Perang Larut

Perang Larut ialah siri empat peperangan yang bermula pada Julai 1861 dan berakhir dengan termeterainya Perjanjian Pangkor 1874. Konflik berlaku dalam kalangan kongsi gelap Cina tempatan atas penguasaan kawasan perlombongan di Perak yang kemudiannya melibatkan pergaduhan antara Raja Abdullah dan Ngah Ibrahim, menjadikannya perang penggantian.

Perang pertama (1861–1862)
Perang Larut Pertama bermula pada Julai 1861 apabila pertikaian mengenai kawalan saluran air ke lombong mereka meningkat dan menyebabkan ahli-ahli Pertubuhan Rahsia Hai San menghalau ahli-ahli kongsi Ghee Hin keluar dari Klian Baharu (kini Kamunting).Notes on the Larut Disturbances by Khoo Kay Kim, A history of Perak, Sir Richard Olof Winstedt, Richard James Wilkinson, Sir William Edward Maxwell, republished by Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, 1974, PPiv&vHistory of Malaya, 1400-1959, Joginder Singh Jessy, Jointly published by the United Publishers and Peninsular Publications, 1963, P151A portrait of Malaysia and Singapore, Soo Hai Ding Eing Tan, Oxford University Press, 1978, , , PP78&123The Malayan tin industry to 1914: with special reference to the states of Perak, Selangor, Negri, Sembilan, and Pahang by Lin Ken Wong, Published for the Association for Asian Studies by the University of Arizona Press, 1965, P27 Gabenor Negeri-Negeri Selat, Orfeur Cavenagh mula bercampur tangan dan Menteri Larut, Ngah Ibrahim, telah membuat pampasan kepada Ghee Hin dengan $17,447 bagi pihak Sultan Perak.A portrait of Malaysia and Singapore, Soo Hai Ding Eing Tan, Oxford University Press, 1978, , , PP79The Western Malay States, 1850-1873: the effects of commercial development on Malay politics, Kay Kim Khoo, Oxford University Press, 1972, P129A history of Malaya, Joseph Kennedy, Macmillan, 1970, P138A short history of Malaya, Gerald Percy Dartford, Longmans, Green, 1963, P128The Making of Modern South-East Asia: The European conquest, D. J. M. Tate, Oxford University Press, 1971, P276

Perang kedua (1865)
Perang Larut Kedua berlaku pada tahun 1865 dan dicetuskan oleh pergaduhan perjudian pada bulan Jun antara ahli dua kongsi gelap yang bertentangan. Anggota Hai San membawa 14 Ghee Hin sebagai tahanan, 13 daripadanya terbunuh. Orang ke-14 melarikan diri untuk memaklumkan puaknya dan Ghee Hin bertindak balas dengan menyerang sebuah kampung Hai San, memusnahkannya ke tanah dan membunuh 40 lelaki dalam proses itu. Pertempuran berterusan berulang-alik dan merebak ke Province Wellesley dan pulau Pulau Pinang manakala kongsi gelap lain mula menyertai pergaduhan itu. Kedua-dua pihak kemudiannya keletihan dan berdamai. Siasatan rasmi berlaku dan kedua-dua persatuan Hai San dan Ghee Hin didenda $5,000 setiap satu kerana melanggar keamanan Pulau Pinang dan pemimpin mereka dibuang negeri.History of Malaya, 1400-1959, Joginder Singh Jessy, Jointly published by the United Publishers and Peninsular Publications, 1963, P152Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, Volume 64, MBRAS, 1991, P10A portrait of Malaysia and Singapore, Soo Hai Ding Eing Tan, Oxford University Press, 1978, , , P79The impact of Chinese secret societies in Malaya: a historical study, Wilfred Blythe, Royal Institute of International Affairs, Issued under the auspices of the Royal Institute of International Affairs [by] Oxford U.P., 1969, P115

Menjelang sekitar tahun 1870, terdapat kira-kira 40,000 pekerja lombong Hakka dan Kantonis di daerah Larut dan kawasan perlombongan antara kedua-dua kumpulan itu berdekatan antara satu sama lain. Kedekatan inilah yang mungkin menjelaskan bagaimana pertempuran seterusnya bermula.Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, Volume 36, Part 2, MBRAS, 1968, P44The dynamics of Chinese dialect groups in early Malaya, Lau-Fong Mak, Singapore Society of Asian Studies, 1995, P72

