Transliterasi bahasa Mesir Purba

Dalam bidang Mesirologi, transliterasi bahasa Mesir Purba ialah proses menukar (atau memetakan) teks yang ditulis dalam simbol bahasa Mesir kepada simbol abjad yang mewakili hieroglif ekaliteral atau bentuk samanya dalam tulisan hieratik dan demotiknya. Proses ini memudahkan penerbitan teks apabila memasukkan gambar atau lukisan dokumen Mesir sebenar tidak praktikal.

Transliterasi tidak sama dengan transkripsi. Transliterasi ialah melambangkan simbol bertulis dengan cara yang konsisten dengan sistem tulisan yang berbeza, manakala transkripsi menunjukkan cara teks dibaca/disebut. Untuk bahasa Mesir Purba, maklumat tepat bunyi perkataan tidak diketahui sepenuhnya. Sistem transkripsi untuk bahasa Mesir Purba memang wujud tetapi ia bergantung pada rekonstruksi linguistik (bergantung pada bukti daripada bahasa Qibti dan maklumat lain), jadi bersifat teori. Ahli Mesirologi bergantung pada transliterasi dalam penerbitan saintifik.

 Piawaian 
Walaupun transliterasi adalah penting untuk Mesirologi, tidak ada satu skema standard yang digunakan untuk teks hieroglif dan hieratik. Namun, terdapat beberapa sistem yang berkait rapat yang boleh dianggap sebagai konvensional. Ramai pakar Mesir yang tidak berbahasa Jerman menggunakan sistem yang diterangkan dalam Gardiner 1954, manakala ramai sarjana berbahasa Jerman memilih yang digunakan dalam Wörterbuch der ägyptischen Sprache (Erman dan Grapow 1926–1953), kamus standard bahasa Mesir purba. Walau bagaimanapun, terdapat trend, termasuk dalam kalangan sarjana berbahasa Inggeris, untuk menerima pakai kaedah yang digunakan dalam Wörterbuch yang diubah suai (cth, Allen 2000).

Walaupun kaedah transliterasi konvensional ini telah digunakan sejak separuh kedua abad ke-19 hingga kini, terdapat beberapa percubaan untuk menerima pakai sistem yang diubah suai yang cuba menggunakan Abjad Fonetik Antarabangsa semampu boleh. Yang paling berjaya ialah yang dibangunkan oleh Wolfgang Schenkel (1990), dan ia digunakan secara meluas di Jerman dan negara berbahasa Jerman yang lain. Yang lebih terkini ialah cadangan oleh Thomas Schneider (2003) yang lebih dekat dengan AFA, tetapi penggunaannya tidak lazim pada masa ini. Kritikan utama kedua-dua sistem ini adalah ia menimbulkan andaian bahawa sebutan Mesir mereka tepat dan ilmiah, sedangkan ketepatannya boleh dipertikaikan. Lebih-lebih lagi, sistem tersebut hanya menggambarkan sebutan Mesir Pertengahan mengikut teori dan bukannya bahasa Mesir dalam fasa yang lebih tua dan terkemudian, yang mana itu sendiri akan ditransliterasi dengan sistem yang sama.

 Jadual skema transliterasi 
Walaupun sistem hieroglif Mesir sangat rumit, hanya terdapat 24 fonem konsonan yang dibezakan, menurut Edel (1955)E. Edel, Altägyptische Grammatik, Analecta Orientalia 34, 39, Rom (1955, 1964). ditransliterasi dan disusun mengikut abjad dalam urutan:



Sejumlah konvensyen varian digunakan secara bergantian bergantung kepada pengarang.

