Kesultanan Kedah

{{Infobox Country
| conventional_long_name = Kesultanan Kedah
| common_name            = Kedah
| native_name            = كسلطانن قدح
| image_flag             = Flag of Kedah.svg
| image_coat             = Coat of arms of Kedah.svg
| anthem                 = Allah Selamatkan Sultan Mahkota
| image_map              = Kedah in Malaysia.svg
| capital                = Alor SetarAnak Bukit
| latd                   = 
| latm                   = 
| latNS                  = 
| longd                  = 
| longm                  = 
| longEW                 = 
| religion               = Islam Sunni
| government_type        = Monarki mutlak(1136-1941; 1945-1946; 1948-1957)Raja berperlembagaan berparlimen  di dalam Malaysia(sejak 1957)
| legislature            = Tiada (memerintah secara mutlak)(1136-1905)Majlis Negeri Kedah(1905-1941; 1945-1946; 1948-1959)Dewan Undangan Negeri Kedah
| currency               = Matawang emas dan perak tempatanDolar Selat (sehingga 1939)Dolar Malaya (sehingga 1953)
| footnotes              = 
| status                 = Monarki
| status_text            = Kedah Lama(330–1136)Kesultanan bebas(1136–1821)Wilayah Siam (1821–1909)Negeri naungan United Kingdom (1909–1941; 1945–1946)
| empire                 = United Kingdom
| year_end               = 1946
| life_span              = 330 –1136 (Kedah Lama)1136–19411945–19461948–kini
| year_start             = 
| image_map_caption      = Kedah di Malaysia kini
| common_languages       = 
| title_leader           = Sultan
| year_leader1           = 1136–1179
| leader1                = Muzaffar Shah I (pertama)
| year_leader2           = 2017–kini
| leader2                = Sallehuddin
| title_deputy           = Penasihat
| year_deputy1           = 1909–1915; 1918–1919
| deputy1                = George Maxwell
| type_house1            = 
| house1                 = 
| event_start            = Memeluk Islam
| event1                 = Zaman Keemasan
| date_event1            = 1735
| event2                 = Ditakluk Siam
| date_event2            = November 1821
| event3                 = Perjanjian Inggeris-Siam 1909
| date_event3            = 9 Julai 1909
| event4                 = Pendudukan Jepun di Tanah Melayu
| date_event4            = 16 Februari 1942
| event5                 = Ditakluk Thailand
| date_event5            = 18 Oktober 1943
| event6                 = Jepun menyerah kalah; dikembalikan kepada United Kingdom
| date_event6            = 14 Ogos 1945
| event_end              = Dimasukkan ke dalam Malayan Union
| date_end               = 31 Mac
| stat_area1             = 
| stat_year1             = 
| stat_pop1              = 
| p1                     = Kedah Tua
| s1                     = Syburi
| flag_p1                = Flag of Kedah (18th century - 1912).svg
| flag_p2                = 
| p2                     = Srivijaya
| flag_p3                = 
| flag_p4                = 
| flag_s1                = Flag of Thailand.svg
| flag_s2                = Flag of the Federated Malay States (1895 - 1946).svg
| s2                     = Malayan Union
| flag_s3                = Flag of Kedah.svg
| s3                     = Kedah
| flag_s4                = Flag of Thailand (1817).svg
| s4                     = Siam
| today                  = Malaysia
}}

Kesultanan Kedah (كسلطانن قدح) adalah sebuah dinasti Islam yang terletak di Semenanjung Tanah Melayu. Pada mulanya, ia adalah sebuah negara merdeka, tetapi kemudian menjadi sebuah negeri bawah naungan British pada tahun 1909. Sistem kerajaanannya dihapuskan setelah negara ini dimasukkan ke dalam Malayan Union, tetapi kemudian dipulihkan dan menjadi bagian dari penggantinya, Persekutuan Tanah Melayu. .

