Aksara Adlam

Aksara Adlam ialah aksara yang digunakan untuk menulis bahasa Fula. Nama Adlam ialah akronim yang diperolehi daripada empat huruf pertama abjad (A, D, L, M), yang bererti "alkule Dandayɗe Leñol Mulugol" (, "abjad yang melindungi bangsa-bangsa [Fula] daripada kepupusan"). Ia adalah salah satu daripada pelbagai sistem tulisan asli yang dibangunkan untuk bahasa-bahasa tertentu di rantau Afrika Barat.Unseth, Peter. 2011. 

Aksara Adlam disokong dalam sistem pengendalian Android dan Chrome milik Google. Terdapat juga aplikasi dijanakan Android untuk menghantar SMS menggunakan aksara Adlam dan untuk mempelajari aksara tersebut.Winden Jangen Adlam: Cellphone Applications Dalam komputer yang menggunakan Microsoft Windows, aksara Adlam disokong terasalnya bermula dengan Windows 10 gubahan 1903, yang dikeluarkan pada Mei 2019. Dalam macOS, aksara Adlam disokong terasalnya bermula dengan Ventura pada tahun 2022.

 Pembangunan 
Ketika zaman remaja pada akhir 1980-an, adik-beradik Ibrahima Barry dan Abdoulaye Barry mencipta aksara alfabet untuk menulis bahasa Fula. Selepas beberapa tahun pembangunan, ia mula diterimapakai secara meluas dalam kalangan masyarakat Fula, dan kini diajar bukan sahaja secara serantau di Guinea, Nigeria, dan Liberia, malah sehingga ke Eropah dan Amerika Syarikat. 

 Huruf 
Aksara Adlam mempunyai kedua-dua huruf besar dan huruf kecil. Ia ditulis dari kanan ke kiri.
Huruf besarHuruf kecilRumiArabNama hurufAFA𞤀𞤢aاaa𞤁𞤣dدdad𞤂𞤤lلlal𞤃𞤥mمmam𞤄𞤦bبbab𞤅𞤧sسsas𞤆𞤨ppap𞤇𞤩ɓ (bh)bhaɓ𞤈𞤪rرrar/ɾ𞤉𞤫eèe𞤊𞤬fفfaf𞤋𞤭iii𞤌𞤮oöɔ𞤍𞤯ɗ (dh)dhaɗ𞤎𞤰ƴ (yh)yhaʔʲ𞤏𞤱wوwâw𞤐𞤲n, mana-mana sengauan hujung sukukataنnan𞤑𞤳kكkak𞤒𞤴yيyaj𞤓𞤵uouu𞤔𞤶jجdjadʒ𞤕𞤷ctchatʃ𞤖𞤸hحhah𞤗𞤹ɠ (q)قghaq𞤘𞤺ggaɡ𞤙𞤻ñ (ny)gnaɲ𞤚𞤼tتtat𞤛𞤽ŋ (nh)nhaŋTambahan: untuk bahasa lain atau kata pinjaman𞤜𞤾vvav𞤝𞤿x (kh)خkhax𞤞𞥀ɡbgbeɡ͡b𞤟𞥁zذzalz𞤠𞥂kpkpok͡p𞤡𞥃shشshaʃ
Huruf-huruf tersebut didapati samada bercantum serupa dengan aksara Arab atau tunggal - bentuk bercantum biasanya digunakan dalam gaya kursif; bagaimanapun, bentuk tunggal atau blok juga digunakan terutamanya untuk kandungan pendidikan.

 Diakritik 
Aksara Adlam mempunyai beberapa diakritik. Pengubahsuai 'konsonan' digunakan untuk mendapatkan konsonan tambahan, kebanyakannya daripada bahasa Arab, serupa dengan cth s > š dalam aksara Rumi.
Diakritik Penerangan ◌𞥄 'ā' panjang; boleh diletakkan di atas huruf 'a', yang menjadi 'ā' hanya mengambil diakritik yang berbeza daripada vokal lain, atau di atas konsonan, yang menjadikan huruf alif tidak ditulis sama sekali ◌𞥅 vokal panjang (untuk vokal kecuali alif) ◌𞥆 konsonan panjang (geminasi) ◌𞥇 hentian glotis, hamza (diletakkan di atas antara konsonan dan vokal berikutnya) ◌𞥈 pengubahsuai konsonan (lihat jadual di bawah) ◌𞥉 konsonan panjang terubahsuai ◌𞥊 titik (lihat jadual di bawah) 𞥋 Digunakan antara n dan konsonan lain untuk menunjukkan bahawa mereka membentuk konsonan prasengauan
Penggunaan pengubahsuai konsonan:
Hruf Adlam dengan pengubahsuai Huruf Arab yang sepadan 𞤧𞥈 ص 𞤣𞥈 ض 𞤼𞥈 ط𞤶𞥈 ظ𞤢𞥈 ع𞤺𞥈 غ𞤸𞥈 ه
Penggunaan titik untuk mewakili bunyi yang dipinjam daripada bahasa Arab:
Huruf Adlam dengan titik Huruf Arab yang sepadan𞤧𞥊 ث𞤶𞥊 ز
Penggunaan titik dengan huruf asli:
Huruf Adlam dengan titik Sebutan𞤫𞥊 e, berbanding dengan è atau ɛ; titik di atas𞤫𞥊𞥅 e panjang; titik di bawah dan pemanjang vokal di atas𞤮𞥊 o, berbanding dengan ɔ𞤮𞥊𞥅 o panjang, titik di bawah dan pemanjang vokal di atas

 Angka 
Berbeza dengan aksara Arab, angka Adlam menghala ke arah yang sama (kanan ke kiri) seperti huruf-hurufnya, seperti dalam aksara N'Ko.
Adlam Arab-India𞥐 0𞥑 1𞥒 2𞥓 3𞥔 4𞥕 5𞥖 6𞥗 7𞥘 8𞥙 9

 Tanda baca 
Tanda baca Adlam adalah seperti tanda baca Rumi Sepanyol kerana terdapat bentuk awal dan akhir tanda tanya dan tanda seru, yang diletakkan sebelum dan selepas klausa atau frasa yang dipersoalkan atau diseru.
Adlam Rumi . . ⹁ , : : ⁏ ; 𞥟 … 𞥟 ¿… ? 𞥞 … 𞥞 ¡… !
Tanda sempang digunakan untuk pemecahan perkataan, dan terdapat kedua-dua tanda kurungan dan kurungan berganda.

 Unikod 

Aksara Adlam telah ditambahkan pada Piawaian Unikod pada Jun 2016 dengan keluaran gubahan 9.0. Blok Unikod untuk aksara Adlam ialah U+1E900–U+1E95F:

 Rujukan 

 Bacaan lanjut 


Kategori:Skrip dengan kod empat huruf ISO 15924