Atrofi otot spina

Atrofi otot spina/saraf tunjang (SMA; spinal muscular atrophy) adalah gangguan neuron-otot yang jarang berlaku yang mengakibatkan kehilangan neuron motor dan atrofi (penguraian) otot yang progresif. Ia biasanya didiagnosis pada masa bayi atau awal kanak-kanak dan jika tidak dirawat ia adalah punca genetik yang paling biasa bagi kematian bayi. Ia juga mungkin muncul pada tempoh terkemudian, dan kemudian mempunyai perjalanan penyakit yang lebih ringan. Ciri biasa ialah kelemahan progresif otot sukarela, dengan otot lengan, kaki dan pernafasan terjejas terlebih dahulu. Masalah yang berkaitan mungkin termasuk kawalan kepala yang lemah, kesukaran menelan, skoliosis dan kontraktur sendi.

Umur permulaan dan keterukan gejala membentuk asas klasifikasi tradisional atrofi otot tulang belakang kepada beberapa jenis.

Atrofi otot tulang belakang adalah disebabkan oleh kelainan (mutasi) dalam gen SMN1 yang mengekod SMN, suatu protein yang diperlukan demi kelangsungan neuron motor. Kehilangan neuron ini dalam saraf tunjang menghalang isyarat antara otak dan otot rangka. Satu lagi gen, SMN2, dianggap sebagai gen pengubah suai penyakit, kerana biasanya semakin banyak salinan SMN2, semakin ringan perjalanan penyakit. Diagnosis SMA adalah berdasarkan simptom dan disahkan oleh ujian genetik.

Biasanya, mutasi dalam gen SMN1 diwarisi daripada kedua ibu bapa secara resesif di autosom, walaupun dalam sekitar 2% kes ia berlaku semasa perkembangan awal (de novo). Insiden atrofi otot spina di seluruh dunia berbeza-beza, daripada kira-kira 1 dalam 4,000 kelahiran hingga sekitar 1 dalam 16,000 kelahiran, dengan kadar 1 dalam 7,000 dan 1 dalam 10,000 lazimnya dikira bagi Eropah dan AS masing-masing.

Hasil dalam perjalanan semula jadi penyakit ini berbeza dari kematian dalam beberapa minggu selepas kelahiran dalam kes yang paling akut kepada jangka hayat normal dalam bentuk SMA yang berlarutan. Pengenalan rawatan punca pada 2016 telah meningkatkan hasil dengan ketara. Ubat-ubatan yang menyasarkan punca genetik penyakit ini termasuk nusinersen, risdiplam, dan ubat terapi gen onasemnogen abeparvovek. Penjagaan sokongan termasuk terapi fizikal, terapi pekerjaan, sokongan pernafasan, sokongan pemakanan, campur tangan ortopedik dan sokongan mobiliti.

 Punca 
Atrofi otot tulang belakang disebabkan oleh mutasi genetik dalam gen SMN1.

Kromosom manusia 5 mengandungi dua gen yang hampir sama di lokasi 5q13: salinan telomer SMN1 dan salinan sentromer SMN2. Dalam individu yang sihat, gen SMN1 mengekodkan protein kemandirian neuron motor (SMN, survivor of motor neuron) memainkan peranan penting dalam kelangsungan neuron motor. Gen SMN2, sebaliknya - disebabkan oleh variasi dalam satu nukleotida (840.C→T) – menjalani hiris-cantum alternatif di persimpangan intron 6 hingga ekson 8, dengan hanya 10–20% daripada transkrip SMN2 yang mengekodkan protein kemandirian neuron motor fungsi penuh (SMN-fl) dan 80–90% transkrip menghasilkan bahan protein terpotong (SMNΔ7) yang cepat diuraikan dalam sel.

Otot anggota bawah biasanya terjejas terlebih dahulu, diikuti oleh otot bahagian atas, tulang belakang dan leher dan, dalam kes yang lebih teruk, otot pernafasan dan pengunyahan. Otot proksimal biasanya terjejas lebih awal dan pada tahap yang lebih tinggi daripada otot distal.

 Diagnosis 
SMA didiagnosis menggunakan ujian genetik yang mengesan pemadaman homozigot gen SMN1 dalam lebih 95% kes, dan mutasi SMN1 kompaun dalam pesakit yang tinggal. Ujian genetik biasanya dijalankan menggunakan sampel darah, dan MLPA ialah salah satu teknik ujian genetik yang lebih kerap digunakan, kerana ia juga membolehkan menentukan bilangan salinan gen SMN2, yang mempunyai kepentingan klinikal.

 Pengurusan 

 Ubat 
Nusinersen (dipasarkan sebagai Spinraza) digunakan untuk merawat atrofi otot tulang belakang. Ia adalah nukleotida antisense yang mengubah suai penghiriscantuman alternatif gen SMN2. Ia diberikan terus kepada sistem saraf pusat menggunakan suntikan intratekal. Nusinersen memanjangkan kelangsungan hidup dan meningkatkan fungsi motor pada bayi dengan SMA. Ia telah diluluskan untuk digunakan di AS pada 2016, dan kegunaan di EU pada 2017.

Onasemnogen abeparvovek (dipasarkan sebagai Zolgensma) ialah rawatan terapi gen yang menggunakan virus jenis 9 (scAAV-9) pelengkap pelengkap diri sebagai vektor untuk menyampaikan transgen SMN1. Terapi ini pertama kali diluluskan di AS pada Mei 2019 sebagai formulasi intravena untuk kanak-kanak di bawah umur 24 bulan.  Kelulusan di Kesatuan Eropah, Jepun serta negara-negara lain diikuti, walaupun selalunya dengan skop kelulusan yang berbeza.

Risdiplam (dipasarkan sebagai Evrysdi) ialah sebuah ubat cecair yang diambil melalui mulut. Ia merupakan sebuah terbitan piridazina yang berfungsi dengan meningkatkan jumlah protein SMN-fl yang dihasilkan oleh SMN2 dengan mengolah pola hiris-cantum gen. Risdiplam pertama kali diluluskan bagi kegunaan perubatan di Amerika pada Ogos 2020, dan sejak itu, telah diluluskan di lebih 30 negara.

 Prognosis 
Tanpa rawatan farmakologi, keadaan penghidap SMA cenderung merosot dari semasa ke semasa. Baru-baru ini, kelangsungan hidup telah meningkat dalam pesakit SMA yang teruk dengan sokongan pernafasan dan pemakanan yang agresif dan proaktif.

Jika tidak dirawat, majoriti kanak-kanak yang didiagnosis dengan SMA jenis 0 dan 1 tidak mencapai umur 4 tahun, dengan masalah pernafasan berulang menjadi punca utama kematian. Dengan penjagaan yang betul, kes SMA jenis I yang lebih ringan (yang merangkumi lebih kurang 10% daripada semua kes SMA1) mampu hidup sehingga dewasa. Kelangsungan hidup jangka panjang dalam SMA jenis I masih kekurangan bukti; walau bagaimanapun, setakat 2007, kemajuan dalam perubatan sokongan pernafasan nampaknya telah menurunkan kadar kematian.

 Lihat juga 
 Penyakit neuron motor

 Rujukan