Maklumat mengenai pembentukan Kesultanan Kedah dan sejarah sebelum dan selepasnya didapatkan daripada "Sejarah Kedah". Sejarah ini ditulis pada abad ke-18, lebih dari seribu tahun selepas penubuhannya yang sepatutnya. Sejarah tersebut mengisahkan tentang kedatangan raja pertama Kedah di pantai Kedah akibat serangan oleh binatang gergasi mitos. Ia juga menyatakan bahawa negara ini diasaskan oleh keturunan Alexander the Great. Walau bagaimanapun, kronik Thai menyebut bahawa Kedah adalah sebuah bandar Thai seperti Nakhon Si Thammarat dan merupakan sebahagian dari kerajaan Siam, tetapi kemudiannya berubah menjadi negeri Melayu selepas pencerobohan oleh kerajaan Islam dan keadaian tersebut berkekalan sehingga hari ini. 

Kedah Annals mengandungi maklumat yang diragui mengenai sultan-sultan Kedah, dengan menyenaraikan Sultan Mudzafar Shah I sebagai sultan Kedah yang pertama pada tahun 1136, sementara akaun Aceh menyebut tentang penerimaan agama Islam pada tahun 1474. Walaupun tidak mustahil, tahun 1136 juga tidak logik kerana ia terletak hampir tiga abad sebelum Batu Bersurat Terengganu. Tuntutan yang dibuat oleh Kedah Annals juga bertentangan dengan fakta bahawa kerajaan Srivijaya, yang mempraktikkan agama Buddha, menguasai Kedah secara langsung pada masa yang dikatakan Sultan Mudzafar Shah I menukar wilayah itu kepada sebuah kesultanan. Oleh itu, Kedah mungkin kekal sebagai penganut agama Hindu-Buddha sehingga abad ke-15.. 

 Sejarah 
kanan|thumb| Arca batu duduk dalam kedudukan Teratai yang terdapat di Kedah
Pada sekitar 788 SM, sebuah kerajaan yang teratur telah didirikan di sebuah pemukiman besar orang Melayu di Kedah, berlokasi di sepanjang tepian utara Sungai Merbok. Negeri ini mencakup wilayah yang luas di Lembah Bujang, meliputi cabang Sungai Merbok dan Muda dengan luas sekitar 1000 batu persegi. Ibu kota pemukiman ini dibangun di muara cabang Sungai Merbok yang sekarang dikenal sebagai Sungai Batu.   Sekitar 170 CE, kumpulan penganut Hindu tiba di Kedah, yang tidak lama kemudian disertai oleh orang-orang dari pulau-pulau berdekatan dan dari wilayah Mon-Khmer utara. Pada masa yang sama, pedagang dari India, Parsi dan semenanjung Arab tiba di ambang Selat Melaka, menggunakan Gunung Jerai (Puncak Kedah) sebagai titik penanda. Kedah Purba meliputi kawasan Kuala Bahang, Kuala Bara, Kuala Pila dan Merpah. 

 Raja dari Gombroon 
Menurut At-Tarikh Salasilah Negeri Kedah, yang ditulis oleh Muhammad Hassan bin Dato' Kerani Muhammad Arshad pada tahun 1928, pada sekitar tahun 630 M, Maharaja Derbar Raja Gombroon (sekarang dikenal sebagai Bandar Abbas di Parsi) mengalami kekalahan dalam pertempuran dan melarikan diri ke Sri Lanka. Kemudian, beliau dihanyutkan oleh badai ke pantai terpencil Kuala Sungai Qilah, di Kedah.  Penduduk Kedah mendapati beliau seorang yang gagah perkasa dan cerdik pandai dan menjadikan beliau raja Kedah. Pada tahun 634 CE, sebuah kerajaan baru telah dibentuk di Kedah yang terdiri daripada diraja Parsi dan orang Melayu asli yang beragama Hindu; ibu kotanya ialah Langkawi . 

