Dewa penaung

Dewa penaung, penjaga atau penunggu ialah dewa atau semangat yang menjaga, menaung atau melindungi tempat, ciri semula jadi, orang, keturunan, bangsa, budaya atau pekerjaan tertentu. "Penaung" membawa maksud keselamatan dan dengan itu dikaitkan dengan penjagaan atau pemeliharaan.

Dalam agama Yunani lewat dan agama Rom, salah satu bentuk dewa penaung ialah genius, yang berfungsi sebagai dewa peribadi atau daimon bagi seseorang individu sejak lahir hingga mati. Bentuk lain semangat penaung peribadi ialah semangat pendamping yang dipanggil familiar dalam cerita rakyat Eropah.

 Amalan Melayu lama 
Dalam amalan Melayu lama, penunggu ialah hantu yang dipercayai mendiami sesuatu tempat dan dijaga supaya kawasan tersebut aman. Dulang kayu atau buluh dahulunya disediakan dengan makanan dan diletakkan di tempat penunggu dalam perbuatan yang dipanggil buang ancak.Skeat, W. W. (2020). Malay magic. BoD–Books on Demand. Selain itu, orang yang dipercayai suci, wali atau dihormati juga kemudiannya menjadi keramat sesuatu tempat dan dipuja.

Selain itu, terdapat juga istiadat pertabalan sultan Perak yang dinamakan Istiadat Tabal Pusaka. Acara ini dahulunya dipanggil Istiadat Tabal Jin kerana jin dipercayai menurut hikayat mendampingi kerajaan Perak. Hal ini telah dimansuhkan dan digantikan dengan bentuk yang tidak menyalahi agama Islam.Hasan, W. a. W. (2018, February 15). Bukan khurafat. Harian Metro. Selain itu, nobat negeri Perak yang dipercayai hanya boleh dimainkan oleh keturunan orang Kalur dan dipercayai dijaga oleh jin.Halid, R. I. R. (2010). Orang Kalur-hereditary musicians of the Perak court.

Agama rakyat Cina
Agama rakyat Cina, dahulu dan sekarang, mempunyai pelbagai dewa penaung. Orang-orang yang luar biasa, orang bijaksana, dan nenek moyang yang terkenal boleh didewakan dan dipuja selepas mereka meninggal dunia. Guan Yu ialah penaung anggota tentera dan polis, manakala Mazu ialah penaung nelayan dan pelaut.
 Tudigong (dewa bumi) ialah dewa penaung sesuatu tempat, dan setiap tempat mempunyai dewa bumi sendiri.
 Chenghuangshen (dewa bandar) ialah dewa penjaga sesuatu bandar, disembah oleh para pegawai dan penduduk tempatan sejak zaman maharaja.

 Agama Hindu 
Dalam Hinduisme, dewa penaung peribadi dikenali sebagai ishta-devata, manakala dewa penaung keluarga dikenali sebagai Kuladevata. Gramadevata ialah dewa penjaga kampung atau wilayah. Deva juga boleh dilihat sebagai penaung. Shiva ialah penaung jogi dan sesiapa yang meninggalkan perkara-perkara keduniaan. Antara dewa dan dewi bandar termasuk:
 Mata Mumbadevi (Mumbai)
 Sachchika (Osian)
 Mata Patan Devi (Patna)
 Sri Hattanath (Sylhet, Bangladesh)
Kuladevi termasuk:
 Ambika (Porwad)
 Mahalakshmi
Kal Bhairava ialah pelindung Ujjain
Murugan ialah pelindung Kurinji (Bukit).
Padmanabhaswamy (Travancore)
Guru Gorakhnath (Gorakhpur)

 Agama Buddha 
Buddhisme Tibet mempunyai Yidam sebagai dewa penaung. Dakini ialah penaung bagi mereka yang mencari ilmu.

 Agama Kristian 
Konsep yang serupa dalam agama Kristian ialah santo penaung, khususnya malaikat agung "Mikhael, Gabriel, Raphael, dll." atau pada tahap yang lebih rendah, malaikat penjaga.

