Kampung Tengah Betong

Kampung Tengah Betong adalah sebuah kampung yang terletak lebih kurang 245 km dari Bandaraya Kuching. Kampung Tengah Betong adalah di bawah pentadbiran Pejabat Daerah Betong dalam Bahagian Betong. Dari segi persempadanan politik, Kampung Tengah Betong adalah di bawah Dewan Undangan Negeri N.36 Layar manakala di peringkat parlimen ia di bawah Parlimen P.204 Betong.

Kampung Tengah Betong berada dikedudukan strategik iaitu berada di tengah antara Kampung Masjid Betong dan Kampung Hilir Betong.

 Sejarah 
Penempatan awal komuniti Melayu di daerah Betong dipercayai bermula di kawasan pedalaman tebing sungai, berhampiran Rumah Panjang Nanga Padeh, kira-kira 6 km dari bandar Betong dan hanya boleh diakses melalui laluan air pada ketika itu. Bukti kewujudan penempatan awal ini turut dikaitkan dengan tapak tanah perkuburan lama yang terletak tidak jauh dari kawasan tersebut.

Tiga buah kampung awal yang dikenal pasti sebagai penempatan tertua masyarakat Melayu di Betong ialah:

 Kampung Kepayang
 Kampung Palei
 Kampung Pengeran

Berdasarkan tradisi lisan dan rekod komuniti setempat, penempatan-penempatan ini dipercayai telah wujud sejak abad ke-15 dan ke-16, yang menandakan fasa awal perkembangan perkampungan Melayu di wilayah tersebut.

Antara tokoh penting yang dimakamkan di tanah perkuburan lama itu ialah seorang pentadbir dan tokoh agama yang dihormati dalam komuniti setempat. Beliau berasal dari Terengganu dan diundang ke kawasan ini sebagai pendakwah serta pendidik agama. Peranan beliau mencerminkan operasi awal perkampungan sebagai pusat pembelajaran dan penyebaran agama dalam kalangan komuniti Melayu tempatan.

Pada era pemerintahan kolonial Brooke di Sarawak, perkembangan komuniti Melayu Betong semakin tersusun. Sebuah kubu pertahanan dibina di kawasan penempatan Melayu untuk melindungi penduduk dan menjadi benteng daripada serangan luar, siap dibina pada tahun 1885. Kubu yang kemudian dikenali sebagai Fort Lily / Kubu Lily ini menjadi titik penting dalam sejarah penempatan masyarakat Melayu di Betong.

Selepas pembinaan kubu tersebut, pihak pemerintah kolonial menggesa sebahagian penduduk Melayu yang menetap di kampung-kampung awal untuk berpindah dan menetap di kawasan sekitar kubu bagi memperkukuh pertahanan dan membantu operasi keselamatan di penempatan tersebut. Perpindahan berperingkat ini menyumbang kepada pertumbuhan kawasan kampung baharu, termasuk tapak yang kini dikenali sebagai Kampung Tengah, Betong.

Perkembangan jawatan pentadbiran tradisional kampung pada awalnya wujud dalam bentuk pewarisan keluarga, namun selepas tahun 1930-an, sistem pewarisan jawatan dihentikan dan digantikan dengan pelantikan berdasarkan kelayakan dan pencapaian individu, selaras dengan perubahan sistem pentadbiran moden.

 Konteks Penubuhan Kampung Tengah 
Kampung Tengah, Betong merupakan sebahagian daripada jaringan kampung Melayu terawal di daerah Betong yang berkembang secara berperingkat melalui:

 penempatan asal di tebing sungai
 kewujudan kampung awal yang dikenal pasti
 bukti tanah perkuburan lama
 pembangunan kubu pertahanan pada era kolonial
 perpindahan komuniti ke kawasan lebih strategik
 perubahan sistem pentadbiran tradisional kepada sistem pelantikan moden

Gabungan faktor-faktor ini membentuk asas sejarah dan identiti komuniti Kampung Melayu Betong, yang menjadi rujukan kepada kewujudan Kampung Tengah sebagai penempatan Melayu yang berkembang dalam kerangka sejarah lokal Sarawak.