 Masuk Islam 
Berdasarkan Hikayat Merong Mahawangsa (juga dikenali sebagai Kedah Annals), Kesultanan Kedah terbentuk apabila Raja Phra Ong Mahawangsa memeluk agama Islam dan mengambil gelaran Sultan Mudzafar Shah. At-Tarikh Salasilah Negeri Kedah mencatatkan bahawa pemelukan agama Islam berlaku pada tahun 1136 Masihi. Namun, ahli sejarah Richard Winstedt, yang merujuk kepada cerita dari Aceh, memberikan tarikh 1474 sebagai tahun pemelukan Islam oleh pemerintah Kedah. Tarikh kemudian ini sejajar dengan catatan dalam Malay Annals, yang menceritakan mengenai kunjungan seorang raja Kedah ke Melaka semasa pemerintahan sultan terakhir untuk mendapatkan penghormatan kumpulan diraja yang menandakan kedaulatan seorang raja Melayu Islam. Permintaan Kedah untuk menjadi pengikut Melaka mungkin timbul daripada kebimbangan akan serangan dari Ayutthaya. 

 Penjajahan British di Pulau Pinang dan Seberang Perai 
Kapal British pertama tiba di Kedah pada tahun 1592.  Pada tahun 1770, Francis Light diperintahkan oleh Syarikat Hindia Timur Inggeris (BEIC) untuk mengambilalih Pulau Pinang dari Kedah. Dia mencapai tujuan ini dengan memberikan jaminan kepada Sultan Muhammad Jiwa Zainal Adilin II bahawa pasukannya akan melindungi Kedah daripada sebarang serangan Siam. Sebagai balasan, sultan bersetuju untuk menyerahkan Pulau Pinang kepada pihak British. Pada tahun 1786, Light berunding dengan sultan Kedah yang baru, Abdullah Mukarram Shah, mengenai penyerahan Pulau Pinang kepada BEIC.   Namun, Light membuat perjanjian tersebut tanpa mendapatkan persetujuan dari atasan di India. BEIC tidak memberikan sokongan ketenteraan seperti yang dijanjikan oleh Light ketika Kedah diserang oleh Siam. Sultan menuntut agar Light mengembalikan Pulau Pinang, tetapi Light enggan untuk melakukannya. Dia menawarkan pampasan untuk kerugian yang terjadi, tetapi tawarannya ditolak oleh sultan. Pada tahun 1790, Abdullah merancang serangan amfibia untuk merebut kembali Pulau Pinang. Dengan bantuan pasukan tentera British, BEIC melancarkan serangan awal dan menyerang angkatan laut dan kubu Kedah di Seberang Perai, menyebabkan kerusakan kepada mereka. Sultan akhirnya menandatangani perjanjian gencatan senjata dengan Light pada tahun 1791.

Pada 7 Julai 1800, ketika George Alexander William Leith menjadi Leftenan Gabenor Pulau Pinang, sebuah perjanjian berkuasa ditandatangani yang memberikan kedaulatan British atas Seberang Perai, yang kemudian dinamakan Province Wellesley. Perjanjian tersebut, yang dirundingkan oleh George Caunter, Penolong Pertama Pulau Pinang, dan Sultan Kedah Dziaddin Mukarram Shah II, meningkatkan bayaran tahunan kepada sultan dari 6,000 menjadi 10,000 dolar Sepanyol setahun.  Walaupun pengambilalihan itu meningkatkan keselamatan ketenteraan dan makanan Pulau Pinang, bagi Kedah ia menyediakan jalur perlindungan terhadap serangan musuh dari laut.  Perjanjian itu juga menyediakan aliran bebas makanan dan komoditi dari Kedah ke Pulau Pinang dan Province Wellesley.  Sehingga hari ini, kerajaan persekutuan Malaysia masih membayar Kedah, bagi pihak Pulau Pinang, RM 10,000 setahun sebagai isyarat simbolik. 

