Perkhidmatan Feri Kuala Selangor

Perkhidmatan Feri Kuala Selangor ialah perkhidmatan pengangkutan air yang menghubungkan Kuala Selangor dengan Tanjong Karang sebelum pembinaan Jambatan Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah pada tahun 1979. Perkhidmatan ini mula beroperasi pada 1 November 1954 dan ditutup secara rasmi pada 24 April 1979. Sepanjang 25 tahun perkhidmatannya, feri ini memainkan peranan penting dalam memudahkan pergerakan penduduk, barangan, serta menyumbang kepada pembangunan ekonomi, sosial dan politik di kawasan pantai barat Selangor.

Sejarah
Sebelum perkhidmatan feri
Sebelum 1954, penduduk yang ingin menyeberangi Sungai Selangor hanya bergantung kepada bot penambang yang dikendalikan pengusaha persendirian. Caj yang dikenakan ialah 30 sen bagi seorang dewasa, 10 sen bagi kanak-kanak bawah 12 tahun, dan 20 sen bagi sebuah basikal. Namun, perkhidmatan tersebut terhad dan tidak mampu memenuhi keperluan penduduk yang semakin meningkat, terutama bagi tujuan pendidikan, ekonomi, serta urusan kecemasan perubatan.

Kenderaan berat seperti lori dan bas pula terpaksa menggunakan jalan darat yang jauh, hampir 40 kilometer, melalui Batang Berjuntai, Kampung Kuantan, Bukit Belimbing, Pasir Penambang dan seterusnya ke Tanjong Karang.

Permulaan perkhidmatan feri
Hasil desakan penduduk serta keperluan keselamatan semasa zaman darurat, Pegawai Daerah Kuala Selangor, D. S. Borries bersama Jabatan Kerja Raya (JKR) Selangor, Jurutera Daerah Kuala Selangor iaitu Encik Shahid, serta pembantunya iaitu Encik Syed Ahmad telah mengambil inisiatif memperkenalkan perkhidmatan feri. Ia dilancarkan secara rasmi oleh Pengarah JKR Selangor, Wardell, pada 1 November 1954. Perkhidmatan ini pada mulanya ditawarkan secara percuma kepada orang ramai.

Pada awalnya hanya sebuah feri digunakan, dengan waktu operasi dari jam 6.00 pagi hingga 6.00 petang. Sambutan yang menggalakkan menyebabkan jumlah feri ditambah dan perkhidmatan dipertingkatkan dari semasa ke semasa.

Pentadbiran dan kos operasi

Perkhidmatan feri diletakkan di bawah pengurusan JKR Persekutuan Tanah Melayu. Ia ditadbir oleh seorang juruteknik rendah, seorang kerani, dua orang mandor serta lebih 20 orang krew yang bertugas secara giliran. Gaji ketika itu ialah:

Krew : RM2.28 sehari
Mandor : RM2.60 sehari
Pemandu dan Serang : RM3.72 sehari

Kerajaan negeri Selangor menanggung kos tahunan melebihi RM159,000, termasuk gaji, minyak, penyelenggaraan dan kerja lebih masa, walaupun perkhidmatan ini disediakan secara percuma kepada rakyat.

Cabaran operasi
Di bahagian Kuala Selangor, feri ini berpengkalan di kawasan berhampiran dengan LLN (kini TNB), manakala di sebelah Pasir Penambang, pengkalannya terletak di antara dua deretan kedai atau berhampiran dengan tokong Cina di situ.

Mengikut peraturan perkhidmatan feri pada ketika itu, bagi menjaga keselamatan penumpang, kenderaan berat diberikan laluan terlebih dahulu sebelum penumpang lain dibenarkan menaiki feri. Muatan maksimum sebuah feri bagi satu perjalanan tidak boleh melebihi 20 tan, dengan kapasiti seperti berikut:

6 buah motokar sahaja, atau

4 buah motokar bersama 2 buah lori kosong, atau

5 buah motokar bersama sebuah lori berisi.

Jarak antara kedua-dua pengkalan ialah kira-kira ¾ kilometer, dan sebuah feri mengambil masa 20 hingga 30 minit untuk menyeberang, bergantung pada keadaan arus pasang surut serta ombak. Pernah berlaku insiden feri bersama botnya dihanyutkan arus deras sehingga hampir satu kilometer ke arah kuala sungai. Walaupun begitu, sambutan penduduk terhadap perkhidmatan ini semakin meningkat dari semasa ke semasa.

Feri yang dikendalikan di bawah jagaan Jabatan Kerja Raya (JKR) beroperasi dari jam 6.00 pagi hingga 12.00 tengah malam. Bagi syif pagi hingga tengah hari, operasi memerlukan seramai 7 orang pekerja. Dari jam 12.00 tengah hari hingga 6.00 petang, ia juga menggunakan 7 orang pekerja, ditambah seorang pemandu, seorang serang dan krew lain (uak-uak).

