Temenggung Daeng Ibrahim

Dato' Temenggung Seri Maharaja Tun Daeng Ibrahim ibni Dato' Temenggung Seri Maharaja Tun Abdul Rahman ( ; 8 Disember 1810 – 31 Januari 1862) ialah Temenggung Johor dari tahun 1841 hingga tahun 1862. Pertabalan beliau telah dirasmikan oleh Bendahara Tun Ali dan diiktiraf oleh Sultan Mahmud IV Muzaffar Shah selaku Sultan Riau-Lingga yang masih dianggap sebagai Sultan Johor-Pahang pada ketika itu. Semasa tahun-tahun awal pemerintahan beliau sebagai Temenggung Johor dari tahun 1841 hingga tahun 1855, beliau telah menguasai negeri Johor dan menguruskan pemerintahan negeri Johor. Sepanjang tempoh tersebut, beliau boleh dianggap sebagai Pemerintah de facto Johor (the de facto ruler of Johor).

Selepas beliau dan Sultan Ali Iskandar Shah menandatangani Perjanjian Setia 1855 untuk menyelesaikan masalah berkenaan pemilikan dan kedaulatan ke atas negeri dan kerajaan Johor, beliau telah memerintah negeri Johor (kecuali daerah Kesang yang telah diserahkan kepada Sultan Ali Iskandar Shah) dari tahun 1855 hingga tahun 1862. Namun, perjanjian tersebut tidak diiktiraf oleh Bendahara Tun Ali kerana ia jelas melanggar adat-istiadat Melayu di mana tanah jajahan dalam Kesultanan Johor Lama termasuk negeri Johor adalah hak milik Sultan Mahmud IV Muzaffar Shah dan ia tidak boleh diambil oleh orang lain kecuali melalui cara kurnia. Memandangkan Sultan Ali Iskandar Shah bukan Sultan Johor yang sah di sisi adat-istiadat Melayu, baginda sebenarnya tidak mempunyai hak ke atas negeri Johor.

Namun, Sultan Mahmud IV Muzaffar Shah telah diturunkan daripada takhta Kesultanan Riau-Lingga oleh Belanda pada tahun 1857 dan pengganti baginda, Sultan Sulaiman II Badrul Alam Shah dan Yang Dipertuan Muda Raja Haji Abdullah telah menandatangani Perjanjian 1 Disember 1857 di mana mereka mengakui ketuanan Belanda ke atas Kesultanan Riau-Lingga. Dengan termeterainya perjanjian tersebut, maka anakanda Bendahara Tun Ali, Bendahara Tun Mutahir terpaksa menerima hakikat bahawa Kesultanan Johor Lama tidak dapat dikembalikan semula dan telah mengisytiharkan bahawa Sultan Sulaiman II Badrul Alam Shah bukan Sultan Johor-Pahang yang sah kerana baginda telah memilih untuk bertuankan Belanda dan membelakangkan adat-istiadat Melayu yang telah diamalkan oleh leluhur baginda.

Apabila kedudukan beliau sebagai Pemerintah Johor tergugat akibat sokongan Sultan Ali Iskandar Shah dan Sultan Mahmud IV Muzaffar Shah terhadap adinda Bendahara Tun Mutahir, Bendahara Tun Ahmad (kemudian bergelar Sultan Ahmad Al-Mu'adzam Shah) dalam Perang Saudara Pahang, beliau telah membuat keputusan untuk menyokong Bendahara Tun Mutahir. Untuk menyelamatkan adat-istiadat Melayu semampu yang boleh, Bendahara Tun Mutahir telah membuat keputusan untuk mengiktiraf beliau sebagai Pemerintah Johor yang sah di sisi adat-istiadat Melayu melalui Perjanjian Pahang-Johor 1861 kerana ayahanda beliau, Temenggung Tun Abdul Rahman telah dikurniakan negeri Johor sebagai kawasan pegangan beliau dan keluarga beliau telah memerintah negeri Johor sebagai wakil pemerintah Kesultanan Johor Lama. Tetapi pengiktirafan tersebut tidak menjadikan beliau sebagai Sultan Johor dan beliau kekal sebagai Temenggung Johor.

Beliau juga digelar "Pengasas Johor Moden"Jabatan Agama Islam Negeri Johor (2023), Kesultanan Islam Johor (Darjah 1), halaman 1 kerana pada zaman pemerintahan beliau, negeri Johor telah menjadi sebuah negeri yang bebas dan tidak lagi berada di bawah kekuasaan Kesultanan Johor Lama yang telah menjadi Kesultanan Riau-Lingga pada ketika itu. Beliau juga telah menyediakan asas pemodenan negeri Johor di mana antaranya termasuk memperkenalkan sistem pemerintahan yang berbeza dengan sistem pemerintahan tradisional Melayu dan membina pusat pemerintahan di Iskandar Puteri (kemudian ditukar nama kepada Tanjung Puteri dan kini Johor Bahru).Dang Ku Puteri (4 Mac 2018), Nama Asal Johor Bahru, The Patriots Asia, Diambil daripada https://thepatriots.asia/nama-asal-johor-bharu/ Usaha beliau untuk memodenkan negeri Johor kemudian diteruskan oleh anakanda beliau, Temenggung Tun Abu Bakar (kemudian bergelar Maharaja Abu Bakar dan selepas itu bergelar Sultan Abu Bakar).

Latar belakang

Tun Ibrahim Iskandar dilahirkan di Pulau Bulang, Kepulauan Riau. Beliau merupakan putera kepada Temenggung Tun Abdul Rahman ibni Temenggung Tun Abdul Hamid dan isteri pertamanya, Inche Yah, dan menerima pendidikan di Singapura. Beliau juga dikenali dengan panggilan Daeng Ronggek, Tengku Chik dan Daeng Kechil.

Sebelum pertabalan

Cadangan untuk mengiktiraf Tengku Ali sebagai Sultan Johor ditolak oleh Inggeris

Selepas kemangkatan Sultan Hussein Muhammad Shah pada tahun 1835, keluarga dan para pengikutnya telah mengangkat puteranya iaitu Tengku Ali sebagai pengganti baginda.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 229Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 245 Memandangkan Tengku Ali masih kecil, keluarganya tidak meminta kepada Inggeris untuk mengiktiraf Tengku Ali sebagai Sultan Johor. Residen Kaunselor Inggeris di Melaka, Samuel Garling membuat cadangan kepada Syarikat Hindia Timur Inggeris supaya Tengku Ali diiktiraf sebagai Sultan Johor untuk menggantikan ayahandanya Sultan Hussein Muhammad Shah. Namun, Gabenor Negeri-Negeri Selat, Kenneth Murchison tidak bersetuju dengan cadangan Residen Garling kerana Gabenor Murchison menganggap bahawa cadangan tersebut hanya bertujuan untuk menjadikan keluarga Tengku Ali sebagai penerima gaji yang tidak mempunyai gelaran.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 230 Menurut Gabenor Murchison, kedudukan Sultan Hussein Muhammad Shah sebagai Sultan Johor tidak pernah diakui oleh negeri-negeri Melayu lain dan baginda tidak pernah menikmati apa-apa hasil di Johor dan menjalankan kegiatan politik di sana. Walaupun Sultan Hussein Muhammad Shah diisytiharkan sebagai Sultan Johor oleh Inggeris tetapi pengisytiharan itu dibuat kerana terdapat muslihat tertentu dan sekarang Inggeris tidak mempunyai sebab untuk mengiktiraf putera Sultan Hussein Muhammad Shah iaitu Tengku Ali yang hanya mempunyai gelaran tetapi tidak mempunyai tugas.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 230Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 248

