Gempa bumi interplat

Gempa bumi interplat ialah gempa bumi yang berlaku di sempadan antara dua plat tektonik. Gempa bumi jenis ini menyumbang lebih daripada 90 peratus daripada jumlah tenaga seismik yang dikeluarkan di seluruh dunia. Jika satu plat cuba bergerak melepasi yang lain, ia akan dikunci sehingga tekanan yang mencukupi terkumpul untuk menyebabkan plat tergelincir secara relatif antara satu sama lain. Proses gelincir mewujudkan gempa bumi dengan anjakan relatif pada kedua-dua belah sesar, mengakibatkan gelombang seismik yang bergerak melalui Bumi dan sepanjang permukaan Bumi. Pergerakan plat relatif boleh menjadi sisi seperti di sepanjang sempadan sesar transformasi, menegak jika sepanjang sempadan menumpu (iaitu subduksi atau tujahan/sesar songsang) atau sempadan mencapah (iaitu zon retak atau sesar biasa), dan serong, dengan komponen mendatar dan sisi di sempadan. Gempa bumi bersilang yang dikaitkan pada sempadan subduksi dipanggil gempa bumi megathrust, yang merangkumi kebanyakan gempa bumi terbesar di Bumi.

Gempa bumi intraplat sering dikelirukan dengan gempa bumi interplat, tetapi pada asasnya berbeza asalnya, berlaku dalam satu plat dan bukannya antara dua plat tektonik pada sempadan plat. Spesifik mekanik di mana ia berlaku, serta keamatan penurunan tekanan yang berlaku selepas gempa bumi juga membezakan kedua-dua jenis kejadian. Gempa bumi intraplat mempunyai, secara purata, penurunan tegasan yang lebih tinggi daripada gempa bumi interplat dan secara amnya keamatan yang lebih tinggi.

 Mekanik 
Secara mekanikal, gempa bumi antara plat berbeza daripada kejadian seismik lain kerana ia disebabkan oleh gerakan di sempadan antara dua plat tektonik. Peristiwa gempa bumi antara plat berlaku apabila tegasan terkumpul pada sempadan plat tektonik dilepaskan melalui kegagalan rapuh dan anjakan di sepanjang sesar.

Terdapat tiga jenis sempadan plat yang perlu dipertimbangkan dalam konteks kejadian gempa bumi antara plat:Bellam, S. S. (2012). Assessment of Interplate and Intraplate Earthquakes (Doctoral dissertation, Texas A & M University).

Transform fault: Di mana dua sempadan menggelongsor secara sisi berbanding satu sama lain.
Sempadan mencapah: Di mana dua sempadan bergerak berasingan.
Sempadan penumpu: Di mana satu plat bergerak ke arah, dan berpotensi menunjam di bawah, plat lain.

 Gegaran awal 
Para saintis telah menentukan bahawa gempa bumi interplat kadangkala didahului oleh kejadian gegaran kecil yang tidak teratur. Gegaran awal selalunya dikaitkan dengan gelinciran perlahan di sepanjang sempadan plat. Gegaran awal ini kadangkala boleh dikenal pasti dalam beberapa hari atau minggu selepas kejadian gempa bumi antara plat dan membolehkan penyelidik menjangka gempa bumi antara plat dan memperkenalkan strategi untuk mengurangkan kerosakan.

 Perbezaan dengan gempa bumi intraplat 
Di luar perbezaan mekanikal yang wujud yang membawa kepada kejadian gempa bumi interplat dan lokasi gempa bumi interplat pada sempadan plat, kejadian seismik ini boleh dibezakan dengan cara lain.

 Intensiti 

Gempa bumi interplat berbeza daripada gempa bumi intraplat kerana keamatan gempa bumi intraplat melebihi gempa bumi interplat hampir dua mata. Menggunakan skala Intensiti Mercalli yang Diubahsuai, gempa bumi dikategorikan secara deskriptif pada skala dari I (tidak dirasa) hingga XII (kemusnahan total) berdasarkan kesan yang diperhatikan daripada kejadian seismik. Walaupun pecutan tanah bagi kedua-dua jenis kejadian ini adalah serupa, keamatan gempa bumi intraplat yang terhasil adalah jauh lebih besar daripada gempa bumi antara plat. disebabkan oleh pelepasan tenaga yang lebih besar (penurunan tekanan) merentasi sesar intraplat.

