Cakap silang

Kategori:Kebudayaan Cina

Cakap silang (), juga dikenali sebagai dialog jenaka atau perbualan lucu, ialah satu bentuk seni persembahan tradisional dalam komedi Cina, dan merupakan antara unsur paling popular dalam Budaya Cina. Ia lazimnya dilakukan dalam bentuk dialog antara dua pelakon, atau kadang-kadang secara monolog oleh seorang pelakon tunggal (serupa dengan bentuk komedi pentas moden), dan lebih jarang dalam bentuk persembahan berkumpulan oleh beberapa orang pelakon.

Bahasa yang digunakan dalam cakap silang sarat dengan permainan kata dan kiasan, disampaikan dengan gaya pantas dan bersahaja, biasanya dalam dialek Tianjin (atau dalam Bahasa Mandarin dengan loghat utara yang ketara). Persembahan kadang-kadang disertai nyanyian, rap Cina, dan alat muzik.

Cakap silang mempunyai pertalian dengan bentuk vaudeville lakonan berpasangan yang berkembang dalam era yang hampir sama. Beberapa orang Barat turut mempelajari seni cakap silang ini. Seorang pelajar Kanada yang mendalami cakap silang, Mark Rowswell, pernah menyatakan bahawa karya Inggeris yang paling hampir dengannya ialah "Who's on First?" lakonan Abbott dan Costello. Namun begitu, banyak lakonan vaudeville, rancangan radio, dan dialog komedi skrin yang muncul selepasnya turut mempunyai persamaan dari segi struktur dan gaya dengan cakap silang.

 Format 
Cakap silang moden merangkumi empat kemahiran utama:

 Bercakap (Cina ringkas: 说; Cina tradisional: 說; pinyin: shuō): menyampaikan cerita, iaitu mekanisme utama dalam menghasilkan jenaka (contohnya melalui teka-teki lidah).
 Meniru (Cina ringkas: 学; Cina tradisional: 學; pinyin: xué): termasuk Kouji, loghat, dialek dan bunyi lain, serta meniru nyanyian atau gerak lakon watak daripada opera Peking, Pingxi, dan Bangzi.
 Mengusik (Cina: 逗; pinyin: dòu): membuat jenaka, elemen utama dalam cakap silang.
 Menyanyi (Cina: 唱; pinyin: chàng): hanya Lirik Taiping yang dianggap nyanyian sebenar dalam cakap silang.

Cakap silang paling lazim dipersembahkan oleh dua pelakon. Pelakon utama dipanggil Dougen (Cina ringkas: 逗哏; pinyin: dòugén) dan pelakon pendamping dipanggil Penggen (Cina ringkas: 捧哏; pinyin: pěnggén).

 Sejarah 

 Asal-usul 
Cakap silang lazimnya dipercayai muncul pada penghujung Dinasti Qing, khususnya pada zaman pemerintahan Maharaja Xianfeng dan Maharaja Tongzhi pada pertengahan abad ke-19, meskipun akar akarnya mungkin kembali hingga Dinasti Ming. Ia bermula sebagai bentuk persembahan jalanan yang menggabungkan penceritaan jenaka, gurauan spontan, peniruan, serta unsur yang dipinjam daripada seni persembahan lain seperti opera Peking dengan tujuan utama membuat penonton ketawa. Menjelang awal era Republik China (1912–1949), cakap silang telah berkembang kepada bentuk yang lebih moden. Persembahan diadakan di rumah teh, teater, kemudian di radio dan televisyen.

Terdapat tiga sumber utama perkembangan cakap silang iaitu Tianqiao di Beijing, Quanyechang di Tianjin, dan Tokong Konfusius di Nanjing. Asal usul beberapa karya moden cakap silang dapat dijejaki lebih 100 tahun, meskipun pengarang asalnya sering tidak dinyatakan. Banyak sketsa dalam kategori “cakap silang tradisional” diwarisi turun-temurun, dengan rangka atau “teras” karya dikekalkan manakala rujukan khusus dikemas kini agar sesuai dengan zaman.

Antara perintis terawal yang dikenali ialah Zhang Sanlu () yang aktif sekitar pertengahan abad ke-19. Beliau pada asalnya pengenal Ba Jiao Gu lagu gendang () sebelum beralih kepada peniruan dan penceritaan lucu. Seniman generasi kemudian menganggap Zhang sebagai salah seorang pelakon cakap silang terawal.

 Cakap Silang di Tanah Besar China 
Selepas penubuhan Republik Rakyat China pada 1949, populariti cakap silang meningkat. Jika sebelumnya ia dianggap persembahan jalanan berstatus rendah, cakap silang kemudian diangkat sebagai seni berwatak proletariat. Oleh sebab ia menggunakan Bahasa Mandarin, cakap silang turut berfungsi sebagai medium mempromosikan penggunaan Mandarin di seluruh China.

