Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN

Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN (AIPA) ialah sebuah badan parlimen serantau yang bertindak sebagai titik utama bagi komunikasi dan perkongsian maklumat antara negara anggota. Objektif utamanya adalah untuk memberikan maklumat kepada warga Asia Tenggara mengenai dasar-dasar yang bertujuan untuk menubuhkan komuniti ASEAN menjelang 2025 dan untuk memupuk persefahaman serta kerjasama bersama dalam kalangan parlimen ini.

Berbeza dengan Parlimen Eropah, AIPA merupakan satu bentuk persidangan parlimen rentas sempadan dengan kuasa perlembagaan yang lemah, hanya memegang kuasa penasihat dan kekurangan kuasa perundangan serta pemantauan terhadap ASEAN itu sendiri dan ahli-ahlinya. Setiap tahun, negara-negara ASEAN bergilir-gilir memegang jawatan Presiden Perhimpunan dan memikul tanggungjawab untuk menganjurkan mesyuarat pleno parlimen anggota dalam Perhimpunan Agung Persatuan Negara-negara Asia Tenggara (Perhimpunan Agung AIPA).

 Sejarah 
 Penubuhan 
Pada tahun 1977, sedekad selepas penubuhan Persatuan Negara-negara Asia Tenggara (ASEAN), keperluan untuk memperkukuh perpaduan serantau menjadi semakin ketara. Ahli perundangan menyedari bahawa pertumbuhan ASEAN berkait rapat dengan kerjasama antara parlimen negara anggotanya, yang mewakili kehendak dan aspirasi rakyat. Kesedaran ini membawa kepada seruan untuk kerjasama antara parlimen yang lebih erat bagi mencari sumber motivasi baharu untuk kerjasama serantau. Oleh itu, penubuhan organisasi ini telah dimulakan oleh Indonesia, dengan sokongan ahli-ahli lain daripada lima pengasas utama ASEAN. Ketua-ketua delegasi parlimen dari Indonesia, Malaysia, Filipina, Singapura, dan Thailand—yang menghadiri Persidangan Antara Parlimen ASEAN ke-3 di Manila—pada asalnya menubuhkan Pertubuhan Antara Parlimen ASEAN (AIPO) pada 2 September 1977, yang dikelompokkan dengan, tetapi dikaitkan secara rasmi dengan ASEAN. AIPO ditubuhkan untuk menggalakkan kerjasama antara parlimen anggota bagi mencapai matlamat dan aspirasi ASEAN.

Bertemu buat kali pertama pada tahun 1978 di Singapura, AIPA hari ini mempunyai lebih 300 ahli parlimen dan Ahli Parlimen yang merangkumi kesemua sepuluh ahli ASEAN, iaitu badan perundangan Brunei, Kemboja, Indonesia, Laos, Malaysia, Myanmar, Filipina, Singapura, Thailand dan Vietnam. Brunei dan Myanmar, yang sebelum ini tidak mempunyai badan perundangan, mengambil bahagian sebagai pemerhati khas dalam AIPO. Kemudian, pada tahun 1993, Brunei menjadi pemerhati tetap. Selepas itu, Vietnam menyertai pada 1995, Laos pada 1997, Kemboja pada 1999, Brunei pada 2009, dan Myanmar menyertai pada 2011. Pada tahun 2009, semasa Perhimpunan Agung AIPA ke-30 di Pattaya, Thailand, satu resolusi telah dipertimbangkan dan diterima pakai untuk mengiktiraf Majlis Mesyuarat Negara Brunei sebagai ahli rasmi AIPA. Myanmar mengambil bahagian dalam aktiviti AIPO sebagai pemerhati khas sejak 1997 dan menjadi ahli penuh AIPA pada Perhimpunan Agung AIPA ke-32 di Kemboja pada September 2011 selepas negara itu mengisytiharkan perlembagaan baharu dan mengadakan pilihan raya parlimen. Sejak 1979, ia telah mengadakan mesyuarat dua hala secara separa tetap dengan Parlimen Eropah.

