Temenggung Johor

Temenggung Johor (), atau gelaran penuhnya Dato' Temenggung Seri Maharaja Johor, ialah jawatan warisan dan pembesar utama Kesultanan Johor Lama serta salah seorang ahli Majlis Orang Kaya yang ditubuhkan oleh Sultan Johor ke-7, Sultan Abdul Jalil Shah III. Temenggung Johor diberikan tugas untuk mengawal keselamatan Sultan Johor dan menjaga keamanan negeri serta berkuasa mengawasi segala teluk rantau jajahan takluk Kesultanan Johor Lama.

Pada tahun 1806, Temenggung Tun Abdul Rahman telah ditabalkan sebagai Temenggung Johor oleh Sultan Johor ke-15, Sultan Mahmud Riayat Shah III di Istana Lingga. Beliau telah dikurniakan negeri Johor dan pulau Singapura serta pulau-pulau di sekitarnya oleh baginda untuk dijadikan sebagai kawasan pegangan beliau. Oleh sebab itu, Temenggung Johor boleh dianggap sebagai wakil pemerintah Kesultanan Johor Lama yang memerintah negeri Johor dan pulau Singapura serta pulau-pulau di sekitarnya. Keadaan ini sama seperti Bendahara Johor yang dikurniakan negeri Pahang lalu menjadi Raja Bendahara Pahang, Yang Dipertuan Muda Riau yang dikurniakan Kepulauan Riau dan Raja Temenggung Muar yang dikurniakan Muar. Keadaan ini juga boleh dibuktikan melalui Perjanjian 6 Februari 1819 di mana Temenggung Tun Abdul Rahman dirujuk sebagai "yang memerintah Singapura serta daerahnya" atau "Chief of Singapore and its Dependencies" dalam bahasa Inggeris.

Apabila Kesultanan Johor Lama berakhir pada tahun 1830 melalui Perjanjian 29 Oktober 1830 yang menguatkuasakan Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 di Alam Melayu, negeri Johor dan negeri Pahang tidak lagi berada di bawah kekuasaan Kesultanan Johor Lama yang telah menjadi Kesultanan Riau-Lingga pada ketika itu. Secara tidak langsung, Temenggung Johor telah menjadi pentadbir utama Johor dan beliau kekal mentadbir negeri Johor yang merupakan kawasan pegangan beliau. Tetapi, sama seperti Bendahara Johor, Temenggung Johor kekal bertuankan Sultan Riau-Lingga yang masih dianggap sebagai Sultan Johor yang sah oleh para pembesar Melayu di negeri Johor dan negeri Pahang. Namun, negeri Johor tidak lagi bertuankan Sultan Riau-Lingga apabila Temenggung Johor pada ketika itu, Temenggung Tun Daeng Ibrahim secara rasmi menjadi Pemerintah Johor melalui Perjanjian Setia 1855. Temenggung Tun Daeng Ibrahim kemudian telah menandatangani Perjanjian Pahang-Johor 1861 dengan Raja Bendahara Pahang pada ketika itu, Bendahara Tun Mutahir untuk mengabsahkan kedudukannya sebagai Pemerintah Johor di sisi adat-istiadat Melayu. Tetapi kedua-dua perjanjian tersebut tidak menjadikan Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai Sultan Johor dan beliau kekal sebagai Temenggung Johor.

Jawatan Temenggung Johor tidak lagi wujud pada tahun 1868 apabila Temenggung Johor terakhir, Temenggung Tun Abu Bakar telah ditabalkan sebagai Maharaja Johor dengan gelaran Maharaja Abu Bakar oleh sejarawan Bugis yang juga penasihat Yang Dipertuan Muda Riau, Raja Ali Haji. Maharaja Abu Bakar kemudian telah memperoleh persetujuan daripada British di Singapura berkenaan permintaannya untuk menggunakan gelaran Maharaja.

