Bandar raya global

Bandar raya global (juga dikenali sebagai bandar raya dunia atau bandar raya alfa) ialah bandar raya yang ditentukan melalui titik pertemuan penting dalam sistem ekonomi global. Konsep yang berasal dari bidang geografi dan kajian bandar ini berteraskan gagasan bahawa globalisasi difahami sebagai dicipta, dimudahkan dan dilaksanakan terutamanya di tempat-tempat yang strategik mengikut hierarki kepentingan dan pengendalian sistem kewangan dan perdagangan sedunia.

Paling kompleks di kalangan entiti-entiti sedemikiannya ialah "bandar raya global" (global city), yang mana perhubungan bandar raya ini membawa kesan sosio-ekonomi yang langsung dan ketara terhadap hal-ehwal sedunia.Sassen, Saskia - The global city: strategic site/new frontier Istilah global city dipercayai dicipta oleh ahli sosiologi Saskia Sassen sebagai memaksudkan London, New York dan Tokyo dalam hasil kerja The Global City (1991),Sassen, Saskia - The Global City: New York, London, Tokyo.  (1991) - Princeton University Press. ISBN 0-691-07063-6 biarpun istilah world city (bandaraya dunia) yang memaksudkan kota-kota yang jauh menguasai lebih banyak perniagaan global berbanding tempat dipakai seawal-awal penggunaan sulungnya oleh Patrick Geddes pada tahun 1915. Doel,M. & Hubbard, P., (2002), "Taking World Cities Literally: Marketing the City in a Global Space of flows",City, vol. 6, no. 3, ms. 351-368. Subscription required  Sesebuah bandaraya boleh hilang kelayakannya sebagai bandar raya global, misalnya yang semakin kurang bersifat kosmopolitan, dan semakin pudar namanya di peringkat dunia seperti Kaliningrad, Rusia, Thessaloniki, Greece dan Iskandariah, Mesir.

 Kriteria 

Taraf bandar raya global atau bandar raya dunia memang dipandang tinggi nilainya. Oleh sebab itu ramai pihak yang cuba menggolongkan dan menarafkan bandar raya yang mana boleh dikira sebagai 'bandar raya dunia' atau sebaliknya. Walaupun terdapat kata sepakat mengenai bandar-bandar terkemuka dunia,GaWC Research Bulletin 5, GaWC, Loughborough University, 28 July 1999 kriteria di mana klasifikasi dibuat boleh mempengaruhi bandar-bandar lain yang disertakan. Kaedah pengenalpastiannya adalah sama ada berasaskan "pengukur nilai" (contohnya "jika sektor pengeluaran dan perkhidmatan ialah sektor terbesarnya, maka bandar raya X ialah bandaraya dunia") ataupun "penentuan perbandingan" ("juka sektor pengeluaran dan perkhidmatan bandar raya X lebih besar berbanding sektor pengeluaran dan perkhidmatan N bandaraya lain, maka bandaraya X ialah bandaraya dunia").

 Ciri-ciri ekonomi 
 Ibu pejabat korporat untuk perbadanan multinasional, institusi kewangan antarabangsa, firma guaman, konglomerat, dan bursa saham yang mempengaruhi ekonomi dunia.
 Keupayaan/keluaran kewangan yang besar nilainya: KDNK<ref>Global Urban Indicators Database 2 (1998 data)  (data sets in .ZIP), UN-HABITAT</ref> bandaraya/setempat, "World Resources 1998-99", WRI, 1998.
 Indeks pasaran sahamWorld Indices, Bloomberg/permodalan pasaran
 Peruntukan khidmat kewangan;J.V. Beaverstock, World City Networks 'From Below', GaWC, Loughborough University, 29 September 2005 seperti bank, perakaunan
 Kos sara hidupMercer's 2008 Cost of living highlights, Mercer, 2 Jun 2009 kekayaan peribadi dan bilangan jutawanThe World's Billionaires, Forbes, 2008

 Ciri-ciri politik 
 Pengaruh dan penglibatan giat dalam peristiwa antarabangsa dan hal-ehwal dunia; cth. Washington, Beijing, Berlin, Brussel merupakan pusat kerajaan negara atau kesatuan berpengaruh.
 Ibu pejabat pertubuhan antarabangsa (Bank Dunia), NATO)
 Bilangan penduduk yang amat besar dalam kawasan perbandaran (pusat kawasan metropolitan, berjuta-juta orang) atau kelompokan bandar
 Kepelbagaian kawasan demografi, "2004 Human Development Report" (page 99), UNDP, 2004 berasaskan pelbagai penunjuk:, "World Resources 1998-99", WRI, 1998 bilangan penduduk, penempatan,City Profiles, UN mobiliti,, WBCSD dan pembandaran, PBB, 2004
 Taraf mutu hidupWorld-wide quality of living survey, Mercer, 10 April 2006 atau pembangunan bandar raya, "THE STATE OF THE WORLD'S CITIES REPORT 2001", UN-HABITAT, 21 Jun 2006
 Komuniti ekspatriat

