Sastera Malaysia

Kesusasteraan Malaysia ialah koleksi karya sastera yang dihasilkan di Semenanjung Tanah Melayu sehingga tahun 1963 dan di Malaysia selepas itu. Kesusasteraan Malaysia biasanya ditulis dalam mana-mana empat bahasa utama negara ini iaitu Bahasa Melayu, Bahasa Inggeris, Bahasa Cina dan Bahasa Tamil. Ia menggambarkan pelbagai aspek kehidupan Malaysia dan merangkumi bahagian penting dalam budaya Malaysia.

Karya terawal kesusasteraan Malaysia dihantar secara lisan tanpa adanya skrip penulisan. Sastera lisan merangkumi pelbagai genre cerita rakyat Melayu, seperti mitos, lagenda, cerita rakyat, percintaan, epik, puisi, peribahasa, cerita asal usul, penglipur lara, hikayat dan sejarah lisan. Diperolehi pada 11 Jun 2022. Tradisi lisan berkembang pesat dalam kalangan orang Melayu, tetapi terus bertahan dalam kalangan orang asli Malaysia, termasuk Orang Asli dan pelbagai kumpulan etnik di Sarawak dan Sabah.

 Perkembangan 
Antara tahun 1900 sehinga 1920, surat khabar Melayu telah berkembang dengan pesat dengan kemunculan penerbitan akhbar yang baharu. Terdapat dua akhbar yang memberi pengaruh ketika itu iaitu Utusan Malayu (juga dieja sebagai Utusan Melayu) yang dimiliki oleh The Singapore Free Press dan Lembaga Malayu (juga dieja sebagai Lembaga Melayu) yang dimiliki oleh Malaya Tribune. Masing-masing telah ditubuhkan pada tahun 1907 dan 1914 dan telah dibubarkan pada tahun 1921 untuk Utusan Malayu dan 1931 untuk Lembaga Malayu. Mohammad Eunos Abdullah (1876–1933) telah memainkan peranan penting dalam perkembangan kewartawanan Melayu pada ketika itu. Pada mulanya, beliau menulis untuk Utusan Malayu pada tahun 1907 sehingga 1914, kemudian berpindah ke Lembaga Malayu pada tahun sama sehingga 1931. Beliau juga digelar sebagai "Bapa Wartawan Melayu" pada zaman itu. Diperolehi pada 11 Jun 2022.

Terdapat usaha untuk mengeluarkan dan menerbitkan buku-buku bacaan sekolah oleh pegawai-pegawai Inggeris pada pemerintahan Inggeris pada ketika itu, seperti Richard James Wilkinson. Tujuannya adalah untuk memantapkan pemahaman pegawai-pegawai Inggeris terhadap kehidupan, kebudayan dan adat istiadat orang Melayu. Dengan bantuan Raja Haji Yahya, buku-buku ini diambil daripada cerita-cerita Pawang Ana telah berjaya dibukukan atau direkodkan oleh orang-orang seperti Wilkinson dan Winstedt. Antarnya ialah Hikayat Malim Deman, Hikayat Anggun Che’ Tunggal, Hikayat Awang Sulong Merah Muda, manakala hikayat yang lain seperti Hikayat Raja Donan, Hikayat Raja Budiman, Hikayat Raja Ambong, dan Hikayat Seri Rama dimasukkan ke dalam jurnal  Journal of the Royal Asiatic Society Straits Branch. Diperolehi pada 11 Jun 2022.Tiew, W. S. (1998). History of Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society (JMBRAS) 1878–1997: An overview. Malaysian Journal of Library & Information Science, 3(1), 43–60, p. 44.

