Bulan Zuhal

Planet Zuhal mempunyai 62 satelit semula jadi yang telah dikenal pasti.

 Pengenalan 
Zuhal mempunyai 62 buah bulan dengan orbit yang disahkan. Bagaimanapun, bilangan bulan yang tepat tidak boleh diberikan kerana tidak terdapat garis pembahagian yang objektif antara serpihan-serpihan tanpa nama yang membentuk sistem cecincin atau gelang Zuhal dan objek-objek lebih besar yang telah dinamakan sebagai bulan.

 Sebelum Zaman Angkasa Lepas, 9 buah bulan diketahui mengelilingi Zuhal.
 Pada tahun 1980, penerokaan-penerokaan angkasa lepas Voyager menemui lagi 9 buah bulan di pedalaman sistem Zuhal.
 Tinjauan yang bermula pada lewat 2000 menemui 12 buah bulan yang baru mengelilingi Zuhal pada jarak yang jauh dalam orbit-orbit yang menunjukkan bahawa objek-objek ini merupakan serpihan daripada jasad-jasad lebih besar yang ditangkap oleh tarikan kegravitian Zuhal (Nature jilid. 412, hlm. 163-166).
 Misi Cassini yang tiba di Zubal pada musim panas 2004 menemui tiga buah bulan kecil di pedalaman sistem Zuhal. Selain itu, kewujudan tiga lagi bulan di Gelang F telah disyaki, dengan duanya masih belum disahkan. Ini menaikkan bilangan bulan yang disyaki menjadi 37.
 Pada 16 November 2004, ahli-ahli sains Cassini mengumumkan bahawa struktur gelang-gelang Zuhal menunjukkan kewujudan lebih banyak buah bulan yang mengelilingi di dalam gelang-gelang, tetapi hanya satu, iaitu Daphnis, telah disahkan dengan penglihatan setakat ini (pengesahannya diumumkan pada Mei 6, 2005)..
 Pada Mei 3, 2005, ahli-ahli astronomi yang menggunakan Balai Cerap Mauna Kea mengumumkan penemuan lagi 12 buah bulan luaran yang kecil. .

Themis, satelit palsu yang "ditemui" pada tahun 1905, tidak wujud.

 Jadual bulan yang diketahui 
Bulan-bulan Zuhal yang disenaraikan di sini dengan tempoh orbit, daripada terpendek hingga terpanjang. Bulan-bulan cukup berjisim untuk permukaan mereka untuk mempunyai runtuhan kepada sferoid telah ditandakan dengan ungu muda. Titan, yang mempunyai saiz seperti planet, mempunyai tandaan gelap. Bulan-bulan yang tidak seragam ditandakan dalam warna kelabu.