 Pembahagian Kedah 
Setelah kematian Sultan Abdullah Mukarram Shah pada tahun 1797, takhta diserahkan kepada saudara tirinya, Sultan Dziaddin Mukarram Shah II. Namun, Sultan Dziaddin terpaksa turun takhta pada tahun 1803 oleh raja Siam dan digantikan oleh anak saudaranya, Sultan Ahmad Tajuddin II. Hal ini menyebabkan krisis penggantian kerana putera mahkota, Tunku Bisnu, menuntut hak pewarisan takhta yang sah. Kerana kekhawatiran akan pecahnya perang saudara, kerajaan Siam memediasi kedua belah pihak dengan menunjuk Tunku Bisnu sebagai pemerintah Setul, dan pada tahun 1808, Kerajaan Setul Mambang Segara pun didirikan.  Pada tahun 1892, kerajaan itu bersatu semula dengan Kesultanan Kedah. Bagaimanapun, asimilasi orang Siam dan budaya mereka di Setul telah melemahkan pemerintahan Kedah ke atasnya. Perjanjian Inggeris-Siam pada tahun 1909 akhirnya menamatkan pemerintahan Kedah ke atas Setul, kerana Siam dan British bersetuju untuk mengecualikan Setul daripada bidang kuasa Kedah, sekali gus memisahkan Kedah dan Setul.

 Senarai penguasa 
Senarai raja-raja Kedah seperti yang diberikan di sini adalah berdasarkan sedikit sebanyak pada Sejarah Kedah bermula dengan pemerintah Hindu Durbar Raja I. Menurut Sejarah Kedah, maharaja Kedah ke-9, Derbar Raja, memeluk Islam dan menukar namanya kepada Sultan. Muzaffar Shah, seterusnya memulakan kesultanan Kedah.  A genealogy was compiled in the 1920s, Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah Darul Aman or Kedah Genealogy .  Kesejarahan dan tarikh senarai raja-raja itu bagaimanapun dipersoalkan kerana Kedah mungkin kekal Hindu-Buddha sehingga abad ke-15 apabila rajanya memeluk Islam. 

 zaman Hindu 
Berikut adalah senarai raja-raja Kerajaan Kedah. Masing-masing menggunakan gelaran Hindu Sri Paduka Maharaja . Tarikh sebenar setiap pemerintahan raja tidak diketahui, dan tarikh yang diberikan adalah spekulatif.

 Durbar Raja I (330–390)
 Diraja Putra (390–440)
 Maha Dewa I (440–465)
 Karna Diraja (465–512)
 Karma (512–580)
 Maha Dewa II (580–620)
 Maha Dewa III (620–660)
 Diraja Putra II (660–712)
 Darma Raja (712–788)
 Maha Jiwa (788–832)
 Karma II (832–880)
 Darma Raja II (880–956)
 Durbar Raja II (956–1136; digantikan sebagai Sultan Kedah, lihat di bawah)

 Source for the list of sultans is the Muzium Negeri Kedah, Alor Setar, Malaysia. "Sultan-sultan Kedah".

 zaman Islam 

Permulaan penggunaan gelaran sultan di Kedah dikaitkan dengan lawatan seorang ulama Islam dari Yaman, Sheikh Abdullah bin Ja'afar Quamiri, ke istana Durbar Raja II di Bukit Meriam pada tahun 1136. Penonton mengakibatkan pengislaman raja. Beliau menggunakan nama Mudzaffar Shah dan menubuhkan kesultanan Kedah. 

