Abu al-Layth al-Samarqandi

Ringkasan 
Abu al-Layts Nashr bin Muhammad bin Ahmad bin Ibrahim as-Samarqandi al-Balkhi, atau lebih dikenali sebagai Abu al-Layts al-Samarqandi, merupakan seorang ulama besar yang lahir pada tahun 301 Hijrah di kota Samarkand, Uzbekistan. Beliau hidup dalam era keemasan ilmu pengetahuan Islam, dan menjadi salah seorang tokoh penting dalam mazhab Hanafi. Kepakarannya merangkumi pelbagai bidang ilmu seperti fiqh, hadis, tafsir, ushuluddin, dan tajwid, menjadikan beliau antara ulama yang paling disegani pada zamannya.

 Latar Belakang 
Abu al-Layts al-Samarqandi merupakan seorang ulama besar dalam mazhab Hanafi yang terkenal dengan kepakarannya dalam bidang fiqh, hadis, tafsir, dan ilmu kalam. Beliau dilahirkan di Samarkand, sebuah wilayah penting dalam daerah Khurasan yang menjadi pusat ilmu pengetahuan dan kebudayaan Islam pada zaman Daulah Samaniyyah.

 Pendidikan dan Guru 
Dalam usaha menuntut ilmu, beliau berhijrah ke Balkh dan berguru dengan tokoh-tokoh besar seperti:

 Ali Abu Ja’far al-Hindiwani (w. 362 H)
 Muhammad bin al-Fadhl al-Balkhy al-Mufassir (w. 319 H)
 Kholil bin Ahmad bin Ismail (w. 368 H)
 Muhammad bin al-Husain al-Haddady (w. 388 H)

Gelaran “al-Faqih”

Gelaran “al-Faqih” yang disandang oleh beliau mempunyai kisah istimewa. Menurut Dr. Zakariya Abdul Hamid, gelaran tersebut diberikan oleh Nabi Muhammad SAW dalam mimpi yang dialami oleh Imam al-Samarqandi selepas beliau menyelesaikan kitabnya Tanbih al-Ghafilin. Dalam mimpi tersebut, Nabi SAW mengambil kitab itu dan berkata, “Ambil kitabmu, wahai Faqih!” Beliau kemudian menganggap gelaran itu sebagai keberkatan.

 Kepakaran dan Sumbangan 
Abu al-Layts dikenali sebagai seorang pendebat ulung dalam ilmu tajwid dan ushuluddin. Al-Sam’ani menyebut beliau sebagai tokoh besar mazhab Hanafi dan ahli debat yang masyhur. Beliau juga mahir dalam bahasa Parsi dan sering menjelaskan makna kalimat al-Qur’an yang berasal dari bahasa asing, seperti “al-Firdaus” yang dikatakan berasal dari bahasa Romawi dan bermaksud taman-taman.

Murid dan Periwayatan

Beliau mempunyai ramai murid yang mengambil periwayatan kitab daripadanya, antaranya:

 Luqman bin Hakim al-Firghany
 Nuaim al-Khatib Abu Malik
 Muhammad bin Abdurrahman al-Zubayri
 Ahmad bin Muhammad Abu Sahl
 Tohir bin Muhammad bin Ahmad al-Haddady

 Karya-Karya 
Menurut Dr. Zakariyya Abdul Hamid, karya al-Samarqandi merangkumi pelbagai bidang:

 Fiqh: 11 karya (ada yang tercetak dan manuskrip)
 Zuhud: 3 karya
 Ushuluddin: 6 karya
 Tafsir: 1 karya

Antara karya beliau yang terkenal:

 Khizanatul Fiqh
 Tanbihul Ghafilin fi al-Wa’zhi wa al-Akhlaq wa al-Ta’amul
 al-Nawazil fi al-Fatawa
 Ta’sis al-Nazhair al-Fiqhiyah
 Uyun al-Masail fi Furu’ al-Fiqh al-Hanafi
 Bustan al-Arifin
 Asrar al-Wahy
 Syarh Jami’ al-Shagir
 al-Nawadir al-Mufidah
 Bahr al-Ulum (Tafsir al-Samarqandi)