 Ciri-ciri kebudayaan 

 Pengetahuan nama pertama di peringkat antarabangsa; yang mana sesebuah bandaraya dikenali tanpa perlu menyatakan pembahagian politiknya. Cth: Bandar raya New York dipanggil "New York" sahaja, walaupun terletak di negeri New York.
 Institusi kebudayaan terkemuka, seperti muzium, galeri, opera, orkestras, pusat perfileman dan pusat teater terkemuka. Persada kebudayaan yang aktif, termasuk pesta filem (seperti Toronto International Film Festival), tayangan perdana, industri muzik, kelab malam, syarikat opera, galeri seni, perarakan tahunan dsb.
 Pangkalan perbadanan media berpengaruh yang mencapai seluruh dunia, seperti BBC, Reuters, The New York Times, atau Agence France-Presse.
 Komuniti kesukanan besar, termasuk kemudahan sukan utama, pasukan tuan rumah sukan liga utama, dan keupayaan dan pengalaman sebagai tuan rumah temasya sukan antarabangsa seperti Sukan Olimpik, Piala Dunia FIFA, atau acara tenis Grand Slam.P. De Groote, Economic and Tourism Aspects of the Olympic Games, GaWC, Universiti Loughborough, 21 September 2005
 Institusi pendidikan; contohnya, universiti, (memerlukan pendaftaran) kehadiran pelajar antarabangsa,K. O'Connor, International Students and Global Cities, GaWC, Loughborough University, 17 February 2005 kemudahan penyelidikan
 Tapak penziarahan keagamaan
 Penempatan Tapak Warisan Dunia yang berkepentingan sejarah dan kebudayaanWorld Heritage List, UNESCO
 Ketampungan pelancongan

 Ciri-ciri prasarana 

 Sistem pengangkutan canggih yang merangkumi rangkaian lebuh raya atau alihan massa besar yang menyediakan pelbagai kaedah pengangkutan (alihan laju, LRT, rel serantau, feri, atau bas).
 Sistem alihan massa yang meluas dan popular, penggunaan perkhidmatan tren,, October 2003 penggunaan kenderaan jalan raya,Traffic Intensity by International Urban Area: 1990 pelabuhan utama
 Lapangan terbang antarabangsa utama yang berfungsi sebagai hab yang mantap untuk syarikat penerbangan terkemuka, cth. London. Lapangan terbang yang menampung bilangan penumpang yang amat ramai, apatah lagi penumpang antarabangsa,Mapping the Global Network Economy on the Basis of Air Passenger Transport Flows, GaWC, Universiti Loughborough, 8 Disember 2004 atau muatan yang besar-besar
 Prasarana perhubungan canggih yang digunakan oleh perbadanan multinasional utama, seperti gentian optik, Wi-Fi, telefon bimbit, dan lain-lain talian perhubungan berkelajuan tinggi.
 Kemudahan kesihatan; e.g. hospital, makmal perubatan
 Latar langit dan pencakar langit terkemukaThe World's Best Skylines

 Kajian 
 Kajian GaWC 

Salah satu percubaan terawal untuk menentukan, menggolongkan dan menarafkan bandaraya global dilakukan pada tahun 1998, oleh Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC) yang bertapak di Jabatan Geografi Universiti Loughborough, United Kingdom. Jadualnya digariskan dalam GaWC Research Bulletin 5 dan menarafkan bandaraya berdasarkan peruntukan "khidmat pengeluaran termaju" seperti perakaunan, pengiklanan, kewangan, dan perundangan. Inventori GaWC mengenal pasti tiga taraf bandaraya global diikuti beberapa subtaraf.

Penarafan GaWC selama ini diterbitkan empat tahun sekali. Penarafan tahun 2004 mengiktiraf penunjuk baru di samping masih menekankan ekonomi bandaraya berbanding faktor politik dan kebudayaan. Penarafan 2008 pula lebih menggunakan data lanjutan yang diperoleh di Akademi Sains Sosial China sambil memastikan kebolehbandingan dengan penarafan 2000 dan 2004. Kesemua bandaraya yang layak disusun mengikut kategori bandaraya global "Alfa" (with four sub-categories), "Beta" (three sub-categories), "Gama" (three sub-categories), dan bandaraya yang menikmati "Kecukupan Tinggi" atau "Kecukupan" kehadiran bandaraya global.