 Penurunan tekanan 

Penurunan tekanan ialah ukuran tegasan merentas sesar sebelum dan selepas gempa bumi pecah. Walaupun gempa bumi intraplat dan interplat mematuhi undang-undang skala berkadar panjang yang sama, gempa bumi interplat menunjukkan nilai penurunan tegasan yang secara sistematik lebih kecil dengan faktor 6.Scholz, C. H., Aviles, C. A., & Wesnousky, S. G. (1986). Scaling differences between large interplate and intraplate earthquakes. Bulletin of the Seismological Society of America, 76(1), 65–70. Ini menunjukkan bahawa sempadan antara plat adalah jauh lebih lemah daripada plat itu sendiri. Sebab perbezaan sistemik yang boleh diukur dalam penurunan tegasan antara gempa bumi antara plat dan intraplat tidak difahami sepenuhnya. Walau bagaimanapun, model gempa bumi intraplat menunjukkan bahawa tegasan diagihkan secara seragam merentasi sesar manakala gempa bumi antara plat mempunyai tegasan tertumpu di kawasan tertentu di sepanjang sempadan.Kato, N. (2009). A possible explanation for difference in stress drop between intraplate and interplate earthquakes. Geophysical Research Letters,36(23). doi:10.1029/2009gl040985 Tambahan pula, gempa bumi interplat melepaskan tegasan serta-merta, berbanding gempa bumi intraplat yang melepaskan tegasan secara beransur-ansur.

 Kesan 

 Hakisan subduksi 

Hakisan basal, proses penyingkiran bahan dari bahagian bawah plat atas oleh plat subduksi, berlaku pada banyak, tetapi tidak semua, margin menumpu. Oleh kerana proses hakisan subduksi tidak difahami sepenuhnya, satu model telah dicadangkan di mana hakisan basal ditambah dengan kitaran, gempa bumi antara plat.Wang, K., Hu, Y., Huene, R. V., & Kukowski, N. (2010). Interplate earthquakes as a driver of shallow subduction erosion. Geology,38(5), 431–434. doi:10.1130/g30597.1 Model ini mencadangkan bahawa hakisan tidak berlaku secara beransur-ansur di zon subduksi, sebaliknya dalam episod ringkas seismicity tinggi di sepanjang sempadan plat.

 Tsunami 
Gempa bumi adalah faktor utama dalam penciptaan gelombang tsunami. Oleh kerana gempa bumi antara plat mengakibatkan pelepasan tegasan serta-merta di sepanjang sesar, ia menghasilkan tenaga seismik yang ketara dan boleh menyebabkan naiknya dasar laut, menghasilkan ombak besar apabila tenaga daripada gelinciran mengejut di sepanjang sesar dipindahkan ke badan air di atasnya. Walau bagaimanapun, majoriti gempa bumi antara plat tidak cukup kuat untuk mencipta gelombang pasang surut, dengan kebanyakan tsunami disebabkan oleh gempa bumi intraplat atau gempa bumi tsunami disebabkan oleh rejim pelepasan tekanan yang agak perlahan dan berdekatan dengan permukaan Bumi.

 Gempa bumi interplat utama 

Gempa bumi antara plat menyumbang lebih daripada 90% daripada semua tenaga seismik yang dikeluarkan di seluruh dunia. Oleh itu, kesannya meluas dan kejadian gempa bumi antara plat adalah banyak. Gempa bumi dengan magnitud lebih tinggi daripada 5 di kawasan berpenduduk dianggap sangat berbahaya dan menimbulkan ancaman langsung kepada nyawa dan harta benda manusia. Beberapa gempa bumi terbesar dan paling dahsyat yang telah berlaku pada abad yang lalu telah dikenal pasti sebagai peristiwa interplat. Beberapa kawasan di dunia yang sangat terdedah kepada gempa bumi interplat kerana kehadiran sempadan plat yang menonjol termasuk pantai barat Amerika Utara (terutamanya California dan Alaska), wilayah timur laut Mediterranean (Greece, Itali, dan Turki khususnya), Iran , New Zealand, Indonesia, India, Jepun dan sebahagian China.

