Bahasa Melayu Sarawak

Bahasa Melayu Sarawak (Jawi: بهاس ملايو سراوق) atau Loghat Sarawak (Klaka Serawak) ialah bahasa pertuturan yang digunakan oleh Orang Melayu Sarawak di Sarawak dalam kehidupan seharian mereka.

Bahasa Melayu Sarawak juga bertindak sebagai "Lingua franca" atau bahasa perantaraan antara satu kaum dengan kaum yang lain di Sarawak dalam kawasan tertentu. 
Terdapat beberapa perdebatan tentang sama ada ianya ialah ragam bahasa Melayu vernakular atau bahasa yang berasingan sama sekali kerana ianya sangat berbeza daripada bahasa Melayu yang dituturkan oleh Persekutuan Tanah Melayu, Sabah dan Indonesia. Ianya lebih mirip dengan bahasa Iban berbanding dengan dialek Melayu Sumatera dan Tanah Melayu dan agak berbeza dengan bahasa Melayu standard sehingga orang di luar Sarawak malah orang Sarawak yang tidak dapat menggunakannya seperti di bahagian Sarawak yang mempunyai sedikit ataupun langsung tiada Orang Melayu Sarawak seperti di Kampung Dayak, Kampung Cina, kawasan bandar majoriti Cina dan bahagian Sarawak majoriti Melayu Brunei seperti Limbang dan Lawas tidak dapat memahaminya tanpa kajian awal dan bimbingan penutur nada ibunya.

 Contoh frasa 
 Bahasa Sarawak Bahasa Melayu Pa nama kitak? Siapa nama awak? Kitak mok gi sine? Awak hendak ke mana? Sine rumah kitak? Di manakah rumah awak? Nak ne rumah kitak? Yang mana satu rumah kamu? Miak ya main bol di padang. Budak itu bermain bolasepak di padang. Kamek dari Kuching. Saya dari Kuching. Tetak nya nangga Awang tegugok dalam parit. Dia ketawa apabila melihat Awang terjatuh ke dalam parit. Pusak kamek tok!
Kamek empun pusak tok! Kucing ini milik saya! Kamek sik kerja hari tok. Saya tidak bekerja hari ini. Ninek kamek polah bubur Nenek saya membuat bubur Kacak na ompuan ya! Cantiknya wanita itu!

 Perbendaharaan Kata 
Perbendaharaan kata dialek Sarawak terdiri daripada perkataan yang digunakan dengan meluas di seluruh Sarawak dan perkataan yang hanya digunakan di kawasan-kawasan yang tertentu.

 Perbendaharaan Kata Umum 

 Polah = buat / lakukan

Molah - buat / lakukan

Sik - tak / tidak

Aok - Ya

Iboh/Sikboh - Jangan

Ney - mana

Gago - Sibuk

Dudi - Kemudian

Nemiak - Budak

kelakar/kelaka- bercakap/cakap

Biak - muda

gilak - sangat

Tukuk - ketuk

Entingal - degil

Nerais - berteriak/menjerit

Sidak/Cdak - Mereka

Nyerin - Bunyi yang kuat

Nor-mo-encet - Kedudukan Terakhir

Lejuk - Jemu

Lan - Jom

Juh - Jom

Bait - Baik

empun - punya

Ngelayo - Merayau

Nyaman - Sedap

Raon-raon - Berjalan-jalan

Putit-memutit - Kutip-mengutip

Heng - Mabuk

dipirit - digilis

Angol - Pening

Nilit - Skodeng

Bisak - Koyak

Serda - sendawa

Puluk - sapu ubat

Licak - Lembut/Becak

Lowek - memuntahkan semula

Entam - disebabkan/belasah

Setegal - disebabkan

Melungak - mendongak

Nge-redak - mendidih

Be-bante - mem-belasah

Gugok - Jatuh

Manas - Marah

begasak - sesuka hati

Berumbak - bergaduh dengan tarik-menarik

Mungkas - Bengang/Amarah/Marah

Kenak - Kenapa/terkena

Mengarey-ngarey - Bersepah-sepah

Tikam - Baling

Terusuk - terhempas

Kenak - Kenapa/kena

Tanggar - Tengok/Lihat

Diat - Lihat/Tengok

Tunggah - Panggil

Padah - Beritahu

Engkah - Letak

Menongkeng - jatuh dengan kepala dahulu

Embak - Bawa

Mbikik - Baiki

Kepak - Penat

Nekik - Daki

Tempek - Tepek / Tampal

Lonjong - Panjang

Geruk - Leher

plen-tey - Bergurau

Pem-bulak - Penipu

Berolah - Nakal

Sinun - Sana / Situ (nun di sinun = nun di sana)

Sitok - Sini (di sitok = di sini)

Sine - Di mana (di sine = di mana)

Tapak - Pinggan

Cangkir - Cangkir / Cawan

Kedak - macam (polah kedak tok juak = buat macam ni juga)

Di-debah - Di bawah

Paloi - Bodoh

Lawa/Lobo- Sombong

Ingga - Menyampah

Ngeso - menunjuk-nunjuk

Tapok - Bersembunyi

Tapuk - dimasukkan

Tepuk - memberi makan atau barang dengan banyak

Gan-jor - Tinggi Lampai

Mancal - nakal

Cer-re-dit - Petah berkata-kata

Tunok - Bakar

Karan - Elektrik / karan

Rubit - robek / terkoyak sedikit

Sumpong - membotakkan kepala

Pejal - Paksa

Ngetak - kelim

rumpong - Berlubang-sedikit

betekang - Sangat kotor

Petang-peti - Gelap

Anggong - Membawa

Tebiut/ter-ber-liyut - Bengkok

Gerek - Teman lelaki/Teman Wanita

Begerek - Bercinta 

Kunin - Kuning

Camne/Camni- Bagaimana

juak-juga

Camya - Macam itu

ngek - pandai

Jeraya - Jalan Raya

Kalas - Merah Jambu

Gadong - Hijau

Eng-kor-dork - Ungu

Kacak - Cantik (untuk wanita/gadis dll) / kacak (untuk lelaki/budak lelaki)