 Reformasi 
Pada 14 September 2006, di Perhimpunan Agung ke-27 Pertubuhan Antara Parlimen ASEAN (AIPO) di Cebu, Filipina, kesemua sepuluh negara anggota bersetuju untuk menukar nama organisasi tersebut kepada Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN (AIPA). Penerimagunaan Piagam AIPA pada 17 April 2007, menggantikan Piagam AIPO yang terdahulu, menandakan berakhirnya tempoh peralihan tersebut. Kemudian, speaker parlimen Indonesia, Agung Laksono, menyatakan bahawa peralihan daripada AIPO kepada AIPA bukan sekadar perubahan perkataan, tetapi mempunyai makna yang mendalam, menyatakan aspirasi rakyat ASEAN agar organisasi parlimen blok tersebut beroperasi dengan lebih berkesan, ke arah model kerjasama antara parlimen yang efektif dan kerjasama yang lebih erat antara parlimen ASEAN.

 Kuasa dan fungsi 
Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN (AIPA) merupakan satu bentuk persidangan parlimen rentas sempadan dengan status undang-undang yang minimum. Berkenaan hal ehwal dalaman parlimen negara anggota ASEAN, majlis ini hanya mempunyai hak penasihat dan kekurangan kuasa perundangan serta penyeliaan. Seiring dengan penjenamaan semula organisasi pada tahun 2006, AIPA juga telah memperbaik struktur organisasinya seperti: Presiden, Jawatankuasa Eksekutif, Jawatankuasa Tetap, serta memperkukuh peranan Setiausaha Agung AIPA.

 Perhimpunan Agung Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN 
Perhimpunan Agung Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN (AIPA) ialah badan tertinggi AIPA, iaitu badan pembuat dasar AIPA yang bermesyuarat sekurang-kurangnya sekali setahun, melainkan diputuskan sebaliknya oleh Lembaga Eksekutif. Perhimpunan Agung AIPA terdiri daripada delegasi dari setiap parlimen anggota, dengan setiap delegasi terdiri daripada 15 Ahli parlimen yang berjumlah 150 orang MP bagi setiap mesyuarat Perhimpunan Agung. Setiap delegasi boleh menjemput pemerhati khas tambahan, pemerhati, dan tetamu. Sesi Perhimpunan Agung AIPA dihoskan oleh parlimen negara anggota, yang bergilir-gilir setiap tahun bagi jawatan Presiden AIPA negara tersebut.

Presiden parlimen negara yang menjadi tuan rumah Perhimpunan Agung AIPA akan menjadi Presiden AIPA, serta Presiden Perhimpunan Agung tersebut. Kebiasaannya, Tempoh jawatan Presiden AIPA adalah selama satu tahun, bersamaan dengan tempoh antara dua sesi Perhimpunan Agung, dan sudah tentu, ia juga dipegang oleh negara anggota secara bergilir-gilir. Presiden AIPA bertanggungjawab untuk mempromosikan matlamat dan prinsip AIPA, bekerjasama dengan parlimen negara anggota untuk memperkukuh institusi parlimen dan peranan ahli parlimen dalam isu serantau. Presiden AIPA juga merupakan Pengerusi Jawatankuasa Eksekutif dan mempunyai kuasa untuk memanggil Mesyuarat Jawatankuasa Eksekutif pada masa dan tempat yang diperlukan. Presiden AIPA, apabila dijemput, akan menghadiri setiap Sidang Kemuncak ASEAN dan mempunyai kuasa untuk menjemput Pengerusi Jawatankuasa Tetap ASEAN untuk menghadiri Perhimpunan Agung AIPA dan mesyuarat Majlis yang lain.