Pada 1950-an, Hou Baolin memimpin usaha pembaharuan cakap silang. Bahasa dan kandungan yang dinilai “kasar” disaring untuk menjadikannya lebih serasi dengan garis panduan politik ketika itu. Hou kemudian diiktiraf luas sebagai tokoh utama cakap silang. Beliau sering digelar “Charlie Chaplin China”.

Seperti banyak bentuk seni persembahan lain, cakap silang dilarang semasa Revolusi Budaya. Ia kembali mekar pada pertengahan 1970-an, dengan banyak sketsa yang menyindir Geng Empat Serangkai serta keterlanjuran era tersebut. Dengan meluasnya televisyen pada 1980-an, cakap silang menjadi segmen tetap dalam Gala Tahun Baru CCTV anjuran Televisyen Pusat China dan pelbagai rancangan seni persembahan popular yang lain.

Pada 1990-an, cakap silang merosot. Antara puncanya ialah peningkatan kepekaan rasmi terhadap satira politik dan sosial selepas Protes Dataran Tiananmen 1989, di samping kekurangan ruang persembahan di luar siaran televisyen berorientasi negara. Ramai penggiat menggesa kembalinya tradisi mempersembahkan cakap silang di rumah teh dan teater kecil. Gelombang ini melahirkan generasi baharu seperti Guo Degang. Guo dikreditkan menghidupkan minat penonton milenial yang menganggap cakap silang membosankan dan mengajar. Kenaikan nama Guo yang beraliran tradisional sering dibandingkan dengan arus perdana yang diwakili oleh pelakon mapan seperti Jiang Kun.

Dalam beberapa tahun kebelakangan, untuk menarik penonton muda, penggiat animasi menghasilkan versi animasi bagi pelbagai sketsa menggunakan audio siaran terdahulu. Visual yang terhasil sering menzahirkan adegan atau kisah yang dihuraikan oleh para pelakon. Terdapat juga rancangan bakat untuk memperkenalkan pelakon muda cakap silang seperti “Xiangsheng Has New Talents” Cina: 相声有新人 dan “Happy Comedian” Cina: 欢乐喜剧人 yang kedua-duanya dikendalikan oleh Guo Degang.

 Cakap Silang di Taiwan 
Pada tahun 1949, sekumpulan pelakon cakap silang mengikuti perpindahan Republik China ke Taiwan. Tahun yang sama, Chen Yian (Cina: 陳逸安), Wei Longhao (Cina: 魏龍豪) dan Wu Zhaonan menganjurkan persembahan cakap silang di Syarikat Penyiaran China serta Radio Polis Taiwan (Cina: 警察廣播電台). Selepas tahun 1967, beliau mula mengumpulkan bahan untuk menghasilkan “Koleksi Cakap Silang”, “Sorotan Cakap Silang”, “Anekdot Cakap Silang” dan “Penemuan Semula Cakap Silang”.

Pada peringkat awal, penonton utama cakap silang di Taiwan ialah golongan migran dalaman, kebanyakannya berasal daripada perkampungan tanggungan tentera. Pada tahun 1985, bengkel persembahan Biao Fang (Cina: 表演工作坊) mementaskan drama pentas bertajuk Malam Itu, Kami Berbual Cakap Silang (Cina: 那一夜，我們說相聲) lakonan Li Liqun (Cina: 李立群) dan Li Guoxiu (Cina: 李國修) yang mencetuskan sensasi besar.

Pada tahun 1989, Biao Fang melancarkan pementasan Malam Ini, Siapa Berbual Cakap Silang? (Cina: 這一夜，誰來說相聲) lakonan Li Liqun, Jin Shijie (Cina: 金士傑), dan Chen Lihua (Cina: 陳立華). Banyak lagi pementasan dihasilkan kemudian seperti:

 Bicara Aneh Taiwan (1991; dilakonkan oleh Li Liqun)
 Malam Itu, Kami Berbual Cakap Silang (Cina: 那一夜，我們說相聲; 1993; Li Liqun dan Feng Yugang (Cina: 馮翊綱))
 Malam Lain, Mereka Berbual Cakap Silang (1997; Feng Yugang, Zhao Ziqiang (Cina: 赵自强), dan Bu Xueliang (Cina: 卜學亮))
 Malam Alaf Baru, Kami Berbual Cakap Silang (2000; Zhao Ziqiang, Jin Shijie dan Ni Minjan)

Pada tahun 2005, persembahan Malam Ini, Wanita Berbual Cakap Silang oleh Fang Fang (Cina: 方芳), Deng Chenghui (Cina: 鄧程慧), dan Xiao Ai (Cina: 蕭艾) diperkenalkan. Walaupun kesemua persembahan ini digelar cakap silang, ia sebenarnya merupakan bentuk teater moden.

