Palam dan soket AC domestik

Palam dan soket AC domestik merujuk kepada peranti yang digunakan untuk menyambungkan peralatan elektrik kepada bekalan elektrik sesalur dalam sesebuah rumah terdiri daripada suatu penyambung elektrik "jantan" dengan pin cerucuk – "palam" atau "plag" – yang disambungkan ke alur "betina" atau soket yang bersesuaian. 

Soket dinding, (kadang kala dikenali sebagai mata soket atau mata kuasaWiktionary: Power PointRedesign of a power point socket) adalah bahagian penyambung elektrik "betina" dengan alur atau lubang untuk memuatkan pin palam serta menghantar arus elektrik kepada palam yang dimasukkan. Soket direka untuk menerima hanya jenis palam yang berpadanan serta menolak jenis-jenis palam yang lain.

 Tiga penyambung 
Sesentuh mungkin diperbuat daripada keluli atau loyang, dan boleh jadi saduran zink, timah atau nikel. Setiap soket mempunyai sama ada dua atau tiga wayar penyambung:

 Wayar hidup (juga dikenali sebagai wayar fasa) - membawa arus ulang-alik dari punca kuasa ke beban. 
 Wayar neutral - mengembalikan arus elektrik ke punca kuasa. 
 Wayar bumi - bertujuan hanya untuk mengangkut arus elektrik bocor ke bumi apabila berlaku kebocoran arus elektrik akibat kegagalan penebat; jika tiada kebocoran arus elektrik, wayar ini tidak membawa sebarang arus elektrik. Ia biasanya disambungkan ke bahagian bekas logam serta bahagian peralatan lain yang mungkin bersentuhan dengan manusia. Gangguan elektromagnetik serta pelindung kejutan elektrik membuang cas elektrik yang tidak dikehendaki melalui wayar bumi. Tidak semua sistem pendawaian elektrik dibumikan. 

 Palam berkutub 
Palam dan soket berkutub adalah jenis yang direka untuk disambungkan pada orientasi yang betul sahaja, supaya penyambung hidup dan neutral pada peralatan elektrik hanya bersambung dengan penyambung yang betul di dalam soket. Pengutuban dikekalkan oleh saiz, bentuk dan/atau kedudukan pin palam serta lubang soket bagi memastikan sesuatu palam hanya boleh dimasukkan sehala sahaja ke dalam soket. Ia adalah supaya suis, misalnya, hanya mengendalikan wayar hidup di dalam litar. Jika wayar neutral pula yang dikendalikan, walaupun peralatan elektrik tersebut sudah tidak diaktifkan akibat litar terbuka, pendawaian dalamannya masih lagi diuja. Ia boleh mengakibatkan kejutan elektrik jika peralatan tersebut dibuka, kerana badan manusia boleh membentuk litar elektrik — laluan voltan yang berbeza daripada voltan pada wayar hidup. Dalam sesetengah peralatan dengan unsur pemanas seperti pemanggang roti, kekutuban songsang boleh menyebabkan elemen pemanas menjadi hidup walaupun ketika sejuk, mendedahkan pengguna kepada kejutan elektrik walaupun peralatan tersebut tidak ditanggalkan.

 Sejarah 
Semasa elektrik mula diperkenalkan untuk kegunaan rumah, ia asalnya digunakan untuk pencahayaan sahaja. Pada masa itu, kebanyakan syarikat pembekal elektrik mengendalikan sistem tarif berasingan di mana bayaran untuk kegunaan pencahayaan lebih rendah daripada tujuan lain. Ia membawa kepada rekaan peralatan elektrik mudah alih (seperti pembersih hampagas, kipas elektrik serta pengering rambut) yang disambung ke soket lampu.

Walau bagaimanapun, setelah tenaga elektrik menjadi kaedah utama bagi pencahayaan rumah serta pengendalian peralatan elektrik yang menjimatkan tenaga buruh, satu bentuk sambungan ke bekalan elektrik selain dari soket lampu amat diperlukan. Palam dan soket 2 pin asal dicipta oleh Harvey Hubbell dan dipatenkan pada tahun 1904. Pengeluar lain mula mengguna pakai rekaan Hubbell dan menjelang tahun 1915 penggunaannya semakin meluas, walaupun pada tahun-tahun 1920an malah lebih lama lagi, sesetengah peralatan rumah serta komersial masih menggunakan soket lampu jenis skru Edison.

