Tulisan Gangga Melayu

Tulisan Gangga Melayu atau Gangga Malaya atau Hurup Ganga Malayu ialah satu sistem tulisan jenis abugida yang diasaskan daripada abjad Arab. Menurut C. O. Blagden, tulisan ini pernah digunakan di Semenanjung Tanah Melayu sekurang-kurangnya sehingga awal abad ke-20 dan digambarkan sebagai “aksara sifer” atau “tulisan rahsia”. Dalam A Dictionary of the Malay Language (1894), Gangga Malayu dihuraikan sebagai “nama bagi satu abjad yang digunakan di Pêrak, namun berasal daripada zaman moden dan hanya digunakan untuk tujuan perhubungan sulit atau muslihat.”

Selain itu, Blagden menyatakan bahawa tulisan ini digunakan untuk menulis chiri, iaitu formula pertabalan lama raja-raja Melayu. Namun, selain contoh yang ditunjukkan, tiada bahan lain yang dikenal pasti menggunakan tulisan ini.

Asal usul Gangga Malayu masih belum diketahui. Walau bagaimanapun, terdapat pandangan bahawa huruf-huruf dalam tulisan ini merupakan bentuk ubah suai daripada huruf Arab yang digunakan untuk menulis bahasa Melayu. R. A. Kern menulis: 

sebahagian besar aksara tersebut boleh dikesan kembali kepada huruf Arab biasa, melalui pembalikan bentuk secara menegak atau mendatar, serta penggantian titik dengan garis pendek yang dilekatkan pada aksara asas. Perubahan ini berfungsi untuk membezakan huruf-huruf yang dalam tulisan Arab biasa dibezakan melalui bilangan titik.  

Walaupun bentuk aksaranya mungkin berasal daripada tulisan Arab, struktur Gangga Malayu kelihatan berasaskan model Brahmi, dengan ciri-ciri yang diadaptasi daripada sistem tulisan lain seperti tulisan Jawa. Malah, Blagden mencadangkan bahawa beberapa unsur asas tulisan ini mungkin berasal daripada zaman yang sangat awal dan berkemungkinan wujud sebelum kedatangan Islam.

Tulisan ini pernah dicadangkan untuk diunicodekan pada tahun 2011. Namun tiada khabar berita status terkini tulisan tersebut selepas daripada itu.

 Sistem tulisan 

Sistem tulisan Gangga Malayu mempunyai ciri tersendiri yang memperlihatkan gabungan pengaruh Arab dan tradisi tulisan Brahmi. Perincian aspek teknikal dan struktur penulisannya dapat diterangkan seperti berikut. </small> 

Repertoir Aksara

Terdapat sebanyak 52 aksara, iaitu: 32 huruf konsonan, 3 tanda vokal, 3 tanda nasal, 1 tanda geminasi, 1 tanda seakan-virama, 2 tanda konsonan akhir suku kata, dan 10 angka. 

Nama Aksara

Walaupun nama bagi beberapa aksara mungkin berasal daripada bahasa Arab dan Jawa, cara ejaan yang ditunjukkan dalam karya Kern (1908) telah digunakan. Sebagai contoh, ejaan ALIF digunakan dan bukannya ALEF Arab, serta CHECHAQ digunakan dan bukannya CECAK Jawa.

Struktur

Model asas sistem tulisan ini berasaskan Brahmi dan menggunakan aksara seakan-virama untuk menandakan konsonan kosong dan gabungan konsonan. Setiap huruf konsonan mempunyai vokal inheren /a/. Nilai fonologi sesuatu konsonan ialah nilai huruf Arab tersebut ditambah dengan vokal inheren /a/. Vokal inheren ini diubah melalui penggunaan tanda vokal, dan dimatikan dengan penggunaan tanda JAZMA.

Arah Penulisan

Tulisan ini ditulis dari kiri ke kanan.

Penyambungan Huruf

Setiap huruf ditulis secara berasingan. Tiada ciri penyambungan antara huruf.

Virama

Tanda JAZMA digunakan untuk mematikan vokal inheren bagi sesuatu konsonan. Ia sama fungsinya dengan virama dalam tulisan India dan kelihatan berasal secara grafik daripada sukun Arab. Tanda ini ditulis secara jelas dan kelihatan.

Gabungan Konsonan

Gabungan konsonan dihasilkan dengan menandakan anggota gabungan yang tidak mempunyai vokal menggunakan JAZMA.

Vokal

Vokal diwakili melalui tanda gabungan. Terdapat tiga tanda vokal: SIGN AA, SIGN I, dan SIGN U. Tanda-tanda vokal ini sentiasa ditulis.

Diftong

Bentuk bergantung bagi diftong /ai/ ditulis sebagai gabungan SIGN I, YA, dan JAZMA.

Penasalan (Nasalization)

Terdapat tiga tanda untuk penandaan nasal: AN, IN, dan UN. Tanda-tanda ini kelihatan berasaskan tanda tanwin Arab.

Geminasi

Tanda TASHDID digunakan untuk menandakan konsonan berganda.

Konsonan Akhir Suku Kata

Terdapat dua tanda konsonan akhir suku kata, yang dipercayai dipinjam daripada tulisan Jawa:

Tanda LAYAR mewakili konsonan akhir /r/. 

Tanda CHECHAQ mewakili konsonan akhir /ŋ/. 

Angka

Angka mewakili nombor perpuluhan: 0 (sifar), 1 (satu), 2 (dua), 3 (tiga), 4 (empat), 5 (lima), 6 (enam), 7 (tujuh), 8 (lapan), 9 (sembilan).

Tanda Baca

Tiada tanda baca khusus bagi sistem tulisan ini yang dikenal pasti.

 Rujukan