Jadual berikut menunjukkan beberapa skema transliterasi. Lajur pertama menunjukkan hieroglif ekaliteral (lihat tanda #ekaiteral di bawah) sepadan dengan bunyi.
Skema KonvensionalGlyphBrugschErmanBudgeErman &GrapowGardinerEdelManuel de<br>CodageHodgeSchenkelHannig;AllenHochSchneiderLeiden UnifiedSebutan MesirologisLazim1889189419101926–1953195719551988199019911995;2000199720032023ꜣꜣaꜣꜣꜣAꜣꜣꜣꜣɹꜣʾı͗ȧı͗, jı͗jiʔı͗jı͗ı͗ı͗"ïijyjyyı͗jyı͗ïʾʾyijyjj, jyyyyyyyꜥꜥāꜥꜥꜥaꜥꜥꜥꜥɗꜥwwuwwwwwwwwwwbbbbbbbbbbbbbpppppppppppppfffffffffffffmmmmmmmmmmmmmnnnnnnnnnnnnnr, lrr, lrrrrrrrrlrhhhhhhhhhhhhhḥḥḥḥḥḥHḥḥḥḥḥḥḫḫχ, khḫḫḫxxḫḫḫḫḫḫḫχ, khẖẖẖXx̯ẖẖẖẖẖsssss (z)zs, zzszsszsssśs (ś)sssśssśsššś, shšššSššššššḳḳqḳḳqqqḳqqḳqkkkkkkkkkkkkkggḳggggggggggtttttttttttttṯṯθ, thṯṯṯTččṯṯcṯddṭdddddṭddḍdḏḏt', tchḏḏḏDǧč̣ḏḏc̣ḏ
Vokal  lazimnya disisipkan di antara konsonan untuk menjadikan perkataan Mesir boleh disebut dalam bahasa Inggeris.

 Contoh 
Teks berikut ditransliterasikan di bawah mengikut beberapa skema yang lebih lazim. Sila maklum bahawa kebanyakan hieroglif dalam teks ini bukanlah tanda ekaliteral, tetapi boleh didapati dalam Senarai hieroglif Mesir.M23-X1:R4-X8-Q2:D4-W17-R14-G4-R8-O29:V30-U23-N26-D58-O49:Z1-F13:N31-Z2ss-V30:N16:N21*Z1-D45:N25Unikod:  

(Teks ini lazimnya diterjemahkan menjadi "sebuah persembahan yang diberikan oleh raja; dan Osiris, Orang Barat Terkemuka (Barat ialah Dunia Si Mati), Tuhan Besar, Raja Abydos; dan Wepwawet, Raja Tanah Suci [iaitu, Nekropolis]." Ia juga boleh diterjemahkan kepada "persembahan diraja Osiris, Orang Barat Terkemuka, Tuhan Besar, Raja Abydos; dan Wepwawet, Dewa Tanah Suci" [Allen 2000:§24.10].)

Erman dan Grapow 1926–1953



Gardiner 1953



Buurman, Grimal, et al. 1988



 Versi teks yang sama yang dikodkan sepenuhnya dan boleh dibaca mesin ialah:
 M23-X1:R4-X8-Q2:D4-W17-R14-G4-R8-O29:V30-U23-N26-D58-O49:Z1-F13:N31-Z2-V30:N16:N21*Z1-D45: N25

Schenkel 1991



Allen 2000



Schneider 2003



 Demotik 
Sebagai peringkat terbaharu Mesir pra-Koptik, teks demotik telah lama ditransliterasi menggunakan sistem yang sama yang digunakan untuk teks hieroglif dan hieratik. Walau bagaimanapun, pada tahun 1980, pengkaji Demotik menerima pakai satu piawai antarabangsa, berdasarkan sistem tradisional yang digunakan untuk hieroglif tetapi ditambahkan beberapa simbol untuk vokal dan huruf lain yang ditulis dalam skrip demotik. Kamus Demotik Institut Oriental Universiti Chicago (atau CDD) menggunakan kaedah ini. Memandangkan sistem ini hanya akan menarik minat pakar, untuk butiran lihat rujukan di bawah.