Pelbagai usaha telah dilakukan JKR untuk memastikan feri tidak hanyut dibawa arus deras. Antaranya termasuk mencacak tiang nibong sebagai penambat, namun kaedah ini tidak begitu berjaya dan memerlukan tenaga pekerja tambahan. Keadaan bertambah sukar apabila air sering melimpah masuk ke dalam feri sehingga menimbulkan ketakutan penumpang. Tambahan pula, pada waktu itu belum ada cara selamat untuk menurunkan dan menaikkan penumpang ke pengkalan.

Penumpang hanya dilepaskan berpijak pada sekeping papan yang tidak stabil. Apabila alun menghempas, papan itu bergerak dan boleh menyebabkan penumpang terjatuh atau kaki mereka tersepit di bahagian hadapan feri.

Selepas hampir setahun keadaan ini berlangsung, JKR menemui penyelesaian baharu hasil lawatan ke pengkalan feri di Muar, Johor. Mereka memperkenalkan laluan kayu beluti berbentuk seperti “rumah pisang sesikat” yang rendah, dinamakan “Tangga Pantun”.

Tangga Pantun ini mampu terapung mengikut paras air pasang surut, lebih kukuh serta tegap, dan sukar dialihkan dari kedudukannya. Ia memberikan keselamatan yang lebih baik kepada penumpang. Bahagian hadapan feri turut dipasang besi bergading untuk melarang penumpang berada di kawasan luar. Tangga Pantun diikat pada tambatan, manakala feri pula diikat pada Tangga Pantun. Apabila feri berlayar, kedudukannya lebih mantap mengikut alur yang ditetapkan. Selain itu, terdapat juga pancang dawai di kiri dan kanan laluan yang turut diikat pada Tangga Pantun.

Perubahan ini menjadikan perkhidmatan Feri Kuala Selangor jauh lebih selamat dan selesa kepada para pengguna.

Menuju ke arah kemajuan
Kejayaan mengatasi pelbagai cabaran pada tahun 1950-an dan awal 1960-an telah meningkatkan mutu perkhidmatan feri ke tahap lebih baik, sekali gus meyakinkan pengguna yang kerap berulang-alik.

Pada 1 Januari 1963, buat pertama kalinya dua buah feri dijalankan serentak. Seiring dengan itu, bilangan kakitangan serta masa operasi turut ditambah. Jumlah pekerja meningkat daripada 7 orang kepada 12 orang, terdiri daripada seorang serang, dua orang pemandu, dan selebihnya krew (uak-uak). Waktu operasi bot juga dipanjangkan sehingga jam 12.00 tengah malam.

Jadual perkhidmatan feri adalah seperti berikut:

Jam 6.00 pagi hingga 12.00 tengah hari: 2 buah feri beroperasi

Jam 12.00 tengah hari hingga 6.00 petang: 2 buah feri beroperasi

Jam 6.00 petang hingga 12.00 malam: 1 buah feri beroperasi

Selepas kemerdekaan, dengan perkembangan negara dan pertambahan kenderaan, kapasiti feri tidak lagi mampu menampung keperluan pengguna. Pada tahun 1971, sebuah feri dan dua buah bot tambahan dimasukkan ke dalam operasi. Perkhidmatan malam turut dipertingkatkan daripada hanya sebuah feri kepada tiga buah feri, dengan tambahan dua orang pemandu dan seorang serang.

Namun, masalah kesesakan masih berterusan. Justeru, cadangan untuk membina jambatan yang merentangi Sungai Selangor dari Seberang Kuala Selangor ke Seberang Pasir Penambang mula dibincangkan. Beberapa lokasi dipertimbangkan, termasuk kawasan berhampiran Kampung Kuantan. Setelah beberapa mesyuarat dan pertimbangan dibuat, keputusan akhir menetapkan jambatan akan dibina berhampiran tapak feri sedia ada. Susulan itu, pihak pengurusan feri memindahkan pengkalannya ke kawasan berhampiran pejabat TNB, iaitu lebih ke utara berdekatan padang bola sepak, dengan tambahan dua buah feri dan lima buah bot.

Dalam kejayaan-kejayaan yang dicapai, terdapat juga beberapa insiden mengerikan sepanjang sejarah perkhidmatan feri Kuala Selangor. Pada awal tahun 1970-an, sebuah feri karam di pengkalannya akibat muatan berlebihan. Pada tahun 1972, sebuah motokar terjunam ke dalam Sungai Selangor, namun tiada penumpang terlibat kerana peraturan menetapkan semua penumpang mesti turun sebelum kenderaan memasuki feri. Pada tahun 1974, satu lagi insiden berlaku apabila hampir 30 penumpang nyaris terjatuh ke dalam sungai akibat kedudukan feri yang tidak stabil.

Penamatan perkhidmatan
Pada 24 April 1979, perkhidmatan feri Kuala Selangor ditutup secara rasmi selepas siapnya Jambatan Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah, yang merentasi Sungai Selangor dan menghubungkan Kuala Selangor dengan Pasir Penambang.

Selepas penamatan, kebanyakan aset seperti bot, mesin dan peralatan dilelong. Namun, nama-nama feri seperti Seri Selangor, Seri Kelang, Seri Langat, Seri Pahlawan, Seri Bernam, Seri Airi dan Seri Hamidah kekal dalam ingatan masyarakat setempat sebagai sebahagian daripada sejarah pengangkutan di Kuala Selangor.

Rujukan