Inggeris mengiktiraf Tengku Ali sebagai pengganti ayahandanya untuk urusan pengagihan harta pusaka peninggalan Sultan Hussein Muhammad Shah

Pada tahun 1840, Tengku Ali berpindah dari Melaka ke Singapura untuk tinggal di Istana Kampong Gelam. Baginda banyak kali menghantar surat permintaan kepada Syarikat Hindia Timur Inggeris untuk mendapatkan pengiktirafan sebagai Sultan Johor tetapi permintaannya ditolak.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 232 Pada 16 Oktober 1840, Syarikat Hindia Timur Inggeris telah mengeluarkan satu surat siaran yang menyatakan bahawa Tengku Ali dianggap sebagai pengganti ayahandanya dan baginda berhak ke atas segala harta yang diberikan oleh Syarikat Hindia Timur Inggeris kepada ayahandanya di Kampong Gelam, Singapura.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 232-233 Residen Kaunselor Inggeris di Singapura, Thomas Church mengumumkan bahawa surat siaran tersebut dikeluarkan khas untuk menentukan hak Tengku Ali ke atas harta pusaka ayahandanya supaya tidak berlaku perebutan atau rampasan harta pusaka.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 233Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 245

Pemerintahan

Pertabalan Tun Ibrahim sebagai Temenggung Johor

Selepas jatuhnya Singapura ke tangan Inggeris, Johor telah menjadi rebutan antara waris Sultan Hussein Muhammad Shah iaitu Tengku Ali dan waris Temenggung Tun Abdul Rahman iaitu Tun Ibrahim. Pada mulanya, Bendahara Tun Ali tidak mahu mengakui pelantikan Tun Ibrahim sebagai Temenggung Johor kerana tindakan ayahanda Tun Ibrahim iaitu Temenggung Tun Abdul Rahman yang telah menyerahkan Singapura kepada Inggeris tidak dapat diterima oleh pembesar-pembesar Melayu.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 245-246 Namun, pada 19 Ogos 1841, Bendahara Tun Ali telah merasmikan pertabalan Tun Ibrahim sebagai Temenggung Johor di New Harbour (kini Keppel Harbour), Singapura. Pengiktirafan yang diberikan oleh Bendahara Tun Ali kepada Temenggung Tun Daeng Ibrahim adalah bersyarat iaitu Temenggung Tun Daeng Ibrahim mesti bertuankan Sultan Johor yang sebenar iaitu yang bersemayam di Lingga.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 246 Untuk memenuhi syarat yang diberikan oleh Bendahara Tun Ali, Temenggung Tun Daeng Ibrahim kemudian telah menghadap Sultan Riau-Lingga, Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV ibni Sultan Muhammad Muazzam Shah II yang bersemayam di Lingga. Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV amat menyenangi kedatangan Temenggung Tun Daeng Ibrahim dan meraikannya untuk menunjukkan pengiktirafan baginda kepada Temenggung Tun Daeng Ibrahim.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 246

Keinginan Tengku Ali untuk mendapatkan pengiktirafan sebagai Sultan Johor daripada Bendahara Tun Ali dan Inggeris

Pertabalan Temenggung Tun Daeng Ibrahim yang dirasmikan oleh Bendahara Tun Ali telah mengundang rasa minat Tengku Ali untuk meminta Bendahara Tun Ali supaya baginda ditabalkan sebagai Sultan Johor. Pada 13 September 1841, Gabenor Negeri-Negeri Selat, Sir Samuel George Bonham telah menulis surat kepada Bendahara Tun Ali untuk meminta beliau menabalkan Tengku Ali sebagai Sultan Johor.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 247 Namun, Bendahara Tun Ali tidak melayan permintaan Tengku Ali kerana perkara tersebut melanggar batasan adat-istiadat raja-raja Melayu dan beliau tidak bersedia untuk mengkhianatinya.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 248

Penolakan daripada Bendahara Tun Ali merupakan tanda bahawa para pembesar Melayu tidak menyokong tuntutan Tengku Ali untuk diiktiraf sebagai Sultan Johor.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 248 Bagi raja-raja dan masyarakat Melayu, Sultan Johor bersemayam di Lingga manakala Bendahara bersemayam di Pahang dan Temenggung bersemayam di Johor dan Singapura.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 249 Bukan itu sahaja, Inggeris yang bertanggungjawab mengangkat ayahanda Tengku Ali iaitu Sultan Hussein Muhammad Shah sudah berpaling tadah dan tidak menyokong tuntutan Tengku Ali. Inggeris mengambil keputusan mudah untuk menolak tuntutan tersebut dengan memberikan alasan bahawa Bendahara Tun Ali dan Temenggung Tun Daeng Ibrahim tidak akan melayan tuntutan tersebut. Hal ini demikian kerana Bendahara Tun Ali sendiri tidak pernah mengiktiraf ayahanda Tengku Ali iaitu Sultan Hussein Muhammad Shah sebagai Sultan Johor.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 248

Pengenalan Sistem Kangcu dan Surat Sungai

Pada tahun 1820-an, ramai orang Cina Singapura berpindah ke Johor untuk menjalankan aktiviti penanaman gambir dan lada hitam atas galakan Temenggung Tun Abdul Rahman dan anaknya Temenggung Tun Daeng Ibrahim.Annabelle R. Gambe (2000), Overseas Chinese Entrepreneurship and Capitalist Development in Southeast Asia, halaman 82-83 Pada tahun 1840-an, Temenggung Tun Daeng Ibrahim telah menubuhkan satu birokrasi yang terdiri daripada pegawai-pegawai Melayu untuk memantau urusan hal-ehwal melibatkan ketua-ketua orang Cina Singapura yang berpindah ke Johor atau dikenali sebagai Kangcu.Virginia Matheson Hooker (2003), A Short History of Malaysia, halaman 108 Kangcu ialah perkataan bahasa Cina yang bermaksud "Tuan Sungai". Temenggung Tun Daeng Ibrahim mula mengeluarkan permit rasmi yang dikenali sebagai "Surat Sungai" kepada Kangcu yang membenarkan mereka untuk mengusahakan ladang-ladang gambir dan lada hitam di sepanjang tebing sungai. Sebagai balasan, Kangcu dikehendaki membayar cukai hasil keuntungan yang diperoleh daripada ladang-ladang gambir dan lada hitam serta memperbaharui Surat Sungai selepas tempoh masa tertentu.Keat Gin Ooi (2004), Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, halaman 710 Kawasan perladangan dikenali sebagai "kangkar" iaitu perkataan bahasa Cina yang bermaksud "kaki sungai". Setiap kangkar diketuai oleh seorang Kangcu yang mentadbir dan memungut cukai untuk kerajaan Johor.

