Zhu Xi

Zhu Xi (; lahir 18 Oktober 1130 – meninggal 23 April 1200), yang dahulu dirumikan sebagai Chu Hsi, ialah seorang ahli falsafah, ahli sejarah, ahli politik, penyair, dan penulis kaligrafi dari Dinasti Song Selatan. Sebagai tokoh utama dalam perkembangan Neo-Konfusianisme, Zhu Xi memainkan peranan penting dalam membentuk asas intelektual China empayar kemudian. Beliau menekankan rasionaliti, menolak mistik dan pengalaman keagamaan, serta membina sistem falsafah yang luas. Ulasan dan kerja suntingannya yang meluas terhadap Empat Buku menjadi teks teras dalam peperiksaan awam diraja dari tahun 1313 hingga pemansuhannya pada 1905. Beliau mengembangkan metodologi falsafah yang ketat dikenali sebagai “penyelidikan terhadap benda” () dan menekankan meditasi sebagai amalan penting untuk pemupukan diri dari segi moral dan intelektual. Pemikirannya memberi pengaruh mendalam, menjadi ideologi rasmi negara China sejak Dinasti Yuan, lalu turut diambil di negara Asia Timur lain seperti Jepun, Korea, dan Vietnam. Di wilayah-wilayah tersebut, doktrin Neo-Konfusianisme beliau diinstitusikan melalui sistem pendidikan dan peperiksaan awam, sekali gus membentuk ideologi politik, hierarki sosial, dan nilai budaya selama berabad-abad.

 Kehidupan 
Keluarga Zhu Xi berasal dari Wuyuan di Huizhou (kini wilayah Jiangxi), tetapi beliau dilahirkan di Fujian, tempat bapanya berkhidmat sebagai sheriff daerah kecil. Pada tahun 1140, selepas bapanya dipaksa melepaskan jawatan kerana menentang dasar kerajaan yang mahu berdamai dengan bangsa Jurchen, Zhu Xi menerima bimbingan terus daripada bapanya di rumah. Banyak kisah menunjukkan beliau seorang kanak-kanak yang luar biasa cerdas: pada usia lima tahun, beliau bertanya apa yang ada di luar langit, dan pada usia lapan tahun sudah memahami maksud Klasik Ketaatan Anak (Xiaojing). Semasa remaja, beliau terinspirasi dengan hujah Mencius bahawa sesiapa sahaja berpotensi menjadi seorang bijaksana. Selepas kematian bapanya pada 1143, beliau berguru dengan rakan-rakan bapanya, iaitu Hu Xian, Liu Zihui, dan Liu Mianzhi. Pada 1148, ketika berusia 19 tahun, Zhu Xi lulus Peperiksaan awam diraja dan memperoleh gelaran sarjana berpersembahan (jinshi). Jawatan rasmi pertamanya ialah sebagai Penolong Pendaftar Daerah Tong’an () yang dipegang dari 1153 hingga 1156. Sejak 1153 juga beliau mula menuntut dengan Li Tong, seorang sarjana Neo-Konfusian yang mengikuti ajaran Cheng Hao dan Cheng Yi, lalu secara rasmi bergelar muridnya pada 1160.

Pada 1179, selepas tidak berkhidmat dalam jawatan rasmi sejak 1156, Zhu Xi dilantik sebagai Pentadbir Ketenteraan Nankang (), tempat beliau menghidupkan semula Akademi Gua Rusa Putih.Gardner, hlm. 3–6  Namun tiga tahun kemudian beliau diturunkan pangkat kerana mengkritik ketidakcekapan serta rasuah beberapa pegawai berpengaruh. Sepanjang hayatnya, beliau beberapa kali dilantik dan kemudian disingkirkan. Pada pemecatan terakhirnya, beliau dituduh dengan pelbagai kesalahan, bahkan ada petisyen menuntut beliau dihukum mati. Penentangan ini kebanyakannya dipimpin oleh Han Tuozhou, perdana menteri yang juga seteru politik Zhu Xi. Walaupun ajarannya dikecam hebat oleh golongan elit, hampir seribu orang berani hadir ke majlis pengebumiannya. Selepas kematian Han Tuozhou, pengganti Zhu iaitu Zhen Dexiu bersama Wei Liaoweng menjadikan cabang Neo-Konfusianisme Zhu sebagai falsafah dominan di istana Song.