 Pengekodan 
Pada tahun 1984 satu standard, sistem transliterasi berasaskan ASCII dicadangkan oleh sekumpulan pakar Mesir antarabangsa pada Table ronde informatique et égyptologie pertama dan diterbitkan pada tahun 1988 (lihat Buurman, Grimal, et al., 1988). Ini kini dikenali sebagai sistem Manuel de Codage (atau MdC), berdasarkan tajuk penerbitannya, Inventaire des signes hiéroglyphiques en vue de leur saisie informatique: Manuel de codage des textes hiéroglyphiques en vue de leur saisie sur ordinateur. Ia digunakan secara meluas dalam senarai perbincangan e-mel dan forum-forum internet yang memenuhi keperluan pakar Mesir profesional dan orang awam yang berminat.

Walaupun sistem Manuel de codage membolehkan transliterasi ringkas menggunakan "abjad", ia juga menetapkan kaedah yang kompleks untuk pengekodan teks Mesir purba yang lengkap dalam bentuk elektronik, mempunyai ciri-ciri seperti penentududukan, orientasi dan saiz setiap hieroglif. Sistem ini digunakan (biarpun biasa diubah suai) oleh pelbagai atur cara komputer yang dibangunkan untuk menaip teks hieroglif (seperti SignWriter, WinGlyph, MacScribe, InScribe, Glyphotext, WikiHiero, dan lain-lain).

 Unicode 
Dengan pengenalan blok Tambahan Lanjutan Latin kepada Unicode versi 1.1 (1992), penambahan alef dan ayin dalam Mesirologi ke Unicode versi 5.1 (2008) dan penambahan "I glotis" atau "yod Mesirologi" ke Unicode versi 12.0 (2019), kini teks Mesir boleh ditransliterasi sepenuhnya menggunakan muka taip Unicode. Jadual berikut hanya menyenaraikan aksara khas yang digunakan untuk pelbagai skema transliterasi (lihat di atas).
+Aksara transkripsi dalam Unicode kecil ꜣ (alt=Egyptological Alef|16x16px|Alef Mesirologi) ʾ (alt=Egyptological Secondary Alef|12x12px|Alef Menengah Mesir) ꞽ (alt=Egyptological Yod|20x20px|Yod Mesirologi) i̯ ï ꜥ (alt=Egyptological Aijn|12x12px|Aijn Mesirologi) u̯ ḥ ḫ ẖ h̭ Unicode U+A723 U+02BE U+A7BD U+0069U+032F U+00EF U+A725 U+0075 U+032F U+1E25 U+1E2B U+1E96 U+0068U+032D Huruf besar Ꜣ Ꞽ (alt=Capital Egyptological Aijn|17x17px|Ibukota Aijn Egyptological) Ꜥ Ḥ Ḫ H̱ H̭ Unicode U+A722 U+A7BC U+A724 U+1E24 U+1E2A U+0048 U+0331 U+0048
U+032D Huruf kecil ś š ḳ č ṯ ṭ ṱ č̣ ḏUnicode U+015B U+0161 U+1E33 U+010D U+1E6F U+1E6D U+1E71 U+010D U+0323 U+1E0FHuruf besar Ś Š Ḳ Č Ṯ Ṭ Ṱ Č̣ ḎUnicode U+015A U+0160 U+1E32 U+010C U+1E6E U+1E6C U+1E70 U+010C
U+0323 U+1E0EKurungan/
tanda baca ⸗ ⟨ ⟩ ⸢ ⸣  Unicode U+2E17 U+27E8 U+27E9 U+2E22 U+2E23 

 Alef, ayin dan yod Mesirologi 
Tiga aksara yang khusus untuk bidang ini diperlukan untuk mengalih huruf bahasa Mesir:

 Alef (alt=Egyptological Alef|16x16px|Alef Mesirologi, dua alef Semitistik, satu set di atas satu set (Lepsius); diganti dengan angka ⟨3⟩ dalam ASCII);Carsten Peust, Egyptian Phonology: Introduction to the Phonology of a Dead Language (Göttingen, 1999), 127.
 Ayin (alt=Egyptological Aijn|12x12px|Aijn Mesirologi, ayin Semitistik);
 Yod (alt=Egyptological Yod|20x20px|Yod Mesirologi, i dengan alef Semitistik menggantikan titik, yod dan alef mula dipertimbangkan sebagai nilai bunyinya pada abad ke-19).Peust, Egyptian Phonology, m/s 50, 99ff.