Pada April 1988, Feng Yugang dan Song Shaoqing (Cina: 宋少卿) menubuhkan Bengkel Pelawak dengan matlamat menggabungkan teater dan cakap silang. Huang Shiwei (Cina: 黄士伟) menyertai mereka pada 2001. Pada 8 Julai 2004, Bengkel Pelawak bekerjasama dengan Dream Theater untuk mempersembahkan karya Berikan Aku Satu Pita.

Pada tahun 1993, Liu Zengqi (Cina: 劉增鍇) dan Lin Wenbin (Cina: 林文彬) menubuhkan Kumpulan Seni Muzikal Taipei. Selain cakap silang, mereka memperkenalkan pelbagai bentuk Quyi tradisional seperti Shuanghuang (Cina: 双簧), Pingshu (Cina: 评书), Shulaibao (Cina: 数来宝), Kuaiban (Cina: 快板书), Gendang Jingyun (Cina: 京韵大鼓), Gendang Meihua (Cina: 梅花大鼓), Gendang Xihe (Cina: 西河大鼓), Danxian (Cina: 单弦), dan Lirik Taiping (Cina: 太平歌詞) yang turut memperkaya pertukaran budaya antara Taiwan dan Tanah Besar China.

Pada 26 Ogos 1999, Wu Zhaonan menubuhkan Kelab Cakap Silang Wu Zhaonan. Hanya murid langsung beliau boleh menjadi ahli rasmi. Selain cakap silang, kelab ini turut memperkenalkan pelbagai bentuk Quyi termasuk Shuanghuang, Pingshu, Shulaibao, Kuaiban, Danxian, Lirik Taiping, dan opera Peking.

 Cakap Silang di Hong Kong 
Cakap Silang Utara telah popular di Hong Kong sejak zaman Zhongyuan. Seawal era Dinasti Qing, pencerita dari Tanah Besar China telah membawa bentuk persembahan ini ke selatan Guangdong dan Hong Kong.

Selepas Hong Kong diserahkan sebagai tanah jajahan British, cakap silang melalui proses penyesuaian tempatan. Pada awal zaman Republik China, persembahan cakap silang di Hong Kong kebanyakannya diadakan di jalanan, dan ramai pelakonnya juga penghibur serba boleh seperti pencerita Pingshu dan pemain Kouji. Para pelakon datang daripada pelbagai latar sosial dan menjadikan cakap silang sebagai sumber rezeki melalui perbualan santai mereka.

Pada tahun 1940-an dan 1950-an, apabila perfileman Hong Kong berkembang pesat, cakap silang mula diserap ke dalam media baharu ini. Unsur jenaka dan gaya dialog cakap silang mula muncul dalam filem Hong Kong lama, sering dalam bentuk monolog atau pertukaran gurauan antara watak.

Tahun 1957 menyaksikan penubuhan stesen TV berbahasa Cina pertama di dunia iaitu Rediffusion Television Limited, pendahulu kepada Televisyen Asia. Cakap silang menjadi persembahan tetap dalam rancangan varieti. Pada 1967, Television Broadcasts Limited (TVB) ditubuhkan dan rancangan Enjoy Yourself Tonight dilancarkan. Cakap silang muncul dalam pelbagai variasi seperti ucapan hos dan segmen gurauan dalam rancangan tersebut. 

 Cakap Silang di Malaysia (Masyarakat Cina Seberang Laut) 
Selepas Perang Saudara China, beberapa pelakon dari China Selatan berhijrah ke Malaysia untuk mencari peluang baharu (sebelum Pengeluaran Singapura daripada Malaysia). Antara tokoh tersebut ialah Feng Xiang (Cina: 冯翔), Bai Yan dan Lu Ding. Mereka mempersembahkan cakap silang di rantau ini. Dalam persekitaran berbilang bahasa di Malaysia, bentuk “Cakap Silang Malaysia” muncul sebagai versi yang berbeza daripada cakap silang di tanah besar China dan Taiwan. Oleh sebab Bahasa Mandarin bukan bahasa utama di Malaysia, jumlah pelakon profesional dalam bidang ini amat terhad.

 Cakap Silang di Amerika Utara 
Pada tahun 1984, pelawak Kanada berusia 19 tahun Mark Rowswell mula mempelajari bahasa Cina di Universiti Toronto. Selepas menamatkan pengajian pada 1988, beliau melanjutkan pembelajaran cakap silang di Universiti Peking di bawah bimbingan pelawak dan maestro cakap silang, Jiang Kun (姜昆). Beliau menggunakan nama pentas Dashan (大山) dan menjadi figura terkenal di China. Dashan terus mempertingkatkan kemahirannya dalam bahasa Cina selama tiga dekad dan kerap muncul di televisyen nasional China. Kerjayanya merangkumi pelbagai cabang seni, dan dalam beberapa tahun kebelakangan ini beliau lebih cenderung kepada komedi pentas berbahasa Cina yang turut mengekalkan unsur cakap silang. Dashan turut bertindak sebagai duta budaya tidak rasmi, menjembatani hubungan antara Kanada dan China.