 Perang ketiga (1871–1872) 
Perang Larut Ketiga telah dikhabarkan telah meletus pada tahun 1871 kerana skandal - hubungan luar nikah yang melibatkan pemimpin Ghee Hin dan isteri kepada anak saudara pemimpin Hai San, Chung Keng Quee. Apabila ditemui, pasangan itu telah ditangkap, diseksa, dimasukkan ke dalam bakul babi dan dibuang ke dalam kolam lombong yang tidak digunakan di mana mereka lemas. Membalas kematian ketua mereka, Ghee Hin mempunyai 4,000 askar upahan yang diimport dari tanah besar China melalui Pulau Pinang menyerang Hai San dan buat pertama kalinya, Hai San dihalau keluar dari Larut. Kira-kira 10,000 lelaki Hai San mencari perlindungan di Pulau Pinang. Beberapa bulan kemudian, Hai San yang disokong oleh Ngah Ibrahim mendapatkan semula lombong Matang dan Larut mereka. Pada masa ini, Raja Abdullah seorang penuntut takhta Perak (bertentangan dengan Sultan Ismail yang ditabalkan semasa ketiadaan Abdullah) selepas Sultan Ali (r. 1865–1871) mangkat pada tahun 1871, dan musuh Ngah Ibrahim, berpihak menentang Hai San dan Ngah Ibrahim dan peperangan antara ketua pelombong Cina yang berubah menjadi ketua pelombong Melayu. Perak.The Making of Modern South-East Asia: The European conquest, D. J. M. Tate, Oxford University Press, 1971, PP274&276A gallery of Chinese kapitans, Choon San Wong, Ministry of Culture, Singapore, 1963, P72The journals of J. W. W. Birch, first British resident to Perak, 1874-1875, James Wheeler Woodford Birch, Oxford University Press, 1976The Chinese in Malaya, Victor Purcell, Oxford Univ. Press, 1948, P107Chinese secret societies in Malaya: a survey of the Triad Society from 1800 to 1900, Leon Comber, Published for the Association for Asian Studies by J.J. Augustin, 1959, P158A portrait of Malaysia and Singapore, Soo Hai Ding Eing Tan, Oxford University Press, 1978 , , P80The impact of Chinese secret societies in Malaya: a historical study, Wilfred Blythe, Royal Institute of International Affairs, Oxford U.P., 1969, P179Triad and tabut: a survey of the origin and diffusion of Chinese and Mohamedan secret societies in the Malay Peninsula, A.D. 1800-1935, Parts 1800-1935, Mervyn Llewelyn Wynne,  Govt. Print. Off., 1941, PP267,270

 Perang keempat dan Perjanjian Pangkor (1873–1874) 

Perang Larut Keempat berlaku pada tahun 1873. Beberapa minggu selepas Hai San mendapatkan semula Larut, Ghee Hin, disokong oleh Raja Abdullah, menyerang balas dengan senjata dan lelaki dari Singapura dan China. Harta benda Ngah Ibrahim di Matang musnah. Penduduk Melayu tempatan turut terkorban dan harta benda mereka musnah. Masalah merebak ke Krian, Pangkor dan Dinding. Ketua-ketua Melayu yang berpihak dalam Perang Larut kini cemas dengan kekacauan yang dicipta oleh pelombong dan kongsi gelap Cina. Orang Cina Pulau Pinang Negeri Selat yang melihat pelaburan mereka musnah dalam Perang Larut meminta campur tangan daripada British. Lebih 40,000 orang Cina dari Go-Kuan dan Si-Kuan terlibat dalam peperangan.Triad and tabut: a survey of the origin and diffusion of Chinese and Mohamedan secret societies in the Malay Peninsula, A.D. 1800-1935, Parts 1800-1935, Mervyn Llewelyn Wynne,  Govt. Print. Off., 1941, P270,275History of Malaya, 1400-1959Joginder Singh Jessy, Jointly published by the United Publishers and Peninsular Publications, 1963, P158A portrait of Malaysia and Singapore, Soo Hai Ding Eing Tan, Oxford University Press, 1978, , , PThe first 150 years of Singapore, Donald Moore, Joanna Moore, 1969, P361Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, Volume 64, MBRAS, 1991, P11