Walaupun tiga huruf Mesirologi dan Ugaritisis telah dicadangkan pada Ogos 2000,Everson, Michael. Cadangan untuk menambah 6 aksara Mesirologi dalam UCS, 2000-08-27 dua daripada tiga huruf itu barulah dikodkan pada tahun 2008 (Unicode 5.1): alef and ayin (kecil dan besar). Dua cadangan lagi dibuat untuk yod Mesirologi,Everson, Michael dan Bob Richmond, YOD MESIROLOGI dan pernafasan Sirilik, 2008-04-08Everson, Michael, Cadangan untuk mengekod Yod Mesirologi dan aksara serupa dalam UCS, 2008-08-04 keputusan akhirnya adalah untuk menerima penggunaan pneumata psili Sirilik () sebagai salah satu daripada beberapa diakritik yang boleh digunakan untuk tujuan ini. Pilihan lain menggunakan koma superskrip (U+0313) dan cincin separuh kanan di atas (U+0357). Percubaan baru untuk tanda yang dipanggil LETTER I WITH SPIRITUS LENIS, 'Huruf I dengan Nafas Halus', telah dibuat pada tahun 2017.Michel Suignard, Proposal to encode Egyptological Yod and similar characters in the UCS, 2017-05-09 (rujuk cadangan 2008 terkemudian). Nama itu dibantah keras oleh komuniti Mesirologi. Nama yang dicadangkan ditukar kepada EGYPTOLOGICAL YOD 'Yod Mesirologi' sebelum akhirnya menjadi GLOTTAL I 'I Glotis'.  Tanda itu telah ditambah pada Mac 2019 dengan keluaran Unicode 12.0. Salah satu fon pertama yang memasukkan seluruh tandanya ialah Unicode Athena Baharu.
Denotasi Huruf kecil Huruf besar Alef Mesirologi ꜣU+A723 ꜢU+A722 Ayin Mesirologi ꜥU+A725 ꜤU+A724 Yod Mesirologi ꞽU+A7BD ꞼU+A7BC
Sebelum penggunaan tanda Unicode yang disebutkan di atas, pelbagai cara digunakan untuk menggantikannya, cth:
+Penyelesaian Mesirologi Denotasi Huruf kecil Huruf besar Yogh Inggeris Pertengahan See IFAO - Polices de caractères ȝ
U+021D Sicilicus terbalik  ʿ
U+02BF Separuh kanan cincin di atas  i͗
U+0069 U+0357 I͗
U+0049 U+0357 ı͗U+0131 U+0357  I dengan cangkuk di atas ỉ
U+1EC9Ỉ
U+1EC8 Psili pneumata Siriliki҆
U+0069 U+0486I҆
U+0049 U+0486 Koma superskripi̓
U+0069 U+0313I̓
U+0049 U+0313

 Tanda ekaliteral 
Bahasa Mesir Pertengahan mempunyai 24 fonem konsonan dalam rekonstruksinya. Terdapat sekurang-kurangnya satu hieroglif dengan nilai fonetik yang sepadan dengan setiap fonem ini.

Jadual di bawah menyenaraikan "tanda ekaliteral" sedemikian serta transkripsi lazimnya dan "Sebutan Mesirologi" lazim dan nilai fonetik yang diandaikan.