Berikut merupakan senarai Temenggung Johor:(Senarai ini tidak lengkap kerana walaupun terdapat Temenggung Johor sebelum tahun 1757, tidak banyak catatan yang ditemui tentang mereka)
Kesultanan Johor Lama (1528–1830)

Sebelum tahun 1757
(Maklumat dalam senarai ini tidak lengkap dan mungkin tidak tepat)
 Nama Tempoh pemerintahan Tarikh keputeraan dan kemangkatan Sultan Johor NotaTun Abdullah? – 1708? – 12 September 1716Sultan Abdul Jalil Riayat Shah IVTun Muhammad Kamil (Mukamil)? – 12 September 1716? – 12 September 1716Sultan Abdul Jalil Riayat Shah IVTun Abdul Jamal1719 – 1721(kira-kira 2 tahun)? – ?Sultan Abdul Jalil Rahmat ShahTun Abbas1721 – 1722(kira-kira 1 tahun)1698 – 1736(sekitar umur 38 tahun)Sultan Abdul Jalil Rahmat ShahTun Muhammad Tahir (Mutahir)4 Oktober 1722 – 1747(kira-kira 25 tahun)? – 1757Sultan Sulaiman Badrul Alam ShahTun Abdul Majid1747 – 1757(kira-kira 10 tahun)1718 – 1802(sekitar umur 84 tahun)Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah

Dari tahun 1757 hingga tahun 1830
 Nama Tempoh pemerintahan Tarikh keputeraan dan kemangkatan Sultan Johor NotaTun Abdul Jamal1757 – 1802(kira-kira 45 tahun)? – 1802Tun Abdul Hamid1802 – 1803(kira-kira 1 tahun)? – 1803Sultan Mahmud Riayat Shah IIITun Engku Muda Muhammad(Temenggung de facto Johor)1803 – 1806(kira-kira 3 tahun)? – 1806Sultan Mahmud Riayat Shah IIITun Abdul Rahman(Pentadbir utama Johor-Singapura)1806 – 8 Disember 1825(kira-kira 19 tahun)1755 – 8 Disember 1825(sekitar umur 70 tahun)Tun Haji Abdullah(Temenggung de facto Johor)(Pentadbir utama Johor)8 Disember 1825 – 19 Ogos 1841()1808 – 1876(sekitar umur 68 tahun)Sultan Abdul Rahman Muazzam ShahKesultanan Johor Lama berakhir pada tahun 1830 selepas Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 dikuatkuasakan di Alam Melayu melalui Perjanjian 29 Oktober 1830 lalu wujudnya Kesultanan Riau-Lingga manakala Johor dan Pahang menjadi negeri bebas

Johor bertuankan Sultan Riau-Lingga (1830–1855)

 Nama Tempoh pemerintahan Tarikh keputeraan dan kemangkatan Sultan Riau-Lingga NotaTun Haji Abdullah(Temenggung de facto Johor)(Pentadbir utama Johor)8 Disember 1825 – 19 Ogos 1841()1808 – 1876(sekitar umur 68 tahun)Tun Daeng Ibrahim(Pentadbir utama Johor)19 Ogos 1841 – 31 Januari 1862()8 Disember 1810 – 31 Januari 1862(umur )Sultan Mahmud IV Muzaffar ShahJohor tidak lagi bertuankan Sultan Mahmud IV Muzaffar Shah apabila Perjanjian Setia 1855 secara rasmi mengiktiraf kedudukan baru Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai Pemerintah Johor lalu bermulanya era Johor moden

Kerajaan Temenggung Johor (1855–1868)

 Potret Nama Tempoh pemerintahan Tarikh keputeraan dan kemangkatan Ibu negeri dan pusat pemerintahan Nota100pxTun Daeng Ibrahim(Pemerintah Johor)19 Ogos 1841 – 31 Januari 1862()8 Disember 1810 – 31 Januari 1862(umur )100pxTun Abu Bakar(Pemerintah Johor)31 Januari 1862 – 30 Jun 1868()3 Februari 1833 – 4 Jun 1895(umur )Johor BahruTemenggung Tun Abu Bakar mengisytiharkan penggunaan gelaran Maharaja lalu jawatan Temenggung tidak lagi wujud dan Kerajaan Temenggung Johor bertukar kepada Kerajaan Maharaja Johor

 Garis masa (bermula pada tahun 1757) 