Pada masa ini, perkembangan sastera Melayu telah didedahkan kepada pelajar sekolah menegah melalui buku antologi yang telah terbitkan oleh Kementerian Pelajaran Malaysia (KPM) dalam subjek Bahasa Melayu berlandaskan Kurikulum Bersepadu Sekolah Menegah (KBSM). Buku ini tersedia dari tingkatan satu hingga tingkatan lima. Usulan memasukkan komponen sastera (atau dikenali komsas) telah diutarakan oleh Mesyuarat Jemaah Menteri pada tahun 24 Februari 1999 dan telah disambut baik oleh Pusat Perkembangan Kurikulum. Komsas kini menjadi perkara wajib diambil dalam mata pelajaran Bahasa Melayu apabila Mesyuarat  Jawatakuasa Kurikulum Pusat Bilangan 2/99 telah meluluskan usul ini pada 11 Jun 1999. Secara  umumnya, sastera  sebenarnya  telah  mula bertapak secara rasmi dalam subjek Bahasa Melayu sejak tahun  1984 lagi. Walau  bagaimanapun, ia tidak diwajibkan di dalam peperiksaan awam negara. Pemilihan teks-teks sastera  yang  diajarkan  di  sekolah  pada  ketika  itu  tidak  diseragamkan lagi. Ia hanya  bergantung  kepada warga sekolah  ataupun guru Bahasa Melayu itu sendiri dalam memilih teks bagi proses pengajaran dan pembelajaran di dalam kelas.

Setiap antologi yang diterbitkan mestilah mempunyai novel, cerpen, drama, pantun, syair, sajak, dan prosa.

 Senarai 
Berikut merupakan senarai sastera Melayu lama (sebelum Perang Dunia II).

 `Aqâ´id al-Nasafî  
 Asal Bangsa Jin & Dewa-Dewa
 Bab Takzir
 Batu Bersurat Terengganu
 Bustan al-Salatin 
 Cerita Kutai
 Ceretera2 karangan Abdullah 
 Ceritera Asal Bangsa Jin & Dewa-Dewa
 Hikayat Abdullah Munsyi
 Hikayat Aceh    
 Hikayat Amir Hamzah
 Hikayat Banjar dan Kota Waringin
 Hikayat Bayan Budiman    
 Bustan al-Salatin
 Hikayat Hang Tuah    
 Hikayat Iblis    
 Hikayat Ibrahim ibn Adham
 Hikayat Inderaputera
 Hikayat Iskandar Zulkarnain
 Hikayat Maharaja Marakarma
 Hikayat Marakarma (Si Miskin)
 Hikayat Merong Mahawangsa
 Hikayat Muhammad Hanafiah
 Hikayat Nabi Yusuf
 Hikayat Nakhoda Muda
 Hikayat Patani
 Hikayat Pelanduk Jenaka
 Hikayat Perintah Negeri Benggala 
 Hikayat Puteri Balqis
 Hikayat Raja Damsyik
 Hikayat Raja Pasai
 Hikayat Seri Rama
 Hikayat Siak
 Hikayat Tanah Hitu
 Hujjat al-Siddîq
 Kitab Suci
 Misa Melayu
 Muhimmat al-Nafa´is
 Mukhtasar Tawarikh al-Wustha
 Pelayaran Abdullah ke Kelantan
 Pelayaran Abdullah ke Mekah
 Qasidah al-Burdah
 Risalah fi 'l-Tawhid 
 Risalah Shihabuddin 
 Salasilah Melayu dan Bugis
 Sejarah Melayu
 Silsilah Perak
 Spraek en Woord-Boek 
 Surat al-Anbiya
 Surat kepada Von de Wall
 Surat Keterangan Syeikh Jalaluddin
 Syair Awai
 Syair Bayan Budiman
 Syair Bidasari
 Syair Bunga Air Mawar
 Syair Bunga-Bungaan
 Syair Burung Pungguk
 Syair Dagang Berjual-Beli
 Syair Engku Puteri
 Syair Hamzah Fansuri
 Syair Kerajaan Bima
 Syair Kiamat
 Syair Kumbang dan Melati
 Syair Kumbang Mengindera
 Syair Kunjungan Tengku Selangor
 Syair Nuri dengan Simbangan
 Syair Nyamuk dan Lalat
 Syair Perang Johor
 Syair Perjalanan Sultan Lingga
 Syair Potong Gaji
 Syair Raja Damsyik
 Syair Raja Tedung dengan Raja Katak
 Syair Raksi
 Syair Sang Kupu-Kupu
 Syair Saudagar Bodoh
 Syair Sinyor Kosta
 Syair Siti Zubaidah Perang Cina
 Syair Sultan Maulana
 Syair Tengku Perbu
 Syair Unggas Soal Jawab
 Taj al-Salatin
 Tarjumân al-Mustafîd
 Tuhfat al-Nafis
 Undang-Undang Melaka