Banyak hieroglif diwarnakan tetapi catnya telah tanggal daripada kebanyakan inskripsi. Warnanya berbeza-beza tetapi banyak glif menggunakan hanya satu warna, atau warna gabungan (seperti merah di bahagian atas dan biru di bahagian bawah). Dalam sesetengah kes, dua glif yang serupa secara grafik boleh dibezakan hanya dengan warna, namun dalam kes lain tidak tahulah jika warna yang dipilih mempunyai sebarang makna.
Tanda ekaliteralTandaTransliterasi dan sebutan
MesirologiNilai fonetik (AFA)Loprieno, Antonio (2001) "From Ancient Egyptian to Coptic" dalam Haspelmath, Martin et al. (eds.), Language Typology and Language UniversalsPeust, Carsten (1999) Egyptian Phonology: An Introduction to the Phonology of a Dead Language, Göttingen: Peust und Gutschmidt Verlag GbRAllen, James P. (2013) The Ancient Egyptian Language: An Historical Study, Cambridge: Cambridge University PressHieroglifWarna tandaImejTransliterasiSebutan MelayuCatatanMesir LamaMesir PertengahanBanyak warnaBurung nasar MesirꜣaDipanggil alef atau hamzah, hentian glotissejenis likuida;nilai yang dicadangkan termasuk, , , pelbagai, /ʀ/, /ʔ/, dan /j/HijauMensiang berbungaꞽ atau jiDipanggil iod atau  (?)HijauSepasang mensiangy atau jy atau iDipanggil yod atau ytidak digunakanBiruDua garisany atau j atau ïtidak digunakan atau  (?)MerahLenganꜥ'aDipanggil ayin, atau  tetapi dipertikai/ʕ/; /d/ mungkin dikekalkan dalam beberapa perkataan dan dialekKuningAnak puyuh atau kependekan hieratiknyaww atau uDipanggil wauMerahBetis dan kakibb HijauAlas atau bangku mensiangpp KuningUlar kapak bertandukff KuningBurung mm BlackRiak airnn MerahMulut manusiarr /ɾ/, kadangkala /l/

(dalam dialek sentiasa /l/)pelbagai /ɾ/, /l/, /j/, ∅

(dalam dialek /l/, /j/, ∅)BiruTeduhan mensianghh HijauSumbu berpintalḥhh pedas,
geseran farinks tak bersuaraHijauAyak atau uri-uriḫkhGeseran velar tak bersuara/χ/ ~ /x/, atau secara spekulatif /​ɣ/(?)Berbagai warna digunakanPerut dan ekor haiwanẖkh lembutBunyi yang lebih lembut,
geseran lelangit tak bersuara/ç/, atau secara spekulatif /x/(?)MerahSelakz atau sz/ssangat tidak jelas;

nilai yang dicadangkan termasuk

/z/, /t͡s/, /sʼ/, /θ/MerahKain yang dilipats atau śsBiruKolam tamanšsy BiruLereng bukitḳ atau qqk yang ditekankan,
letupan uvular tak bersuara/kʼ/ atau /qʼ/(?)

(penentuan fonetik tepat daripada ⟨g⟩ tidak jelas)HijauBakul dengan pemegangkk MerahPemegang balanggg /kʼ/ atau /g/(?)

(penentuan fonetik tepat daripada ⟨q⟩ tidak jelas)BiruSebuku rotitt  ~ ∅HijauTali pengikat atau belengguṯ atau čcSeperti Melayu cawan ~  ~ ∅MerahTangand atau ṭd KuningUlar tedungḏ atau č̣j  ~ 

 Lihat juga 

 Senarai hieroglif Mesir
 Tanda dwiliteral Mesir
 Tanda triliteral Mesir
 Skema transliterasi Mesir

 Rujukan 

 Petikan 

 Bibliografi 












 Pautan luar 

 Manuel de Codage : butiran teknikal transliterasi elektronik teks Mesir
 Sistem transliterasi berasaskan Unikod yang diterima pakai oleh Institut Français d'Archéologie Orientale. Penerangan dan susun atur papan kekunci yang boleh dimuat turun.
 Penukar pengekodan dalam talian untuk menukar transliterasi berasaskan ASCII kepada Unicode.