Senarai Bandaraya Dunia Alfa, Beta dan Gama 2008 adalah seperti berikut; rujuk sumbernya untuk senarai selengkapnya:

Bandaraya Dunia Alfa ++:
 Bandar Raya New York, London

Bandaraya Dunia Alfa +:
 Hong Kong, Paris, Singapura, Sydney, Tokyo, Shanghai, Beijing

Bandaraya Dunia Alfa:
 Milan, Madrid, Seoul, Moscow, Brussel, Toronto, Mumbai, Buenos Aires, Kuala Lumpur

Bandaraya Dunia Alfa –:
 Warsaw, São Paulo, Jakarta, Zurich, Mexico City, Dublin, Amsterdam, Bangkok, Taipei, Rome, Istanbul, Lisbon, Chicago, Frankfurt, Stockholm, Vienna, Budapest, Athens, Prague, Caracas, Auckland, Santiago

Bandaraya Dunia Beta +:
 Melbourne, Barcelona, Los Angeles, Johannesburg, Manila, Bogota, New Delhi, Atlanta, Washington D.C., Tel Aviv, Bucharest, San Francisco, Helsinki, Berlin, Dubai, Oslo, Geneva, Riyadh, Copenhagen, Hamburg, Kaherah

Bandaraya Dunia Beta:
 Bangalore, Jeddah, Kuwait, Luxembourg, Munich, Kiev, Dallas, Lima, Boston, Miami

Bandaraya Dunia Beta –:
 Sofia, Düsseldorf, Houston, Beirut, Guangzhou, Nicosia, Karachi, Montevideo, Rio de Janeiro, Nairobi, Bratislava, Montreal, Bandar Raya Ho Chi Minh

Bandaraya Dunia Gama +:
 Bandar raya Panama, Casablanca, Chennai, Brisbane, Quito, Stuttgart, Denver, Vancouver, Zagreb, Bandaraya Guatemala, Cape Town, San Jose, Ljubljana, Minneapolis, Santo Domingo, Seattle, Manama, Shenzhen

Bandaraya Dunia Gama:
 Guadalajara, Antwerp, Kolkata, Rotterdam, Lagos, Philadelphia, Perth, Amman, Manchester, Riga, Detroit, Guayaquil, Wellington, Portland

Bandaraya Dunia Gama –:
 Edinburgh, Porto, Tallinn, San Salvador, St. Petersburg, Port Louis, San Diego, Calgary, Almaty, Birmingham, Islamabad, Doha, Vilnius, Colombo

 Indeks Bandaraya Global 
Pada Oktober 2008, jurnal Foreign Policy dari Amerika Syarikat, bersama firma penasihat Kearney dan Majlis Hal Ehwal Global Chicago, menerbitkan senarai bandaraya global berasaskan nasihat daripada Saskia Sassen, Witold Rybczynski, dan lain-lain. Foreign Policy'' menyatakan bahawa "bandar raya-bandar raya yang terbesar dan terbanyak saling membantu menetapkan agenda global, mengharungi ancaman rentas negara dan berfungsi sebagai hab persepaduan sedunia, selaku enjin pertumbuhan negara masing-masing dan pintu masuk sumber serantau."

Penarafannya berasaskan penilaian 24 metrik di lima bidang: kegiatan perniagaan, modal insan, pertukaran maklumat, pengalaman budaya, dan keterlibatan politik. Pada tahun 2010, 30 bandaraya global terunggul adalah:2010 Global Cities Index

 Kedudukan Bandaraya 1 Bandar raya New York 2 London 3 Tokyo 4 Paris 5 Hong Kong 6 Chicago 7 Los Angeles 8 Singapura 9 Sydney 10 Seoul 11 Brussel 12 San Francisco 13 Washington D.C. 14 Toronto 15 Beijing 16 Berlin 17 Madrid 18 Vienna 19 Boston 20 Frankfurt am Main 20 Shanghai 22 Buenos Aires 23 Stockholm 24 Zurich 25 Moscow 26 Barcelona 27 Dubai 28 Rome 29 Amsterdam 30 Bandaraya Mexico

 Global Power City Index 

Institut Strategi Urban di The Mori Memorial Foundation di Tokyo, Jepun mengeluarkan kajian menyeluruh mengenai bandaraya global pada Oktober 2009, berasaskan enam kategori keseluruhannya, iaitu "Economy," "Research & Development," "Cultural Interaction," "Livability," "Ecology & Natural Environment," dan "Accessibility," diperincikan oleh 69 petunjuk individu.

