Madrasah Saffarin

Madrasah Saffarin ( ) ialah sebuah madrasah di Fes el-Bali, bahagian bandar  lama di bandar Fez, Maghribi. Ia dibina pada 1271 M (670 H) oleh Sultan Mariniyah, Abu Ya'qub Yusuf dan merupakan madrasah pertama daripada banyak madrasah yang dibina oleh dinasti Mariniyah semasa pemerintahan mereka. Ia terletak hanya di selatan Masjid Qarawiyyin abad ke-9 di Dataran Saffarin, yang dinamakan sempena tukang tembaga () yang bekerja di dataran tersebut.

 Sejarah 

 Peranan madrasah di Fez 
Madrasah adalah sejenis institusi yang berasal dari timur laut Iran pada awal abad ke-11 dan secara beransur-ansur diterima pakai lebih jauh ke barat. Pertubuhan-pertubuhan ini berkhidmat untuk melatih ulama Islam, khususnya dalam undang-undang dan perundangan Islam (fiqah). Madrasah di dunia Sunni pada umumnya bertentangan dengan doktrin agama yang lebih "heterodoks", termasuk doktrin yang dipegang oleh dinasti Almuwahid . Oleh itu, ia hanya berlaku di Maghribi di bawah dinasti Mariniyah yang menggantikan Almuwahid. Bagi Mariniyah, madrasah memainkan peranan dalam mengukuhkan legitimasi politik dinasti mereka. Mereka menggunakan naungan ini untuk menggalakkan kesetiaan golongan agamawan Fes yang berpengaruh tetapi sangat merdeka dan juga untuk menggambarkan diri mereka kepada masyarakat umum sebagai pelindung dan penganjur Islam Sunni ortodoks. Madrasah juga berfungsi untuk melatih para ulama dan golongan atas yang mengendalikan birokrasi negeri mereka.

Madrasah Saffarin, bersama-sama dengan madrasah lain yang berdekatan seperti Attarin dan Mesbahiyah, dibina berdekatan dengan Qarawiyyin, pusat pembelajaran utama di Fes dan dari segi sejarah, pusat intelektual paling penting di Maghribi.: 40 Le Tourneau, Roger (1949). Fès avant le protectorat: étude économique et sociale d'une ville de l'occident musulman. Casablanca: Société Marocaine de Librairie et d'Édition. Madrasah tersebut memainkan peranan sokongan kepada Qarawiyyin; Berbeza dengan masjid, mereka menyediakan penginapan untuk pelajar, terutamanya yang datang dari luar Fes.  Ramai daripada pelajar ini miskin, mencari pendidikan yang mencukupi untuk mendapat kedudukan yang lebih tinggi di kampung halaman mereka, dan madrasah menyediakan keperluan asas seperti penginapan dan roti. Walau bagaimanapun, madrasah-madrasah juga mengajar institusi-institusi mereka sendiri dan menawarkan kursus-kursus mereka sendiri, dengan beberapa ulama Islam mencipta reputasi mereka dengan mengajar di madrasah tertentu.: 141 Mereka juga berkhidmat sebagai pusat komuniti dan menjadi tuan rumah acara. 

 Sejarah madrasah 
Madrasah Saffarin adalah yang pertama seumpamanya yang dibina oleh Mariniyah. Ia telah siap pada tahun 1271 dengan upah dari Sultan Abu Yaaqub Yusuf, yang juga terkenal dengan penciptaan Fes el-Jadid (kubu baru Fez dan ibu kota Maghribi).Marçais, Georges (1954). L'architecture musulmane d'Occident. Paris: Arts et métiers graphiques. Lintz, Yannick; Déléry, Claire; Tuil Leonetti, Bulle (2014). Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne. Paris: Louvre éditions. pp. 474–475. ISBN 9782350314907.   Madrasah itu kadangkala dipanggil Madrasah Yaaqubiyah, sempena nama baginda. Ahli sejarah abad ke-14 Al-Jaznai menceritakan bahawa ketika madrasah itu dibina terdapat kontroversi mengenai penjajaran kiblat dewan solatnya, yang berbeza dengan Masjid Qarawiyyin berhampiran.

Selama berabad-abad, madrasah-madrasah di kawasan sekitar al-Qarawiyyin juga dikenali untuk pelajar menginap dari kawasan tertentu di Maghribi. Mereka yang menginap di Madrasah Saffarin biasanya dari Zerhun yang berdekatan, dari wilayah utara Beni Zerwal, dan dari wilayah selatan Sous.Le Tourneau, Roger (1949). Fès avant le protectorat: étude économique et sociale d'une ville de l'occident musulman. Casablanca: Société Marocaine de Librairie et d'Édition. 