+Gempa bumi besar (magnitud ≥ 9.0) sejak 1900TarikhLatitudLongitudKedalaman (km)MagnitudLokasi2011-03-1138.297142.373299.1berhampiran pantai timur Honshu, Jepun2004-12-263.29595.982309.1di luar pantai barat Sumatera utara1964-03-2860.908 −147.339259.2Alaska Selatan1960-05-22 −38.143 −73.407259.5Bio-Bio, Chile1952-11-0452.62359.77921.69di luar pantai timur Semenanjung Kamchatka, Rusia
Gempa bumi besar (magnitud ≥ 9.0) sejak 1900{"type":"FeatureCollection","metadata":{"generated":1527809532000,"url":"https://earthquake.usgs.gov/fdsnws/event/1/query.geojson?starttime=1900-01-01%2000%3A00%3A00&endtime=2018-05-31%2023%3A59%3A59&minmagnitude=9&orderby=time","title":"USGS Earthquakes","status":200,"api":"1.5.8","count":5},"features":[{"type":"Feature","properties":{"mag":9.1,"place":"near the east coast of Honshu, Japan","time":1299822384120,"updated":1510603947632,"tz":null,"url":"https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official20110311054624120_30","detail":"https://earthquake.usgs.gov/fdsnws/event/1/query?eventid=official20110311054624120_30&format=geojson","felt":1497,"cdi":9.1,"mmi":8.6,"alert":null,"status":"reviewed","tsunami":0,"sig":2184,"net":"official","code":"20110311054624120_30","ids":",usc0001xgp,usp000hvnu,choy20110311054623,official20110311054624120_30,duputel201103110546a,atlas20110311054624,iscgem16461282,usp000hvpg,usp000hvpa,","sources":",us,us,choy,official,duputel,atlas,iscgem,us,us,","types":",associate,dyfi,finite-fault,focal-mechanism,general-header,general-link,general-text,impact-text,moment-tensor,origin,phase-data,poster,scitech-link,scitech-text,shakemap,trump-impact-text,trump-origin,trump-phase-data,trump-shakemap,","nst":541,"dmin":null,"rms":1.16,"gap":9.5,"magType":"mww","type":"earthquake","title":"M 9.1 - near the east coast of Honshu, Japan"},"geometry":{"type":"Point","coordinates":[142.373,38.297,29]},"id":"official20110311054624120_30"},
{"type":"Feature","properties":{"mag":9.1,"place":"off the west coast of northern Sumatra","time":1104022733450,"updated":1510165148120,"tz":null,"url":"https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official20041226005853450_30","detail":"https://earthquake.usgs.gov/fdsnws/event/1/query?eventid=official20041226005853450_30&format=geojson","felt":886,"cdi":9.1,"mmi":8.6,"alert":null,"status":"reviewed","tsunami":0,"sig":2080,"net":"official","code":"20041226005853450_30","ids":",duputel122604a,us2004slav,official20041226005853450_30,choy20041226005853,gcmtm122604a,usp000dbed,gcmt20041226005850,atlas20041226005853,iscgem7453151,","sources":",duputel,us,official,choy,gcmt,us,gcmt,atlas,iscgem,","types":",associate,dyfi,focal-mechanism,general-header,general-text,impact-text,moment-tensor,origin,phase-data,poster,shakemap,trump,trump-origin,trump-shakemap,","nst":601,"dmin":null,"rms":1.17,"gap":22,"magType":"mw","type":"earthquake","title":"M 9.1 - off the west coast of northern Sumatra"},"geometry":{"type":"Point","coordinates":[95.982,3.295,30]},"id":"official20041226005853450_30"},
{"type":"Feature","properties":{"mag":9.2,"place":"Southern Alaska","time":-181859024000,"updated":1520609186398,"tz":null,"url":"https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official19640328033616_30","detail":"https://earthquake.usgs.gov/fdsnws/event/1/query?eventid=official19640328033616_30&format=geojson","felt":905,"cdi":9.1,"mmi":8.4,"alert":null,"status":"automatic","tsunami":0,"sig":2126,"net":"official","code":"19640328033616_30","ids":",akgoodfrid,official19640328033616_30,iscgem869809,atlas19640328033612,","sources":",ak,official,iscgem,atlas,","types":",dyfi,general-header,general-link,impact-text,isoseismal-map,origin,shakemap,trump-origin,trump-shakemap,","nst":null,"dmin":null,"rms":null,"gap":null,"magType":"mw","type":"earthquake","title":"M 9.2 - Southern Alaska"},"geometry":{"type":"Point","coordinates":[-147.339,60.908,25]},"id":"official19640328033616_30"},
{"type":"Feature","properties":{"mag":9.5,"place":"Bio-Bio, Chile","time":-303281320000,"updated":1520876380763,"tz":null,"url":"https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official19600522191120_30","detail":"https://earthquake.usgs.gov/fdsnws/event/1/query?eventid=official19600522191120_30&format=geojson","felt":null,"cdi":null,"mmi":9.3,"alert":null,"status":"automatic","tsunami":0,"sig":1388,"net":"official","code":"19600522191120_30","ids":",iscgem879136,official19600522191120_30,atlas19600522191117,","sources":",iscgem,official,atlas,","types":",general-header,impact-text,origin,shakemap,trump-origin,trump-shakemap,","nst":null,"dmin":null,"rms":null,"gap":null,"magType":"mw","type":"earthquake","title":"M 9.5 - Bio-Bio, Chile"},"geometry":{"type":"Point","coordinates":[-73.407,-38.143,25]},"id":"official19600522191120_30"},
{"type":"Feature","properties":{"mag":9,"place":"off the east coast of the Kamchatka Peninsula, Russia","time":-541407690000,"updated":1518651179867,"tz":null,"url":"https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/official19521104165830_30","detail":"https://earthquake.usgs.gov/fdsnws/event/1/query?eventid=official19521104165830_30&format=geojson","felt":null,"cdi":null,"mmi":null,"alert":null,"status":"automatic","tsunami":0,"sig":1246,"net":"official","code":"19521104165830_30","ids":",iscgem893648,official19521104165830_30,","sources":",iscgem,official,","types":",general-header,impact-text,origin,trump-origin,","nst":null,"dmin":null,"rms":null,"gap":null,"magType":"mw","type":"earthquake","title":"M 9.0 - off the east coast of the Kamchatka Peninsula, Russia"},"geometry":{"type":"Point","coordinates":[159.779,52.623,21.6]},"id":"official19521104165830_30"}],"bbox":[-147.339,-38.143,21.6,159.779,60.908,30]}

 Rujukan