Pelantikan Bendahara Muda Tun Mutahir sebagai Raja Bendahara Pahang dan Bendahara Kesultanan Johor Lama untuk menggantikan ayahandanya Bendahara Tun Ali

Pada tahun 1847, Bendahara Tun Ali telah melantik puteranya iaitu Bendahara Muda Tun Mutahir sebagai penggantinya. Selepas itu, Bendahara Tun Ali bersara dan Bendahara Muda Tun Mutahir menjadi Raja Bendahara Pahang dan Bendahara Kesultanan Johor Lama serta bergelar Bendahara Seri Maharaja.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 249 Seperti ayahandanya, Bendahara Tun Mutahir kekal mendaulatkan Sultan Johor yang bersemayam di Lingga.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 250 Beliau juga meneruskan dasar-dasar pemerintahan negeri Pahang yang dilakukan oleh ayahandanya seperti menjalinkan hubungan diplomatik dengan Inggeris tetapi tetap mengamalkan dasar tertutup, menjalinkan hubungan dengan semua raja Melayu dalam melaksanakan peranannya sebagai Bendahara Kesultanan Johor Lama dan menjalankan urusan pemerintahan negeri Pahang.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 251

Tindakan Bendahara Tun Mutahir yang meneruskan hubungan baik dengan Sultan Riau-Lingga, Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV dan menumpahkan sepenuh taat setia kepada baginda telah menyebabkan Inggeris dan Belanda berasa tidak senang hati kerana tindakan tersebut telah melanggar persempadanan wilayah-wilayah pengaruh dalam Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 di mana Kepulauan Riau dan Lingga di bawah pengaruh Belanda manakala seluruh Tanah Melayu termasuk negeri Johor dan Pahang di bawah pengaruh Inggeris. Namun, Inggeris dan Belanda tidak boleh buat apa-apa pada ketika itu kerana raja-raja dan para pembesar Melayu tidak terlibat dalam perjanjian tersebut.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 251

Penyatuan semula Empayar Kesultanan Johor Lama

Setelah lebih 17 tahun menunggu sejak kemangkatan Sultan Hussein Muhammad Shah, pada bulan April 1852, Tengku Ali membuat keputusan untuk berangkat ke Lingga dengan tujuan untuk menyerahkan kembali Johor kepada Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV. Tengku Ali bertindak sedemikian kerana kecewa dengan sikap Inggeris yang masih tidak mahu mengiktiraf baginda sebagai Sultan Johor menggantikan bapanya Sultan Hussein Muhammad Shah walaupun baginda telah banyak kali menghantar surat kepada Inggeris.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 252 Kekecewaan Tengku Ali semakin bertambah apabila baginda melihat hubungan para pegawai Inggeris dan para pedagang Eropah yang lebih rapat dengan Temenggung Tun Daeng Ibrahim. Tengku Ali melihat Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai saingannya yang kuat untuk mendapatkan kuasa sebagai Pemerintah Johor.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 252 Dengan penyerahan ini, semua tanah jajahan dalam Empayar Kesultanan Johor Lama kecuali Pulau Singapura kembali bersatu. Malangnya, penyatuan tersebut dapat bertahan selama tiga tahun sahaja.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 253

Penyerahan ini juga telah menyebabkan Inggeris dan Belanda berasa bimbang.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 253 Apabila Pemangku Gabenor Negeri-Negeri Selat, Edmund Augustus Blundell di Singapura menerima maklumat tentang penyerahan tersebut daripada Gabenor Jeneral Belanda di Betawi, beliau telah memanggil Tengku Ali untuk pulang ke Singapura dengan ancaman untuk menahan elaunnya.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 240Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 253 Tengku Ali pun pulang ke Singapura dan mengulangi tuntutannya kepada Inggeris iaitu pengiktirafan baginda sebagai Sultan Johor.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 240 Selepas itu, Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV kerap berangkat ke Singapura untuk bertemu dengan Tengku Ali. Kebetulan pada ketika itu, berlaku konflik antara Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV dan Yang Dipertuan Muda Riau, Raja Ali bin Raja Jaafar. Inggeris mengesyaki bahawa Tengku Ali dan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV merancang untuk menubuhkan kembali Empayar Kesultanan Johor Lama yang berpusat di Lingga.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 253

Pengisytiharan Pahang sebagai hak milik peribadi Bendahara Johor

Selepas peristiwa Tengku Ali menyerahkan Johor kepada Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV, Bendahara Tun Mutahir telah mengisytiharkan Pahang sebagai satu kuasa autonomi pada tahun 1853.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 253 Bendahara Tun Mutahir dan ayahandanya Bendahara Tun Ali merasakan mereka perlu mengingatkan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV bahawa status Johor tidak sama dengan status Pahang kerana Pahang merupakan tanah kurnia kepada keluarga Bendahara yang turun-temurun manakala Johor bukan tanah kurnia kepada keluarga Temenggung dan keluarga Temenggung hanya menjadi pentadbir sahaja.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 253-254 Pengisytiharan tersebut merupakan "pengisytiharan semula" yang menunjukkan kedudukan Pahang yang telah dikurniakan kepada keluarga Bendahara sejak zaman Bendahara Tun Abdul Majid ibni Bendahara Tun Abbas ibni Sultan Abdul Jalil Riayat Shah IV.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 189Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 254 Ini bermakna walaupun Bendahara di Pahang tunduk kepada Sultan di Lingga, Pahang tetap menjadi hak milik peribadi keluarga Bendahara dan kerajaan Bendahara yang memerintah Pahang sebagai Raja Bendahara Pahang adalah sah.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 192Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 254

Temenggung Tun Daeng Ibrahim menjadi Pemerintah Johor melalui Perjanjian Setia 1855

Jasa-jasa Temenggung Tun Daeng Ibrahim sepanjang menjadi Temenggung Johor seperti mengusahakan ladang-ladang lada hitam, gambirBuyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 231 dan 234 dan getah percaBuyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 234, mengutip cukai hasil di JohorBuyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 236 serta membantu Inggeris membanteras lanun di perairan Singapura dan JohorBuyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 235 telah menyebabkan beliau lebih berpengaruh daripada Tengku Ali yang terpaksa menanggung hutang yang banyak untuk menyara diri dan keluarganya serta berusaha untuk mendapatkan pengiktirafan sebagai Sultan Johor daripada Syarikat Hindia Timur Inggeris. Pemangku Gabenor Blundell berusaha untuk menyelesaikan konflik antara Tengku Ali dan Temenggung Tun Daeng Ibrahim. Walaupun pada mulanya Syarikat Hindia Timur Inggeris melarang Pemangku Gabenor Blundell untuk campur tangan dalam konflik tersebut, namun Syarikat Hindia Timur Inggeris kemudian membantu Pemangku Gabenor Blundell dengan memberikan beberapa cadangan untuk dipersetujui oleh Tengku Ali dan Temenggung Tun Daeng Ibrahim.