 Nama (bulan sferoid dalamhuruf tebal)(Petunjuk sebutan) Diameter (km) Jejari orbit minimum(purata) (km) Tempoh Orbit (h) Kedudukan Dijumpai  XVIII   Pan  pan || 30 (35 × 35 × 23)(9) || 133,583 || 0.576(1) || di dalam Bahagian Encke || 1990
|-align=center
| XXXV || Daphnis || daf'-nəs || ~7 || 136,505(8) || 0.59537(1) || di dalam Jurang Keeler || 2005
|-align=center
| XV || Atlas || at'-ləs || 31 (46 × 38 × 19)(9) || 137,670 || 0.603(1) || Gembala-gembala Gelang A luaran || 1980
|-align=center
| XVI || Prometheus || prə-mee'-thee-əs || 86 (119 × 87 × 61)(9) || 139,350 || 0.614(1) ||rowspan="3"| Gembala-gembala Gelang F dalaman || 1980
|-align=center
|   || S/2004 S 6(2) ||   || ~5 || 140,000 || 0.61 || 2004
|-align=center
|   || S/2004 S 4(2) ||   || ~5 || 140,100 || 0.619(1) || 2004
|-align=center
|   || S/2004 S 3(2) ||   || ~5 || 140,580 || 0.62095 ||rowspan="2"| Gembala-gembala Gelang F luaran || 2004
|-align=center
| XVII || Pandora || pan-dor'-ə || 80 (103 × 79 × 64)(9) || 141,520 (3) || 0.6285(7) || 1980
|-align=center
| XI || Epimetheus || ep'-ə-mee'-thee-əs || 113 (135 × 108 × 105)(9) || 151,422(7) || 0.6956(1) ||rowspan="2"| Orbital bersama || 1980
|-align=center
| X || Janus || jay'-nəs || 179 (193 × 173 × 137)(9) || 151,472(7) || 0.6960(1) || 1966
|-align=center style="background:#eeeeff" 
| I || Mimas || mye'-məs || 397 (415 × 394 × 381)(10) || 185,404(3) || 0.942422(4) ||   || 1789
|-align=center
| XXXII || Methone || mə-thoe'-nee || 3 || 194,000 || 1.01(1) ||   || 2004
|-align=center
| XXXIII || Pallene || pə-lee'-nee || 4 || 211,000 || 1.14(1) ||   || 2004
|- align=center style="background:#eeeeff"
| II || Enceladus || en-sel'-ə-dəs || 504 (513 × 503 × 497)(10) || 237,950(3) || 1.370218(4) || Di dalam bahagian tebal gelang E || 1789
|-align=center
| XIII || Telesto || tə-les'-toe || 24 (29 × 22 × 20)(9) ||rowspan="3"| 294,619(3) ||rowspan="3"| 1.887802(4) || Trojan Tethys yang di hadapan || 1980
|- align=center style="background:#eeeeff"
| III || Tethys || tee'-thəs|| 1066 (1081 × 1062 × 1055)(10) ||   || 1684
|-align=center
| XIV || Calypso || kə-lip'-soe || 21 (30 × 23 × 14)(9) || Trojan Tethys yang di belakang || 1980
|-align=center
| XII || Helene || hel'-ə-nee || 33 (36 × 32 × 30) ||rowspan="3"| 377,396(3) ||rowspan="3"| 2.736915(4) || Trojan Dione yang di hadapan || 1980
|-align=center style="background:#eeeeff"
| IV || Dione || dye-oe'-nee || 1123 (1128 × 1122 × 1121)(10) ||   || 1684
|-align=center
| XXXIV || Polydeuces || pol'-ee-dew'-seez || 13 || Trojan Dione yang di belakang || 2004
|-align=center style="background:#eeeeff"
| V || Rhea || ree'-ə || 1529 (1535 × 1525 × 1526)(10) || 527,108(5) || 4.518212(5) ||   || 1672
|-align=center style="background:#ccccff"
| VI || Titan || tye'-tən || 5151 || 1,221,930(3) || 15.94542 ||   || 1655
|-align=center
| VII || Hyperion || hye-peer'-ee-ən || 292 (360 × 280 × 225) || 1,481,010(3) || 21.27661 ||   || 1848
|-align=center style="background:#eeeeff"
| VIII || Iapetus''' || eye-ap'-ə-təs || 1472 (1494 × 1498 × 1425)(10) || 3,560,820 || 79.3215(1) ||   || 1671
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXIV || Kiviuq || kee'-vee-oek || ~16 || 11,333,200(5) || 450.444(5) ||rowspan="2"| Kumpulan Inuit || 2000
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXII || Ijiraq || ee'-yə-raak || ~12 || 11,372,000(5) || 452.760(5) ||2000
|-align=center style="background:#f8f8f8;" 
| IX || Phoebe || fee'-bee || 220 (230 × 220 × 210) || 12,944,300 || -549.834(1,6) || Kumpulan Norse || 1899
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XX || Paaliaq || paw'-lee-aak || ~22 || 14,923,800(5) || 680.667(5) || Kumpulan Inuit || 2000
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXVII || Skathi || skaadh'-ee || ~8 || 15,576,200(5) || -725.784(4,6) || Kumpulan Norse (Skathi) || 2000
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXVI || Albiorix || al'-bee-or'-əks || ~32 || 16,401,600(5) || 784.226(5) || Kumpulan Gallic || 2000
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 11 || - || ~6 || 16,898,400(5) || 820.130(5) || Kumpuloan Inuit || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXVIII || Erriapo || err'-ee-ap'-oe || ~10 || 17,408,700(5) || 857.556(5) || Kumpulan Gallic || 2000
|- align=center style="background:#efefef;" 
| XXIX || Siarnaq || see'-ar-naak || ~40 || 17,905,700(5) || 894.542(5) || Kumpulan Inuit || 2000
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 13 || - || ~6 || 18,056,300(5) || -905.848(4,6) || Kumpulan Norse || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXI || Tarvos || tar'-vəs || ~15 || 18,160,200(5) || 913.685(5) || Kumpulan Gallic || 2000
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXV || Mundilfari || moon'-dəl-fair'-ee || ~7 || 18,360,100(5) || -928.806(4,6) ||rowspan="3"| Kumpulan Norse || 2000
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 17 || - || ~4 || 19,099,200(5) || -985.453(4,6) || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXXI || Narvi || nar'-vee || ~7 || 19,370,700(5) || -1006.541(4,6) || 2003
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 15 || - || ~6 || 19,372,200(5) || -1006.659(4,6) || Kumpulan Norse (Skathi) || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 10 || - || ~6 || 19,618,400(5) || -1025.908(4,6) ||rowspan="2"| Kumpulan Norse || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXIII || Suttungr || soot'-oong-ər || ~7 || 19,666,700(5) || -1029.703(4,6) || 2000
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 12 || - || ~5 || 19,905,900(5) || -1048.541(4,6) || Kumpulan Norse || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 18 || - || ~7 || 19,958,700(5) || -1052.722(4,6) || Kumpulan Norse (Skathi) || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 9 || - || ~5 || 20,290,800(5) || -1079.099(4,6) || Kumpulan Norse (Skathi) || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 14 || - || ~6 || 20,303,300(5) || -1080.099(4,6) ||rowspan="6"| Kumpulan Norse || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 7 || - || ~6 || 20,576,700(5) || -1101.989(4,6) || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XXX || Thrymr || thrim'-ər || ~7 || 20,810,300(5) || -1120.809(4,6) || 2000
|-align=center style="background:#efefef;" 
|   || S/2004 S 16 || - || ~4 || 22,610,700(5) || -1269.362(4,6) || 2004
|-align=center style="background:#efefef;" 
| XIX || Ymir || ee'-mər''  ~18  23,174,600(5)  -1317.137(4,6)  2000    S/2004 S 8  -  ~6  23,608,900(5)  -1354.342(4,6)  2004

