Bahasa Yunani Pontus

Bahasa Yunani Pontos (Ποντιακά, rumi: Pontiaka; juga Ρωμαίικα, rumi: Rhomaiika,  atau Romeika) ialah sebuah dialek bahasa Yunani yang dituturkan di wilayah Pontos pesisir selatan Laut Hitam di timur laut Anatolia serta wilayah Turki Timur dan Kaukasus. Ia dialek Yunani yang terancam, dituturkan oleh kaum Pontos kira-kira 778,000 orang di seluruh dunia.

Seperti hampir semua dialek Yunani yang dituturkan hari ini, dialek Pontos mempunyai susur galur daripada Koine Yunani berasaskan dialek Attika–Ionia dan kemudian berkembang menjadi Yunani Byzantium pada Zaman Pertengahan. Selepas terasing dari seluruh dunia Yunani kerana muka bumi, bahasa Yunani Pontos terus berkembang secara berasingan bersama-sama dialek-dialek Yunani Anatolia yang lain, seperti Yunani Kapadokia, dari abad ke-11 dan seterusnya. Akibatnya, loghat Pontos sukar difahami berbanding loghat-loghat mendekati bahasa Yunani Demotik baku yang dituturkan di tanah besar Yunani hari ini. Loghat ini juga mengandungi pengaruh daripada bahasa Rusia, Turki, Kartveli (iaitu Bahasa Laz dan Georgia) dan Bahasa Armenia.

Hari ini, orang Pontos kebanyakannya tinggal di Utara Yunani berikutan pertukaran penduduk pada tahun 1923 sesama orang Yunani dan Turki. Daripada kesemua penduduk mereka, sekitar 200,000–300,000 dianggap sebagai penutur bahasa Yunani Pontos aktif. Bahasa Yunani Pontos juga dituturkan di Turki, Rusia, Georgia, Armenia, dan Kazakhstan, serta oleh diaspora Pontos. Ia masih dituturkan di poket-poket wilayah Pontos , kebanyakannya oleh orang Islam Yunani Pontos di daerah timur Wilayah Trabzon. Bahasa Yunani Pontos banyak ditulis dalam tulisan Yunani; tulisan Rumi digunakan sedikit-sedikit di Turki, manakala abjad Cyril digunakan di Rusia dan negara-negara bekas Soviet secara jarang.

 Pengelasan 
Bahasa Yunani Pontos dikelaskan sebagai bahasa Yunani Indo-Eropah daripada cabang Attika-Ionia.

 Nama 
Mengikut sejarah, penutur bahasa Yunani Pontos memanggil bahasa mereka , juga dieja dalam Latin sebagai  (), iaitu perkataan bahasa sehari-hari dan dahulu yang digunakan bagi bahasa Yunani Moden. Istilah tersebut berasal dari zaman Byzantium, mencerminkan bagaimana rakyat Byzantium berbahasa Yunani digelarkan sebagai Rhomaioi () dan bahasa Yunani Zaman Pertengahan sebagai Rhomaikḗ (). Adjektif "Pontos" berasal daripada bidang ilmiah, tetapi ia telah diterima pakai dalam kalangan masyarakat penduduk Pontos, Yunani di mana bahasa ini lazim dipanggil  (). Orang Pontia juga memanggil bahasa mereka  Pontiakón lalían ("Percakapan Pontos") dan kadang-kadang sebagai  Laziká. Dialek ini juga dipanggil  Pontiakḗ diálektos ("dialek Pontos") dalam bahasa Yunani moden standard.

Dalam bahasa Turki, tiada nama khas untuk bahasa Yunani Pontos; ia dipanggil  (]), daripada perkataan Turki Rum, yang bermaksud orang Yunani Byzantium. Pada masa kini, penutur Pontos yang tinggal di Turki memanggil bahasa mereka , ,  atau .

 Sejarah 
Seperti kebanyakan dialek Yunani moden, Yunani Pontos kebanyakannya berasal daripada bahasa Yunani Koine, yang dituturkan pada zaman Helenistik dan Rom antara abad ke-4 SM dan abad ke-4 Masihi. Berikutan pencerobohan Saljuk ke atas Asia Kecil semasa abad ke-11 Masihi, Pontos  menjadi terasing dari kebanyakan wilayah Empayar Byzantium. Orang Pontia kekal terasing daripada orang Yunani tanah besar, menyebabkan bahasa Yunani Pontos berkembang secara berasingan dan berbeza daripada semua bahasa tanah besar Yunani. Walau bagaimanapun, bahasa ini juga telah dipengaruhi oleh bahasa Parsi, Kaukasia dan Turki yang berdekatan.