Akhirnya pada 10 Mac 1855, Temenggung Tun Daeng Ibrahim dan Tengku Ali menandatangani Perjanjian Setia 1855 di mana Tengku Ali menyerahkan sepenuhnya kerajaan Johor dan hak baginda ke atas Johor kecuali daerah Kesang kepada Temenggung Tun Daeng Ibrahim dan waris-warisnya untuk selama-lamanya. Sebagai balasan, Tengku Ali diangkat sebagai Sultan Johor yang bergelar Sultan Ali Iskandar Shah tetapi baginda tidak boleh campur tangan dalam urusan pemerintahan Johor dan Temenggung Tun Daeng Ibrahim membayar elaun bulanan kepada Sultan Ali Iskandar Shah. Berikut merupakan antara isi kandungan Perjanjian Setia 1855:

Adalah Yang Maha Mulia Sultan Ali Iskandar Shah ibni Sultan Hussein Muhammad Shah pada dirinya sendiri sampai keturunannya atau waris gantinya adalah di dalam surat ini ada menyerahkan dengan sepenuh-penuh kerajaan dan haknya kepada Dato' Temenggung Daeng Ibrahim Seri Maharaja ibni Dato' Temenggung Abdul Rahman Seri Maharaja sampai pada keturunannya atau waris gantinya selama-lamanya ialah semuanya tanah daerah takluk Johor itu melainkan tanah Kesang yang kemudiannya lagi disebutkan di dalam surat ini.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 258

Iskandar Puteri sebagai pusat pentadbiran Johor yang baru

Pada tahun 1855, Temenggung Tun Daeng Ibrahim memilih tempat yang bertentangan dengan Singapura iaitu Tanjung Puteri, Johor sebagai pusat pentadbiran beliau yang baru. Temenggung Tun Daeng Ibrahim menamakan tempat tersebut sebagai Iskandar Puteri. Nama Iskandar Puteri ini merupakan hasil gabungan nama penuh Temenggung Tun Daeng Ibrahim iaitu Tun Ibrahim Iskandar dan nama Tanjung Puteri iaitu tempat Temenggung Tun Daeng Ibrahim mendarat untuk mencari kawasan pentadbiran.Zuraidah Mohamed (22 November 2017), Iskandar Puteri bandar raya ke-14, Berita Harian, Diambil daripada https://www.bharian.com.my/berita/nasional/2017/11/353911/iskandar-puteri-bandar-raya-ke-14

Reaksi Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV dan Bendahara Tun Ali terhadap Perjanjian Setia 1855

Perjanjian Setia 1855 mendapat kecaman hebat daripada raja-raja Melayu kerana perjanjian tersebut jelas bertentangan dengan adat Melayu di mana hanya Sultan yang berdaulat sahaja boleh memberikan tanah dalam bentuk kurnia. Memandangkan bapa Sultan Ali Iskandar Shah iaitu Sultan Hussein Muhammad Shah sendiri tidak diiktiraf sebagai Sultan Johor, maka Sultan Ali Iskandar Shah juga bukan Sultan Johor yang sah menurut adat Melayu. Selepas Sultan Ali Iskandar Shah dan Temenggung Tun Daeng Ibrahim menandatangani Perjanjian Setia 1855, Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV menulis surat kepada Bendahara Tun Ali untuk meminta penjelasan daripada beliau tentang perkembangan yang berlaku di Singapura. Hal ini demikian kerana Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV menganggap bahawa Sultan Ali Iskandar Shah telah menyerahkan kembali Johor kepada baginda pada tahun 1852 tetapi Sultan Ali Iskandar Shah kini telah menyerahkan Johor kepada Temenggung Tun Daeng Ibrahim untuk mendapatkan gelaran 'Sultan'.

Dalam surat balasan Bendahara Tun Ali kepada Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV, beliau menyatakan bahawa beliau tidak reda dengan perjanjian tersebut yang melanggar adat Melayu kerana tanah jajahan dalam Empayar Kesultanan Johor Lama termasuklah Johor dan pulau-pulau di sekitarnya merupakan hak milik Sultan Johor yang tidak boleh diambil oleh orang lain kecuali melalui cara kurnia.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 254 & 260 Jelas di sini bahawa sehingga tahun 1855, Johor masih dimiliki oleh Sultan Johor yang bersemayam di Lingga.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 254 Dan tindakan Sultan Ali Iskandar Shah yang menyerahkan Johor kepada Temenggung Tun Daeng Ibrahim adalah tidak sah menurut adat Melayu.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 260

Dalam surat balasan yang sama, Bendahara Tun Ali juga menyatakan bahawa beliau tidak mengetahui tentang Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 dan Perjanjian 29 Oktober 1830 kerana perjanjian tersebut dibuat secara rahsia tanpa pengetahuan beliau dan Sultan Johor yang bersemayam di Lingga pada ketika itu.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 222 Bendahara Tun Ali dan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV berasa terkejut dan kecewa dengan Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 kerana mereka sendiri baru mengetahui maklumat tentang perjanjian tersebut pada tahun 1855 sedangkan Yang Dipertuan Muda Raja Jaafar telah menerima maklumat tersebut lebih awal dan menerima pembahagian wilayah pengaruh melalui Perjanjian 29 Oktober 1830 yang juga dibuat secara rahsia tanpa pengetahuan mereka.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 222

Pemakzulan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV oleh Belanda

Pada tahun 1857, Sultan Riau-Lingga, Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV telah dimakzulkan (diturunkan daripada takhta) oleh Belanda. Peristiwa ini bermula apabila Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV kerap berangkat ke Singapura dan bergaul dengan para pedagang Eropah di sana selepas Sultan Ali Iskandar Shah berjumpa dengan baginda pada tahun 1852 untuk urusan penyerahan negeri Johor kepada baginda sebagai Sultan Johor yang sebenar. Ini menyebabkan baginda mula tidak mahu bermuafakat dengan para pembesarnya lalu mengganggu kelicinan urusan pemerintahan negeri.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 260-261 Para pembesar Bugis di Riau berasa bimbang dengan tindakan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV yang kerap berangkat ke Singapura. Yang Dipertuan Muda Riau pada ketika itu, Yang Dipertuan Muda Raja Ali ibni Yang Dipertuan Muda Raja Jaafar yang mempunyai hubungan baik dengan Belanda melihat tindakan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV boleh menimbulkan masalah dengan Belanda dan Inggeris. Yang Dipertuan Muda Raja Ali tidak bersetuju dengan penyatuan semula Empayar Kesultanan Johor Lama kerana Johor bukan lagi berada di bawah kekuasaan Kesultanan Riau-Lingga menurut para pembesar Bugis. Oleh sebab itu, Yang Dipertuan Muda Raja Ali mendesak Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV agar memperbaharui Sumpah Setia Melayu-Bugis untuk menghalang cita-cita Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV yang ingin menyatukan semula Empayar Kesultanan Johor Lama dan mengubah sikap baginda yang tidak mahu mendengar nasihat daripada para penasihat baginda.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 261