Palam 3 pin dicipta oleh Philip F. Labre, semasa beliau masih menuntut di Sekolah Kejuruteraan Milwaukee (MSOE). Ciptaan ini diilhamkan dari pengalamannya yang sering terkena kejutan elektrik memalamkan kipasnya yang asyik dilanggar seekor kucing milik tuan rumahnya semasa datang dari arah tingkap; Labre mendapati bahawa jika palam tersebut dibumikan, arus elektrik akan pergi ke bumi dan bukannya ke badan tuan rumahnya. Beliau memohon dan seterusnya diberikan paten bagi palam dan soket yang dibumikan pada 5 Jun 1928.  Setelah keperluan bagi pemasangan yang lebih selamat menjadi semakin ketara, sistem 3 pin yang dibumikan diwajibkan di kebanyakan negara industri.

 Piawaian 

Terdapat dua piawaian asas bagi voltan dan frekuensi bekalan elektrik domestik di dunia. Salah satu daripadanya ialah piawaian Amerika Utara dengan voltan 110-120 volt serta frekuensi 60 Hz, yang menggunakan palam jenis A dan B, manakala satu lagi ialah piawaian Eropah dengan voltan 220-240 volt pada 50 Hz, yang menggunakan palam jenis C hingga M. Perbezaan atas sebab sejarah akan dibincangkan di dalam rencana Bekalan elektrik sesalur. 

Negara pada benua lain mengguna pakai salah satu daripada dua piawaian voltan tersebut, walaupun sesetengah negara menggunakan variasi atau campuran antara kedua-dua piawaian tersebut. Peta yang dilampirkan menunjukkan jenis palam yang berbeza serta voltan dan frekuensi bekalan elektrik yang digunakan di seluruh dunia,Electric Current Abroad, U.S. Department of Commerce, International Trade Administration (2002), http://www.ita.doc.gov/media/Publications/pdf/current2002FINAL.pdf diberikan kod warna bagi memudahkan rujukan.

 Jenis palam dan soket 
Rekaan palam dan soket elektrik mungkin berbeza di setiap negara mengikut bentuk, saiz serta jenis penyambung. Jenis yang digunakan di setiap negara ditetapkan oleh badan penguatkuasa piawaian kebangsaan masing-masing, misalnya SIRIM di Malaysia. IEC/TR 60083, Plugs and socket-outlets for domestic and similar general use standardized in member countries of IEC, International Electrotechnical Commission (2006) Dalam rencana ini, jenis palam dilabelkan mengikut kod huruf dari penerbitan kerajaan A.S , ditambah dengan komen pendek yang menyatakan negara asal serta bilangan sesentuh.

Secara umumnya, Kelas IEC merujuk kepada pengkelasan peralatan elektrik sama ada ia dibumikan atau tidak, serta darjah penebatan yang digunakan. Misalnya, Kelas I merujuk kepada peralatan yang dibumikan, manakala Kelas II merujuk kepada peralatan tidak dibumikan yang dilindungi dengan dua lapisan penebat.

 Perbandingan jenis palam 
 Jenis Piawaian palam Kadaran kuasa Pembumian Pengutuban Fius A NEMA 1–15 tidak berkutub 15A/125V    NEMA 1–15 berkutub 15A/125V    JIS C 8303, Kelas II 15A/100V    B NEMA 5–15 15A/125V    NEMA 5–20 20A/125V    JIS C 8303, Kelas I 15A/100V    C CEE 7/16 (Europlug) 2.5A/250V    CEE 7/17 16A/250V  1  Palam Soviet 6A/250V    D BS 546 (2 pin) 2A/250V5A/250V = BS 4573    BS 546 (3 pin) 2A/250V5A/250V15A/250V = SABS 16430A/250V    E CEE 7/5 16A/250V    F CEE 7/4 (Schuko) 16A/250V    E+F CEE 7/7 16A/250V  2  G BS 1363, IS 401 & 411, MS 589, SS 145 13A/230-240V    H SI 32 16A/250V    I AS/NZS 3112 10A/240V20A/240V25A/240V32A/240V  dantidak   CPCS-CCC 10A/250V    IRAM 2073 10A/250V    J SEV 1011 10A/250V16A/250V    K Section 107-2-D1 13A/250V    Thailand TIS 166 – 2549 13A/250V    L CEI 23-16/VII 10A/250V16A/250V    – IEC 60906-1 (2 pin) 16A/250V    IEC 60906-1 (3 pin) 16A/250V   

