Formasi Semanggol

Formasi Semanggol ialah sejenis formasi batuan yang berusia Perm hingga Trias Akhir yang terdapat di Semananjung Malaysia.

 Asal-usul Nama 
Nama Semanggol diperkenalkan oleh J.B Alexander (1959) bersempena nama Gunung Semanggol di daerah Kerian, Perak di mana formasi batuan ini mula-mula ditemui tersingkapAlexander, J.B., 1959. Pre-Tertiary stratigraphic succession in Malaya. Nature, Lond. 183:230-231..

 Taburan 
Formasi Semanggol mula-mula terbentuk sebagai sebuah kawasan lembangan yang luas tetapi dipisahkan kepada 3 kawasan pada masa kini oleh sesar-sesar rengkuh akibat pergerakan tektonik Burton, C.K., 1973. Mesozoic. In Gobbett D.J. and Hutchison, C.S. (eds.) Geology of the Malay Peninsula, Wiley Interscience, pp. 97-141. Ibrahim Abdullah, Basir Jasin, Ahmad Jantan, Abdul Rahim Samsudin and Uyop Said, 1989. The Semanggol Formation: post Semanggol structures and their significance to regional geology. Warta Geologi 15(1):28-29. (abstract). iaitu:

 Utara Kedah: Sekitar kawasan Durian Burung, Padang Sanai, Kuala Nerang, Pedu, Pokok Sena dan Naka dalam daerah Padang Terap
 Selatan Kedah: Sekitar kawasan Kuala Ketil dan Tawar di daerah Baling dan Padang Meha, Karangan dan Sungai Kob di daerah Kulim
 Utara Perak: Sekitar kawasan Terap dan Serdang di selatan Kedah dan Bukit Merah hingga Gunung Semanggol

 Komposisi Batuan 
Pada awalnya, Formasi Semanggol dikelaskan kepada 3 ahli iaitu ahli rijang, ahli berirama dan ahli konglomerat .  

Teoh (1992) menaiktaraf ahli-ahli ini kepada unit-unit Teoh, L. H., 1992. Geology and mineral resources of the Sungai Tiang area, Kedah Darulaman. Geological Survey of Malaysia, Map report 5, pp. 1-93.. Ketiga-tiga unit batuan ini wujud secara lateral dan bersentuhan secara saling menjari antara satu sama lain berbanding terbentuk secara berturutan Ahmad Jantan, Basir Jasin, Ibrahim Abdullah, Uyop Said, and Abdul Rahim Samsudin, 1989 The Semanggol Formation - lithology, facies association and distribution, and probable basin setting. Warta Geologi 15(1). 28 (abstract).. 
+Ahli Batuan Unit Batuan Sekitaran Pengendapan TaburanAhli rijangUnit rijangLembanganUtara Kedah, Selatan KedahAhli beriramaUnit beriramaKipas submarin distalUtara Kedah, Selatan Kedah, Utara PerakAhli konglomeratUnit konglomeratKipas submarin proksimalUtara Kedah, Utara Perak

 Usia Perm 
Ahli rijang hanya tersingkap di kawasan Utara Kedah dan Selatan Kedah. Ahli rijang di Bukit Larek, kawasan Utara Kedah wujud di antara 6 fasies yang ditemui secara urutan menaik iaitu Basir Jasin, 1997. Permo-Triassic radiolaria from the Semanggol  Formation, northwest Peninsular Malaysia. J. Asian Earth Sc. 15(1):43-53.:

 Batu lumpur hitam berlaminasi
 Selang lapis batu pasir dan batu lumpur
 Syal bersilika dan batu lumpur
 Selang lapis syal bersilika dan rijang
 Batu lumpur bertuf
 Selang lapis rijang dan syal bersilika

Fosil Radiolaria berusia Perm Awal hanya dapat ditemui dalam fasies syal bersilika .