Kesultanan Perak, yang terlibat dalam perjuangan penggantian yang berlarutan, tidak dapat mengekalkan ketenteraman. Keadaan semakin tidak terkawal dan huru-hara terbukti buruk bagi orang Melayu, Cina dan British.A History of Malaysia By Barbara Watson Andaya, Leonard Y. Andaya, Palgrave Macmillan, 1984, , , P150-151A portrait of Malaysia and Singapore, Soo Hai Ding Eing Tan, Oxford University Press, 1978, , , P80Pasir Salak: pusat gerakan menentang British di Perak, Abdullah Zakaria Ghazali, Yayasan Perak, 1997, PP8,24Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, Volume 64, MBRAS, 1991, P13Triad and tabut: a survey of the origin and diffusion of Chinese and Mohamedan secret societies in the Malay Peninsula, A.D. 1800-1935, Parts 1800-1935, Mervyn Llewelyn Wynne, Govt. Print. Off., 1941, P279The development of British Malaya 1896-1909, Hon-chan Chai, Oxford U.P., 1968, P5A short history of Malaysia, Singapore and Brunei, Constance Mary Turnbull, Graham Brash, 1981, P134 Dalam bukunya The Golden Chersonese and The Way Thither (diterbitkan pada 1892) pengembara dan pengembara Victoria Isabella Lucy Bird (1831–1904) menerangkan bagaimana Raja Muda Abdullah berpaling kepada rakannya di Singapura, Tan Kim Ching. Tan, bersama seorang saudagar Inggeris di Singapura merangka surat kepada Gabenor Sir Andrew Clarke yang ditandatangani Abdullah. Surat itu menyatakan hasrat Abdullah untuk meletakkan Perak di bawah perlindungan British, dan "mempunyai seorang lelaki yang cukup kebolehan untuk menunjukkan (dia) sistem pemerintahan yang baik".The Golden Chersonese and the Way Thither, By Isabella Bird, Cambridge University Press, 2010, , , P269Life of Lieutenant General the Honorable Sir Andrew Clarke, By Robert Hamilton Vetch, Kessinger Publishing, 2005, , , p. 149The impact of Chinese secret societies in Malaya: a historical study, Wilfred Blythe, Royal Institute of International Affairs, Oxford U.P., 1969, P186British Intervention in Malaya, 1867-1877Cyril Northcote Parkinson, University of Malaya Press, 1964, PP122, 255 Pada 26 September 1872, Chung Keng Quee telah pun membentangkan petisyen, yang ditandatangani oleh beliau sendiri dan 44 pemimpin China yang lain, meminta campur tangan British berikutan serangan 12,000 orang Chung Shan oleh 2,000 orang Sen Ning (The Petition).Triad and tabut: a survey of the origin and diffusion of Chinese and Mohamedan secret societies in the Malay Peninsula, A.D. 1800-1935, Parts 1800-1935, Mervyn Llewelyn Wynne, Govt. Print. Off., 1941, P276A gallery of Chinese kapitans. Choon San Wong, Ministry of Culture, Singapore, 1963, P102The impact of Chinese secret societies in Malaya: a historical study, Wilfred Blythe, Issued under the auspices of the Royal Institute of International Affairs [by] Oxford U.P., 1969, P177

Keperluan untuk memulihkan undang-undang dan ketenteraman di Perak telah menyebabkan dasar baru British mengenai campur tangan dalam hal ehwal Negeri-negeri Melayu yang mengakibatkan Perjanjian Pangkor. Pada tahun 1874, gabenor Negeri-Negeri Selat Sir Andrew Clarke mengadakan mesyuarat di Pulau Pangkor, di mana Sultan Abdullah ditabalkan di atas takhta Perak berbanding saingannya, Sultan Ismail.Malaysia, Singapore & Brunei By Simon Richmond, Lonely Planet, 2010, , , P144Triad and tabut: a survey of the origin and diffusion of Chinese and Mohamedan secret societies in the Malay Peninsula, A.D. 1800-1935, Parts 1800-1935, Mervyn Llewelyn Wynne, Govt. Print. Off., 1941, P299Chinese secret societies in Malaya: a survey of the Triad Society from 1800 to 1900, Leon Comber, Published for the Association for Asian Studies by J.J. Augustin, 1959, P200