Pada abad ke-18, Madrasah Mohammadiyah dibina di sebelah Madrasah Saffarin sebagai tambahan untuk menempatkan lebih ramai pelajar. Ia meliputi kawasan seluas 752 meter persegi dan juga mempunyai dua tingkat bilik yang berpusat di sekitar halaman yang panjang. 

Pada tahun 1930-an dan 1940-an, Dataran Saffarin dan banyak bangunan sekitarnya telah diubah suai. Madrasah Mohammadiyah yang bersebelahan juga telah diubah suai dan diperluaskan atas inisiatif Raja Mohammed V antara 1935 dan 1942. Menjelang akhir abad ke-20, madrasah tersebut berada dalam keadaan yang agak usang dan telah kehilangan banyak hiasannya.Parker, Richard (1981). A practical guide to Islamic Monuments in Morocco. Charlottesville, VA: The Baraka Press. Ia menjalani beberapa pemulihan pada tahun 1960-an dan dibuka semula kepada pelajar Universiti Qarawiyyin. Atas inisiatif Raja Mohammed VI ia menjalani pemulihan besar-besaran yang telah disiapkan pada 2016-2017, dengan kos 8 juta dirham "La magnifique rénovation des 27 monuments de Fès – Conseil Régional du Tourisme (CRT) de Fès" (in French). Retrieved 2020-06-10.
Category:CS1 French-language sources (fr) Madrasah tersebut masih digunakan sebagai tempat kediaman pelajar Universiti al-Qarawiyyin.

 Seni bina 

 Susun atur 
Madrasah dimasuki melalui laluan bengkok yang menghala terus ke halaman utama segi empat tepat besar (sahn), di tengahnya terdapat besen air segi empat tepat yang besar. Di sekeliling halaman ini terdapat banyak bilik yang berfungsi sebagai tempat tidur untuk pelajar, merangkumi dua tingkat.Marçais, Georges (1954). L'architecture musulmane d'Occident. Paris: Arts et métiers graphiques. Métalsi, Mohamed (2003). Fès: La ville essentielle. Paris: ACR Édition Internationale. ISBN 978-2867701528.  Sebuah menara batu bata kecil didirikan di sebelah pintu masuk.Parker, Richard (1981). A practical guide to Islamic Monuments in Morocco. Charlottesville, VA: The Baraka Press.

Di sebelah timur halaman, bertentangan dengan pintu masuk, terdapat sebuah bilik tinggi yang besar yang berfungsi sebagai dewan solat (seperti masjid kecil atau bilik ceramah). Bilik itu ditutup dengan bumbung piramid dan mengandungi mihrab. Walau bagaimanapun, kecenderungan keseluruhan madrasah dan fasad jalan penjajaran adalah berbeza daripada arah kiblat, oleh itu dewan solat tidak sejajar dengan seluruh halaman dan berdiri sejurus dengannya.Salmon, Xavier (2021). Fès mérinide: Une capitale pour les arts, 1276-1465 (in French). Lienart. pp. 136–143. ISBN 9782359063356.
Category:CS1 French-language sources (fr)

Di sebelah utara ruang solat (dan mengikut arah yang sama), dan dicapai melalui koridor panjang dari sudut halaman utama, terdapat ruang wuduk madrasah (). Ia terdiri daripada halaman yang lebih kecil dengan lembangan air tengah, di sekelilingnya terdapat banyak bilik kecil yang mengandungi tandas.Marçais, Georges (1954). L'architecture musulmane d'Occident. Paris: Arts et métiers graphiques. Dewan wuduk ini berkongsi jajaran yang sama dengan ruang solat, berbanding seluruh madrasah. Salmon, Xavier (2021). Fès mérinide: Une capitale pour les arts, 1276-1465 (in French). Lienart. pp. 136–143. ISBN 9782359063356.
Category:CS1 French-language sources (fr)

 Hiasan 
Madrasah itu telah kehilangan sebahagian besar hiasannya, tetapi sebahagian daripadanya masih ada, terutamanya di dewan solat.Parker, Richard (1981). A practical guide to Islamic Monuments in Morocco. Charlottesville, VA: The Baraka Press. Gaudio, Attilio (1982). Fès: Joyau de la civilisation islamique. Paris: Les Presse de l'UNESCO: Nouvelles Éditions Latines. ISBN 2723301591. Hiasan stuko dewan solat, tertumpu pada dinding atas, telah dipulihkan semasa pemulihan bangunan terkini. Ia menampilkan jalur mendatar tulisan Arab berhias, hiasan motif geometri dan jalur gerbang buta dan tingkap yang dipenuhi dengan motif arabesque atau geometri lain. Di dalam ceruk mihrab terdapat kubah muqarnas.Salmon, Xavier (2021). Fès mérinide: Une capitale pour les arts, 1276-1465 (in French). Lienart. pp. 136–143. ISBN 9782359063356.
Category:CS1 French-language sources (fr) Siling kayu piramid yang besar di dalam bilik itu juga berhias. Gelung siling disusun membentuk corak geometri tersendiri dan bahagian tengah siling memuncak di kawasan rata dengan kubah muqarnas berukir di tengah dan empat yang lebih kecil di sudut. Motif tambahan yang dilukis pada kayu telah diperbaharui semasa pemulihan baru-baru ini. 