Jaik - Hodoh/Jahat

Manok - Ayam / manuk (arkaik)

Pusak - Kucing

Asuk - Anjing / asu (kurang digunakan)

Pusuk - Ikan Bilis

Semangka - Tembikai / semangka

Tetak - Ketawa

Mauk/Maok - Nak/ Mahu

Babo - Nyanyuk

Peen-too - Pintu

Penjan - Tingkap

Sik-Air-ran/X-heran - Tak-hairan/Tidak hhairan

Ceridak - Pengotor

Endak-maok - Tidak Mahu

Muji - Pujian/Puji/Memuji

Ngeso - Menunjuk/tunjuk

Olahan - Perangai/Sikap Peribadi

Agik-maok/Are-girk - Hendak lagi/Mahu lagi

Penggunaan perkataan 'kamek' dan 'kitak'

Penggunaan perkataan kamek dan kitak ialah ungkapan halus, lembut atau hormat yang umumnya diucapkan oleh anak-anak atau golongan lebih muda terhadap orang yang lebih tua. Perkataan tersebut juga digunakan untuk berbicara sesama ahli keluarga, digunakan terhadap orang yang lebih dikenali dan tidak kurang untuk pasangan kekasih.

 kamek - saya
 kitak - awak

 Penggunaan Kata Penguat 
Penggunaan kata penguat dalam dialek Sarawak tidak jauh lainnya dengan bahasa Melayu Piawai. Contohnya, penggunaan perkataan gik sama maksud dengan perkataan lagi/lah.
 belaja gik - belajarlah
 udah gik - sudahlah
 sik ada gik - tiada lagi
 agik - lagi

Perkataan indah berfungsi sebagai kata penyudah di akhir ayat dan menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.
 sakit indah - sakit pula
 manas indah - marah pula
 makan indah - makan pula

Perkataan lok berfungsi untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya dan sebagai kata penyudah di akhir ayat. Sebutan lok perlu panjang bukannya pendek.
 nunggu lok - tunggu dulu
 nangga lok - tengok dulu
 klaka lok - bercakaplah dulu

Perkataan koh, juak, ya dan bah ialah penambahan perkataan untuk menguatkan lagi ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Huruf a,oh dan ah dipanjangkan atau ditekan untuk menunjukkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya.
 aok bah - yalah / baiklah
 iboh camya bah -  janganlah macam tu
 udah gik ya - sudah lah
 lamak juak - lama betul
 nyalah koh - itulah

Perkataan nya mempunyai banyak makna dan juga digunakan untuk menguatkan ekspresi maksud perkataan sebelumnya. Sebutan nya bergantung kepada keadaan sama ada dalam nada marah atau biasa.
 nya - dia / betul
 lamak nya juak nya tok koh - Sudah lama betul dia ini

 Penyampaian 

Cara penyampaian dialek Sarawak dan bahasa Melayu Piawai agak berlainan. Sebutan dialek Sarawak yang ketara adalah pada huruf r yang ditekankan dengan nada yang berat sepertimana sebutan orang Melayu di utara Semenanjung.

 mirah - merah
 geruk - leher

Terdapat juga pertukaran huruf f kepada huruf p menyebabkan sebutan huruf f menjadi p.

 tepon - telefon
 paham - faham
 pikir - fikir

Pertukaran huruf o kepada huruf u menyebabkan sebutan huruf o menjadi u.

 urang - orang
 tulak - tolak
 rusak - rosak

Selain itu, terdapat perkataan yang mengabaikan sama sekali sebutan huruf vokal.

 krusi - kerusi
 brani - berani

 Dialek Sarawak Lama 
Terdapat juga dialek Sarawak Lamak yang digunakan oleh orang-orang tua Sarawak terutamanya di Bahagian Kuching. Dialek Sarawak Lamak jarang digunakan oleh generasi muda pada masa sekarang. Berikut ialah beberapa perkataan dialek Sarawak Lamak:
 Perkataan  Maksud Bekukut  Bertahan (mengenai 
sesuatu benda) Ngebor  Labuh Belukuk  Malang Nyerindin  Naik bulu roma/meremang Belunyak  Berguling atas tilam Betinjak  Pijak Bekunto  Berlawan Betandak  Menari Bebukut  Bergaduh Besendik  Bersebelahan Nerebes  Hampir-hampir di tebing Loar pontong  seluar pendek Tempa  Marah Buk  Buku Unipom  Uniform Bulu Mansu  Bulu Kening Ladin   Pisau Lang   Pintu Sukut   Sisi Pagu   Para Telok   Bilik Diniari   Subuh / dinihari Pagi awal  Awal pagi Gadong   Hijau Beghal  Lapisan Beshedo  Bersolek Kalas   Merah jambu Ngkodok   Ungu Minak   Cuma Baju Panas  Baju T Baju Telok Belanga  Baju Batik Ngetor   Jalan-jalan

 Lihat juga 

 Bahasa Sabah
 Bahasa Melayu Brunei
 Bahasa Melayu Sambas
 Bahasa Melayu Pontianak

Rujukan

 Pautan luar 
 Kumpulan Facebook "Bahasa Melayu Sarawak"
 Mari Kelakar Sarawak
 Laporan Ethnologue

Kategori:Bahasa Melayu
Kategori:Kebudayaan Sarawak
Kategori:Bahasa di Malaysia
Kategori:Bahasa-bahasa Melayu