Dokumen telah ditandatangani pada 20 Januari 1874 di atas kapal The Pluto di Pulau Pangkor untuk menyelesaikan pertikaian Cina, membersihkan pertikaian penggantian dan membuka jalan untuk penerimaan Residensi British – Kapten Speedy telah dilantik untuk mentadbir Larut sebagai pembantu kepada Residen British.Nineteenth-century Malaya: the origins of British political control, Charles Donald Cowan, Oxford University Press, 1967, P184Swettenham by Henry Sackville Barlow, Southdene, 1995, P119Footprints in Malaya by Sir Frank Athelstane Swettenham, Hutchinson, 1942, P30Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, Volume 27, MBRAS, 1 January 1954, P12Imperial Connections: India in the Indian Ocean Arena, 1860-1920 By Thomas R. Metcalf, University of California Press, 2008, , , P39Absent history: the untold story of Special Branch Operations in Singapore, 1915-1942, Kah Choon Ban, Raffles, 2001, , 9789814071024, P41

Chung Keng Quee dan Chin Ah Yam, masing-masing pemimpin Hai San dan Ghee Hin, telah dimuliakan oleh British dengan gelaran Kapitan Cina dan bandar Larut dinamakan semula Taiping ("太平" dalam bahasa Cina, bermaksud "damai abadi") sebagai pengesahan keadaan gencatan senjata yang baru. Tiga hari kemudian, Chung Keng Quee telah dilantik sebagai ahli Suruhanjaya Pasifikasi yang diketuai oleh Kapten S. Dunlop dan Tetuan Frank Swettenham dan William A. Pickering – salah satu objektif suruhanjaya itu adalah untuk mengatur penyelesaian secara baik bagi pertelingkahan di atas lombong bijih timah di Larut.The Mandarin-Capitalists from Nanyang: Overseas Chinese Enterprise in the Modernisation of China 1893-1911 By Michael R. Godle, Cambridge University Press, 25 July 2002, , , P28A gallery of Chinese kapitans, Choon San Wong, Ministry of Culture, Singapore, 1963, P77Rough guide to Malaysia, Singapore & Brunei By Charles de Ledesma, Mark Lewis, Pauline Savage, , , P181Taiping, ibukota Perak by Kay Kim Khoo, Persatuan Muzium Malaysia, 1981, P8The evolution of the urban system in Malaya, Heng Kow Lim. Penerbit Universiti Malaya, 1978, PP51&54

Pesuruhjaya memutuskan untuk memperuntukkan lombong di Klian Pauh (Taiping) kepada Hai San dan lombong di Klian Bharu (Kamunting) kepada Ghee Hins.A gallery of Chinese kapitans by Choon San Wong, Ministry of Culture, Singapore. 1963, P78The impact of Chinese secret societies in Malaya: a historical study by Wilfred Blythe, Issued under the auspices of the Royal Institute of International Affairs [by] Oxford U.P., 1969, PP121, 123, 180

Pengkaji sejarah Irene Liao telah menghubungkan dengan penempatan ini penubuhan pada tahun 1880-an di Taiping kuil pertama di semenanjung Tanah Melayu yang dikhaskan kepada dewi He Xiangu (何仙姑). Liao melihat penubuhan kuil itu sebagai "usaha untuk mendamaikan" selepas perang, dan "sebagai sebahagian daripada strategi budaya untuk menyepadukan secara simbolik semua pendatang Guangdong ke dalam satu komuniti". Ramai pelombong Cina datang dari Daerah Zengcheng, pusat utama pemujaan He Xiangu.Irene Liao, “拉律戰爭與何仙姑信仰在英屬馬來亞的開展” (The Larut Wars and the Beginning of the He Xiangu Cult in British Malaya), Bulletin of the Institute of Modern History Academia Sinica 100 (2018), 47–84 (47).