Pada 1208, lapan tahun selepas kematiannya, Maharaja Ningzong dari Song memulihkan nama Zhu Xi dan mengurniakan gelaran anumerta Wen Gong (, bermaksud “Sarjana Budaya yang Terhormat”). Sekitar 1228, Maharaja Lizong dari Song pula mengangkatnya dengan gelaran bangsawan anumerta Duke Hui ().. Hui merujuk kepada Huizhou, tempat asal keluarganya di Anhui, kini wilayah Jiangxi. Pada 1241, sebuah tablet peringatan untuk Zhu Xi ditempatkan di Tokong Konfusius di Qufu, sekali gus mengangkatnya sebagai tokoh suci dalam Konfusianisme. Hari ini, Zhu Xi dihormati sebagai salah seorang daripada “Dua Belas Ahli Falsafah” dalam tradisi Konfusianisme. Sarjana moden dan masyarakat Cina sering merujuknya sebagai Zhu Wen Gong () menggantikan namanya.

 Ajaran 

 Empat Buku 
Pada zaman Dinasti Song, ajaran Zhu Xi dianggap tidak ortodoks. Berbeza dengan kebanyakan sarjana Neo-Konfusian lain yang menekankan I Ching, beliau memilih untuk mengangkat Empat Buku  iaitu Pembelajaran Hebat, Doktrin Jalan Tengah, Analek , dan Mencius  sebagai kurikulum teras untuk bakal pegawai sarjana. Bagi kesemua klasik ini, beliau menghasilkan ulasan panjang yang pada zamannya tidak banyak diiktiraf; namun kemudian diterima sebagai tafsiran rasmi. Empat Buku akhirnya dijadikan asas peperiksaan perkhidmatan awam sehingga tahun 1905, dan pendidikan klasik lazimnya bermula dengan ulasan Zhu Xi sebagai batu asas pemahaman.

Sumber pendekatan baharu Zhu Xi terhadap kurikulum Konfusian dapat dikesan dalam karya-karya Cheng bersaudara. Zhu Xi “menyusun semula ajaran Cheng bersaudara dan mengolahnya menjadi program falsafahnya sendiri,” dengan peralihan daripada “filologi kepada falsafah.”

 Li, Qi, dan Taici 
Zhu Xi berpegang bahawa semua benda lahir daripada gabungan dua aspek sejagat realiti: qi (, kadang diterjemah sebagai tenaga vital atau daya material) dan li (, prinsip rasional atau hukum). Sumber dan jumlah segala li ialah taici, iaitu Prinsip Tertinggi. Asal-usul qi pula tidak dihuraikan dengan jelas oleh Zhu Xi, menyebabkan ada sarjana menganggap beliau seorang monis metafizik manakala yang lain melihatnya sebagai dualis metafizik.

Menurut teorinya, setiap objek fizikal dan setiap manusia mempunyai li dan dengan itu terhubung secara metafizik dengan taici. Apa yang disebut sebagai jiwa, akal atau roh manusia difahami sebagai taici itu sendiri, iaitu prinsip penciptaan tertinggi, yang menzahirkan diri dalam diri seseorang.

Qi dan li berfungsi bersama dalam saling ketergantungan. Kedua-duanya hadir secara serentak pada semua makhluk di alam semesta. Gabungan ini dizahirkan dalam penciptaan benda berjasad. Apabila kegiatan mereka meningkat (cepat atau meluas), itulah tenaga dalam mod yang. Bila aktivitinya menurun (perlahan atau mengecil), ia merupakan tenaga dalam mod yin. Fasa yin dan yang sentiasa berinteraksi, silih berganti menguasai antara satu sama lain. Dalam proses pasang surut ini, getaran asas melahirkan apa yang dikenali sebagai lima unsur: api, air, kayu, logam dan tanah. Zhu Xi menegaskan bahawa li wujud lebih awal daripada langit dan bumi.Zhu Xi 1986, Zhuzi yulei, Beijing; Zhonghua Shuju, hlm. 1

Dalam kerangka li dan qi, sistem Zhu Xi mirip dengan idea Buddha tentang li (prinsip) dan shi (urusan atau hal), tetapi beliau dan pengikutnya menolak anggapan bahawa mereka meniru Buddhisme. Sebaliknya, mereka berpendapat konsep ini sudah pun terkandung dalam I Ching sejak dahulu.