 Indonesia 
Dipengaruhi oleh agama Islam, orang Indonesia percaya kepada jin, terutamanya di pulau Jawa. Jin yang menganut agama Islam umumnya baik, manakala jin bukan Islam dianggap jahat. Sesetengah jin menjaga kubur. Jika penziarah yang menghampiri kubur itu mempunyai niat jahat, mereka akan menimpakan penyakit teruk atau malah kematian.Woodward, Mark. Java, Indonesia and Islam. Deutschland, Springer Netherlands, 2010.p. 87

Beberapa dewa penaung yang terkenal:
 Nyai Roro Kidul, Ratu Laut Selatan
 Dewi Lanjar, Ratu Laut Utara
 Dewi Sri, dewi padi dan kesuburan, popular dalam kalangan orang Jawa, Bali dan Sunda

 Filipina 
Dalam animisme Filipina, Diwata atau Lambana ialah dewa atau semangat yang mendiami tempat-tempat suci seperti gunung dan bukit dan berfungsi sebagai penjaga.
 Maria Makiling ialah dewa yang menjaga Gunung Makiling.
 Maria Cacao dan Maria Sinukuan.

 Rom Purba 
Dewa penaung yang menjaga dan memelihara sesuatu tempat atau orang merupakan asas agama Rom purba. Dewa penaung untuk seseorang lelaki dipanggil geniusnya, bagi seorang wanita pula Junonya.Nicole Belayche, "Religious Actors in Daily Life: Practices and Beliefs", dalam A Companion to Roman Religion (Blackwell, 2007), p. 279. Pada zaman empayar, Genius seseorang Maharaja dijadikan tumpuan kultus Imperial. Seorang maharaja juga mungkin akan memilik satu dewa utama sebagai penaung atau pelindung peribadinya, seperti yang dilakukan oleh Augustus dengan Apollo. Tradisi memilih satu dewa penaung ditetapkan semasa era Republik, apabila contohnya diktator Rom Sulla menguar-uarkan dewi Victoria sebagai penaungnya dengan mengadakan peraduan awam (ludi) sempenanya.

Setiap bandar atau kota mempunyai sekurang-kurangnya satu dewa penaung, yang perlindungannya dianggap sangat penting dalam masa perang dan kepungan. Rom sendiri dilindungi oleh dewi yang namanya wajib dirahsiakan atas ancaman hukuman mati (untuk kes contoh, lihat Quintus Valerius Soranus). (originally published in German 2001) Triad Kapitolin dengan Juno, Jupiter, dan Minerva juga merupakan penaung-penaung Rom.

Bandar-bandar Itali mempunyai dewa penaung mereka sendiri. Juno sering mempunyai fungsi ini, seperti di bandar Latin, Lanuvium, dan bandar Etruscan, Veii, dan sering ditempatkan di kuil yang sangat besar di arx (kubu) atau lokasi menonjol atau utama yang lain. who cites  Dewa penaung Praeneste ialah Fortuna, dengan takahun yang terkenal..

Upacara Rom yang dipanggil evocatio berasaskan kepercayaan bahawa sesebuah bandar boleh menjadi lemah dan mudah dikalahkan secara ketenteraan sekiranya kuasa dewa penaungnya berjaya dialihkan ke luar bandar itu, mungkin dengan tawaran pemujaan yang lebih agung di Rom. Gambaran sesetengah dewi seperti Magna Mater (Ibu Agung, atau Cybele) dengan mahkota berbentuk menara melambangkan kemampuan mereka untuk melindungi bandar. who cites 

Sebuah bandar di wilayah jajahan boleh memilih dewa daripada lingkungan agama Rom sebagai penjaganya, atau menyatukan (sinkretisme) dewa penaungnya sendiri dengan dewa Rom. Contohnya, sebuah komuniti dalam civitas Remi di Gaul memilih Apollo sebagai penaung mereka, dan di ibu kota Remi (Rheims sekarang), penaungnya ialah Mars Camulus.

Dewa penaung juga dikaitkan dengan tempat yang lebih kecil, seperti bilik simpanan, simpang jalan, dan jelapang. Setiap rumah Rom mempunyai satu set dewa pelindung: Lar atau Lares bagi rumah tangga atau familia, yang tempat pemujaannya dipanggil lararium; Penates yang menjaga bilik simpanan (penus) di bahagian terdalam rumah; Vesta, yang tapak sucinya dalam setiap rumah ialah perapian; serta Genius milik paterfamilias, iaitu ketua rumah tangga. Penyair Martial menyenaraikan dewa-dewa penaung yang menjaga pelbagai aspek ladangnya. cited by  Seni bina sebuah jelapang (horreum) mempunyai relung untuk patung dewa-dewa, yang mungkin termasuk genius loci atau semangat penjaga tapak tersebut, Hercules, Silvanus, Fortuna Conservatrix ("Fortuna Sang Pelindung") dan di wilayah Yunani Timur, Aphrodite serta Agathe Tyche.

