On'yomi

On'yomi (音読み, [oɰ̃jomi], lit. "bacaan berasaskan bunyi") atau bacaan Cina-Jepun ialah cara membaca sesuatu kanji berdasarkan sebutan Cina bersejarah bagi aksara tersebut. Sesuatu kanji mungkin mempunyai pelbagai sebutan on'yomi yang mencerminkan sebutan Cina dari zaman atau kawasan yang berbeza. Sebutan on'yomi umumnya diklasifikasikan kepada go-on, kan-on, tō-on dan kan'yō-on, secara kasarnya berdasarkan tempoh ia dipinjam dari China.

Umumnya, sebutan on'yomi digunakan untuk perkataan teknikal dan majmuk manakala sebutan asli kun'yomi digunakan untuk perkataan tunggal yang lebih mudah.

 Penggunaan 
On'yomi kebanyakannya muncul dalam perkataan majmuk berbilang kanji (熟語, jukugo). Kebanyakan daripadanya adalah hasil daripada penerimaan, bersama-sama dengan kanji itu sendiri, daripada perkataan Cina untuk konsep yang sama ada tidak wujud dalam bahasa Jepun atau tidak dapat diungkapkan dengan begitu elegan menggunakan perkataan asli. Proses peminjaman ini sering dibandingkan dengan peminjaman perkataan bahasa Inggeris daripada Latin, Yunani dan Perancis Norman. Ini kerana istilah yang dipinjam dari Cina selalunya lebih khusus atau dianggap kedengaran lebih terpelajar atau formal berbanding perkataan aslinya maka ia menduduki daftar linguistik yang lebih tinggi. Pengecualian utama bagi peraturan ini adalah nama keluarga, di mana kun'yomi asli biasanya digunakan (walaupun on'yomi banyak ditemui dalam nama peribadi, terutamanya nama lelaki).

Kanji yang dicipta di Jepun (kokuji) biasanya tidak dijangka mempunyai on'yomi. Namun, terdapat pengecualian, seperti aksara 働 "bekerja", yang mempunyai kun'yomi "hatara(ku)" dan on'yomi "dō". Begitu juga dengan 腺 "kelenjar", yang hanya mempunyai on'yomi "sen". Dalam kedua-dua kes ini, on'yomi tersebut berasal daripada on'yomi komponen fonetik, iaitu 動 "dō" dan 泉 "sen".

 Ciri-ciri 
Dalam bahasa Cina, kebanyakan aksara dikaitkan dengan satu bunyi Cina walaupun terdapat perbezaan bacaan sastera dan basahan. Walau bagaimanapun, sesetengah homograf (多音字) seperti 行 (Mandarin: háng atau xíng, Jepun: an, gō, gyō) mempunyai lebih daripada satu bacaan dalam bahasa Cina yang mewakili makna berbeza dan ini turut dicerminkan dalam pemindahan ke bahasa Jepun. Selain itu, banyak suku kata Cina, terutamanya yang mempunyai nada masuk (entering tone), tidak sesuai dengan fonotaktik Jepun klasik yang kebanyakannya terdiri daripada konsonan-vokal (CV). Oleh itu, kebanyakan on'yomi terdiri daripada dua mora (rentak). Mora kedua sama ada merupakan pemanjangan vokal pada mora pertama (kepada ei, ō, atau ū), vokal iatau salah satu suku kata ku, ki, tsu, chi, fu (sejarahnya kemudian digabungkan menjadi ō dan ū) atau n mora dipilih kerana hampir dengan konsonan akhir bahasa Cina Pertengahan. Mungkin juga konsonan dipalatalkan sebelum vokal i berkembang dalam bahasa Jepun akibat pinjaman Cina kerana ia hampir tidak ditemui dalam perkataan asal Jepun tetapi lazim dalam bahasa Cina.

 Pengelasan 

Amnya, on'yomi diklasifikasikan kepada empat jenis mengikut kawasan dan zaman asalnya:

 Go-on (呉音, "bunyi Wu") berasal daripada sebutan yang digunakan semasa dinasti Utara dan Selatan China semasa abad ke-5 dan ke-6, terutamanya daripada pertuturan di ibu kota Jiankang (Nanjing pada hari ini). Ia berkaitan dengan bahasa Cina Wu dan dialek Shanghai.
 Kan-on (漢音, "bunyi Han") pula datang daripada sebutan yang digunakan semasa dinasti Tang China pada abad ke-7 hingga ke-9, terutamanya daripada pertuturan piawai di ibu kota Chang'an (Xi'an moden). Di sini, Kan merujuk kepada orang Han Cina atau China sebenar.
 Tō-on (唐音, "bunyi Tang") adalah berdasarkan sebutan dinasti China yang kemudian seperti Song dan Ming. Ia merangkumi semua bacaan yang diterima pakai dari zaman Heian hingga zaman Edo. Ini juga dikenali sebagai Tōsō-on (唐宋音, bunyi Tang dan Song).
  Kan'yō-on (慣用音, "bunyi kebiasaan") ialah bacaan kanji yang tersilap atau diubah tetapi telah diterima masuk ke dalam bahasa Jepun. Dalam beberapa kes, ia adalah bacaan sebenar yang mengiringi pengenalan aksara kepada Jepun tetapi tidak sepadan dengan cara aksara tersebut "sepatutnya" dibaca mengikut peraturan pembinaan dan sebutan aksara.

Bentuk bacaan yang paling lazim adalah kan-on. Penggunaan bacaan bukan kan-on dalam perkataan di mana bacaan kan-on sudah sedia maklum adalah punca biasa kesilapan atau kesukaran dalam membaca, contohnya dalam ge-doku (解毒, penyahtoksikan, anti-racun) (go-on), di mana 解 biasanya dibaca sebagai kai. Bacaan go-on sangat lazim dalam istilah agama Buddha seperti gokuraku (極楽, syurga), serta dalam beberapa pinjaman terawal, seperti nombor Cina-Jepun. Bacaan tō-on pula terdapat dalam beberapa perkataan kemudian, seperti isu (椅子, kerusi), futon (布団, tilam) dan andon (行灯, sejenis tanglung kertas). Bacaan go-on, kan-on dan tō-on umumnya adalah serumpun (dengan pengecualian jarang bagi homograf; lihat di bawah), yang mempunyai asal usul yang sama dalam bahasa Cina Kuno dan oleh itu membentuk kata kembar atau kembar tiga linguistik, tetapi ia boleh berbeza dengan ketara antara satu sama lain dan daripada sebutan Cina moden.

 Contoh 

+ Contoh (bacaan yang jarang dalam kurungan) Kanji Makna Go-on Kan-on Tō-on Kan'yō-on Cina pertengahan  terang myō mei (min) — mjang  pergi gyōgō kōkō (an) — haengH  ekstrem goku kyoku — — gik  mutiara shu shu ju (zu) tsyu  darjah do (to) — — duH, dak  mengangkut (shu) (shu) — yu syu  maskulin — — — yū hjuwng  beruang — — — yū hjuwng  kanak-kanak shi shi su — tsiX  jernih shō sei (shin) — tshjeng  ibu (kota) kyō kei (kin) — kjaeng  askar hyō hei — — pjaeng  kuat gō kyō — — gjangX

Lihat juga 
Kun'yomi
Kanji

 Rujukan 

Category:Kanji (tulisan)
Category:Istilah sistem tulisan Jepun