Maharaja Johor

Maharaja Johor () ialah jawatan warisan dan raja pemerintah negeri Johor dari tahun 1868 hingga tahun 1886. Idea untuk menggunakan gelaran baru mula timbul ketika Temenggung Tun Abu Bakar melawat negara India dan Eropah pada tahun 1866. Dalam lawatan tersebut, baginda menyedari bahawa gelaran Temenggung tidak terkenal di dunia Eropah berbanding gelaran Maharaja yang digunakan oleh raja-raja di India. Ini menyebabkan Temenggung Tun Abu Bakar ingin menggunakan gelaran baru yang lebih dikenali.Dang Ku Puteri (9 Mac 2018), Sejarah Awal Kesultanan Johor Moden, The Patriots Asia, Diambil daripada https://thepatriots.asia/sejarah-awal-kesultanan-johor-moden/ Pada 18 April 1868, Temenggung Tun Abu Bakar menghantar satu rombongan yang diketuai oleh sepupunya, Ungku Haji Muhammad ibni Tun Haji Abdullah ke Riau untuk berjumpa dengan Raja Ali Haji yang merupakan seorang sejarawan Bugis dan penasihat Yang Dipertuan Muda Riau.R.O. Winstedt (2020), A History of Johore (1365-1895): Re-edited version, halaman 171Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 367

Dalam pertemuan mereka, antara perkara yang dibincangkan ialah kelayakan Temenggung Tun Abu Bakar untuk menjadi Pemerintah Johor yang sah dan berdaulat.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 367-368 Raja Ali Haji bersetuju dengan permintaan Temenggung Tun Abu Bakar untuk menukar gelarannya selepas beliau mengkaji salasilah Temenggung Tun Abu Bakar dan berpuas hati bahawa Temenggung Johor mempunyai kuasa sebenar ke atas urusan pemerintahan Johor dan Temenggung Tun Abu Bakar berketurunan Sultan Johor ke-10, Sultan Abdul Jalil Riayat Shah IV.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 368 Tetapi Raja Ali Haji berkata bahawa gelaran baru yang akan digunakan oleh Temenggung Tun Abu Bakar itu bukanlah gelaran Sultan atau Yang Dipertuan Johor atau Yang Dipertuan Muda.Dang Ku Puteri (9 Mac 2018), Sejarah Awal Kesultanan Johor Moden, The Patriots Asia, Diambil daripada https://thepatriots.asia/sejarah-awal-kesultanan-johor-moden/

Pada 7 Mei 1868, Raja Ali Haji mengetuai satu rombongan ke Teluk Belanga, Singapura untuk menabalkan Temenggung Tun Abu Bakar sebagai Maharaja Johor dengan gelaran Maharaja Abu Bakar.R.O. Winstedt (2020), A History of Johore (1365-1895): Re-edited version, halaman 172Dang Ku Puteri (9 Mac 2018), Sejarah Awal Kesultanan Johor Moden, The Patriots Asia, Diambil daripada https://thepatriots.asia/sejarah-awal-kesultanan-johor-moden/ Pada 30 Jun 1868, Maharaja Abu Bakar memperoleh persetujuan daripada British di Singapura berkenaan permintaannya untuk menggunakan gelaran Maharaja.R.O. Winstedt (2020), A History of Johore (1365-1895): Re-edited version, halaman 172Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 275

Maharaja Abu Bakar merupakan satu-satunya Pemerintah Johor yang menggunakan gelaran Maharaja dalam sejarah negeri Johor. Penggunaan gelaran tersebut hanya berlangsung selama kira-kira 18 tahun.

Kerajaan Maharaja Johor (1868–1886)
 Potret Nama Tempoh pemerintahan Tarikh keputeraan dan kemangkatan Ibu negeri dan pusat pemerintahan Nota100pxMaharaja Abu Bakar(Tun Abu Bakar)30 Jun 1868 – 13 Februari 1886()3 Februari 1833 – 4 Jun 1895(umur )Johor BahruMaharaja Abu Bakar mengisytiharkan penggunaan gelaran Sultan lalu jawatan Maharaja tidak lagi wujud dan Kerajaan Maharaja Johor bertukar kepada Kesultanan Johor Moden

Sultan Johor

Sultan Johor () ialah jawatan warisan dan raja pemerintah negeri Johor sejak tahun 1886. Jawatan ini pernah digunakan oleh Sultan Johor daripada Kesultanan Johor Lama yang pernah wujud dari tahun 1528 hingga tahun 1830. Jawatan ini juga pernah digunakan oleh Sultan Hussein Muhammad Shah dan anakandanya, Sultan Ali Iskandar Shah walaupun pada hakikatnya mereka tidak mempunyai kuasa politik di negeri Johor.