 (1) Dikira dari paksi separa major dengan menggunakan nilai µ Perkhidmatan Efemeris Satelit Semula Jadi IAU-MPC
 (2) Tidaklah jelas adakah kesemua ini merupakan satelit benar atau hanya merupakan gumpal-gumpal di dalam Gelang F
 (3) Dikira daripada tempoh dengan menggunakan nilai µ Perkhidmatan Efemeris Satelit Semula Jadi IAU-MPC
 (4) Sumber: NASA 
 (5) Sumber: Perkhidmatan Efemeris Satelit Semula Jadi IAU-MPC
 (6) Tempoh-tempoh orbit negatif menunjukkan orbit songsang di sekeliling Zuhal (berlawanan dengan putaran planet)
 (7) Sumber: NASA/JPL 
 (8) Sumber: 
 (9) Sumber: Porco et al. 2006
 (10) Sumber: Thomas et al. 2006

 Pengumpulan bulan 
kiri|thumb|250px|Sistem Zuhal (montaj fotografi)

Walaupun sempadan-sempadannya agak bernebula, bulan-bulan Zuhal boleh dibahagikan kepada lapan kumpulan.

 Gembala gelang 
Satelit-satelit gembala ialah bulan-bulan yang berkeliling di dalam atau tidak jauh daripada sistem gelang sesuatu planet. Satelit-satelit itu memberikan kesan gelang-gelang dengan tepi yang jelas, dan mencipta sela-sela antara gelang-gelang itu. Bulan-bulan gembala Zuhal ialah Pan, Daphnis, Atlas, Prometheus, Pandora, S/2004 S 3, selain daripada bulan-bulan S/2004 S 4 dan S/2004 S 6 yang belum disahkan.