Selepas Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV memperbaharui Sumpah Setia Melayu-Bugis, dikatakan bahawa baginda kembali menjalankan tanggungjawab baginda sebagai pemerintah dengan bermuafakat bersama para pembesar negeri. Namun, perubahan sikap baginda tidak bertahan lama kerana pada bulan Jun 1857, sekali lagi berlaku persengketaan antara baginda dengan para pembesar Bugis. Persengketaan ini berpunca daripada isu pelantikan Yang Dipertuan Muda Riau yang baru selepas kemangkatan Yang Dipertuan Muda Raja Ali di Pulau Penyengat, Kepulauan Riau.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 261 Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV ingin melantik menantu baginda, Raja Muhammad Yusuf ibni Yang Dipertuan Muda Raja Ali sebagai Yang Dipertuan Muda Riau yang baru tetapi para pembesar Bugis mahu Raja Haji Abdullah ibni Yang Dipertuan Muda Raja Jaafar dilantik sebagai Yang Dipertuan Muda Riau yang baru. Keadaan menjadi lebih teruk apabila Raja Muhammad Yusuf tidak mahu melangkaui ayahanda saudaranya Raja Haji Abdullah untuk menjadi Yang Dipertuan Muda Riau yang baru sedangkan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV tetap berkeras ingin melantiknya.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 261-262 Menurut Tuhfat al-Nafis, terdapat empat sebab kenapa para pembesar Bugis lebih suka memilih Raja Haji Abdullah sebagai Yang Dipertuan Muda Riau iaitu Raja Haji Abdullah sudah biasa dengan urusan Kesultanan Riau-Lingga, beliau mempunyai pengetahuan yang mendalam mengenai adat-istiadat dan hukum syariat, para pembesar Bugis bersepakat bahawa beliau paling layak untuk memegang jawatan Yang Dipertuan Muda Riau dan tiada siapa yang ingin memegang jawatan tersebut selagi beliau masih hidup, dan Residen Riau mengingatkan para pembesar Bugis mengenai Perjanjian 29 Oktober 1830 antara Yang Dipertuan Muda Raja Jaafar dengan Belanda di mana pelantikan Yang Dipertuan Muda Riau perlu memperoleh persetujuan daripada Belanda.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 262

Disebabkan tiada persetujuan antara Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV dengan para pembesar Bugis mengenai isu pelantikan Yang Dipertuan Muda Riau yang baru, Kesultanan Riau-Lingga tidak mempunyai Yang Dipertuan Muda Riau selama beberapa bulan. Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV yang kecewa dengan isu tersebut telah membuat keputusan untuk berangkat ke Singapura untuk menghilangkan kekusutan baginda.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 262-263 Namun, sebelum baginda berangkat, Residen Riau telah mengingatkan baginda untuk membuat keputusan mengenai isu tersebut kerana urusan pemerintahan negeri telah terjejas akibat ketiadaan Yang Dipertuan Muda Riau tetapi baginda tetap berdegil dengan keputusan baginda untuk berangkat ke Singapura dalam keadaan yang meruncing itu. Pada bulan September 1857, semasa Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV masih berada di Singapura, Residen Riau telah memanggil Raja Haji Abdullah dan memaklumkan bahawa Belanda telah menurunkan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV daripada takhta Kesultanan Riau-Lingga. Keputusan Belanda tersebut mengejutkan para pembesar Bugis lalu mereka segera meminta Belanda untuk mengambil tanggungjawab atas tindakan memakzulkan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV disebabkan persengketaan yang berlaku dalam isu pelantikan Yang Dipertuan Muda Riau kerana mereka bimbang bahawa raja-raja Melayu dan para pembesar Melayu yang lain akan menuduh mereka menderhaka kepada Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV kerana tidak mahu mengikuti kemahuan baginda.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 263

Residen Riau bersetuju dengan permintaan para pembesar Bugis lalu melantik Raja Haji Abdullah sebagai Yang Dipertuan Muda Riau yang baru dan meminta Yang Dipertuan Muda Raja Haji Abdullah untuk mencari pengganti Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 263-264 Yang Dipertuan Muda Raja Haji Abdullah kemudian berjumpa dengan Tengku Sulaiman ibni Sultan Abdul Rahman Muazzam Shah yang merupakan ayahanda saudara kepada Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV untuk meminta baginda menjadi Sultan Riau-Lingga yang baru. Selepas Tengku Sulaiman bersetuju dengan permintaan Yang Dipertuan Muda Raja Haji Abdullah dan mendapat persetujuan daripada Belanda, maka Tengku Sulaiman diangkat menjadi Sultan Riau-Lingga yang baru bergelar Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah II. Selepas mendengar berita tentang pelantikan Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah II sebagai Sultan Riau-Lingga daripada Pesuruhjaya Belanda di Singapura, Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV berangkat pulang ke Lingga untuk mendapatkan kebenaran tentang berita tersebut. Selepas mendapat pengesahan bahawa berita tersebut adalah benar di Lingga, dengan kecewanya Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV membuat keputusan untuk berangkat semula ke Singapura.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 264

Belanda menguasai Kesultanan Riau-Lingga melalui Perjanjian 1 Disember 1857

Selepas pelantikan Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah II sebagai Sultan Riau-Lingga, pada 1 Disember 1857, satu perjanjian telah ditandatangani oleh Kesultanan Riau-Lingga yang diwakili oleh Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah II dan Yang Dipertuan Muda Raja Haji Abdullah dan pihak Belanda yang diwakili oleh Residen Riau, Frederick Nicholas Johannes dan Penolong Residen Riau, Herman Thedore Frederick Karel William Van Der Wal. Perjanjian tersebut menyatakan bahawa Kesultanan Riau-Lingga mengakui ketuanan Belanda, bakal Sultan Riau-Lingga perlu membuat perjanjian sumpah setia secara bertulis kepada Raja Belanda dan Gabenor Jeneral Belanda di Betawi sebelum ditabalkan secara rasmi dan baginda perlu mendapat persetujuan daripada Belanda dalam urusan pelantikan Tengku Besar iaitu bakal pengganti Sultan Riau-Lingga, pelantikan mana-mana Sultan Riau-Lingga perlu mendapat persetujuan daripada Belanda, kedudukan Yang Dipertuan Muda Riau diperkukuhkan lagi dengan status sebagai Mangkubumi yang menjadi Raja Muda dan hanya keturunan raja-raja Bugis dengan keutamaan diberikan kepada waris Yang Dipertuan Muda Raja Jaafar yang akan memegang jawatan Raja Muda, dan Sultan Riau-Lingga berjanji untuk menyerahkan hal-ehwal pemerintahan negeri kepada Raja Muda dan tidak boleh bermuafakat dengan pihak lain mengenai urusan pemerintahan negeri serta melarang pihak lain untuk mencampuri hal-ehwal pemerintahan negeri atau berunding dengan baginda di luar pengetahuan Yang Dipertuan Muda Riau.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 264-266 Dengan termeterainya perjanjian tersebut, maka kedaulatan Kesultanan Riau-Lingga telah diserahkan secara sukarela kepada Belanda dan Belanda dapat memiliki sebahagian daripada bekas Empayar Kesultanan Johor Lama secara rasmi. Ini menandakan bahawa Kesultanan Riau-Lingga telah dijajah oleh Belanda secara rasmi.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 266

