Widji Thukul

Widji Thukul atau Wiji Thukul (lahir 26 Ogos 1963 di Solo, Jawa Tengah, Indonesia) ialah seorang penyair dan aktivis yang terkenal dengan puisi serta syairnya yang mengkritik pemerintahan rejim Orde Baru di bawah pemerintahan diktator Suharto. Pada 10 Februari 1998, beliau dilaporkan hilang dan sehingga kini tempat beliau berada masih tidak diketahui. Terdapat dakwaan bahawa beliau telah diculik oleh pihak tentera bersama beberapa orang aktivis lain.

 Kehidupan awal dan pendidikan 
Thukul ialah anak pertama daripada tiga orang adik-beradik dan dilahirkan dalam sebuah keluarga beragama Katolik yang hidup dalam keadaan ekonomi sederhana. Ayahnya bekerja sebagai penarik beca, manakala ibunya menjual ayam berbumbu secara sambilan bagi menambah pendapatan keluarga.Tempo; Edisi Khusus: Tragedi Mei 1998-2013, Jakarta: Tempo, 2013

Beliau mula menulis puisi sejak di sekolah rendah dan mula menunjukkan minat terhadap bidang teater ketika di sekolah menengah. Bersama kumpulan Teater Jagat, beliau pernah mempersembahkan puisi di kawasan kampung dan di bandar. Bagi menampung perbelanjaan harian, beliau pernah bekerja dalam beberapa bidang, termasuk menjual surat khabar, menjadi orang tengah bagi penjualan tiket pawagam dan bekerja sebagai buruh penggilap kayu di sebuah syarikat.

Dari segi pendidikan formal, Thukul pernah bersekolah di SMP Negeri 8 Surakarta sebelum menyambung pelajaran hingga ke kelas dua di Sekolah Menengah Karawitan Indonesia dalam jurusan tari. Namun, beliau kemudiannya telah berhenti sekolah kerana menghadapi kesukaran kewangan.

Pada Oktober 1989, Thukul berkahwin dengan Siti Dyah Sujirah (dikenali sebagai Sipon), yang bekerja sebagai buruh. Pasangan ini dikurniakan dua orang anak, iaitu Fitri Nganthi Wani dan Fajar Merah, yang dilahirkan pada 22 Disember 1993.

 Aktivisme 
Selama hayatnya, beliau aktif menganjurkan kegiatan teater dan melukis bersama kanak-kanak di Kampung Jagalan, tempat beliau tinggal bersama isteri dan anak-anaknya. Pada tahun 1994, berlaku bantahan petani di Bringin, Ngawi. Thukul, yang terlibat dalam memimpin orang ramai dan menyampaikan ucapan, telah ditangkap serta dipukul oleh pihak tentera. Pada tahun 1992 pula, beliau menyertai demonstrasi yang membantah pencemaran alam sekitar oleh kilang tekstil PT Sariwarna Asli Solo. Pada tahun-tahun berikutnya, Thukul bergiat aktif dalam Jaringan Kerja Kesenian Rakyat (JAKER) sebagai ketua. Pada tahun 1995, beliau mengalami kecederaan pada mata kanan setelah kepalanya dibenturkan ke sebuah kereta oleh pihak berkuasa ketika menyertai tunjuk perasaan pekerja PT Sritex.

 Kehilangan 
Peristiwa 27 Julai dan Rusuhan Mei 1998 telah menyebabkan beberapa nama aktivis tersenarai sebagai orang hilang, selain dikaitkan dengan pasukan Kopassus Mawar. Antara mereka ialah aktivis daripada Partai Rakyat Demokratik (PRD), Partai Demokrasi Indonesia (PDI), Partai Persatuan Pembangunan (PPP), JAKER, selain pengusaha, mahasiswa dan pelajar yang dilaporkan hilang antara April hingga Mei 1998.

Sejak Julai 1996, Thukul sering berpindah dari satu daerah ke daerah yang lain bagi mengelakkan dikesan oleh pihak berkuasa. Sepanjang tempoh pelariannya, beliau terus menulis puisi yang bertemakan demokrasi. Hubungan terakhir antara Thukul dan isterinya, Sipon, berlaku pada Februari 1998, dan sejak itu Thukul dilaporkan menghilang. Setelah keadaan bertambah reda pada tahun 2000, Sipon membuat laporan kehilangan Thukul kepada Komisi untuk Orang Hilang dan Korban Tindak Kekerasan (KontraS), namun beliau masih belum ditemui sehingga kini. Isteri Thukul, Sipon, kemudiannya meninggal dunia pada tahun 2023.

 Penghargaan 
Pada 1991, Thukul memperoleh Anugerah Galakan Wertheim (Wertheim Encourage Award) yang diberikan oleh Wertheim Stichting, Belanda, bersama W. S. Rendra.  

Pada tahun 2002, selepas beliau dilaporkan hilang, Thukul telah dianugerahkan Anugerah Yap Thiam Hien (Yap Thiam Hien Award).

 Hasil karya 
Beberapa puisi Thukul menjadi rujukan penting dalam gerakan masyarakat pada era 1990-an dan kerap dibacakan dalam perhimpunan serta acara seni. Karya-karya tersebut dimuatkan dalam sebuah antologi yang diterbitkan pada tahun 1994 melalui kerjasama sebuah institusi akademik dan sebuah penerbit di Jakarta, dengan penggunaan nama penerbit samaran bagi mengelakkan tekanan daripada pihak berkuasa ketika itu.

Salah satu puisinya turut digubah menjadi karya muzik untuk vokal klasik dan piano oleh Ananda Sukarlan, seorang komposer dan pemain piano dari Indonesia.

Antara antologi dan karya terbitan Thukul ialah:






 Legasi 
Pada tahun 2018, sebuah filem dokumentari tentang kehidupan anak lelaki Thukul, Fajar Merah, yang bertajuk Nyanyian Akar Rumput telah diterbitkan.

 Pautan luar 

 Wiji Thukul dan Orang Hilang 
 Tokoh Indonesia 

 Rujukan 

Kategori:Kelahiran 1963
Kategori:Penyair Indonesia
Kategori:Aktivis Indonesia