 Abjad 
Bahasa Pontos di Yunani ditulis dalam abjad Yunani dengan tanda sebutan bantuan lanju:  untuk ,  untuk  ( dari segi fonologi). Pontos, di Turki, ditulis dalam abjad Rumi mengikut ejaan piawai bahasa Turki. Di Rusia, ia ditulis dalam abjad Cyril. Pada zaman Soviet awal, bahasa Pontos ditulis dalam abjad Yunani secara fonetik, seperti yang ditunjukkan di bawah, menggunakan digraf dan bukannya diakritik;  ditulis sebagai , . Wikipedia Pontos menggunakan tulisan Yunani: ia telah menggunakan εα, εο untuk bunyi-bunyi vokal ini, untuk mengelakkan pertembungan dengan bahasa Yunani Moden ια, ιο, dan menggunakan digraf daripada sistem Soviet dan bukannya diakritik, tetapi selain daripada itu mengikut ortografi yang sudah lama digunakan dalam sejarah.
Abjad YunaniAbjad TurkiAbjad RumiAbjad CyrilAFAContohΑ αA aA aА аρωμαίικα, romeyika, romejika, ромейикаΒ βV vBb/Vv/WwВ вκατηβαίνω, kativeno, katibënô, кативеноΓ γĞ ğG gГ г γανεύω, ğanevo, ganeyô, ганевоΔ δDH dhD dД дδόντι, dhonti, dónti, донтиΕ εE eE eЕ еεγάπεσα, eğapesa, egápesa, егапесаΖ ζZ zZ zЗ зζαντός, zantos, zantóſ, зантосΘ θTH thÞ þС с, Ф ф, Т тθέκω, theko, þékô, текоΙ ιİ iI iИ иοσπιτόπον, ospitopon, ospitópon, оспитопонΚ κK kK kК кκαλάτσ̌εμαν, kalaçeman, kalácheman, калачеманΛ λL lL lЛ лλαλία, lalia, lalía, лалиаΜ μM mM mМ мμάνα, mana, mána, манаΝ νN nN nН нολίγον, oliğоn, olígon, олигонΟ οO oO oО оτ'εμέτερον, themeteron, þeméteron, ҭеметеронΠ πP pPpП пεγάπεσα, eğapesa, egápesa, егапесаΡ ρR rR rР рρωμαίικα, romeyika, romejika, ромейкаΣ ςS sS sС сασπαλώ, aspalo, aspalō, аспalоΧ̌ χ̌Ş şSH shШ шχ̌έριν, şerin, shérin, шеринΤ τT tT tТ тνόστιμεσσα, nostimesa, nóstimesa, ностимесаΤΖ̌ τζ̌C cC cЦ цκεμεντζ̌ έ, kemence, kemencé, кemenцеΤΣ τςÇ çCH chЧ чμανίτσα, maniça, manícha, маничаΥ υU uUu/YyУ уυίαν, uian, uían, уи́aнΦ φF fF fФ фέμορφα, emorfa, émopfa,.эморфаΧ χHh, KHkhHh/XxХ хχάσον, hason, háson, хасон

 Catatan 

 Rujukan 

 Bibliografi 

 Berikashvili, S. (2017). Morphological aspects of Yunani Pontos spoken in Georgia [Aspek-aspek morfologi bahasa Yunani Pontos yang dituturkan di Georgia]. LINCOM GmbH. .
 Öztürk, Ö. (2005). Karadeniz: ansiklopedik sözlük. Heyamola Yayıncılık. İstanbul. .
 Τομπαΐδης, Δ.Ε. (1988). Η Ποντιακή Διάλεκτος. Αθήνα: Αρχείον Πόντου. (Tompaidis, D.E. (1988). Dialek Pontos. Athens: Archeion Pontou.)
 Τομπαΐδης, Δ.Ε. ϗ Συμεωνίδης, Χ.Π. (2002). Συμπλήρωμα στο Ιστορικόν Λεξικόν της Ποντικής Διαλέκτου του Α.Α. Παπαδόπουλου. Αθήνα: Αρχείον Πόντου. (Tompaidis, D.E. & Simeonidis, C.P. (2002). Penambahan Leksikon Sejarah Dialek Pontos A.A. Papadopoulos. Athens: Archeion Pontou.)
 Παπαδόπουλος, Α.Α. (1955). Ιστορική Γραμματική της Ποντικής Διαλέκτου. Αθήνα: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών. (Papadopoulos, A.A. (1955). Tatabahasa Sejarawi Dialek Pontos. Athens: Jawatankuasa Pengajian Pontia.)
 Παπαδόπουλος, Α.Α. (1958–61). Ιστορικόν Λεξικόν της Ποντικής Διαλέκτου. 2 τόμ. Αθήνα: Μυρτίδης. (Papadopoulos, A.A. (1958–61). Leksikon Sejarawi Dialek Pontos. 2 jilid. Athens: Mirtidis.)
 Οικονομίδης, Δ.Η. (1958). Γραμματική της Ελληνικής Διαλέκτου του Πόντου. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών. (Oikonomidis, D.I. (1958). Tatabahasa Dialek Yunani Pontos. Athens: Akademi Athens.)
 Τοπχαράς, Κονσταντίνος. (1998) [1932]. Η Γραμματική της Ποντιακής: Ι Γραματικι τι Ρομεικυ τι Ποντεικυ τι Γλοςας. Θεσσαλονίκη: Αφοί Κυριακίδη. (Topcharas, K. (1998) [1932]. Tatabahasa Pontos. Thessaloniki: Afoi Kiriakidi.)

 Pautan luar 

 Mark Janse, "Aspek-aspek tatabahasa Pontos", Artikel Kajian Drettas (1997). Kertas ini meringkaskan poin-poin penting buku itu.
 Jawatankuasa Pengajian Pontian (Επιτροπή Ποντιακών Μελετών)
 Bahasa Yunani Trebizond: Bahasa tanpa lidah
 Yunani Pontos: Kos bagi sesuatu bahasa
 Dialek Pontos
 Persatuan Argonautai Komninoi
 Kamus Yunani Pontos - Inggeris
 Perkembangan Dialek Yunani Pontos
 Akademi Sains Austria: Bahasa-Bahasa yang Lenyap dan Warisan Budaya - koleksi video Yunani Pontos
 Yunani Arkaik dalam dunia moden video dari Universiti Cambridge, di YouTube
 Hakan Özkan (Westfälische Wilhelms-Universität), Bahasa pergunungan - dialek Rumca Sürmene (Persidangan, 8 Disember 2010)

Pontus