari. Il-milizzja lokali żammet diversi postijiet tal-għassa fiż-żona. Waħda minn dawn, magħrufa bħala razzett Ta' Tabibu, għadha teżisti sal-lum u hija meqjusa bħala l-eqdem bini f'San Pawl il-Baħar.  Ġie rikonoxxut ukoll bini ta' knisja mal-wasla tal-Ordni ta' San Ġwann fl-1530. 

Fl-inħawi nbnew numru ta' fortifikazzjonijiet fi żmien il- ħakma tal-Ordni ta' San Ġwann . L-ewwel wieħed minn dawn kien it- Torri ta' Wignacourt, mibni fl-1610, li llum huwa l-eqdem torri tal-għassa li baqa' ħaj f'Malta. It-Torri tal-Qawra nbena mill-Gran Mastru Lascaris fl-1638. Fl-1715, madwar dawn iż-żewġ torrijiet inbnew batteriji, filwaqt li nbnew żewġ batteriji u redut f'partijiet oħra tal-kosta ta' San Pawl il-Baħar. Minn dawn, il- Batterija Arrias biss tibqa' ħaj llum, peress li Dellia Battery u Perellos Redoubt ġew imwaqqgħin fis-seklu 20.

Il-bajja kienet waħda mill-postijiet tal-inżul matul l -invażjoni Franċiża ta' Malta f'Ġunju tal-1798. Wara r- rewwixta Maltija kontra l-Franċiżi, San Pawl il-Baħar sar il-port ewlieni ta' Malta peress li l-Port il-Kbir u Marsamxett kienu għadhom taħt il-kontroll Franċiż . 
daqsminuri|Il-Bajja u Triq ta' San Pawl
Fis-seklu 19 inbnew diversi vilel f'San Pawl il-Baħar. Dawn ġew rekwiżizzjonati mill-militar Ingliż fit- Tieni Gwerra Dinjija u l-bajja saret kamp ta' mistrieħ. Wara l-armistizju Taljan tal-1943, 76 bastiment tar- Regia Marina kienu ankrati f'San Pawl il-Baħar wara li ċedew lill-Ingliżi.

Wara l-gwerra, iż-żona bdiet tiġi żviluppata aktar. Illum, San Pawl il-Baħar, il-Qawra, Buġibba, ix-Xemxija u Burmarrad jiffurmaw grupp kbir ta' bini. Iż-żona hija post ta 'divertiment popolari. 

 Kriminalità 
San Pawl il-Baħar għandha l-akbar ammont ta' serq irrappurtat f'Malta (423 minn 4,037 serqa rrapurtati fl-2020) u l-akbar ammont ta' inċidenti ta' vjolenza domestika (93 minn 1,409 każijiet irrapurtati fl-istess sena). 

 Sports 

 Klabb tal-futbol Sirens FC
 Sirens ASC Waterpolo club

 Żoni f'San Pawl il-Baħar 

Bajda Ridge
Buġibba
Burmarrad
Busewdien
Daħlet il-Fekruna
Erba' Mwieżeb
Għajn Astas
Għajn Rasul
Għar Għasfur
Ħotba ta' San Martin
Il-Ballut
Il-Ħamra
Il-Palma

Il-Wileġ
L-Imbordin
Mdawra
Mistra Bay (Qala l-Mistra)
Miżieb
Port Bur-Marrad
Pwales Beach (Ramla tal-Pwales)
Qawra
Qawra Point (Ras il-Qawra)
Rdum l-Abjad (White Cliffs)
Rdum Rxawn
Rdum Tal-Maħruq
Rxawn Point

Safsafa
San Martin
San Pawl Milqi
Simar
Tal-Arġentier
Tal-Basal
Ta' Ċampra
Tal-Fjuri
Ta' Garrum
Tal-Għażżelin
Tal-Qadi
Tal-Qarbuni
Ta' Rkuplu

Tal-Veċċja
Tax-Xama'
Ta' Xewka
Wardija
Wardija Heights
Wardija Ridge
Wied Bufula
Wied Qannotta
Wied Sardin
Wied tal-Mistra
Wied tal-Pwales
Xemxija
Xemxija Bay

 Toroq ewlenin 

 San Pawl il-Baħar 

 Dawret San Pawl (By-Pass San Pawl)
 Triq Għajn Tuffieħa (Golden Bay Road)
 Triq Parades
 Triq San Pawl (Triq San Pawl)
 Triq il-Mosta

 Buġibba 

 Dawret il-Gżejjer (Islet Promanade)
 Triq il-Bajja (Triq il-Bajja)
 Triq Bordino (Triq Bordino)
 Triq l-Erba' Mwiezeb (Triq Erba' Mwiezeb)
 Triq il-Korp tal-Pijunieri (Pioneer Corps Road)
 Triq il-Kaħli
 Triq il-Knisja (Triq il-Knisja)
 Triq il-Mosta (Triq il-Mosta)
 Triq il-Plajja ta' Bognor (Bognor Beach Street)
 Triq ir-Rebbiegħa (Spring Street)
 Triq Sir Luigi Preziosi (Triq Sir Luigi Preziosi)
 Triq Sant' Antnin (St Anthony Street)
 Triq Toni Bajada (Triq Toni Bajada)

 Burmarrad 

 Triq Burmarrad (Triq Burmarrad)
 Triq il-Wardija (Wardija Road)
 Triq il-Witja
 Triq Toni Camilleri {Burmarrad Road to Mosta}

 Qawra 

 Dawret il-Gżejjer (Islet Promenade)
 Dawret il-Qawra (Qawra Promenade)
 Triq Cassarino (Triq Cassarino)
 Triq Għawdex (Triq Għawdex)
 Triq il-Ħalel (Waves Street)
 Triq il-Wileġ
 Triq JF Kennedy (JF Kennedy Street)
 Triq is-Salina (Salina Road) jew (Kennedy Drive)
 Triq it-Trunċiera (Entrenchment Street)
 Triq it-Turisti (Triq it-Turisti)

 Ix-Xemxija 

 Telgħa tal-Mistra (Telgħa tal-Mistra)
 Telgħa tax-Xemxija (Xemxija Hill)
 Xatt il-Pwales (Pwales Strand)

 Bliet tewmin - bliet aħwa 
San Pawl il-Baħar hija ġemellata ma': 

  Chaum, Franza
  Agios Pavlos, Greċja

 Referenzi 

Kategorija:Bliet ta' Malta
Kategorija:San Pawl il-Baħar