 Jawatankuasa Eksekutif 
Jawatankuasa Eksekutif ialah badan penasihat AIPA, yang terdiri daripada tidak lebih tiga ahli parlimen dari setiap parlimen anggota. Tempoh Jawatankuasa Eksekutif mengikut tempoh setiap sesi Perhimpunan Agung. Jawatankuasa Eksekutif mempunyai tugas-tugas berikut: untuk mempertimbang dan memperkenalkan ahli rasmi, pemerhati khas dan pemerhati lain; mencadangkan inisiatif baharu mengenai aktiviti; mengatur pelaksanaan resolusi; mempertimbang dan memutuskan agenda sesi Perhimpunan Agung; mencadangkan penubuhan Jawatankuasa Tetap, Jawatankuasa Penyelidikan dan Jawatankuasa Khas; mengarah, mengurus dan menyelia kerja Sekretariat Tetap; mencadangkan pelantikan kakitangan Sekretariat Tetap dan mengisytiharkan peraturan operasi Jawatankuasa Eksekutif.

 Jawatankuasa tetap 
Perhimpunan Agung boleh menubuhkan Jawatankuasa Tetap, Jawatankuasa Kajian dan Jawatankuasa Ad-Hoc atau sub-jawatankuasa di bawah Jawatankuasa Tetap bagi perkara-perkara khusus. Pada masa ini, Perhimpunan mempunyai Jawatankuasa Tetap berikut:

 Jawatankuasa Politik
 Jawatankuasa Ekonomi
 Jawatankuasa Sosial
 Jawatankuasa Penganjur
 Persidangan Ahli Parlimen Wanita AIPA (WAIPA)
 Dialog jawatankuasa dengan pemerhati

Terdapat juga dua Jawatankuasa Kajian dan Jawatankuasa Ad-Hoc:

 Majlis Penasihat AIPA mengenai Dadah Berbahaya (AIPACODD)
 Kaukus AIPA

 Sekretariat dan Setiausaha Agung 
Sekretariat ialah organ pentadbiran AIPA. Fungsi dan tugas Sekretariat AIPA ditakrifkan sebagai pejabat pentadbiran dan pusat maklumat bagi kerja serta aktiviti AIPA—iaitu badan penyelaras dan saluran komunikasi antara AIPA dan ASEAN—serta dengan organisasi serantau dan antarabangsa yang lain. Ibu pejabat Sekretariat AIPA terletak di bandar yang sama dengan ibu pejabat Sekretariat ASEAN, iaitu Jakarta buat masa ini. Setiausaha Agung Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN ialah ketua Sekretariat AIPA, bertanggungjawab terhadap operasi sekretariat dan dipilih untuk tempoh jawatan selama tiga tahun.

 Sesi parlimen 
Menurut Piagam AIPO (dan kini AIPA), Perhimpunan Agung Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN (AIPA) akan bermesyuarat sekali setahun, dihoskan oleh parlimen negara anggota di negara masing-masing, secara bergilir-gilir. Setakat tahun 2017, sebanyak 38 Perhimpunan Agung AIPA telah diadakan. Pada setiap Perhimpunan Agung, AIPA bertemu dengan rakan dialog seperti Australia, Kanada, China, Jepun, Korea Selatan, New Zealand, Papua New Guinea, Rusia, India dan Parlimen Eropah. Perhimpunan Agung AIPO yang pertama pada tahun 1978 telah diadakan di Singapura.

Semasa Perhimpunan Agung AIPO ke-27 yang diadakan di Cebu, Filipina pada 14 September 2006, pada sesi penutup, organisasi tersebut telah menukar namanya kepada Perhimpunan Antara Parlimen Persatuan Negara-negara Asia Tenggara (AIPA). Selain itu, AIPO-27 menambah peraturan baharu seperti pelantikan Setiausaha Agung profesional bagi AIPA mengikut model ASEAN dengan tempoh jawatan tiga tahun, manakala peranan serta kuasa Jawatankuasa Eksekutif dan jawatankuasa khusus seperti Jawatankuasa Wanita, Jawatankuasa Ekonomi, Jawatankuasa Politik, Jawatankuasa Sosial, dan Jawatankuasa Organisasi telah dipertingkatkan. Bagi resolusi yang dikeluarkan oleh AIPO, parlimen kebangsaan dikehendaki menyebarkannya kepada parlimen dan kerajaan masing-masing, dan pada masa yang sama, parlimen anggota bertanggungjawab untuk melaporkan kepada AIPO tentang bagaimana resolusi AIPO telah dan sedang dilaksanakan. Presiden AIPO dan Presiden Jawatankuasa Tetap ASEAN akan menghadiri aktiviti utama antara satu sama lain.