Serpihan hiasan stuko juga telah dipelihara di atas pintu masuk ke madrasah, di sebelah halaman. Ahli sejarah seni Xavier Salmon mencadangkan bahawa ini mungkin pada asalnya sebahagian daripada komposisi hiasan yang membingkai gerbang pintu masuk, sama seperti yang dilihat di beberapa masjid di bandar itu.Salmon, Xavier (2021). Fès mérinide: Une capitale pour les arts, 1276-1465 (in French). Lienart. pp. 136–143. ISBN 9782359063356.
Category:CS1 French-language sources (fr) Menara kecil itu juga dihiasi dengan gerbang ladam kuda buta di sekeliling tingkapnya dan jubin seramik polikrom ringkas di sekeliling bahagian atasnya, manakala fasad timurnya (menghadap halaman) ditutup dengan motif gerbang darj-wa-ktaf atau berjalin Métalsi, Mohamed (2003). Fès: La ville essentielle. Paris: ACR Édition Internationale. ISBN 978-2867701528. 

 Perbandingan dengan seni bina madrasah kemudiannya 
Madrasah ini membentangkan beberapa ciri awal yang muncul semula di madrasah Maghribi kemudiannya tetapi juga berbeza daripada yang lain dalam aspek penting kerana ia merupakan salah satu percubaan terawal arkitek Mariniyah untuk membayangkan bangunan madrasah yang dibina khas (yang belum mempunyai pendahulu di Maghribi). Lintz, Yannick; Déléry, Claire; Tuil Leonetti, Bulle (2014). Maroc médiéval: Un empire de l'Afrique à l'Espagne. Paris: Louvre éditions. pp. 474–475. ISBN 9782350314907. Terrasse, Michel (2017). "Un brillant chapitre de l'architecture marocaine: La période mérinide". Hespéris-Tamuda. LII (3): 135–150.
Category:CS1: long volume value Kubisch, Natascha (2011). "Maghreb - Architecture". In Hattstein, Markus; Delius, Peter (eds.). Islam: Art and Architecture. h.f.ullmann. p. 132. Kedua-dua pintu masuk bengkok dan halaman tengah dengan besen air adalah ciri umum madrasah kemudiannya. Walau bagaimanapun, susunan ruang solat yang janggal dan elemen pelan lantai yang lain, serta hakikat bahawa bilik tidur pelajar dibuka terus ke halaman di tingkat bawah, adalah semua aspek yang telah disemak dan tidak diulang dalam reka bentuk madrasah kemudiannya. Marçais, Georges (1954). L'architecture musulmane d'Occident. Paris: Arts et métiers graphiques. Reka bentuk madrasah Mariniyah kemudiannya pada abad ke-14 menyaksikan penambahbaikan yang menekankan simetri dan ketetapan yang lebih besar dalam susun aturnya, serta mempersembahkan program hiasan yang lebih bersatu. Salmon, Xavier (2021). Fès mérinide: Une capitale pour les arts, 1276-1465 (in French). Lienart. pp. 136–143. ISBN 9782359063356.
Category:CS1 French-language sources (fr)

Kehadiran menara juga bukan ciri madrasah lain (kecuali Madrasah Bou Inaniah yang mempunyai status istimewa sebagai masjid Jumaat), kerana dewan solat madrasah dikhaskan untuk pelajarnya dan tidak dibuka kepada orang ramai seperti masjid penuh.Marçais, Georges (1954). L'architecture musulmane d'Occident. Paris: Arts et métiers graphiques.Gaudio, Attilio (1982). Fès: Joyau de la civilisation islamique. Paris: Les Presse de l'UNESCO: Nouvelles Éditions Latines. ISBN 2723301591. Jonathan Bloom, menyatakan bahawa menara itu nampaknya tidak dibina dari paras tanah, mencadangkan bahawa ia berkemungkinan ditambah beberapa lama selepas pembinaan asal madrasah itu. 

 Lihat juga 

 Madrasah di Fes el-Jadid
 Madrasah Sahrij

 Rujukan 

 Pautan luar 

 Gambar dalaman madrasah dan menara pada tahun 2023 (Flickr)

Kategori:Koordinat pada Wikidata
Kategori:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
Kategori:Rencana yang mengandungi teks bahasa Arab
Kategori:Seni bina Mariniyah
Kategori:Penubuhan abad ke-13 di Afrika
Kategori:Madrasah di Fez, Maghribi
Kategori:Rencana sempena Wiki Cinta Ramadan 2025