Konflik sempadan Kemboja–Thailand

Konflik sempadan Kemboja–Thailand ialah pertikaian wilayah antara Kemboja dan Thailand ke atas kawasan tertentu sempadan kongsi mereka. Ia bermula pada tahun 1950-an, sejurus selepas kemerdekaan Kemboja daripada Perancis, dan pertama kali tertumpu kepada pemilikan kuil Preah Vihear. Kes itu dibawa ke Mahkamah Keadilan Antarabangsa (ICJ), yang memutuskan pada 1962 memihak kepada Kemboja. Isu itu menjadi tidak aktif sepanjang dekad berikut apabila Kemboja jatuh ke dalam perang saudara, tetapi masih tidak dapat diselesaikan kerana bahagian sempadan negara tidak pernah ditandakan secara bersama. Pertikaian itu meletus menjadi konflik terbuka pada 2008, berikutan pencalonan Kemboja untuk kuil itu sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO dan penunjuk perasaan Thai menyerang kerajaan mereka berhubung isu itu. Pertembungan itu membawa kepada permintaan tafsiran daripada ICJ untuk menjelaskan keputusan 1962, yang diputuskan pada tahun 2013. Semasa pusingan konflik ini, pertikaian turut timbul mengenai kawasan sempadan bertindih lain, termasuk kawasan di sekitar kuil Khmer purba Prasat Ta Muen Thom dan Prasat Ta Krabey. Konflik itu reda selama lebih sedekad sehingga ia meletus semula pada 2025, dengan pertempuran paling teruk sejak pertikaian itu bermula.

Pertikaian itu kebanyakannya berpunca daripada perjanjian Franco-Siam pada 1904 dan 1907, yang mentakrifkan sempadan terakhir antara Siam (sebagaimana Thailand ketika itu dikenali) dan Indochina Perancis, yang sempadannya diwarisi oleh Kemboja. Walaupun perjanjian itu mentakrifkan segmen sempadan yang berkaitan di sepanjang garis tadahan Pergunungan Dangrek, penandaan sempadan oleh juruukur Perancis menghasilkan peta yang menyimpang daripada garisan di kawasan yang kini dipertikaikan, termasuk di sekitar kuil Preah Vihear. Walaupun Thailand berhujah di ICJ bahawa ia tidak pernah meluluskan peta dan bahawa lokasi kuil di atas tebing, lebih mudah diakses dari sebelah Thai, menunjukkan bahawa ia berada di wilayah Thai, ICJ memutuskan untuk memihak kepada Kemboja sebahagian besarnya berdasarkan fakta bahawa Siam tidak pernah secara rasmi membantah peta itu atau mendakwa pemilikan kuil itu semasa ia berada di bawah kawalan Perancis. Kemboja juga melihat dirinya mempunyai tuntutan yang sah terhadap kuil-kuil kerana pertalian budaya yang lebih erat sebagai pengganti Empayar Khmer.

Kedua-dua negara juga mempunyai kawasan tuntutan maritim yang bertindih yang besar hasil daripada tuntutan pelantar benua (zon ekonomi eksklusif) yang diumumkan oleh Kemboja pada 1972 dan Thailand pada 1973. Memorandum persefahaman yang ditandatangani pada 2001 bersetuju dengan pembangunan bersama kawasan yang dipertikaikan di selatan selari ke-11 utara, walaupun terdapat sedikit kemajuan.

Latar belakang
Pada tahap terbesarnya sekitar abad ke-11–13, pengaruh Empayar Khmer meluas merentasi kawasan besar di Tanah Besar Asia Tenggara, dan banyak monumen era Angkor ditemui di seluruh kawasan masa kini bukan sahaja Kemboja, tetapi juga Thailand dan Laos. Menjelang akhir abad ke-19, apabila Perancis menubuhkan protektorat ke atas Kemboja, kebanyakan kawasan sempadan Kemboja-Thai sekarang berada di bawah kawalan Siam. Akibat krisis Franco-Siam 1893, Siam terpaksa menyerahkan tuntutan wilayah yang luas ke atas anak sungai Lao dan Kembojanya kepada Indochina Perancis. Perundingan seterusnya membawa kepada perjanjian Franco-Siam 1904, di mana Siam menyerahkan kawasan lebih jauh di tebing kanan Sungai Mekong, dan perjanjian 1907, yang menyerahkan kawasan Inner Cambodia, termasuk ibu kota Khmer purba Angkor. Perjanjian ini membentuk sempadan antara Siam dan Indochina Perancis, yang terakhir sempadannya dengan Thailand diwarisi oleh Kemboja dan Laos apabila mereka mencapai kemerdekaan pada tahun 1954.