Pada tahun 2012, pelawak Amerika Jesse Appell yang dikenali di China sebagai Ai Jiexi (艾杰西) mula menceburi seni cakap silang. Berasal dari Boston, Massachusetts, Appell menuntut di Universiti Brandeis dan aktif dalam Global China Connection (GCC) serta persembahan komedi pentas. Beliau ke China pada September 2012 untuk belajar bahasa Cina di Universiti Tsinghua sebagai Sarjana Fulbright. Di sana, beliau memperkukuh penguasaan bahasa dan menerima Anugerah Peningkatan Bahasa Kritikal (CLEA). Sebagai sebahagian projek Fulbright, beliau menuntut seni cakap silang di bawah tunjuk ajar maestro Ding Guangquan (丁广泉). Appell kemudian menubuhkan pusat komedi LaughBeijing yang menganjurkan lebih 300 pertunjukan setahun di Beijing antara 2016 dan 2020. Kini, sebahagian karyanya menumpukan usaha membawa gaya komedi pentas Barat ke China. Beliau melihat dirinya sebagai duta budaya, menggabungkan bakat dengan kuasa Internet untuk memupuk hubungan antara Amerika Syarikat dan China.

 Sebagai Komen Sosial 
Skala kecil dan populariti cakap silang menjadikannya hanya kedua selepas penyebaran lisan dalam mencerminkan pandangan masyarakat. Hou Baolin dan tokoh lain menyifatkan karya cakap silang sebagai “hasil seni humor yang menggunakan sindiran dan jenaka sebagai asas utama. Dialog ini menggabungkan tutur cerdik dan sindiran pedas bagi mencetuskan gelak besar serta menghiburkan orang ramai.” Bentuk asalnya dikatakan berasal daripada persembahan sarkas kecil “Yuyou”. Dalam jenaka tersebut, para seniman sering menyelitkan ejekan terhadap golongan pemerintah. Kandungan sindirannya kerap menyentuh kelemahan sosial semasa dan kadang-kadang mengandungi unsur politik. Peranan cakap silang dalam komentar sosial terserlah selepas kejatuhan Geng Empat Serangkai pada tahun 1976 apabila persembahan cakap silang menjadi antara wadah pertama untuk mengkritik mereka secara terbuka. Sejak itu, cakap silang juga digunakan untuk menyindir pegawai rasuah serta ahli Parti Komunis China, walaupun kritikan secara langsung terhadap parti masih dilarang.

 Klasifikasi Cakap Silang 

 Mengikut Bilangan Pelakon 

 Dankou cakap silang: monolog oleh seorang pelakon
 Duikou cakap silang: dialog antara dua pelakon
 Qunkou cakap silang: persembahan berkumpulan dengan sekurang-kurangnya tiga pelakon

 Mengikut Kandungan 

 Cakap silang sindiran: pelakon mengkritik diri sendiri, orang lain atau isu sosial, seperti karya Hou Baolin Berjalan dalam Gelap (Cina: 夜行记) yang mengkritik mereka yang melanggar peraturan lalu lintas, serta karya Jiang Kun dan Li Wenhua Bergambar yang menyindir fenomena sosial semasa Revolusi Budaya.
 Cakap silang pujian: pelakon memuji diri sendiri, orang lain atau konsep, seperti karya Ma Ji Kebun Pic Baharu yang memuji sosialisme, dan karya Hou Yuewen Kisah Laluan Jingjiu yang menghargai pembina Laluan Kereta Api Beijing–Kowloon.
 Cakap silang hiburan: persembahan yang semata-mata bertujuan menghiburkan, seperti Bertutur dalam Pelbagai Bahasa.

 Mengikut Kronologi 

 Cakap silang tradisional: zaman akhir Dinasti Qing
 Cakap silang baharu: selepas tahun 1949
 Cakap silang kontemporari: selepas tahun 1980

 Mengikut Aliran Seni 

 Aliran Ma: diwakili oleh Ma Sanli dan Ma Zhiming (Cina: 马志明)
 Aliran Chang: diwakili oleh Chang Lianan dan Chang Baokun (Cina: 常宝堃)
 Aliran Hou: diwakili oleh Hou Baolin
 Aliran Liu: diwakili oleh Liu Baorui (Cina: 刘宝瑞)

 Rujukan