Idea untuk menggunakan gelaran Sultan mula timbul pada tahun 1885 di mana Maharaja Abu Bakar membuat keputusan untuk berangkat ke England setelah mendengar khabar angin bahawa British di Singapura ingin meletakkan seorang Residen British di Johor.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 298-299 Pada 11 Disember 1885, Perjanjian Inggeris-Johor 1885 antara Maharaja Johor, Maharaja Abu Bakar mewakili kerajaan Johor dan Setiausaha Tanah Jajahan British, Sir Frederick Arthur Stanley mewakili kerajaan British ditandatangani di Pejabat Tanah Jajahan British di London.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 302 Dalam perjanjian ini, British mengiktiraf Maharaja Abu Bakar sebagai Sultan Johor yang bergelar Sultan Abu Bakar.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 304

Pada 13 Februari 1886, Menteri Besar Johor, Dato' Jaafar bin Haji Muhammad telah mengisytiharkan penggunaan gelaran Sultan oleh Sultan Abu Bakar ke seluruh negeri Johor.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 305 Pada 14 April 1895, Sultan Abu Bakar telah mengadakan istiadat menandatangani dan mengisytiharkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor di Johor Bahru, Johor.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 313-314 Johor telah menjadi negeri Melayu pertama yang mempunyai Undang-Undang Tubuh Kerajaan dan mengamalkan sistem raja berperlembagaan. Sultan Abu Bakar telah melakukan banyak pembaharuan dan pemodenan dalam sistem pentadbiran negeri Johor untuk memajukan Johor dan mengelakkan campur tangan British dalam hal-ehwal pentadbiran Johor.

Untuk membezakan antara Sultan Johor dari tahun 1528 hingga tahun 1830 dengan Sultan Johor sejak tahun 1886, istilah "Sultan Johor Moden" digunakan untuk merujuk kepada Sultan Johor sejak tahun 1886. Hal ini demikian kerana Kesultanan Johor Moden bukan kesinambungan langsung atau penerus Kesultanan Johor Lama. Perkara ini boleh dibuktikan apabila Sultan Johor ke-16, Sultan Abdul Rahman Muazzam Shah telah ditabalkan secara rasmi sebagai Sultan Johor bersama alat kebesaran diraja pada bulan November 1823 lalu menjadikan baginda sebagai Sultan Johor yang sah. Dengan penobatan baginda, Bendahara Johor yang juga Raja Bendahara Pahang ke-4, Bendahara Tun Ali dan para pembesar Melayu yang lain telah membuat keputusan untuk bertuankan baginda.

Walaupun Sultan Abdul Rahman Muazzam Shah kemudian menjadi Sultan Riau-Lingga melalui Perjanjian 29 Oktober 1830 yang menguatkuasakan Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 di Alam Melayu, baginda dan waris-warisnya (Sultan Muhammad II Muazzam Shah dan Sultan Mahmud IV Muzaffar Shah) masih diiktiraf sebagai Sultan Johor yang sah dan kekal dipertuankan oleh Bendahara Tun Ali dan anakandanya yang juga Raja Bendahara Pahang ke-5, Bendahara Tun Mutahir serta para pembesar Melayu di Johor dan Pahang. Oleh sebab itu, Kesultanan Riau-Lingga merupakan kesinambungan langsung atau penerus Kesultanan Johor Lama yang sebenar.

 Lihat juga 
 Daeng dan Andi - Gelaran Bangsawan Bugis
 Kesultanan Melaka
 Kesultanan Johor Lama
 Kesultanan Riau-Lingga
 Johor
 Persekutuan Tanah Melayu
 Malaysia
 Sejarah Johor Moden
 Sejarah Singapura
 Sultan Johor
 Sultan Riau-Lingga
 Perjanjian 29 Oktober 1830
 Perjanjian Setia 1855
 Perjanjian Pahang-Johor 1861

Nota kaki

Kategori:Johor
Kategori:Sejarah
Kategori:Sejarah Malaysia
Kategori:Sultan Johor