Antara sempadan yang ditetapkan oleh perjanjian itu, sempadan antara wilayah yang kini menjadi utara Kemboja (termasuk wilayah Oddar Meanchey dan Preah Vihear) dan wilayah Isan di Thailand (wilayah Buri Ram, Surin, Sisaket dan Ubon Ratchathani) ditakrifkan di sepanjang garisan tadahan Pergunungan Dangrek. Perjanjian itu juga menetapkan bahawa sempadan itu ditandakan oleh sebuah suruhanjaya campuran yang terdiri daripada pegawai Thai dan Perancis. Dua suruhanjaya telah ditubuhkan mengikut setiap perjanjian, mengawasi kerja yang dilakukan oleh juruukur Perancis. Peta yang terhasil daripada tinjauan telah dicetak dan diterbitkan di Paris, dan diserahkan kepada kedua-dua kerajaan. Kemudian didapati bahawa peta-peta tersebut mengandungi penyimpangan yang ketara dari garisan tadahan air di beberapa kawasan, termasuk kuil-kuil yang kini dipertikaikan, terutamanya Preah Vihear. Bagaimanapun, kerajaan Thailand tidak mempertikaikan peta itu pada masa itu, dan dokumen yang didedahkan baru-baru ini menunjukkan bahawa, seawal tahun 1911, kerajaan menyedari bahawa peta berkenaan menunjukkan kuil Preah Vihear terletak di dalam Kemboja.William Roth, " 'The Incident of 1911': The Real Truth in the Temple of Preah Vihear Case," (2023) 3(1) Thai Legal Studies 19-68. https://doi.org/10.54157/tls.262099.

Semasa Perang Dunia II, Thailand di bawah kerajaan nasionalis Plaek Phibunsongkhram bersekutu dengan Jepun dan menyerang Indochina Perancis pada 1940 untuk meneruskan ideologi pan-Thai yang menjijikkan dan menuntut semula apa yang dianggapnya sebagai wilayah Thailand yang hilang. Thailand secara ringkas menggabungkan sebahagian daripada kawasan yang diserahkan pada 1904 dan 1907, tetapi terpaksa melepaskan tuntutan apabila perang berakhir dengan kekalahan Jepun.

 Kes Kuil Preah Vihear 

Pertikaian itu timbul berikutan penempatan tentera pihak berkuasa Thai sejak 1954 di Kuil Preah Vihear (dikenali dalam bahasa Thai sebagai Phra Wihan), di kawasan yang menjadi pertikaian antara Wilayah Preah Vihear Kemboja dan Wilayah Sisaket Thailand. Kemboja mengadu kepada Mahkamah Keadilan Antarabangsa (ICJ) pada tahun 1959, dan ia memutuskan pada tahun 1962 bahawa kuil itu terletak di wilayah Kemboja.

Pertikaian itu berpunca daripada peta berbeza yang digunakan oleh setiap pihak dalam persempadanan semula negara. Perancis, yang merupakan pelindung Kemboja pada masa itu, bersetuju dengan Siam dalam perjanjian sempadan Franco-Siam 1904. Suruhanjaya Campuran telah ditubuhkan pada tahun 1905, dan ia adalah untuk melaksanakan persempadanan semula antara Siam dan Kemboja. Kemboja menggunakan peta yang diterbitkan oleh ahli geografi Perancis pada tahun 1907 (dipanggil "Annex I map") yang menunjukkan Kuil di wilayah Kemboja. Manakala Thailand menggunakan peruntukan perjanjian 1904 yang berbunyi:Perbatasan antara Siam dan Kemboja bermula, di tepi kiri Tasik Besar, dari muara sungai Stung Roluos, ia mengikut selari dari titik itu arah timur sehingga bertemu dengan sungai Prek Kompong Tiam, kemudian, berpusing ke utara, ia bergabung dengan meridian dari titik pertemuan itu sejauh rantaian gunung Pnom Dang Rek. Dari sana ia mengikuti aliran air antara lembangan Nam Sen dan Mekong, di satu pihak, dan Nam Moun, di sisi lain, dan bergabung dengan rantai Pnom Padang yang puncaknya mengikuti ke timur sejauh Mekong. Di hulu dari titik itu, Mekong kekal sebagai sempadan Kerajaan Siam, mengikut Perkara 1 Perjanjian 3 Oktober 1893.

Ini ialah suatu dakwaan yang kuil itu terletak dalam wilayah Thai.