 Tanah Perkuburan Lama 
Terdapat tanah perkuburan lama di kawasan berhampiran Rumah Panjang Nanga Padeh, yang menjadi bukti kewujudan perkampungan Melayu awal di Betong. Antara tokoh penting yang dimakamkan di sini adalah:

 Syed Ahmad bin Syed Jaafar bin Syed Muhammad bin Syed Yassin 
 Dimakamkan pada tahun 1695.
 Menantu kepada Sultan Zainal Abidin I (Terengganu) dan merupakan Gabenor Bukit Puteri.

 Seorang agamawan yang didatangkan dari Terengganu untuk mengajar masyarakat setempat tentang selok-belok agama. 

 Abang Abdul Kadir 
 Anak kepada Datuk Patinggi Udin, Datuk Patinggi Kelima yang memerintah Saribas.
 Dimakamkan sekitar tahun 1890-an.
 Merupakan Senior Native Officer dan selepas kematiannya, jawatan ini diwariskan kepada anaknya, Abang Masagus, dan seterusnya kepada Abang Lana dan Abang Indut.

 Kubu Lily 
Semasa pemerintahan Sir Charles Vyner Brooke, beliau membina Kubu Lily (Fort Lily) pada tahun 1885 untuk mempertahankan diri dari serangan musuh. Sebelum pembinaan Kubu Lily, penduduk Melayu Betong tinggal di kampung-kampung lama seperti Kampung Kepayang, Kampung Palei, Kampung Pengeran, Kampung Melayu Ulu, dan Kampung Melayu Ili. Selepas pembinaan kubu tersebut, Sir Charles Vyner Brooke memohon agar penduduk Melayu Betong berpindah ke kawasan sekitar Kubu Lily untuk membantu mempertahankan kubu tersebut.

 Peralihan Pentadbiran 
Setelah kematian Abang Indut pada tahun 1930-an, jawatan Senior Native Officer tidak lagi diwariskan secara turun-temurun, tetapi diberikan kepada individu yang berkelayakan mengikut kelulusan.

Ekonomi

 Kampung Melayu Ban 
Penempatan Nanga Ban yang terletak di kedudukan Jalan Tanjung Assam ( sebelum Jambatan Besi Sungai Ban ) pada awalnya diterokai oleh penduduk Kampung Melayu Betong seawal tahun 60-an. Projek tanaman terawal yang diusahakan pada waktu itu ialah Skim Tanaman Pokok Kelapa yang diselenggara oleh Jabatan Pertanian Betong. Disamping itu juga, terdapat penduduk yang mengusahakan tanaman padi bagi menyara keluarga. Jalan perhubungan utama ke kawasan kebun hanyalah bergantung kepada jalan sungai kerana ketiadaan sistem perhubungan jalan darat.

Kerajaan telah pun membina Jalan taraf kebun sepanjang 3 kilometer pada tahun 2019 bagi memudahkan penduduk kampung menggunakan Jalan darat ke kebun

Pada tanggal 22 Januari 2020, pihak Kementerian Pertanian dan Industri Asas Tani Malaysia telah bersetuju meluluskan Projek Tanaman Buah-Buahan (Musang King) di kebun Ban ini.Projek ini diselenggara serta dikawal selia oleh pihak Kawasan Pembangunan Pertanian Bersepadu ( IADA ) Kalaka Saribas. Seramai 38 orang pekebun terlibat dengan projek ini di mana pihak IADA telah menyediakan bantuan dari segi pembersihan tapak kebun, penyediaan sistem pengairan, penyediaan anak-anak pokok, serta pelbagai bantuan bagi memastikan kelancaran projek ini. Dianggarkan sekitar 45 hektar tanah kebun di Ban telah diusahakan bagi menjayakan projek tersebut. Selain daripada itu, sekitar 37 buah rumah telah dibina atas inisiatif pekebun sendiri bagi menyokong usaha kelancaran projek ini.