 Orbital bersama 
Janus dan Epimetheus ialah bulan-bulan orbit bersama. Saiz kedua-dua bulan ini adalah lebih kurang sama. Kedua-dua bulan ini mempunyai orbit dengan diameter yang hanya beberapa kilometer perbezaannya dan oleh itu, akan berlanggar kalau bulan-bulan itu mencuba berpapasan satu sama lain. Bagaimanapun sebaliknya, interaksi kegravitian menyebabkan bulan-bulan ini bertukar orbit satu sama lain setiap empat tahun. Sila lihat rencana Epimetheus untuk penjelasan yang lebih terperinci.

 Bulan-bulan besar dalaman 
Bulan-bulan besar yang paling jauh ke dalam berkeliling di dalam Gelang E yang halus, dan terdiri daripada Mimas, Enceladus, Tethys dan Dione.

Dua buah bulan yang baru ditemui juga berkeliling di dalam kumpulan ini: Methone dan Pallene; serupa juga dengan bulan-bulan orbital bersama yang membentuk kumpulan tersendiri (sila lihat di bawah).

 Bulan-bulan Trojan 
Bulan-bulan Trojan merupakan lagi satu jenis orbital bersama. Serupa dengan orbital-orbital bersama yang lain, bulan-bulan Trojan merupakan ciri yang unik bagi sistem Zuhal dan berkeliling pada jarak dari Zuhal yang tepat sama dengan bulan yang lain, tetapi pada jarak dari bulan lain yang memastikan bahawa kedua-dua bulan itu tidak akan berlanggar. Tethys mempunyai dua orbital bersama yang amat kecil, iaitu Telesto serta Calypso, dan Dione juga mempunyai dua orbital, iaitu Helene serta Polydeuces. Keempat-empat bulan ini berkeliling di titik-titik Lagrange bulan-bulan yang lebih besar, dengan setiap bulan pada satu titik.

 Bulan-bulan luaran besar 
Bulan-bulan Zuhal yang terbesar semua berkeliling di luar Gelang E dan oleh itu, boleh dianggap sebagai satu kumpulan tersendiri. Bulan-bulan tersebut ialah Rhea, Hyperion (yang agak kecil dan amat tidak sekata), Titan dan Iapetus.

 Kumpulan Inuit 
Kumpulan Inuit merupakan lima buah bulan luaran yang cukup serupa kecondongan orbit dan jaraknya dari Zuhal. Oleh itu, bulan-bulan tersebut boleh dianggap sebagai satu kumpulan. Bulan-bulan ini ialah Kiviuq, Ijiraq, Paaliaq, Siarnaq, dan S/2004 S 11.

 Kumpulan Norse 
Kumpulan Norse merupakan 18 buah bulan luaran yang cukup serupa kecondongan orbit dan jaraknya dari Zuhal. Bulan-bulan ini ialah Phoebe, Skathi, Narvi, Mundilfari, Suttungr, Thrymr, Ymir, S/2004 S 7 hingga S/2004 S 10, dan S/2004 S 12 hingga S/2004 S 18. Kesemua bulan ini mengelilingi Zuhal pada arah songsang.

 Kumpulan Gallic 
Kumpulan Gallic merupakan tiga buah bulan luaran yang cukup serupa kecondongan orbit dan jaraknya dari Zuhal. Bulan-bulan ini ialah Albiorix, Erriapo, dan Tarvos.

 Nota kaki penamaan 
Sesetengah asteroid berkongsi nama yang sama dengan bulan-bulan Zuhal: 55 Pandora, 106 Dione, 577 Rhea, 1809 Prometheus, 1810 Epimetheus, 4450 Pan.

 Lihat juga 

 Garis masa satelit semula jadi
 Penamaan satelit semula jadi
 Bulan Musytari
 Bulan Neptun
 Bulan Pluto
 Bulan Uranus

 Rujukan 
 Halaman Fakta Satelit Zuhal – NSSDC

Kategori:Bulan