Antara kesan daripada perjanjian tersebut ialah peranan Bendahara dalam Kesultanan Riau-Lingga telah dihapuskan dan Kesultanan Riau-Lingga sudah tiada pertalian atau perhubungan dengan Kesultanan Johor Lama. Untuk membuktikan kenyataan ini, struktur pemerintahan Kesultanan Riau-Lingga telah disusun semula sehingga tidak lagi mencerminkan tradisi pemerintahan Kesultanan Johor Lama warisan Kesultanan Melaka. Struktur pemerintahan Kesultanan Riau-Lingga yang baru terdiri daripada Sultan, Yang Dipertuan Muda, empat orang wazir iaitu Penggawa, Panglima Perang, Panglima Dalam dan Syahbandar, dan ketua bagi empat orang wazir tersebut juga seorang wazir yang bergelar Dato' Tua, kemudian diikuti oleh empat orang pegawai iaitu Imam, Khatib, Bilal dan Noja, dan ketua bagi empat orang pegawai tersebut ialah Qadi. Ini berbeza dengan struktur pemerintahan warisan Kesultanan Melaka di mana struktur tersebut terdiri daripada Sultan, Bendahara, Temenggung, Penghulu Bendahari, Syahbandar dan Qadi manakala hierarki pembesar ialah Orang Kaya Berempat diikuti oleh Orang Kaya Berlapan dan Orang Kaya Enam Belas.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 268

Bendahara Tun Mutahir menerima hakikat bahawa Kesultanan Johor Lama tidak dapat diselamatkan lagi

Dengan berlakunya peristiwa pemeteraian Perjanjian Setia 1855 antara Sultan Ali Iskandar Shah dengan Temenggung Tun Daeng Ibrahim, pemakzulan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV oleh Belanda dan pemeteraian Perjanjian 1 Disember 1857 antara Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah II dengan Belanda, Bendahara Tun Mutahir terpaksa menerima hakikat bahawa Kesultanan Johor Lama yang berpegang pada adat-istiadat raja-raja Melayu sudah tidak dapat diselamatkan lagi.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 279-280 Beliau terpaksa mengakui bahawa pengaruh Inggeris dan Belanda di Johor dan Kepulauan Riau dan Lingga terlalu kuat.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 281

Namun, hanya negeri Pahang yang selamat daripada campur tangan Inggeris. Hal ini demikian kerana sejak negeri Pahang dikurniakan kepada Bendahara Tun Abdul Majid oleh Sultan Mahmud Riayat Shah III, struktur dan hierarki pemerintahan negeri Pahang masih wujud dan kekal bertahan. Jawatan Ketua Menteri, Menteri, Orang Besar Berempat, Orang Besar Berlapan, Orang Besar Berenam Belas dan Orang Kaya-Kaya telah disusun dan diperkemaskan. Para pembesar dan rakyat Pahang menganggap Bendahara di Pahang sebagai raja mereka dan ini dapat membantu untuk melicinkan urusan pemerintahan negeri Pahang. Keadaan ini tidak wujud di Johor kerana Johor tidak pernah dikurniakan kepada Temenggung Johor dan mereka hanya bertindak sebagai Pentadbir Johor bagi pihak Kesultanan Johor Lama yang berpusat di Lingga.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 281

Dengan pendirian Kesultanan Riau-Lingga untuk bertuankan Belanda dan membelakangkan adat-istiadat Melayu, Bendahara Tun Mutahir membuat keputusan untuk menumpukan perhatian beliau terhadap urusan pemerintahan negeri Pahang kerana urusan Kesultanan Riau-Lingga dan urusan Johor bukan lagi tanggungjawab beliau.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 281 Walaupun Bendahara Tun Mutahir merupakan Pemerintah Pahang, namun beliau tidak pernah menggunakan gelaran 'Sultan Pahang' dan beliau kekal dengan gelaran 'Dato' Bendahara Seri Maharaja' hingga akhir hayatnya. Sebagai Bendahara yang merupakan penjaga adat raja-raja Melayu, beliau faham bahawa untuk menjadi seorang Sultan yang sah dan berdaulat, terdapat ciri-ciri kelayakan yang harus dipatuhi dan pertabalan perlu dilakukan mengikut aturan adat dan agama yang telah termaktub dalam pemerintahan raja-raja Melayu. Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 281-282

Pendirian Bendahara Tun Mutahir sebagai seorang Bendahara Kesultanan Johor Lama diperkukuhkan lagi dengan cop mohor beliau yang tertera ayat "Al-Wakil As-Sultan Yang Sah, Dato' Bendahara Seri Maharaja". Ayat ini membuktikan bahawa Bendahara Tun Mutahir telah mengisytiharkan bahawa Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah II bukan Sultan Johor kerana baginda menandatangani Perjanjian 1 Disember 1857 atas kedudukan baginda sebagai Sultan Riau-Lingga. Dengan erti kata lain, Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah II tidak ada kaitan dengan Kesultanan Johor Lama dan Bendahara Tun Mutahir terpaksa menerima hakikat bahawa bukan sahaja Empayar Kesultanan Johor Lama kehilangan wilayah jajahannya, tetapi juga kehilangan seorang Sultan yang sah dan berdaulat.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 282

Cubaan Sultan Ali Iskandar Shah untuk merampas Johor daripada Temenggung Tun Daeng Ibrahim

Walaupun Perjanjian Setia 1855 telah termeterai, konflik antara Sultan Ali Iskandar Shah dan Temenggung Tun Daeng Ibrahim masih tidak selesai. Pada tahun 1858, Sultan Ali Iskandar Shah telah bertemu dengan Gabenor Blundell di Singapura untuk mengadu tentang layanan buruk yang diberikan oleh Temenggung Tun Daeng Ibrahim kepada pengikut-pengikutnya yang datang mencari getah perca dan kayu balak di Johor. Apabila Gabenor Blundell meminta penjelasan daripada Temenggung Tun Daeng Ibrahim mengenai aduan yang dibuat oleh Sultan Ali Iskandar Shah, Temenggung Tun Daeng Ibrahim menafikan tuduhan tersebut dan menyatakan bahawa apabila pengikut-pengikut Sultan Ali Iskandar Shah datang ke Johor, mereka perlu mematuhi undang-undang dengan membayar cukai dan mereka juga perlu memohon surat kebenaran jika mereka mahu mengutip hasil-hasil hutan di Johor.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 262 Kemuncak konflik antara Sultan Ali Iskandar Shah dan Temenggung Tun Daeng Ibrahim berlaku apabila pengikut-pengikut Sultan Ali Iskandar Shah mencabar bahawa Perjanjian Setia 1855 tidak sah dan mereka bertemu dengan Gabenor Blundell untuk meminta supaya perjanjian tersebut dibatalkan atas alasan Sultan Ali Iskandar Shah tidak berunding dengan pembesar-pembesar Melayu terlebih dahulu sebelum baginda menandatangani perjanjian tersebut. Namun, Gabenor Blundell telah menolak permintaan mereka.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 262

