Brahmo Samaj

Brahmo Samaj (Bengali: ব্রাহ্ম সমাজ), merupakan cabang masyarakat kepada fahaman Brahmoisme, yang bermula sebagai satu gerakan reformasi berfahaman monoteisme semasa era Kebangkitan Bengal (Bengal Renaissance).

Ia merupakan salah satu gerakan keagamaan yang paling berpengaruh dalam sejarah India dan menyumbang besar kepada pembentukan India moden. Brahmo Samaj diasaskan di Calcutta pada 20 Ogos 1828 oleh Raja Rammohan Roy bersama Dwarkanath Tagore, sebagai usaha membetulkan amalan sosial yang berleluasa ketika itu. Gerakan ini menjadi perintis kepada era kebangkitan semula pemikiran dalam kalangan masyarakat Bengali pada abad ke-19 dan memainkan peranan penting dalam memajukan bidang keagamaan, sosial dan pendidikan.

 Permulaan dan Perkembangan Awal 
Brahma Samaj ditubuhkan pada 20 Ogos 1828 oleh Raja Rammohan Roy bagi memulihkan nilai dan amalan sosial dalam agama Hindu serta mengembalikannya kepada ajaran asal seperti terkandung dalam Upanisad. Dalam usahanya ini, beliau dibantu oleh tokoh-tokoh cendekiawan seperti Ramacandra Vidyavagisa, Utsavananda Vidyavagisa dan Taracandra Cakravarti. Dua tahun kemudian, iaitu pada tahun 1830, sebuah bangunan tetap berjaya didirikan bagi menjadi pusat rasmi pertubuhan ini.

Selepas kewafatan beliau pada tahun 1833, gerakan ini mengalami kemerosotan sementara. Namun, kehadiran Dwarakanath Thakur dan anaknya, Devendranath Tagore (bapa kepada penyair terkenal Rabindranath Tagore) telah menghidupkan kembali semangat Samaj, dengan sumbangan Devendranath yang lebih ketara.

Devendranath, yang dikenali sebagai Maharshi, telah mempelopori pendidikan formal berasaskan ajaran Upanisad melalui penubuhan Tattvabodhini Sabha. Institusi ini menarik minat golongan terpelajar, dan keanggotaannya berkembang pesat. Beliau turut merangka ikrar keahlian bagi Samaj dan menetapkan garis panduan moral yang harus dipatuhi oleh semua ahli.

 Era Keshab Chandra Sen 
Keshab Chandra Sen (1838–1884), seorang tokoh muda dalam gerakan ini, muncul sebagai pemimpin penting selepas Maharshi Devendranath. Pada usia 24 tahun, beliau dilantik sebagai acharya atau ketua rohani. Beliau menumpukan usaha kepada penyebaran pemikiran Brahmo serta memperjuangkan reformasi sosial. Antara sumbangannya termasuklah penerbitan majalah wanita Vamabodhini dalam bahasa Bengali, dan akhbar Indian Mirror dalam bahasa Inggeris. Beliau juga mengadakan siri lawatan ke seluruh India dan menubuhkan cawangan Veda Samaj di Madras pada tahun 1864.

Bagaimanapun, berlaku perbezaan pandangan serius antara beliau dan Devendranath, sehingga beliau menubuhkan pertubuhan baharu, iaitu Bharatvarshiya Brahma Samaj pada tahun 1866. Pertubuhan asal kemudian dikenali sebagai Adi Brahma Samaj. Adi Brahma Samaj kekal dalam kerangka agama Hindu, manakala pertubuhan baharu terbuka kepada bukan Hindu.

Krisis dalaman melanda lagi apabila Pandit Shivnath Shastri meninggalkan Keshab dan menubuhkan Sadharan Brahma Samaj pada 15 Mei 1878,History of the Brahmo Samaj - Sivanath Sastri (1911) pp. 290 - 292. berikutan tindakan Keshab yang mengahwinkan anaknya yang masih muda kepada putera Cooch Behar—suatu perbuatan yang bertentangan dengan prinsip Samaj sendiri.