Zhu Xi turut membincangkan bagaimana konsep Prinsip Tertinggi menurutnya selaras dengan ajaran asas Taoisme, tetapi taici versinya berbeza daripada pemahaman tentang Tao dalam Taoisme. Bagi Zhu Xi, taici ialah prinsip pembeza yang melahirkan sesuatu yang baharu, sedangkan Tao itu tenang dan sunyi, berperanan menyamaratakan segala hal sehingga tiada perbezaan. Beliau menekankan bahawa keharmonian sejati bukanlah statik atau kosong, sebaliknya dinamik, manakala Prinsip Tertinggi sentiasa berada dalam kegiatan penciptaan berterusan.

 Sifat manusia 
Zhu Xi menganggap Xunzi sebagai sesat kerana menyimpang daripada pandangan Mencius tentang kebaikan semula jadi manusia. Biarpun manusia berkelakuan tidak bermoral, prinsip tertinggi tetap bersifat baik. Punca tindakan jahat ialah qi. Menurut metafiziknya, segala sesuatu terdiri daripada li dan qi. Li ialah prinsip yang wujud dalam semua benda dan mengawal alam semesta. Setiap orang mempunyai li yang sempurna. Oleh itu, manusia seharusnya bertindak sepenuhnya menurut moral. Namun, kerana qi juga sebahagian daripada kewujudan, ia boleh menutupi sifat moral yang sempurna itu. Tugas asasi pemupukan akhlak ialah membersihkan qi. Jika qi jernih dan seimbang, manusia akan berkelakuan secara moral yang sempurna.

 Hati/akal 
Dalam bahasa Cina, “hati” dan “akal” diwakili dengan perkataan yang sama, xin (). Kejernihan akal dan kesucian hati dianggap ideal dalam falsafah Konfusian. Dalam puisi “Renungan Semasa Membaca – 1”, Zhu Xi mengumpamakan akal bagaikan cermin yang tertutup hingga digunakan, hanya memantulkan dunia sekeliling dengan kejernihan yang dijaga oleh aliran air, lambang kepada Tao. Istilah “satu inci persegi” yang disebut pada awal puisi ialah gelaran tradisi bagi akal.Red Pine, Poems of the Masters, Copper Canyon Press, 2003, hlm. 164.

 Ilmu dan tindakan 
Menurut epistemologi Zhu Xi, ilmu dan tindakan ialah dua aspek yang tidak dapat dipisahkan dalam kegiatan cerdas sebenar. Walaupun beliau membezakan keutamaan ilmu kerana tindakan bijak memerlukan pertimbangan awal, dan kepentingan tindakan kerana ia membawa kesan nyata, Zhu Xi menegaskan: “Ilmu dan tindakan sentiasa saling memerlukan. Ia umpama seseorang yang tidak boleh berjalan tanpa kaki walaupun ada mata, dan tidak boleh melihat tanpa mata walaupun ada kaki. Dari segi tertib, ilmu datang dahulu; dari segi kepentingan, tindakan lebih utama.”The Complete Works of Chu Hsi, seksyen 20 dalam 

 Penyelidikan benda dan peluasan ilmu 
Zhu Xi menekankan amalan menyelidik benda (). Perbahasan panjang timbul tentang bagaimana menyelidik dan apakah “benda” itu. Bagi beliau, benda ialah prinsip moral, manakala penyelidikan melibatkan perhatian terhadap segala hal dalam buku mahupun urusan kehidupanThe Complete Works of Chu Hsi, seksyen 26 dalam  kerana “prinsip moral tiada kesudahannya.”The Complete Works of Chu Hsi, seksyen 27 dalam 

 Kerohanian 
Zhu Xi percaya akan kewujudan roh, hantu, tilikan dan keberkatan.

 Meditasi 
Zhu Xi mengamalkan sejenis meditasi harian dipanggil jingzuo yang serupa tetapi tidak sama dengan amalan Buddha seperti dhyana atau chan ding (). Meditasinya tidak memerlukan pemberhentian segala pemikiran sebagaimana dalam sesetengah aliran Buddha, sebaliknya berbentuk renungan tenang yang membantu menyeimbangkan aspek-aspek peribadi dan membolehkan tumpuan serta penekunan.