Sumber senarai sultan yang diberikan di sini adalah salasilah rasmi yang diberikan untuk sultan Kedah.  Walau bagaimanapun, terdapat percanggahan dengan Sejarah Kedah kerana ia hanya menyenaraikan lima sultan daripada Mudzaffar Shah yang pertama kepada Sulaiman Shah, yang ditawan oleh Aceh pada 1619, berbeza dengan dua belas sultan yang disenaraikan di sini. Selebihnya senarai itu sebahagian besarnya mengikuti seperti yang diberikan dalam Sejarah Kedah dengan pengecualian beberapa perubahan dan kemas kini yang lebih terkini pada abad ke-20 dan ke-21. 
+Sultan-sultan Kedah Nombor Sultan Memerintah 1 Mudzaffar Shah I 1136–1179 2 Mu'adzam Shah 1179–1202 3 Muhammad Shah 1202–1237 4 Muzzil Shah 1237–1280 5 Mahmud Shah I 1280–1321 6 Ibrahim Shah 1321–1373 7 Sulaiman Shah I 1373–1423 8 Ataullah Muhammad Shah I 1423–1473 9 Muhammad Jiwa Zainal Adilin Mu'adzam Shah I 1473–1506 10 Mahmud Shah II 1506–1547 11 Mudzaffar Shah III 1547–1602 12 Sulaiman Shah II 1602–1626 13 Rijaluddin Muhammad Shah 1626–1652 14 Muhyiddin Mansur Shah 1652–1662 15 Dziaddin Mukarram Shah I 1662–1688 16 Ataullah Muhammad Shah II 1688–1698 17 Abdullah Mu'adzam Shah 1698–1706 18 Ahmad Tajuddin Halim Shah I 1706–1710 19 Muhammad Jiwa Zainal Adilin Mu'adzam Shah II 1710–1778 20 Abdullah Mukarram Shah 1778–1797 21 Dziaddin Mukarram Shah II 1797–1803 22 Ahmad Tajuddin Halim Shah II 1803–1821 – Serangan Siam ke atas Kedah 1821–1842 (22) Ahmad Tajuddin Halim Shah II 1842–1845 23 Zainal Rashid Al-Mu'adzam Shah I 1845–1854 24 Ahmad Tajuddin Mukarram Shah 1854–1879 25 Zainal Rashid Mu'adzam Shah II 1879–1881 26 Abdul Hamid Halim Shah 1881–1943 27 Badlishah Shah 1943–1958 28 Abdul Halim Mu'adzam Shah 1958–2017 29 Sallehuddin 2017–sekarang

 Budaya 

 Nobat 
Alat muzik nobat Nagara dan Nepiri telah diperkenalkan ke Kedah oleh Maharaja Derbar Raja. Alat itu juga dipanggil semambu . Pancaragam ini diketuai oleh raja, dan ia terdiri daripada gendang, gong, seruling dan trompet. Hari ini, nobat'' adalah orkestra diraja, dimainkan hanya semasa upacara diraja seperti perasmian, perkahwinan, dan pengebumian. Bangunan yang menempatkan alatan dan tempat latihan ensembel dikenali sebagai Balai Nobat, secara harfiahnya Pejabat Nobat, di bandar Alor Setar.

 Lihat juga 

 Lembah Bujang
 Hikayat Merong Mahawangsa
 Kesultanan Johor
 Kesultanan Melaka
 Kesultanan Singgora
 Kerajaan Kubang Pasu Darul Qiyam, satu lagi Kerajaan Melayu bersejarah yang lahir semasa Pemisahan Kedah
 Salasilah keluarga raja-raja Kedah
 Salasilah keluarga raja-raja Malaysia
 Senarai dinasti Muslim Sunni

 Nota 

 Rujukan 


 Ibrahim Bakar (Ed.), At-Tarikh Salasilah Negeri Kedah Darul Aman oleh Muhammad Hassan bin Dato' Kerani Muhammad Arshad, Persatuan Sejarah Malaysia Cawangan Kedah, Alor Setar Kedah, 2018

 Pautan luar 

 Senarai sultan Kedah
 Nobat 

Kategori:Tanah Melayu British
Kategori:Dinasti Muslim
Kategori:Bekas negara dalam sejarah Malaysia
Kategori:Sejarah Kedah
Kategori:Kesultanan di Malaysia

Kategori:Rencana dicipta sempena Fakta untuk Demokrasi 2023