Antara projek-projek jalan yang telah dilaksanakan di Kampung Melayu Ban adalah seperti berikut:

Projek Agropertanian

 Projek Tanaman Buah-buahan ( Musang King )
 Jarak : 45 hektar
 Dimakamkan sekitar tahun 1890-an.
 Agensi pelaksana : Kawasan Pembangunan Pertanian Bersepadu (IADA) Kalaka-Saribas
 Tarikh bermula projek : 2020
 Tarikh berakhir projek : 2024
Projek Infrastruktur Ladang

Nama projek : Membina jalan kebun sungai ban betong
Jarak : 1.54 km ( jalan berbatu )
Agensi pelaksana : Pejabat Pertanian Bahagian Betong
Kontraktor : Syarikat Paku Maju
Tarikh bermula projek : 24 Julai 2019
Tarikh akhir projek : 23 Oktober 2019

Projek RTP

Nama projek : Membina jalan bersimen kemudahan para pekebun di sepanjang jalan nanga ban.
Jarak :193 meter ( jalan simen + jambatan I-Beam )
Agensi pelaksana : Jabatan Kerja Raya
Kontraktor : SE Efah Enterprise
Kos : RM 150,000.00
Tarikh bermula projek : 02 Disember 2021
Tarikh akhir projek : 21 April 2022

Projek Mesra Rakyat

Nama projek : Menaiktaraf jalan kebun komuniti pekebun nanga ban.
Jarak : 240 meter ( jalan simen )
Agensi pelaksana : ICU JPM
Kontraktor : Syarikat Juta Bina
Kos : RM 70,000.00
Tarikh bermula projek : 12 Ogos 2022
Tarikh akhir projek : 04 November 2022

Projek Bekalan Elektrik Luar Bandar (RES)

Nama projek : Pemasangan Tiang Bekalan Elektrik dan Penyambungan Bekalan Elektrik ke rumah-rumah penduduk di Kampung Melayu Ban
Jarak : keseluruhan penempatan Melayu Ban
Agensi pelaksana : Sarawak Energy Berhad
Kontraktor : Syarikat Tanah Pesat
Kos projek : RM 2 juta
Tarikh bermula projek : Februari 2023
Tarikh siap projek : Disember 2023
 Senarai Ketua Kampung Tengah dan Pengerusi JKP Surau Darul Dakwah 

 Ketua Kampung Tengah Betong 
 Nama Catatan Abang Ahmad  KK Kampung Melayu Betong Abang Bokeng bin Abang Serdin  KK Kampung Melayu Betong Abang Zaini bin Abang Bokeng  KK Kampung Melayu Betong Abang Karim bin Abang Hasan  KK Kampung Melayu Betong Haji Abang Hussein bin Abang Mahdi  KK pertama Kampung Tengah Betong Abang Isa bin Abang Senawi  KK kedua Kampung Tengah Betong Haji Abang Abd Manaf bin Abang Zaini  KK ketiga Kampung Tengah Betong (2022–2025) Kon @ Sapawi bin Yahu  KK keempat Kampung Tengah Betong (2026–kini)

 Pengerusi JKP Surau Darul Dakwah 
 Nama Catatan Haji Abang Alwi bin Abang Omar  Pengerusi pertama Abang Kushairi bin Abg Abd Rajit  Pengerusi kedua Abang Shafie bin Abang Morni  Pengerusi ketigaHasbullah bin AhmadKini

 Pemanca Kampung Melayu Betong 
 Nama Pemanca Haji Abang Nurulalam bin Abang Bakir

 Penghulu Kampung Melayu Betong 
 Nama Tempoh berkhidmat Penghulu Abang Yaman  – Penghulu Wan Abdul Rahman  – Penghulu Haji Abang Rosli  – Penghulu Haji Abang Zawawie bin Abg Rajid  Mac 2004 – 31 Disember 2020 Penghulu Abang Suhailie bin Abang Pay  Kini

 Infrastruktur 
Terdapat 3 infrastruktur yang didirikan di Kampung Tengah Betong iaitu Dewan Serbaguna Kampung Tengah Betong, Tadika KEMAS Kampung Tengah Betong dan Surau Darul Dakwah Kampung Tengah Betong. Pihak pengurusan Kampung Tengah Betong amat berharap agar Kampung Tengah Betong dapat didirikan sebuah Rumah Serbaguna JKKK yang akan berperanan sebagai pusat pentadbiran kampung serta pusat pelbagai aktiviti oleh penduduk kampung.

Pada tahun 2025, pihak Lembaga Khairat dan Amanah Melayu Betong telah bersetuju untuk melaksanakan projek bina baharu Surau Darul Dakwah. Projek ini dijangka menelan perbelanjaan sebanyak RM 600,000.00 dengan mengekalkan binaan bangunan 2 tingkat serta dilengkapi dengan kemudahan ruang solat yang selesa serta pusat aktiviti keagamaan dan sosial yang lain.