ICJ memutuskan pada 15 Jun 1962 bahawa peta Lampiran I tidak mengikat kedua-dua pihak kerana ia bukan kerja Suruhanjaya Campuran mengikut perjanjian. Walau bagaimanapun, kedua-dua pihak menerima pakai peta dan garisan persempadanan di dalamnya, oleh itu mempunyai watak yang mengikat. Kerajaan Siam tidak tidak bersetuju atau membantah peta itu, justeru Thailand terikat dengannya, mengikut prinsip undang-undang "Qui tacet consentire videtur si loqui debuisset ac potuisset." ICJ memutuskan oleh sembilan hingga tiga bahawa Kuil itu terletak di wilayah Kemboja dan Thailand diwajibkan untuk mengundurkan semua tentera yang ditempatkan di sana, dan oleh tujuh hingga lima, bahawa Thailand mengembalikan kepada Kemboja sebarang objek yang dikeluarkan dari runtuhan sejak 1954..Missling, Sven (2011; generated 23 May 2020). "A Legal View of the Case of the Temple Preah Vihear". In: World Heritage Angkor and Beyond: Circumstances and Implications of UNESCO Listings in Cambodia. Göttingen: Göttingen University Press. .

 Tuntutan maritim 

Selaras dengan Konvensyen 1958 di Pelantar Benua, di mana kedua-dua negara adalah penandatangan, Kemboja dan Thailand mengumumkan tuntutan unilateral terhadap hak pelantar benua pada tahun 1972 dan 1973, masing-masing. Kedua-duanya bertindih dengan ketara, berpunca daripada penentuan berbeza bagi garisan jarak yang sama antara pantai Kemboja dan pantai selatan Thailand di seberang Teluk Thailand, serta daripada tuntutan sempadan sisi yang bercanggah antara Ko Kut Thailand dan Koh Kong di Kemboja. Tuntutan Kemboja, khususnya, melibatkan tafsiran perjanjian 1907 yang disifatkan para sarjana sebagai "meragukan" dan "sangat dipersoalkan", yang ditolak oleh Thailand.

Kedua-dua negara menandatangani memorandum persefahaman pada 2001 yang bersetuju dengan pembangunan bersama kawasan yang dipertikaikan di selatan selari ke-11 utara dan persempadanan sempadan di kawasan utara selari. Walau bagaimanapun, terdapat sedikit kemajuan sejak itu.

 Suruhanjaya Sempadan Bersama 
Pada tahun 1997, kerajaan kedua-dua negara bersetuju untuk menubuhkan Suruhanjaya Sempadan Bersama untuk mengawasi persempadanan semula sempadan mereka, dan pada tahun 2000, memorandum persefahaman telah ditandatangani, meletakkan rangka kerja untuk proses.

 Konflik 2008 
Pertikaian itu timbul semula pada 2008 apabila kerajaan Kemboja sedang bersiap sedia untuk mencalonkan Kuil Preah Vihear sebagai Tapak Warisan Dunia. Kerajaan Thai Samak Sundaravej pada mulanya menandatangani komunike menyokong pencalonan, tetapi ini telah dirampas oleh kumpulan protes anti-kerajaan Perikatan Rakyat untuk Demokrasi untuk menyerang kerajaan sebagai sebahagian daripada protesnya, yang membawa kepada krisis politik Thailand 2008. Menghadapi sentimen nasionalisme, kerajaan Samak mengubah pendiriannya dan menarik balik sokongannya. Keadaan bertambah buruk dengan unit tentera berhadapan antara satu sama lain di kawasan yang menjadi pertikaian, memecah pertempuran bersenjata beberapa kali. Pertikaian juga timbul mengenai kawasan sempadan bertindih lain, termasuk di sekitar kuil Khmer purba Prasat Ta Muen Thom dan Prasat Ta Krabey.

Konflik itu membawa kepada permintaan tafsiran daripada ICJ ke atas wilayah yang diliputi oleh penghakiman 1962. Pada 2013, mahkamah memutuskan bahawa ia termasuk tebing di mana kuil itu berdiri (dirujuk dalam kes itu sebagai tanjung), tetapi tidak semua kawasan sekitarnya, termasuk bukit Phnom Trap yang berdekatan.

Konflik 2025

Pada 2025, ketegangan meningkat di beberapa kawasan yang menjadi pertikaian di sepanjang sempadan, terutama dengan pertempuran di kawasan pas Chong Bok pada 28 Mei. Berikutan beberapa insiden diplomatik dan politik, krisis itu meletus menjadi konflik bersenjata terbuka pada 24 Julai.

Rujukan

 Pautan luar 
 Temple of Preah Vihear (Cambodia v. Thailand), gambaran keseluruhan ICJ kes itu.
 Request for Interpretation of the Judgment of 15 June 1962 in the Case concerning the Temple of Preah Vihear (Cambodia v. Thailand) (Cambodia v. Thailand), satu lagi kes ICJ.