Pada tahun 2020, semasa Perhimpunan Kebangsaan Vietnam memegang jawatan Presiden AIPA, disebabkan impak pandemik COVID-19, Perhimpunan Antara Parlimen tersebut telah diadakan secara dalam talian buat kali pertama. Pada Perhimpunan Agung AIPA ke-41, parlimen negara-negara anggota telah merangka visi strategik untuk AIPA bagi tempoh lima hingga sepuluh tahun akan datang. Pada masa yang sama, Perhimpunan Agung AIPA ke-41 juga menganjurkan semula mesyuarat Jawatankuasa Politik Perhimpunan selepas tiga perhimpunan agung berturut-turut tidak dapat mengadakannya.

Perhimpunan Agung AIPA yang terbaharu ialah Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN ke-42 (AIPA-42) yang diadakan pada tahun 2021, yang juga diadakan secara dalam talian dan dipengerusikan oleh Presiden Majlis Mesyuarat Negara Brunei, disebabkan oleh pandemik Covid-19 yang masih berterusan.

 Ahli dan pemerhati 
 Ahli 
  — Dewan Perwakilan Rakyat Indonesia (2 September 1977): ahli pengasas AIPO.
  — Parlimen Malaysia (2 September 1977): ahli pengasas AIPO.
  — Kongres Filipina (2 September 1977): ahli pengasas AIPO.
  — Parlimen Singapura (2 September 1977): ahli pengasas AIPO.
  — Perhimpunan Kebangsaan Thailand (2 September 1977): ahli pengasas AIPO.
  — Perhimpunan Kebangsaan Vietnam (19 September 1995).
  — Perhimpunan Kebangsaan Laos (1997).
  — Perhimpunan Kebangsaan Kemboja (1999).
  — Majlis Mesyuarat Negara Brunei (4 September 2009).
  — Perhimpunan Kesatuan Myanmar (20 September 2011).

 Pemerhati 
Setakat tahun 2023, Majlis Antara Parlimen ASEAN mempunyai 23 ahli pemerhati, salah satunya ialah Parlimen Eropah—sebuah model parlimen serantau yang sinonim. 22 pemerhati yang lain merupakan parlimen kebangsaan atau dewan rendah kerajaan. Terbaru, Parlimen Ukraine dan dewan rendah Pakistan telah diterima masuk semasa Perhimpunan Agung AIPA ke-42 pada 2021 di Brunei. Ini diikuti oleh Perhimpunan Kebangsaan Armenia yang diberikan status pemerhati pada Perhimpunan Agung AIPA ke-44 di Jakarta pada Ogos 2023.

Ogos 2023 menandakan Sesi Agung ke-44 Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN di Jakarta, yang berakhir dengan kelulusan dokumen utama dan penyerahan jawatan pengerusi AIPA. Sesi tersebut turut disertai oleh Timbalan Pengerusi Dewan Perwakilan Belarus.

Pada 16 September 2024, parlimen Serbia secara rasmi meminta keahlian bersekutu dalam Perhimpunan Antara Parlimen ASEAN (AIPA), memetik kerjasama sejarah dalam Pergerakan Negara-Negara Berkecuali.

Pada 20 September 2025, semasa Perhimpunan Agung AIPA ke-46 di bawah pengerusi Malaysia, Parlimen Algeria telah diberikan status pemerhati.

 Rujukan 

 Pautan luar 

 Laman utama AIPA

Kategori:ASEAN
Kategori:Pertubuhan yang ditubuhkan pada 1977
Kategori:Perhimpunan parlimen