Bagi kemudahan asas yang lain, Kampung Tengah Betong dilengkapi dengan bekalan elektrik, bekalan air bersih serta kemudahan telekomunikasi unifi. 
 Surau Darul Dakwah Kampung Tengah Betong 
Surau Darul Dakwah telah dibina di atas tanah wakaf oleh Allahyarham Haji Abang Alwi bin Abang Omar sekitar tahun 1960-an. Beliau bersama beberapa tokoh kampung ketika itu, antaranya Allahyarham Haji Abang Nurulalam bin Abang Bakir, Allahyarham Haji Zen bin Suud, Allahyarham Haji Abang Hussaini bin Abang Yaman, Haji Abang Mola, Abdul Rahman bin Ismail serta ramai lagi penduduk kampung, telah berganding bahu memastikan terbinanya Surau Darul Dakwah. Sumbangan masyarakat sama ada dalam bentuk kewangan, peralatan mahupun tenaga kerja turut menjayakan projek tersebut.

Seiring berlalunya masa, beberapa perubahan telah dilakukan terhadap struktur bangunan surau serta kepimpinan Jawatankuasa Pengurusan (JKP). Surau ini menjadi tempat mengadakan pelbagai aktiviti di kampung ini

Pada tahun 2025, bangunan lama Surau Darul Dakwah telah dirobohkan kerana uzur dan tidak lagi mampu menampung keperluan jemaah yang semakin bertambah, khususnya pada bulan Ramadan dan ketika majlis ilmu. Projek pembinaan semula surau baharu dilaksanakan di Kampung Tengah, Betong dengan peruntukan daripada Lembaga Khairat dan Amanah Melayu Betong (LKAMB).

Nama projek: Bina Semula Surau Darul Dakwah
Lokasi: Kampung Tengah, Betong
 Tarikh mula: Ogos 2025
 Tarikh siap (jangkaan): Februari 2026
 Kos anggaran: RM400,000.00
 Kontraktor: Syarikat Dirgahayu
 Dana: Lembaga Khairat dan Amanah Melayu Betong

Matlamat utama projek ini ialah menyediakan kemudahan ibadah yang lebih selesa, menyokong aktiviti dakwah, pendidikan Islam, dan meningkatkan taraf hidup rohani penduduk kampung.

Kerja perobohan surau lama telah dimulakan pada 18 Ogos 2025 dan sedang berjalan secara berperingkat. Proses pembinaan semula dijadualkan siap pada awal tahun 2026, dengan surau baharu dijangka memberi keselesaan lebih baik kepada kariah serta menjadi pusat pengukuhan ukhuwah masyarakat Kampung Tengah Betong.

 Orang terkenal (Notable people) 
Kampung Tengah Betong telah melahirkan beberapa individu yang berpengaruh serta dikenali di peringkat negeri dan kebangsaan. Antara mereka ialah:

 YBhg. Datu Abg Ahmad bin Abg Morni – Setiausaha Tetap, Kementerian Tenaga dan Kelestarian Alam Sekitar Sarawak
 YBhg. Dato Sri Hadian bin Hashim – Pengarah Urusan, Icon Offshore Berhad
 Encik Nor Azam bin Haji Abg Zawawie – Ketua Pentadbiran, Petronas
 YBhg. Datu Ir. Ts. Ahmad Denney bin Haji Ahmad Fauzi – Pengarah, Jabatan Pengairan dan Saliran Sarawak
 YBhg. Dayang Rozana binti Abg Hassan – Pengarah, Jabatan Perangkaan Sarawak
 Encik Mohammad Suandi bin Haji Mortadza – Pensyarah Kanan, Institut Koperasi Malaysia, Cawangan Sarawak

 Senarai NGO Kampung Tengah Betong 
Berikut ialah senarai pertubuhan bukan kerajaan (NGO) yang terdapat di Kampung Tengah Betong:

 JKKK Kampung Tengah Betong  
 JKP Surau Darul Dakwah Kampung Tengah Betong  
 PPWS Kampung Tengah Betong  
 KRT Kampung Tengah Betong  
 Biro Wanita Kampung Tengah Betong  
 Ranting PBB Kampung Tengah Betong (Bapa, Pemuda dan Wanita)  
 Persatuan Penduduk Kampung Melayu Betong (PPKMB)  


https://jkkkkampungtengahbetong.webador.com/