Kehilangan kesusasteraan Melayu
Banyak hasil kesusasteraan Melayu yang telah musnah ditelan zaman dan peperangan. Antara punca kemusnahan tulisan kesusasteraan Melayu adalah seperti lenyapnya Kerajaan Seri Wijaya (Srivijaya) serta kedatangan agama Islam ke alam Melayu, yang membawa kepada lenyapnya segala naskhah-naskhah kesusasteraan Melayu yang kebanyakannya berasal dari zaman Hindu dahulu.

Selain itu turut disebabkan kerana istana raja yang menjadi tempat perhimpunan buku-buku, kebanyakannya sudah musnah binasa dijilat api seperti dalam peristiwa kebakaran istana Sultan Mansur Shah seperti yang tersebut kisahnya di dalam buku Sejarah Melayu yang mengatakan bahawa dalam peristiwa itulah bangunan kerajaan Sang Nila Utama telah dibakar.

Selain itu dengan kejatuhan kerajaan Melaka, banyak kehilangan naskhah-naskhah kesusasteraan lama Melayu apabila Kerajaan Melayu Melaka kalah kepada Ferringhi (orang asing dari Barat). Banyak buku dan kitab yang musnah terbakar atau tenggelam bersama Flor De La Mar (Flower of the seas). Kapal laksamana Alfonso de Albuquerque dari Portugis yang dipercayai tenggelam di perairan Aceh Tamiang dan Pasai pada Disember 1511 membawa banyak harta rampasan perang Melaka.

Selain itu berlaku juga kebakaran pada sebuah kapal yang bernama the Fame yang dalam pelayaran ke British. Dalam kebakaran itu turut musnah segala muatannya iaitu berbagai khazanah termasuklah perpustakaan lama Melayu yang telah dikumpulkan oleh tuan Raffles.

Menurut keterangan Abdullah Abdul Kadir Munshi dalam hikayatnya, nyatalah amat banyak perpustakaan lama Melayu yang telah musnah dalam kebakaran kapal the Fame itu. Ada pun perpustakaan lama melayu, iaitu kitab-kitab, hikayat-hikayat dan syair-syair yang musnah itu menurut Hikayat Abdullah penuh berisi di dalam tiga buah peti kulit panjang-panjang sedepa, diantaranya ada kira-kira tiga ratus buah buku-buku yang telah dijilid, tiada termasuk naskah-naskah yang belum berjilid, yang bercerai-berai, bergulung dan yang berhelai-helai. Selain dari itu ada lagi duah buah peti penuh berisi dengan surat-surat dan kitab-kitab Jawa, Bali dan Bugis dan tulisan-tulisan di atas daun lontar.

Sesungguhnya adalah terbukti bahawa segala khazanah yang telah musnah didalam kebakaran kapal the Fame itu amat tinggi nilainya kepada tuan Raffles, kerana ada tersebut di dalam buku yang bernama “ Raffles “ of Singapore karangan Reginald Coupland, mengatakan bahawa berbagai-bagai khazanah yang telah dikumpulkan oleh Raffles sebanyak muatan lebih sebuah kapal telah sudah pun dihantarkan ke England beberapa lama terdahulu daripada peristiwa kebakaran kapal the Fame itu, tetapi segala khazanah yang terpilih dan lebih-lebih di hargainya telah dikemudiankan oleh Raffles dengan tujuan ia sendiri hendak memerhatikan keselamatan khazanah-khazanah itu dalam pelayaran. Malangnya semuanya itu telah musnah, termasuklah segala naskhah buku-buku, surat-surat, tulisan di daun-daun lontar dan sebagainya yang telah disimpan ke dalam peti-peti oleh munshi Abdullah di Singapura itu serta beberapa banyak lagi khazanah-khazanah yang telah terkumpul dan dibawa daripada Bencoolen (Bangkahulu, Indonesia)  

 Rujukan