Pada tahun 1860, pengikut-pengikut Sultan Ali Iskandar Shah telah berkumpul di Muar untuk membuat persiapan peperangan dengan tujuan untuk menyerang Johor dan mengembalikan Johor kepada Sultan Ali Iskandar Shah. Apabila Temenggung Tun Daeng Ibrahim mendengar berita tersebut, beliau meminta bantuan Gabenor Blundell supaya masuk campur. Gabenor Blundell memberi amaran kepada Sultan Ali Iskandar Shah agar tidak mengganggu keamanan di Semenanjung Tanah Melayu selagi baginda bersemayam di Singapura di bawah kekuasaan kerajaan Inggeris namun Sultan Ali Iskandar Shah tidak mengendahkan amaran tersebut.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 263 Menurut berita yang diterbitkan oleh surat khabar The Straits Times pada tahun 1861, lebih daripada 30,000 orang telah bersedia untuk melancarkan serangan ke atas Johor dan mereka hanya menunggu Sultan Ali Iskandar Shah untuk mengetuai serangan tersebut.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 264 Pada 14 Februari 1861, Temenggung Tun Daeng Ibrahim memberitahu Gabenor Negeri-Negeri Selat, Sir William Orfeur Cavenagh bahawa adinda kepada Bendahara Tun Mutahir iaitu Wan Ahmad ibni Bendahara Tun Ali, pengikut Sultan Ali Iskandar Shah yang bergelar Suliwatang, dan ketua-ketua dari Rembau dan Sungai Ujong telah berkumpul di Muar atas perintah Sultan Ali Iskandar Shah untuk menyerang Johor.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 264

Pada 21 Februari 1861, Gabenor Cavenagh mengarahkan Residen Kaunselor Melaka untuk melarang orang-orang Melayu di Melaka daripada meninggalkan Melaka untuk pergi ke Muar. Kapal perang Inggeris yang bernama Hooghly telah dihantar ke Tanjung Gading, Muar untuk meninjau kekuatan pengikut-pengikut Sultan Ali Iskandar Shah. Gabenor Cavenagh juga mengarahkan Residen Kaunselor Singapura untuk memberi amaran kepada Sultan Ali Iskandar Shah bahawa Perjanjian Setia 1855 telah disahkan oleh Syarikat Hindia Timur Inggeris dan syarat-syarat yang terkandung dalam perjanjian tersebut tidak boleh diketepikan oleh mana-mana pihak yang menandatangani perjanjian tersebut. Gabenor Cavenagh mengarahkan Residen Kaunselor Singapura untuk melarang Sultan Ali Iskandar Shah pergi ke Muar dan menyekat bekalan senjata dari Singapura.Buyong Adil (2020), Sejarah Johor: Edisi Semakan, halaman 265 Akhirnya, Sultan Ali Iskandar Shah dan pengikut-pengikutnya terpaksa menghentikan rancangan mereka untuk menyerang Johor.

Pengukuhan kuasa Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai Pemerintah Johor melalui Perjanjian Pahang-Johor 1861

Kedudukan Temenggung Tun Daeng Ibrahim di Johor tergugat akibat tindakan pengikut-pengikut Sultan Ali Iskandar Shah yang mencabar keabsahan Perjanjian Setia 1855 walaupun Sultan Ali Iskandar Shah sendiri yang menandatanganinya. Perjanjian Setia 1855 telah menyebabkan orang Melayu berpecah di mana pengikut-pengikut Sultan Ali Iskandar Shah mencabar keabsahan Perjanjian Setia 1855 manakala pengikut-pengikut Temenggung Tun Daeng Ibrahim menerima Perjanjian Setia 1855 sebagai perjanjian yang sah. Walaupun Sultan Ali Iskandar Shah bukan Sultan Johor yang sah kerana ayahandanya Sultan Hussein Muhammad Shah tidak mendapat pengiktirafan sebagai Sultan Johor, raja-raja dan pembesar-pembesar Melayu yang lain di Semenanjung Tanah Melayu memandang serong kedudukan terkini Temenggung Tun Daeng Ibrahim kerana mereka hanya mengiktiraf kedudukan asal Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai Temenggung Johor yang sah ditabalkan oleh Bendahara Tun Ali dengan restu Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV pada tahun 1841 dan mereka tidak mengiktiraf kedudukan terkini beliau sebagai Pemerintah Johor yang disahkan oleh Inggeris pada tahun 1855. Untuk mendapatkan pengiktirafan sebagai Pemerintah Johor yang sah dari segi adat-istiadat Melayu, Temenggung Tun Daeng Ibrahim memujuk Bendahara Tun Mutahir supaya mengiktiraf kedudukan terkininya berdasarkan Perjanjian Setia 1855. Hal ini demikian kerana Bendahara ialah penaung kepada adat raja-raja Melayu.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 335

Akhirnya, pada bulan Disember 1861, Temenggung Tun Daeng Ibrahim mewakili kerajaan Johor dan Bendahara Tun Mutahir mewakili kerajaan Pahang telah membuat satu perjanjian setia di mana Bendahara Tun Mutahir telah mengiktiraf Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai Pemerintah Johor yang sah dan keturunan Temenggung Tun Daeng Ibrahim memerintah Johor untuk selama-lamanya. Dalam perjanjian yang sama, Temenggung Tun Daeng Ibrahim dan Bendahara Tun Mutahir bersepakat untuk membantu antara satu sama lain jika negeri mereka diserang musuh dan jika timbul sebarang masalah antara mereka, mereka akan menyerahkan masalah mereka kepada Inggeris sebagai orang tengah untuk menyelesaikan masalah mereka.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 337-338 Berikut merupakan antara isi kandungan Perjanjian Pahang-Johor 1861:

Adalah perjanjian Raja Bendahara Tun Tahir Seri Maharaja Pahang dengan Raja Temenggung Tun Ibrahim Seri Maharaja Johor tiada boleh sekali-kali yang lain menjadi Raja melainkan keturunan Raja Bendahara Tun Tahir Seri Maharaja Pahang menjadi Raja di dalam Pahang dan keturunan Raja Temenggung Tun Ibrahim Seri Maharaja Johor menjadi Raja di dalam Johor selama-lamanya.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 337Ahmad Fawzi Basri (1988), Johor 1855-1917: Pentadbiran dan Perkembangannya, halaman 33-34

Usaha Bendahara Tun Mutahir untuk menyelamatkan adat Melayu

Sebab sebenar Bendahara Tun Mutahir melakukan tindakan sedemikian adalah untuk menyelamatkan adat Pahang dan Johor semampu yang boleh walaupun pada hakikatnya adat raja-raja Melayu sudah menjadi bercelaru pada ketika itu. Ketika Kesultanan Johor Lama masih wujud, Temenggung diamanahkan untuk mentadbir Johor dan Singapura serta pulau-pulau di sekitarnya manakala Bendahara diamanahkan untuk mentadbir Pahang. Namun, dengan keadaan di mana Kesultanan Johor Lama sudah tiada, pembesar-pembesar Melayu yang tinggal hanyalah Bendahara di Pahang dan Temenggung di Johor dan wilayah mereka tidak lagi mempunyai penaung. Maka, timbul persoalan iaitu siapa yang berhak menjadi penaung mereka. Yang Dipertuan Muda yang memerintah Riau memilih untuk bertuankan Belanda dan beliau tidak mahu ada kaitan dengan Johor dan Pahang.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 335 Persoalan ini susah untuk diselesaikan kerana Bendahara Tun Mutahir perlu mengambil kira faktor-faktor seperti bangsawan Melayu sudah berpecah-belah dan campur tangan Inggeris yang tidak mahu Kesultanan Johor Lama dihidupkan semula dan Sultan Johor yang baru ditabalkan. Oleh sebab itu, Bendahara Tun Mutahir merasakan bahawa tindakannya yang mengiktiraf Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai Pemerintah Johor adalah yang terbaik. Walaupun begitu, pengiktirafan tersebut tidak menjadikan Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai Sultan Johor.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 340

