Formaldehid

Formaldehid (atau formalin) ialah sejenis sebatian organik semula jadi dengan formula CH2O (H-CHO). Ia merupakan aldehid (R-CHO) paling mudah, yang juga dikenali dengan nama sistematiknya metanal. Nama biasa bahan ini datangnya dari persamaan ciri dan perkaitannya dengan asid formik.

Formaldehid bahan pelopor penting kepada banyak bahan dan sebatian kimia yang lain. Pada tahun 1996, kapasiti pengeluaran formaldehid telah dianggarkan sebanyak 8.7 juta tan setiap tahun.Günther Reuss, Walter Disteldorf, Armin Otto Gamer, Albrecht Hilt "Formaldehyde" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2002, Wiley-VCH, Weinheim.  Ia digunakan dalam pengeluaran resin tahap industri, contohnya dalam pembuatan papan partikal dan cat lapisan.

Sebatian ini boleh mendatangkan bahaya yang ketara kepada manusia apabila dipertimbangkan penggunaannya yang meluas, serta sifatnya yang toksik dan mudah meruap.  Pada tahun 2011, Rancangan Toksikologi Negara Amerika Syarikat menggambarkan formaldehid sebagai "bahan karsinogen manusia yang diketahui".

 Penemuan dan pengeluaran 

 Sejarah 
Formaldehid pertama kalinya dilaporkan pada tahun 1859 oleh ahli kimia Rusia bernama Aleksandr Butlerov (1828-86).A. Butlerow (1859) "Ueber einige Derivate des Jodmethylens" (Dalam sebahagian bahan terbitan metilena iodida), Annalen der Chemie und Pharmacie, vol . 111, muka surat 242–252. Dalam laporan ini, Butlerov menamakan formaldehid yang ditemuinya sebagai "Dioxymethylen" (dioksimetilena atau metilena dioksida) [m.s 247] berdasarkan formula empiriknya (C4H4O4) yang kemudiannya didapati salah. Penemuan Butlerov ini kemudiannya disahkan oleh August Wilhelm von Hofmann dari Jerman pada 1869.In 1867, A. W. Hofmann pertama kalinya mengumumkan kepada Akademi Sains Diraja Prusia mengenai penghasilan formaldehid by dengan mengalirkan wap metanol di udara melalui wayar platinum yang panas. Lihat: A. W. Hofmann (14 Oktober 1867) "Zur Kenntnis des Methylaldehyds" ([Sumbangan] kepada pengetahuan kita terhadap metilaldehid), Monatsbericht der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin (Laporan Bulanan Akademi Sains Diraja Prusia di Berlin), jld. 8, m.s 665–669. Dicetak semula oleh:
A.W. Hofmann, (1868) "Zur Kenntnis des Methylaldehyds", Annalen der Chemie und Pharmacie (Catatan Tahunan Kimia dan Farmasi), jld. 145, no. 3, m.s 357–361.
A.W. Hofmann (1868) "Zur Kenntnis des Methylaldehyds", Journal für praktische Chemie (Makalah Kimia Amali), jld. 103, no. 1, m.s 246–250.
Namun, Hofmann tidak menentukan formula empirik formaldehid yang betul sehingga pada tahun 1869. Lihat: A.W. Hofmann, (5 April 1869) "Beiträge zur Kenntnis des Methylaldehyds", Monatsbericht der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, jld. ?, m.s 362–372. Dicetak semula dalan:

A.W. Hofmann (1869) "Beiträge zur Kenntnis des Methylaldehyds," Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft (Laporan Persatuan Kimia Jerman), jld. 2, m.s 152–159.

 Industri 
Formaldehid dihasilkan pada tahap industri melalui pengoksidaan berpemangkin metanol. Pemangkin yang paling biasa digunakan dalam proses ini ialah argentum ataupun campuran ferum dan sebatian oksida molibdenum atau vanadium. Dalam proses formoks, di mana metanol dan oksigen bertindak balas pada suhu sekitar 250-400 °C dalam kehadiran oksida besi dalam kombinasi dengan molibdenum dan/atau vanadium untuk menghasilkan formaldehid menurut persamaan kimia:
 2 CH3OH + O2  →  2 CH2O + 2 H2O
Pemangkin argentum biasanya berkesan pada suhu yang tinggi iaitu kira-kira 650 °C. Dua tindak balas kimia pada masa yang sama menghasilkan formaldehid: persamaan yang ditunjukkan di atas dan tindak balas pendehidrogenan:
 CH3OH → CH2O + H2
Pada dasarnya, formaldehid boleh dihasilkan oleh pengoksidaan metana, namun ia tidak menguntungkan kerana metanol lebih mudah dioksidakan berbanding metana.

 Kegunaan 
Larutan akueus formaldehid berguna kerana kebolehannya membunuh kebanyakan bakteria dan fungi (sehingga ke spora-sporanya). Larutan sebegini dipakai secara dalam ubatan untuk mengeringkan kulit, misalnya dalam merawat ketuat. 

Apabila formaldehid dirawat dengan fenol, urea atau melamin, ia menghasilkan resin-resin terbitannya yang tersendiri. Polimer ini merupakan bahan pelekat tetap yang biasa digunakan dalam pemasangan papan lapis dan permaidani.

Bahan-bahan berasaskan formaldehid penting dalam industri automobil melalui pembuatan komponen untuk sistem gear, sistem elektrik, blok silinder, panel pintu, gandar-gandar dan kasut brek.

Kilang-kilang tekstil menggunakan resin berasaskan formaldehid sebagai bahan pengemas (finisher) untuk menjadikan fabrik yang terhasil tidak mudah mengedut.

 Rujukan 

Kategori:Keselamatan dan kesihatan pekerjaan