Meditasi ini bersifat Konfusian kerana tujuannya berkaitan moral. Ia bertujuan menimbang rasa dan akal agar selaras dengan alam semesta. Zhu Xi percaya meditasi sebegini membawa manusia lebih dekat antara satu sama lain serta lebih harmoni.

 Pengajaran, pembelajaran, dan penubuhan akademi 
Zhu Xi menumpukan tenaganya pada pengajaran, dengan keyakinan bahawa pembelajaran ialah jalan tunggal menuju kebijaksanaan. Beliau ingin menjadikan usaha mencapai kebijaksanaan sesuatu yang boleh dicapai oleh semua lelaki.

Beliau menyesali teknologi percetakan baharu yang menyebabkan terlalu banyak buku diterbitkan. Menurutnya, keadaan ini membuatkan pelajar kurang menghargai buku kerana terlalu banyak bahan bacaan. Oleh itu, beliau cuba mentakrif semula cara pelajar harus belajar dan membaca. Malah, kerana kecewa dengan sekolah tempatan, beliau menubuhkan akademinya sendiri, iaitu Akademi Gua Rusa Putih, bagi mendidik pelajar dengan cara yang wajar.

 Pengaruh Taoisme dan Buddhisme 
Zhu Xi menulis tafsiran Konfusian rasmi terhadap beberapa konsep dalam Taoisme dan Buddhisme. Walaupun kelihatan mengambil sedikit idea daripada kedua-dua aliran pesaing itu, berbeza dengan sarjana Neo-Konfusian terdahulu beliau tetap berpegang ketat pada doktrin Konfusian tentang pemupukan moral aktif. Menurutnya, prinsip Buddha hanya mengaburi serta menyesatkan akal asal manusiaThe Complete Works of Chu Hsi, seksyen 147 dalam  dan merosakkan hubungan sesama manusia.The Complete Works of Chu Hsi, seksyen 138 dalam 

 Warisan 
Dari 1313 hingga 1905, ulasan Zhu Xi terhadap Empat Buku dijadikan asas peperiksaan perkhidmatan awam di China. Ajarannya terus mempengaruhi sarjana Neo-Konfusian seperti Wang Fuzhi, walaupun kemudian muncul penentang seperti Wang Yangming dengan aliran Sekolah Akal selepas dua setengah abad.

Falsafahnya bertahan sehingga Revolusi Intelektual 1917, dan kemudiannya Feng Youlan mentafsir semula konsep li, qi, dan taici ke dalam teori metafizik baharu.

Beliau juga berpengaruh di Jepun, dikenali sebagai  (, Sekolah Tuan Zhu), dan di Korea sebagai  (), di mana ia menjadi ortodoksi. Di Vietnam, pemikiran Konfusianisme juga dipengaruhi olehnya.

Majalah Life meletakkan Zhu Xi pada tangga ke-45 dalam senarai tokoh paling penting seribu tahun terakhir.

Keturunan Zhu Xi, seperti keluarga Konfusius dan sarjana ternama lain, memegang gelaran turun-temurun Wǔjīng Bóshì (五经博士), yang bermaksud Erudit atau Doktor Lima Klasik, dengan pangkat rasmi 8a dalam sistem birokrat Mandarin.

 Kaligrafi 
Sejak kecil, Zhu Xi mengikuti bapanya serta beberapa tokoh kaligrafi besar untuk berlatih menulis. Pada mulanya beliau meniru gaya Cao Cao, tetapi kemudian mengkhusus dalam tulisan biasa Zhong Yao dan tulisan separa cursif Yan Zhenqing. Manuskripnya yang tersisa di dunia kini terputus-putus dan kebanyakannya hilang. Tambahan pula, kemasyhurannya dalam falsafah begitu besar hingga bakatnya dalam kaligrafi kurang menonjol. Beliau mahir dalam tulisan separa cursif dan cursif penuh, khususnya aksara besar, tetapi kebanyakan karya yang ada kini berupa nota pendek dalam tulisan separa cursif, jarang sekali dalam bentuk aksara besar. Manuskrip asli beliau dikumpulkan di Muzium Nanjing, Muzium Istana Beijing, Muzium Wilayah Liaoning, Muzium Istana Taipei serta Muzium Negara Tokyo di Jepun. Ada juga karya dalam koleksi persendirian di China dan luar negara. Gulungan Pondok Beratap, salah satu karya agungnya dalam gaya cursif, kini berada dalam koleksi persendirian di luar negara.
Gulungan Pondok Beratap terdiri daripada tiga bahagian:

 Tajuk
 102 aksara tulisan cursif oleh Zhu Xi
 Catatan tambahan oleh Wen Tianxiang (1236–1283) dari Dinasti Song, Fang Xiaoru (1375–1402), Zhu Yunming (1460–1526), Tang Yin (1470–1523) dan Hai Rui (1514–1587) dari Dinasti Ming.

 Gaya kaligrafi 
Kaligrafi Zhu Xi dipuji kerana mewarisi gaya Dinasti Han dan Wei. Beliau mahir dalam penggunaan hujung berpusat, dengan goresan berus yang licin dan bulat, mantap namun mengalir tanpa kesan berlebih-lebihan. Tulisan tangannya memiliki keseimbangan dan keindahan dalam binaan dengan tenaga berterusan. Tanpa dibuat-buat, aksaranya seimbang, semula jadi dan unik. Sebagai tokoh besar falsafah Konfusian, jelas ilmunya meresap ke dalam tulisannya dengan mengekalkan piawaian tradisi. Beliau menegaskan bahawa walaupun peraturan perlu dipatuhi dalam setiap aksara, tetap ada ruang untuk kelonggaran, kepelbagaian dan sifat semula jadi. Dengan kata lain, kaligrafi harus mematuhi aturan tetapi tidak terikat ketat agar dapat menzahirkan sifat asli. Tidak hairanlah kaligrafinya dihargai sepanjang zaman oleh tokoh-tokoh besar seperti:

Tao Chung Yi (sekitar 1329–1412) dari Dinasti Ming:Walaupun Tuan Zhu mewarisi ajaran ortodoks dan menyebarkannya ke alam para sarjana, beliau juga mahir dalam tulisan separa cursif dan cursif penuh, khususnya pada aksara besar. Setiap goresan berusnya mantap dan anggun. Meskipun manuskripnya terputus-putus atau berselerak, orang ramai tetap memburunya dan menghargainya.Wang Sai Ching (1526–1590) dari Dinasti Ming:Goresan berus dalam kaligrafinya pantas tanpa dibuat-buat, namun setiap titik dan sapuannya tetap menepati aturan seni kaligrafi.Wen Tianxiang dari Dinasti Song dalam catatan tambahannya untuk Gulungan Pondok Beratap karya Zhu Xi:Orang dahulu berkata bahawa dalam kaligrafi Yan Zhenqing terkandung tulang seorang pembesar setia. Melihat goresan berus Zhu Xi, aku benar-benar yakin akan kebenaran pendapat itu.Zhu Yunming dari Dinasti Ming dalam catatan tambahannya untuk Gulungan Pondok Beratap karya Zhu Xi:Tuan Zhu seorang tokoh setia, berilmu dan sarjana agung sepanjang zaman. Beliau cemerlang dalam kaligrafi walaupun tidak banyak menulis sepanjang hidupnya, sebab itu karyanya jarang kelihatan pada zaman kemudian. Gulungan ini pernah lama disimpan oleh Wong Sze Ma, dan baru-baru ini muncul semula ke khalayak. Aku pernah melihatnya sekali, dan meskipun menyesal kerana tidak menelitinya dengan mendalam ketika itu, kini di bilik kajian sahabatku aku bernasib baik dapat melihatnya lagi. Ini membuktikan aku ditakdirkan untuk menyaksikan manuskrip Tuan Zhu. Maka aku tuliskan kata pengantar ini sebagai tanda niatku.Hai Rui dari Dinasti Ming dalam catatan tambahannya untuk Gulungan Pondok Beratap karya Zhu Xi:Tulisan ini memikat, halus, anggun dan luar biasa. Sesungguhnya karya kaligrafi sebegini ialah keajaiban alam.

Rujukan

Kategori:Ahli falsafah