Lares Compitales ialah dewa-dewa penaung sesebuah kejiranan (vicus), yang masing-masing mempunyai sebuah compitum (tempat suci) khusus untuk mereka. Perayaan awam tahunan mereka disebut Compitalia. Pada zaman Republik, pemujaan penaung tempatan atau kejiranan kadangkala menjadi titik perhimpunan untuk pergolakan politik dan sosial.John Bert Lott, The Neighborhoods of Augustan Rome (Cambridge University Press, 2004), pp. 14, 34–38 et passim; and Richard C. Beacham, Spectacle Entertainments of Early Imperial Rome (Yale University Press, 1999), pp. 55–56; with reference to a ban on guild associations referred to by Cicero (In Pisonem 8) that was extended to suppress the Compitalia.

 Yunani Purba 
Socrates bercakap tentang mendengar suara semangat peribadinya atau daimonion:

Orang Yunani juga percaya dewa-dewa menjaga tempat-tempat tertentu: contohnya, Athena ialah dewi penaung bandar Athens.

 Afrika 

 Ala - Igbo dewa penjaga bumi, wanita dan kanak-kanak
 Mamba Muntu/Mami Wata - Semangat penjaga perairan Afrika Tengah dan Barat
 Nkisi - Semangat Bakongo yang mendiami objek untuk melindungi orang yang memiliki objek itu
 Simbi - Semangat nenek moyang Bakongo yang mendiami perairan atau alam semula jadi dan melindungi keturunan mereka
 Yemọja - orisha Yoruba dan dewi penciptaan, air, bulan, keibuan dan perlindungan

 Austronesia 
 Atua
 Hanitu
 Hyang
 Kaitiaki
 Kawas (mitologi)
 Tiki

Germanik
 Fylgja
 Hamingja
 Landdisir
 Landvættir
 Vættir

Korea
Dalam kepawangan Korea, tiang jangseung dan sotdae diletakkan di pinggir kampung untuk menakutkan hantu. Tiang-tiang ini juga disembah sebagai dewa. Seonangshin ialah dewa penaung kampung dalam tradisi Korea dan dipercayai wujud dalam pokok atau batu keramat yang dipanggil seonangdang.
 Meitei 
Dalam mitologi Meitei dan agama (Sanamahisme) di Manipur, terdapat pelbagai jenis dewa penaung, antaranya Lam Lai adalah yang paling dominan.

Orang Asli Amerika

Tonás, semangat haiwan penaung orang Zapotec.
Totem, semangat keluarga atau puak orang Ojibwe, boleh berupa haiwan.

Shinto

Dalam Shinto, semangat atau kami yang memberikan kehidupan kepada tubuh manusia datang dari alam semula jadi dan kembali kepadanya selepas meninggal dunia. Nenek moyang oleh itu juga penaung untuk disembah.

 Slavik 
Sesetengah dewa penaung diketahui wujud di Eropah Slavik, contoh yang terkenal ialah Leshy.

Turkik
Walaupun tidak semestinya disembah, İye ialah semangat penaung yang memberikan keupayaan serta pelindung daripada bahaya, dalam legenda orang-orang Turkik.

 Thai 

 Vietnam 
Dalam agama rakyat Vietnam, Thành hoàng ialah dewa yang melindungi dan membawa kebaikan kepada kampung.

Yahudi
Semangat yang dipanggil shedim disebut dua kali dalam Alkitab Ibrani. Dalam kedua-dua kes ini (Mazmur 106:37 dan Ulangan 32:17) shedim dikaitkan dengan korban anak atau haiwan.W. Gunther Plaut, The Torah: A Modern Commentary (Union for Reform Judaism, 2005), p. 1403 onlineDan Burton and David Grandy, Magic, Mystery, and Science: The Occult in Western Civilization (Indiana University Press, 2003), p. 120 online. Perkataan "shedim" dipercayai oleh sesetengah orang ialah kata pinjaman daripada bahasa Akkadia shedu, yang merujuk kepada semangat yang boleh menjadi kedua-dua pelindung atau jahat.Encyclopedia of Spirits: The Ultimate Guide to the Magic of Fairies, Genies, Demons, Ghosts, Gods & Goddesses. Judika Illes. HarperCollins, Jan 2009. p. 902.The Encyclopedia of Demons and Demonology. Rosemary Guiley. Infobase Publishing, May 12, 2010. p. 21.

Lihat juga
 Agama etnik
 Malaikat pelindung
 Santo penaung

Rujukan


Kategori:Mitologi perbandingan
Kategori:Arketip mitologi
Kategori:Dewa Bandar