1 Terdapat beberapa palam CEE 7/17 dengan bentuk khas yang berkutub apabila digunakan pada soket Perancis jenis E
2 Palam hanya boleh dimasukkan sehala sahaja dengan soket Perancis jenis E, tetapi ketiadaan panduan pendawaian bererti jenis ini tidak berkutub dalam amalan biasa

 Kod warna 
 Warna wayar piawai bagi kabel boleh lentur(Contoh: Wayar peralatan elektrik)Kawasan, negaraatau entiti lainHidupNeutralBumiEU, Australia, Afrika Selatan dan Malaysia (IEC 60446) perang  biru  hijau & kuningAustralia & New Zealand (AS/NZS 3000:2000 3.8.1) merah  hitam  hijau / kuning  Hitam (loyang)  putih (perak)  hijau (hijau) Warna wayar piawai bagi kabel tetap(kabel pendawaian elektrik)KawasanHidupNeutralBumiEU (IEC 60446) termasuk UK mulai 31 Mac 2004 perang  biru  hijau & kuningAustralia dan Afrika Selatan merah  hitam  hijau & kuning (teras biasanya tidak bertebat dan perlu disarungkan pada terminal. Di Australia teras bumi ditebat berasingan dengan plastik hijau/kuning sejak lebih kurang tahun 1980.Amerika Syarikat dan Kanada  hitam, merah, biru (loyang)  putih (perak)  hijau (hijau) atau wayar tembaga tanpa penebatMalaysiamerah / biru / kuninghitamhijau / hijau belang kuningNota: Warna dalam jadual ini mewakili warna piawaian yang paling lazim serta paling banyak digunakan bagi pendawaian fasa tunggal, tetapi kod warna lain mungkin turut digunakan, terutamanya pada pendawaian bangunan lama.

 Lihat juga 
 Pendawaian elektrik
 Kelas peralatan elektrik
 Bekalan elektrik sesalur
 Sistem bekalan elektrik sesalur dunia
 Soket penyala rokok
 Arus ulang-alik
 Penyuai AC

 Pautan luar 
Garis Panduan Pendawaian Elektrik Di Bangunan Kediaman - Suruhanjaya Tenaga Malaysia.
Zon IEC: Palam dan soket
Power Cords
Wayar kuasa AC 
Glosari istilah piawai
Steve Panduan Elektrik Sedunia Kropla 
Perubahan warna wayar elektrik UK 2004
Buku panduan keselamatan elektrik rumah, Jabatan Perkhidmatan Elektrik dan Mekanikal, Kerajaan Kawasan Pentadbiran Khas Hong Kong
Sejarah IEEE bagi penyambung elektrik Australia (dalam format MS Word) 
Maklumat mengenai sistem elektrik yang digunakan di kebanyakan negara di dunia
 Gambar dan dimensi pelbagai jenis palam
Palam tidak dibumikan 
Palam dibumikan 
Palam suhu tinggi IEC
South Africa Eskom - Membuat Pendawaian Palam 
Gambar Rajah Palam Penyuai 

 Rujukan 

IEC 60906-1 menentukan piawaian palam 230V 
IEC 60906-2 menentukan piawaian palam 115 V 
IEC 60906-3 menentukan piawaian palam voltan rendah 4-48 V
Nota Panduan bagi Peraturan (Keselamatan) Barangan Elektrik, (Jabatan Perkhidmatan Elektrik dan Mekanikal, Hong Kong)

Kategori:Kejuruteraan elektrik