Selepas kematian Keshab, tiada tokoh utama yang mampu meneruskan kepemimpinan dengan kekuatan yang sama, dan sejak itu, pengaruh Brahma Samaj semakin merosot.

Hubungannya dengan Sri Ramakrishna dan Swami Vivekananda

Keshab Chandra Sen sangat terkesan dengan ajaran Sri Ramakrishna. Lama-kelamaan, beliau mula menghayati dan mengamalkan ajaran tersebut dalam kehidupan peribadi dan falsafahnya. Pada tahun 1878, beliau mengumpul dan menerbitkan ajaran-ajaran Ramakrishna dalam sebuah buku bertajuk Paramahamser Ukti (yang bermaksud Kata-Kata Sri Ramakrishna). Sri Ramakrishna sendiri sering menghadiri upacara doa yang dianjurkan oleh Keshab di Samaj.

Swami Vivekananda, pengikut utama Sri Ramakrishna, juga menerima pengaruh daripada Brahmo Samaj, dan semasa zaman mudanya, beliau pernah mengunjungi Sadharan Brahmo Samaj. Hubungan ini menjadi salah satu jambatan penting antara gerakan reformasi sosial Brahmo Samaj dan gerakan spiritual Ramakrishna Mission.

 Pegangan dan Amalan 
Menurut Trust Deed yang dirangka oleh Raja Rammohan Roy, penyembahan berhala dilarang sama sekali dalam Brahma Samaj, namun mereka tidak mencela orang lain yang masih mengamalkannya. Gerakan ini berpegang kepada falsafah Upanisad dan menolak ritual Veda serta pemujaan banyak dewa yang menjadi kebiasaan dalam masyarakat Hindu. Brahma Samaj mengajarkan kepercayaan kepada Tuhan Yang Esa yang tidak berbentuk, iaitu Brahman, dan sangat menekankan pembentukan akhlak serta pelaksanaan reformasi sosial seperti pendidikan wanita, perkahwinan semula balu, hak warisan yang sama, serta pengurangan diskriminasi kasta.

Setiap ahli yang menyertai Samaj perlu mengucap ikrar untuk meninggalkan penyembahan berhala, membaca mantra Gayatri sebelum makan, membayar yuran kepada pertubuhan, dan mengatur hidup menurut ajaran Vedanta sebagaimana yang diasaskan.

Devendranath juga menyusun semula tatacara hidup seperti upacara kelahiran, penamaan, perkahwinan dan kematian, agar selaras dengan prinsip Samaj.

Majlis mingguan Brahma Samaj mengandungi bacaan Veda di sebalik tirai, pembacaan teks Upanisad, ceramah agama, dan doa. Kemudian, nyanyian lagu rohani ditambah oleh Keshab Chandra Sen.

 Pengaruh 
Brahma Samaj telah memberi sumbangan besar kepada masyarakat Hindu dengan memperjuangkan penghapusan amalan Sati, menghalang penukaran agama secara besar-besaran kepada Kristian, serta menyedarkan golongan ortodoks tentang perlunya menghidupkan kembali ajaran suci mereka. Namun begitu, penolakannya terhadap kitab-kitab suci Hindu yang diterima umum, serta keengganannya mengiktiraf konsep Avatara (penjelmaan Tuhan), menjejaskan kredibilitinya dalam kalangan rakyat biasa. Inilah antara sebab utama mengapa Brahma Samaj kini wujud dalam keadaan yang lemah dan hampir tidak lagi berpengaruh dalam masyarakat moden.Swami Harshananda, A Concise Encyclopaedia of Hinduism

 Rujukan 
Kategori:Hinduisme
Kategori:Pertubuhan Hindu
Kategori:Sejarah Hinduisme
Kategori:Sejarah India