Bahasa Melayu Purba

Bahasa Melayu Purba (Jawi: ) ialah sebuah bahasa purba yang dibina semula daripada bahasa-bahasa Melayu, yang kini tersebar luas di seluruh Asia Tenggara Maritim. Seperti kebanyakan bahasa purba yang lain, Melayu Purba tidak dibuktikan dalam sebarang karya bertulis terdahulu. Kajian yang paling luas tentang bahasa purba ini, Proto-Malayic: The Reconstruction of its Phonology and Parts of its Lexicon and Morphology, telah dihasilkan oleh K. Alexander Adelaar pada tahun 1992.

 Urheimat 
Menurut karya H. Kern pada tahun 1917,  (Data linguistik untuk menentukan tanah asal bangsa Kepulauan Melayu), Urheimat (tanah air asal) penutur Melayu Purba dicadangkan berada di Semenanjung Melayu, berdasarkan perkataan Melayu  yang diterbitkan daripada perkataan . Melalui karya Kerinci sound-changes and phonotactics oleh D. J. Prentice pada tahun 1978, beliau percaya bahawa teras bahasa Melayu berada di kedua-dua belah Selat Melaka, walaupun bahasa-bahasa Melayu yang dituturkan oleh orang Dayak tidak disertakan.

Walau bagaimanapun, Adelaar menolak cadangan Kern dan sebaliknya menempatkan Urheimat tersebut di Borneo, memandangkan bahasa-bahasa di sana kurang mengalami pengaruh bahasa Sanskrit atau Arab.

 Fonologi 
Melayu Purba mempunyai sejumlah 19 konsonan dan 4 vokal. Konsonan lelangit (kecuali *y) dan hentian bersuara tidak boleh mengakhiri perkataan, manakala hanya urutan sengauan–hentian homorgan atau *ŋs yang dibenarkan dalam Melayu Purba. Adelaar menyenaraikan *t sebagai konsonan gigi, bukannya gusi. *ʔ, yang hanya muncul di akhir kata, dikekalkan dalam bahasa Iban, walaupun ia sering tidak dilambangkan secara ortografi (Iban pakuʔ, Betawi paku ← *pakuʔ "paku").

 Konsonan Melayu PurbaBibirGusiLelangitVelarGlotis Hentian Tidak bersuara*p*t*c*k*ʔBersuara*b*d*j*ɡ Sengauan*m*n*ñ*ŋ Geseran*s*h Likuida*l*r Aproksiman*w*y

 Vokal Melayu Purba Ketinggian Depan Tengah BelakangSempit*i*uTengah*əLuas*a

Menurut Adelaar, hanya terdapat 2 diftong: *-ay, dan *-aw. Walau bagaimanapun, Anderbeck pada tahun 2012 mengusulkan diftong yang lebih tua iaitu *-uy, yang hanya wujud dalam bahasa Duano (walaupun ini mungkin disebabkan oleh substratum bukan Melayu), dan telah bergabung dengan -i di tempat lain.

 Struktur kata 
Leksem-leksem Melayu Purba kebanyakannya adalah dwisuku (dua suku kata), walaupun ada yang mempunyai satu, tiga, atau empat suku kata. Leksem mempunyai struktur suku kata seperti berikut:

Nota: K = konsonan, V = vokal, N = nasal

 Perubahan fonologi 
 Menuju ke arah Melayu Purba 
Berikut adalah perubahan fonologi daripada bahasa Kepulauan Melayu Purba kepada Melayu Purba.
 *-əy, *-iw, *-uy > *-i; *-əw > *-u. Perhatikan bahawa *-uy masih dikekalkan dalam Bahasa Duano (məloŋoy < *laŋuy "renang").
 *z > *j (disebut sama, satu perubahan ortografi), *-D-, *-j- > *-d-.
 Penyahsuaraan obstruen akhir bagi *-b, *-d, dan *-g kepada *-p, *-t, *-k, kecuali dalam kes *-D > *-r.
 *-ə- sebelum *-h > *-a-, contohnya *tanəq > *tanəh > *tanah.
 *w- > *∅-.
 *q > *h, *h > *∅.
 *R > *r.
 K¹K² (dengan konsonan pertama bukan nasal) menjadi K² dalam penggandaan (imbuhan terkecuali daripada perubahan bunyi ini).
 K¹K² (dengan konsonan pertama adalah nasal heterorgan) ditukar kepada homorgani, contohnya *DəmDəm kepada *dəndəm.
 *ə- menyebabkan penyisipan nasal homorgan sebelum hentian (*həpat > *əmpat "empat"). Penyisipan nasal juga boleh berlaku pada vokal lain, contohnya *utuŋ > *untuŋ dan *tukəd > *tuŋkət, tetapi ini berlaku secara sporadik.

 Pasca-Melayu Purba 
 *-ə- dalam suku kata tertutup akhir dikekalkan dalam Melayu Purba (contohnya *daləm "dalam"), tetapi hanya kekal dalam bahasa Betawi (termasuk slanga Indonesia), bahasa Melayu Bangka dan bahasa Melayu Palembang (khususnya kelainan Palembang Lama). Ia bergabung dengan *-a- di tempat lain (> *dalam).
 Baki contoh *-ə- telah bergabung dengan -a- dalam bahasa Banjar dan bahasa Minangkabau, tetapi dikekalkan di tempat lain.
 *-aba- hanya dikekalkan dalam bahasa Iban, dan bertukar kepada *-awa- di tempat lain (*laban > *lawan).
 Akhiran *a masih dikekalkan di kebanyakan kawasan Borneo (kecuali bahagian barat), tetapi di Sumatera atau Semenanjung Melayu, ia sering bertukar menjadi vokal lain, termasuk , , , atau setinggi  dan . Hasilnya berbeza mengikut dialek. Uri Tadmor mendakwa bahawa perubahan ini disebabkan oleh pengaruh bahasa Jawa. Pengecualian ketara bagi peraturan ini ialah bahasa Haji di Sumatera Selatan, yang mengekalkan *a yang asal.

 Rujukan 

 Bibliografi 





 Pautan luar 

Kategori:Bahasa-bahasa Melayu
Melayu

en:Proto-Malayic language