Di Bukit Kukus, kawasan Selatan Kedah menunjukkan 7 fasies batuan termasuk rijang iaitu Basir Jasin and Zaiton Harun, 2007. Stratigraphy and sedimentology of the chert unit of the Semanggol Formation. Geological Society of Malaysia, Bulletin 53, June 2007, pp.103-109:

 Batu lumpur hitam berlaminasi
 Selang lapis batu pasir dan batu lumpur
 Selang lapis batu pasir bertuf dan tuf dengan lapisan parakonglomerat
 Selang lapis batu pasir bertuf, syal bersilika dan rijang
 Rijang berlapis
 Batu lumpur bertuf
 Selang lapis rijang dan batu lumpur bersilika

 Usia Trias 
Batuan Formasi Semanggol yang terbentuk dalam usia Trias dikelaskan kepada 3 ahli iaitu ahli bawah, ahli tengah dan ahli atasHassan Baioumy and Yuniarti Ulfa, 2016. Facies analysis of the Semanggol Formation, South Kedah, Malaysia: A possible Permian–Triassic boundary section. Arab J Geosci (2016) 9: 530.. 

 Ahli Bawah: Terdiri daripada batu lumpur dan rijang berlapis.
 Ahli Tengah: Terdiri daripada batu pasir dan batu lumpur berlapisan irama.
 Ahli Atas: Terdiri daripada batu pasir - batu lodak - batu lumpur.

 Usia dan Fosil 
Burton (1988) mula mengelaskan Formasi Semanggol dalam usia Trias berdasarkan penemuan fosil Daonella sp (usia Ladinian) dan Posidonia sp. dan Halobia sp. (usia Carnian)Burton, C. K. (1988). The Geology and Mineral Resources of the Bedung Area, Kedah, West Malaysia. Geological Survey Map Bulletin, 7, 40-54..

Foo (1990) merekodkan kewujudan fosil-fosil Daonella sp. dan Serpulites sp. dalam batuan syalFoo, K. Y. (1990). Geology and Mineral Resources of the Taiping-Kuala Kangsar Area, Perak Darul Ridzuan. Geological Survey Malaysia Map Report, 1, 13-36..

Formasi Semanggol kemudian dikelaskan sebagai berusia antara Trias Tengah hingga Trias Akhir berdasarkan kewujudan fosil-fosil Halobia, Posidonia, Daonella dan Ammonid dalam fasies berirama.

Penemuan fosil Radiolaria dalam fasies rijang membuktikan Formasi Semanggol mula termendap seawal usia Perm  Basir Jasin, 1996. Discovery of Early Permian Radiolaria from the Semanggol Formation, northwest Peninsular Malaysia. Warta Geologi 22(4):283-287..
+
Zon radiolaria dalam Formasi SemanggolZon RadiolariaTaburanUsiaPseudoalbaillella scalprata rhombothoracataBukit Kukus, KedahLapisan rijang nipis dalam fasies batu pasir bertufPermSakmarian (lewat Perm Awal)Follicucullus monacanthusFasies syal bersilikaWordian (Perm Tengah)Follicucullus porrectusFasies rijangCapitanian - Wuchapingian
(lewat Perm Tengah hingga awal Perm Akhir)Neoalbaillella ornithoformisFasies rijang berlapis -Neoalbaillella optimaBahagian bawah dalam fasies selang lapis rijang dan batu lumpur bersilikaPerm AkhirEntactinosphaera chiakensis -TriasSpathian akhirTriassocampe coronataKuala Nerang, Kedah SPILLER, F.C.P. 2002 Radiolarian Biostratigraphy of Peninsular Malaysia and Implication for Regional Palaeotectoniss and Palaeogeography. Palaeontographica Abt. A, 226 (1-3), 1-91.  -Anisian tengahTriassocampe deweveriBukit Tembaga, Pokok Pauh dan Merbau Pulas, KedahBASIR JASIN. 1994. Middle Triassic radiolaria from the Semaggol Formation, northwest Peninsular Malaysia. Warta Geologi, 20(4), 279-283.  -Anisian akhirOertlispongus inaequispinosusBukut Kukus, KedahBasir Jasin, Zaiton Harun and Uyop Said, 2005. Triassic Radiolarian Biostratigraphy of the Semanggol Formation, south Kedah, Peninsular Malaysia. Geological Society of Malaysia Bulletin 51:p.31-39 -Ladinian awal

 Sekitaran Pengendapan 
Unit rijang telah mengalami pengendapan dalam sekitaran lautan dalam yang terbuka di bawah variasi keadaan seperti arus lautan yang lemah, anoksia, arus keruh dan pengaruh bahan volkanik .

 Rujukan 

Kategori:Geologi Malaysia
Kategori:Geologi Semenanjung Malaysia