Bendahara Tun Mutahir tidak dapat mengiktiraf Sultan Ali Iskandar Shah sebagai Sultan Johor kerana bukan sahaja Sultan Ali Iskandar Shah dan ayahandanya Sultan Hussein Muhammad Shah bukan Sultan Johor yang sah, malahan Sultan Ali Iskandar Shah juga menyerahkan Johor secara sukarela sebanyak dua kali iaitu kepada Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV pada tahun 1852 dan kemudian kepada Temenggung Tun Daeng Ibrahim pada tahun 1855.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 340 Selain itu, tindakan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV yang membantu Wan Ahmad dalam usaha untuk merampas kuasa daripada Bendahara Tun Mutahir telah menyebabkan Pahang berada dalam keadaan huru-hara.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 340-341 Bendahara Tun Mutahir juga tidak dapat memenuhi permintaan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV yang ingin ditabalkan sebagai Sultan Pahang selepas baginda disingkirkan daripada takhta Sultan Riau-Lingga kerana Pahang bukan milik baginda tetapi telah dikurniakan kepada keluarga Bendahara sejak zaman Bendahara Tun Abdul Majid.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 295 Memandangkan tuntutan Sultan Mahmud Muzaffar Shah IV hanya melibatkan Pahang dan baginda tidak pernah meminta untuk ditabalkan sebagai Sultan Johor, maka Bendahara Tun Mutahir tidak melayan tuntutan baginda.Suzana Haji Othman (2018), Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863, halaman 341

Mangkat

Temenggung Tun Daeng Ibrahim mangkat pada 31 Januari 1862 di Teluk Belanga, Singapura. Anakanda sulung Temenggung Tun Daeng Ibrahim iaitu Tun Abu Bakar menggantikan bapanya sebagai Temenggung Johor yang bergelar Dato' Temenggung Seri Maharaja Tun Abu Bakar.

Keluarga

Isteri

Temenggung Tun Daeng Ibrahim mempunyai empat orang isteri:-
 Inche Ngah
 Engku Long Muda
 Tengku Andak binti Almarhum Sultan Abdul Rahman Muazzam Shah (anakanda perempuan ketiga kepada Sultan Abdul Rahman Muazzam Shah, Sultan Johor ke-16 dan Sultan Riau-Lingga pertama)
 Inche Aisha binti Abdullah (Chik Moi) 

Anak Lelaki

Temenggung Tun Daeng Ibrahim mempunyai tujuh orang anak lelaki:- 

 Sultan Abu Bakar Al-Khalil Ibrahim Shah ibni Temenggung Tun Daeng Ibrahim (Sultan Johor Moden pertama)
 Ungku Muhammad ibni Temenggung Tun Daeng Ibrahim
 Ungku Ibrahim ibni Temenggung Tun Daeng Ibrahim
 Ungku Abdul Rahman ibni Temenggung Tun Daeng Ibrahim
 Ungku Abdullah ibni Temenggung Tun Daeng Ibrahim (pernah menjadi Pemangku Sultan Johor)
 Ungku Abdul Majid ibni Temenggung Tun Daeng Ibrahim (pernah menjadi Pemangku Sultan Johor dan merupakan bapa kepada Menteri Besar Johor ke-6 Ungku Abdul Aziz bin Ungku Abdul Majid, datuk kepada Profesor Diraja Ungku Abdul Aziz bin Ungku Abdul Hamid dan moyang kepada Gabenor Bank Negara Malaysia ke-7 Ungku Zeti Akhtar binti Ungku Abdul Aziz)
 Ungku Muhammad Khalid ibni Temenggung Tun Daeng Ibrahim

Anak Perempuan

Temenggung Tun Daeng Ibrahim mempunyai enam orang anak perempuan:- 

 Inche Engku Yam binti Temenggung Tun Daeng Ibrahim
 Inche Engku Pah binti Temenggung Tun Daeng Ibrahim 
 Ungku Zahara binti Temenggung Tun Daeng Ibrahim 
 Ungku Hawa binti Temenggung Tun Daeng Ibrahim 
 Ungku Maimuna binti Temenggung Tun Daeng Ibrahim 
 Ungku Khadija binti Temenggung Tun Daeng Ibrahim 

 Penghargaan 
Bagi mengenang jasa Temenggung Tun Daeng Ibrahim sebagai Pemerintah Johor, pihak berkuasa di Malaysia dan Singapura telah mengabadikan namanya pada beberapa bangunan.

Malaysia
 Hospital Temenggung Seri Maharaja Tun Ibrahim atau lebih dikenali sebagai Hospital Kulai, sebuah hospital kerajaan yang terletak di Daerah Kulai, Johor.
 Institut Pendidikan Guru Kampus Temenggong Ibrahim (IPGKTI), sebuah institusi pengajian tinggi di Larkin, Johor yang melatih bakal-bakal guru yang akan bekerja di bawah Kementerian Pendidikan Malaysia.
 Sekolah Kebangsaan Temenggong Ibrahim Penggaram atau nama ringkasnya SK Temenggong Ibrahim Penggaram, sebuah sekolah kebangsaan yang terletak di Daerah Batu Pahat, Johor.
 Sekolah Menengah Kebangsaan (Perempuan) Temenggong Ibrahim atau nama ringkasnya SMK (P) Temenggong Ibrahim, sebuah sekolah menengah kebangsaan dan sekolah perempuan yang terletak di Daerah Batu Pahat, Johor.

Singapura
 Masjid Temenggong Daeng Ibrahim, sebuah masjid yang terletak di Teluk Belanga, Singapura yang menempatkan Makam Diraja Johor termasuk makam Temenggung Tun Daeng Ibrahim dan Temenggung Tun Abdul Rahman. Walaupun terletak di Singapura, masjid dan makam ini berada di bawah pengurusan Majlis Agama Islam Negeri Johor (MAIJ).

Keturunan

Lihat juga

 Sultan Johor
 Senarai Sultan Johor
 Temenggung Johor
 Sejarah Johor Moden
 Sejarah Singapura
 Kesultanan Johor Lama
 Kesultanan Riau-Lingga

Rujukan
 Laman web Christopher Buyers
 Annabelle R. Gambe (2000). Overseas Chinese Entrepreneurship and Capitalist Development in Southeast Asia.
 Buyong Adil (2020). Sejarah Johor: Edisi Semakan.
 Keat Gin Ooi (2004). Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor.
 Suzana Haji Othman (2018). Sejarah Pergolakan dan Pergelutan Bendahara Johor-Pahang 1613-1863.
 Virginia Matheson Hooker (2003). A Short History of Malaysia.
 Zuraidah Mohamed (22 November 2017). Iskandar Puteri bandar raya ke-14. Berita Harian.

Nota kaki


Kategori:Sultan Johor abad ke-19
Kategori:Sultan Johor – Wangsa Temenggung