Kesudahannya

Menteri Residen British yang baru dilantik James W. W. Birch telah dibunuh pada tahun 1875 atas arahan Lela Pandak Lam (Dato Maharaja Lela). Lela adalah seorang putera raja dan mufti dari Perak Hulu, yang sama ada bermotivasi untuk melindungi kepentingan ekonominya dengan memulihkan perhambaan, yang telah dilarang oleh British atau untuk memulihkan kemerdekaan Perak, satu pandangan yang biasa dipegang oleh nasionalis Malaysia moden. Dalam Perang Perak yang terhasil (1875–1876), British mengalahkan pemberontak, membunuh Lela dan mengusir kedua-dua Raja Abdullah dan Ngah Ibrahim ke Seychelles atas tuduhan bahawa mereka telah terlibat dalam konspirasi untuk membunuh Birch. British melantik Yusuf Sharifuddin Muzaffar Shah sebagai pemangku raja Perak pada tahun 1877 dan melantiknya sebagai Sultan Perak yang baharu pada tahun 1886.

 Lihat juga 
 Perang Klang

 Rujukan 

 Bacaan lanjut 
 Chung Keng Quee
 Southeast Asia: a historical encyclopaedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 2Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Edited by Keat Gin Ooi, Published by ABC-CLIO, 2004, , , P775
 Ipoh: when tin was king By Ho Tak Ming, Perak Academy, 2009, , , PP9&67
 Thai south and Malay north: ethnic interactions on the plural Peninsula, Michael John Montesano, Patrick Jory, NUS Press, 2008, , , P208
 Fifteenth Report of the United States Civil Service Commission, Congressional edition, Volume 3826, United States Congress, US G.P.O., 1899, PP529, 530, 534
 The New Encyclopædia Britannica, Volume 9, 2003, , , PP113,278
 Sir Frank Swettenham's Malayan journals, 1874-1876 by Sir Frank Athelstane Swettenham, illustrated, reprint, Oxford University Press, 1975
 Nineteenth-century Malaya: the origins of British political control, Volume 11 of London oriental series, Charles Donald Cowan, Oxford University Press, 1967
 In search of Southeast Asia: a modern history, David P. Chandler, David Joel Steinberg, University of Hawaii Press, 1987, , 
 In quest of unity: the centralisation theme in Malaysian Federal-State relations, 1957–75, Issue 39 of Occasional paper, Institute of Southeast Asian Studies, Robert O. Tilman, Institute of Southeast Asian, 1976
 Monthly summary of commerce and finance of the United States, United States. Dept. of the Treasury. Bureau of Statistics, United States. Dept. of Commerce and Labor. Bureau of Statistics, United States. Bureau of Foreign and Domestic Commerce, GPO, 1901, PP1249&1250
 The protected Malay States, 1874-1895, Emily Sadka, University of Malaya Press, 1968
 Papers on Malayan history, K. G. Tregonning, Journal South-East Asian History, 1962
 Papers on Malay subjects, Richard James Wilkinson, Oxford University Press, 1971
 A history of Perak, Issue 3 of M.B.R.A.S. reprints, Sir Richard Olof Winstedt, Richard James Wilkinson, Sir William Edward Maxwell, MBRAS, 1974
 Pickering: protector of Chinese, Robert Nicholas Jackson, Oxford U. P., 1966
 The development of the tin mining industry of Malaya, Yat Hoong Yip, University of Malaya Press, 1969
 The Malayan tin industry to 1914: with special reference to the states of Perak, Selangor, Negri, Sembilan, and Pahang, Volume 14 of Monographs of the Association for Asian Studies, Lin Ken Wong, University of Arizona Press, 1965
 The Malay States, 1877-1895: political change and social policy, Philip Fook Seng Loh, Oxford University Press, 1969

Kategori:Sejarah Perak
Kategori:Daerah Larut, Matang dan Selama
Kategori:Peperangan yang melibatkan Malaysia sebelum merdeka
Kategori:Konflik pada tahun 1861
Kategori:Konflik pada tahun 1862
Kategori:Konflik pada tahun 1865
Kategori:Konflik pada tahun 1871
Kategori:Konflik pada tahun 1872
Kategori:Konflik jenayah terancang
Kategori:Perang Saudara di Malaysia
Kategori:1860-an dalam British Malaya
Kategori:1870-an dalam British Malaya
Kategori:Triad (jenayah terancang)