Ked.BandarayaMarkahKategori terbaik (ked.)1 Bandar raya New York330.4Economy (1.) Research & Development (1.)2 London322.3 Cultural Interaction (1.)3 Paris317.8 Livability (1.) Accessibility (1.)4 Tokyo305.6 Economy (2.) Research & Development (2.)5 Singapura274.4 Economy (5.) Cultural Interaction (5.)6 Berlin259.3 Livability (2.)7Vienna255.1 Ecology & Natural Environment (3.)8 Amsterdam250.5 Accessibility (3.)9 Zürich242.5 Ecology & Natural Environment (2.)10 Hong Kong242.5  Economy (4.)11 Madrid242.5 Ecology & Natural Environment (7.) Accessibility (7.)12 Seoul242.1 Research & Development (4.)13 Los Angeles240.0Research & Development (5.)14 Sydney237.3Ecology & Natural Environment (9.)15 Toronto234.6Livability (5.)16 Frankfurt232.9Accessibility (5.)17 Copenhagen231.7Economy (9.) Livability (9.)18 Brussel229.9Livability (8.)19 Geneva229.7Ecology & Natural Environment (1.)20 Boston226.2Research & Development(6.)

Diikuti oleh:

21. Shanghai (224.1), 22. Chicago (221.1), 23. Vancouver (219.1), 24. San Francisco (218.1), 25. Osaka (215.1), 26. Beijing (211.4), 27. Kuala Lumpur (204.1), 28. Milan (203.5), 29. Bangkok (199.1), 30. Fukuoka (196.5), 31. Taipei (195.9), 32. Moscow (179.5), 33. São Paulo (177.7), 34. Mumbai (165.5), 35. Kaherah (132.2)

 Penarafan bandaraya mengikut kategori 

 Ked.  Bil. penduduk bandar raya sebenar  Bil. penduduk kawasan metropolitanR.L. Forstall, R.P. Greene, and J.B. Pick, "Which are the largest? Why published populations for major world urban areas vary so greatly" , City Futures Conference, (University of Illinois at Chicago, July 2004) – Table 5 (p.34)  Peratusan kelahiran asing  Kos sara hidup ekspatriat  Sistem metro mengikut jumlah penumpang tahunan  Sistem metro mengikut jumlah kepanjangan laluan  Lapangan terbang mengikut jumlah penumpang tahunanhttp://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2007_PRs/PR_180707_TOP10.pdf   Bilangan ribu-jutawan (AS$)In Pictures: Top Billionaire Cities, Forbes, 3 Jun 2009  Keluaran Metropolitan Kasar mengikut jumlah pariti kuasa beli 1  Mumbai  Tokyo  Dubai  Tokyo  Tokyo  London  London  Bandar Raya New York  Tokyo 2  Shanghai  Seoul  Miami  Osaka  Moscow  Bandar raya New York  Bandar raya New York  London  Bandar raya New York 3  Karachi  Mexico City   Amsterdam  Moscow  Bandar Raya New York  Berlin  Tokyo  Moscow  Los Angeles 4  Delhi  Bandar raya New York  Toronto  Geneva  Seoul  Madrid  Atlanta  Hong Kong  Chicago 5  Istanbul  Mumbai  Muscat  Hong Kong  Mexico City  Moscow  Chicago    Los Angeles  Paris 6  São Paulo  Jakarta  Vancouver  Zürich  Paris  Seoul  Paris  Dallas  London 7  Moscow  São Paulo  Auckland  Copenhagen  Hong Kong  Shanghai Los Angeles Istanbul  Osaka 8  Seoul  Delhi   Geneva  Bandar raya New York  London  Paris  Dallas  San Francisco  Bandaraya Mexico 9  Beijing  Osaka  Makkah  Beijing  Osaka  Beijing  Frankfurt  Chicago, Mumbai, São Paulo, Tokyo  Philadelphia 10  Bandar raya Mexico  Shanghai   The Hague  Singapura  São Paulo  Tokyo  Beijing  n/a  Washington, D.C.

 Lihat juga 
 Pusat kewangan
 Metropolis
 Megalopolis
 Bandar raya primat

 Rujukan 

 Pautan luar 

 Simpanan pautan-pautan ke tempat-tempat urban 
 Artikel Bandar raya dunia oleh Jennifer Curtis dari Charles Sturt University 
 The World-System’s City System: A Research Agenda  by Jeffrey Kentor and Michael Timberlake of the University of Utah and David Smith of University of California, Irvine
 Keadaan Bandar raya-bandar raya dunia, 2001, UN Human Settlements Programme
 U.S Cities in the 'World City Network', by Peter J. Taylor and Robert E. Lang, February 2005 (Full Report in PDF)