Nirukta

Nirukta (Sanskrit: निरुक्त, bermaksud “dijelaskan” atau “ditafsirkan”) ialah salah satu daripada enam Vedanga purba — cabang ilmu tambahan yang berkaitan dengan Veda, iaitu kitab suci agama Hindu.James Lochtefeld (2002), "Nirukta" in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 2: N–Z, Rosen Publishing, ISBN 0-8239-2287-1, page 476 Nirukta membahaskan tentang etimologi dan merupakan bidang kajian yang menumpukan kepada tafsiran yang betul terhadap perkataan Sanskrit dalam Veda.Harold G. Coward (1990). The Philosophy of the Grammarians, in Encyclopedia of Indian Philosophies Volume 5 (Editor: Karl Potter). Princeton University Press. ISBN 978-81-208-0426-5.

Nirukta ialah usaha sistematik untuk membentuk glosari, serta membincangkan cara memahami perkataan kuno atau jarang digunakan. Bidang ini berkembang kerana hampir satu perempat daripada perkataan dalam teks-teks Veda yang disusun sekitar milenium ke-2 S.M. hanya muncul sekali sahaja.V. S. Apte, A Practical Sanskrit Dictionary, p. 556. Apte gives a nirukta sūtra for the word nirukta itself using a traditional definition as नाम च धातुजमाह निरुत्कं or "Name and root origins are nirukta".

 Tarikh 
Kajian tentang Nirukta dapat dikesan sejak lapisan Brahmana dalam teks-teks Veda pada abad-abad terakhir milenium ke-2 S.M. Tokoh sarjana paling terkenal dalam bidang ini ialah Yaska, yang menulis Nighantu (buku glosari) — karya pertama dalam bidang ini. Teks beliau juga dikenali dengan nama Nirukta.

Kajian Nirukta mempunyai hubungan rapat dengan salah satu cabang Vedanga lain iaitu Vyakarana (tatabahasa Sanskrit), namun kedua-duanya mempunyai fokus yang berbeza. Vyakarana menumpukan kepada analisis linguistik untuk menentukan bentuk perkataan yang tepat bagi menyampaikan maksud dengan betul, manakala Nirukta menumpukan kepada analisis linguistik untuk menentukan makna perkataan yang sebenar berdasarkan konteks penggunaannya. Yaska menegaskan bahawa penguasaan Vyakarana adalah prasyarat sebelum mempelajari Nirukta.

Teks-teks dalam bidang kajian Nirukta juga dikenali sebagai Nirvacana Shastra. Edisi kritikal Nighantu dan Nirukta telah diterbitkan oleh Lakshman Sarup pada tahun 1920-an. Berdasarkan edisi tersebut, karya ini dianggarkan disusun antara tahun 700 hingga 500 S.M., iaitu sebelum zaman Gautama Buddha.

 Etimologi 
Menurut Monier-Williams, perkataan Nirukta (Sanskrit) bermaksud “diucapkan, dilafazkan, dijelaskan, diterangkan, ditakrifkan, atau dengan suara lantang”. Ia juga merujuk kepada tafsiran etimologi bagi sesuatu perkataan, serta nama bagi karya yang berasaskan bidang tersebut.

Kata nama Sanskrit yang berkaitan, niruktih, membawa maksud “penjelasan puitis” atau “huraian bagi sesuatu perkataan”.

Veda merupakan kitab suci asas bagi agama Hindu. Pemahaman yang betul terhadapnya amat penting, bukan sahaja untuk mengetahui falsafahnya tetapi juga bagi melaksanakan pelbagai upacara yang berkaitan dengannya.

Bagi memudahkan hal ini, Vedanga atau enam cabang tambahan kepada Veda telah disusun oleh para rishi atau bijak pandai. Nirukta ialah salah satu daripadanya.

Sebenarnya, Nirukta ialah ulasan terhadap Nighantu, sebuah leksikon atau kamus istilah Veda yang sangat kuno.

Yaska, pengarang karya ini, dipercayai hidup sekitar tahun 800 S.M. Namun, tradisi Hindu menolak tarikh ini jauh ke belakang, iaitu sekitar tahun 2000 S.M.

Memandangkan Nirukta merupakan huraian kepada Nighantu, yang pada asasnya ialah sejenis kamus Veda, ia boleh dianggap sebagai Vedabhasya (ulasan terhadap Veda) yang terawal.

 Kandungan 
Nirukta mengandungi 14 adhyaya atau bab. Dua bab terakhir dianggap sebagai parisishta atau lampiran, manakala dua belas bab pertama dibahagikan kepada purvashatka dan uttarashatka, masing-masing mengandungi enam bab.

Bab pertama bersifat pengenalan.

Lima bab berikutnya (2 hingga 6) membincangkan dengan terperinci Naighantuka dan Naigama Kanda daripada Nighantu.

Bab ketujuh pula menjadi pengenalan kepada bahagian Daivata-kanda dalam Nighantu.

Lima bab seterusnya (8 hingga 12) menghuraikan secara terperinci etimologi dan penjelasan tentang nama-nama dewa dalam Veda.

Dua bab terakhir (13 dan 14) mengandungi pujian terhadap para dewa Veda serta ajaran dan panduan kerohanian.

Kandungan keseluruhan karya ini boleh diringkaskan seperti berikut: pelbagai aspek tatabahasa Sanskrit; teori bahawa semua perkataan berasal daripada dhatu atau akar kata kerja; semua mantra mempunyai makna dan penggunaan tertentu; keperluan mengetahui dewa yang dikaitkan dengan sesuatu mantra; pujian terhadap mereka yang memahami makna mantra; cara menafsir maksud perkataan; penjelasan terhadap perkataan dalam Nighantu; ciri-ciri mantra Veda; kekuatan mantra dan para dewa; meditasi terhadap bentuk dewa; serta takrif bagi dewa-dewa bumi, langit dan ruang antara keduanya.

Nirukta memberikan banyak maklumat tentang kehidupan masyarakat pada zamannya. Bahasa Sanskrit merupakan bahasa pertuturan. Terdapat karya terdahulu yang membincangkan hal ini serta tatabahasa. Keluasan dan kedalaman topik yang dibincangkan menunjukkan tahap keilmuan dan kepakaran Yaska yang tinggi. Beliau menyokong teori bahawa semua perkataan berpunca daripada akar kata kerja, dan membuktikannya secara ilmiah serta sistematik.

 Ulasan 
Terdapat dua ulasan terhadap Nirukta, satu oleh Durgacarya (sebelum 1200 M), dan satu lagi oleh dua sarjana, Skandasvamin dan Mahesvara, yang hidup sekitar tahun 1060 hingga 1350 M.Swami Harshananda, A Concise Encyclopaedia of Hinduism

 Rujukan 
Kategori:Teks Hindu
Kategori:Hinduisme
Kategori:Teks Sanskrit