Orang Asli di Malaysia

Orang-orang asli yang menduduki Semenanjung Melayu dikenali dengan nama ringkas "Orang Asli" di Malaysia; mereka terdiri daripada tiga kelompok utama: Negrito, Senoi dan Proto-Melayu. Kajian genetik moden menunjukkan bahawa sebahagian besar kumpulan orang asli berkongsi pertalian genetik yang sama dengan majoriti orang Melayu (Proto-Melayu), manakala kumpulan Negrito dan Senoi menunjukkan lapisan genetik yang berbeza hasil daripada migrasi manusia awal dari Asia Selatan dan Timur. Secara sejarah, komuniti Orang Asli mendiami kawasan hutan dan mengekalkan gaya hidup tradisional berasaskan pemburuan, pertanian dan ilmu ekologi tempatan. Hubungan antara masyarakat Melayu dan Orang Asli telah wujud sejak zaman Kesultanan Melayu Melaka dan juga era Empayar Srivijaya, namun tahap interaksi berbeza mengikut wilayah dan kumpulan.Endicott, K. (ed.) (2016). Malaysia’s Original People: Past, Present and Future of the Orang Asli. Singapore: NUS Press.

Sebahagian daripada mereka juga diterima sebagai orang Melayu di Malaysia kerana telah memeluk agama Islam.Hoh, B. P. et al. (2022). "The Peopling and Migration History of the Natives in Peninsular Malaysia." Frontiers in Genetics. Menurut Perlembagaan Persekutuan Malaysia (Perkara 160), seseorang hanya dianggap sebagai Melayu sekiranya beragama Islam, bertutur dalam Bahasa Melayu dan mengamalkan adat Melayu. Oleh itu, walaupun sebahagian Orang Asli daripada kelompok Proto-Melayu mempunyai ciri genetik dan budaya yang serupa dengan masyarakat Melayu, mereka tidak dikategorikan secara perundangan sebagai Melayu sekiranya tidak beragama Islam, tetapi mereka tetap tergolong dalam kategori Bumiputera berdasarkan Perlembagaan Malaysia.CommonLII (2024). Federal Constitution of Malaysia (Article 160). Retrieved from https://www.commonlii.org/my/legis/const/.

Kajian etnografi kontemporari menunjukkan bahawa pilihan sebahagian komuniti untuk mengekalkan cara hidup tradisional bukanlah disebabkan keengganan terhadap kemodenan, tetapi sebagai usaha mengekalkan identiti budaya dan hak terhadap tanah adat di tengah-tengah pembangunan pesat di Semenanjung Malaysia.SUHAKAM. (2019). Report on the Human Rights of Orang Asli in Malaysia. Kuala Lumpur: Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia.Global Centre for Pluralism. (2023). Pluralism in Malaysia: Indigenous Rights and Social Inclusion. Ottawa: GCP.

 Peristilahan 
Istilah Orang Asli digunakan secara rasmi kerajaan Malaysia dalam Akta Orang Asli 1954. Nama ini datang daripada nama "Orang Asal" yang mula digunakan pemberontak Komunis  semasa Darurat Malaya pada tahun 1950-an untuk mendapatkan sokongan dari kumpulan-kumpulan peribumi yang duduk di hutan-hutan.

Masyarakat yang memburu di hutan-hutan Rembau, Negeri Sembilan pernah diberikan nama orang benua (). Penduduk Melayu di kawasan selatan Semenanjung Melayu sering memanggil mereka Jakun, dan penduduk di kawasan utara memanggil mereka Sakai; kedua-dua nama ini mempunyai makna tersurat yang menghina.

 Ethnogenesis 
Orang Asli adalah salah satu daripada 95 subkumpulan pribumi Malaysia, yang dikenali sebagai Orang Asal, masing-masing dengan bahasa dan budaya mereka sendiri yang unik. Pemerintahan kolonial British mengklasifikasikan populasi pribumi Semenanjung Tanah Melayu berdasarkan ciri-ciri fisiologi dan budaya-ekonomi, yang kemudian dijadikan dasar oleh Jabatan Orang Asli (bertanggungjawab menangani isu-isu Orang Asli sejak pemerintahan penjajah British di Malaya) untuk mengembangkan klasifikasi mereka sendiri terhadap suku-suku pribumi berdasarkan ciri-ciri fisik, kekerabatan linguistik, praktik budaya, dan penempatan geografi. Ini mengelompokkan Orang Asli menjadi tiga kategori utama, dengan masing-masing enam subkelompok etnis.
 Negrito / Semang
+Sub-etnikKawasan TaburanBahasaKensiuBaling, KedahAustro-AsiaticKintakGerik, Hulu PerakAustro-AsiaticLanohPerakAustro-AsiaticJahaiPerak dan KelantanAustro-AsiaticMendriqGua Musang, KelantanAustro-AsiaticBateqPahang, Kelantan dan TerengganuAustro-Asiatic
 Senoi 
+Sub-etnikKawasan TaburanBahasaTemiarPerak, Kelantan, and PahangAustro-AsiaticSemaiPahang, Perak dan SelangorAustro-AsiaticSemoq BeriPahang dan TerengganuAustro-AsiaticJahutTemerloh dan Jerantut, PahangAustro-AsiaticMahmeriKawasan pesisir Selangor, Putrajaya, dan Negeri SembilanAustro-AsiaticChe WongRaub dan Temerloh, PahangAustro-Asiatic
 Melayu Proto 
+Sub-EtnikKawasan TaburanBahasaOrang KualaBatu Pahat dan Pontian, JohorAustronesianOrang KanaqKota Tinggi, JohorAustronesianOrang SeletarKawasan pesisir di JohorAustronesianJakunKawasan selatan di Semenanjung Malaysia AustronesianSemelaiPahang, Negeri Sembilan dan JohorAustroasiatic TemuanPahang, Negeri Sembilan, Selangor dan JohorAustronesian

 Sejarah 

 Hubungan sejarah dengan masyarakat Melayu dan Srivijaya 
Hubungan antara Orang Asli dan masyarakat Melayu telah wujud sejak zaman awal pembentukan kerajaan maritim di Semenanjung Tanah Melayu, termasuk era Empayar Srivijaya (abad ke-7 hingga ke-13 Masihi). Sumber sejarah Asia Tenggara dan catatan China menunjukkan bahawa masyarakat pedalaman memainkan peranan penting sebagai pembekal hasil hutan seperti damar, rotan, kapur barus, dan gaharu yang menjadi barangan dagangan utama dalam perdagangan antarabangsa.Andaya, B. W. & Andaya, L. Y. (2008). A History of Malaysia. 3rd ed. London: Palgrave Macmillan.Benjamin, G. (2002). "On Being Tribal in the Malay World." Dalam Benjamin, G. & Chou, C. (penyunting), Tribal Communities in the Malay World: Historical, Cultural and Social Perspectives. Singapore: ISEAS, hlm. 7–76.

Ketika zaman Kesultanan Melayu Melaka (abad ke-15), hubungan ini menjadi lebih pelbagai, sesetengah komuniti Orang Asli menjalinkan hubungan perdagangan dan persahabatan, manakala yang lain menghadapi tekanan sosial dan ekonomi termasuk perhambaan oleh masyarakat Melayu pesisir.Endicott, K. (ed.) (2016). Malaysia’s Original People: Past, Present and Future of the Orang Asli. Singapore: NUS Press. Catatan Portugis dan Belanda juga merekodkan penglibatan kumpulan seperti "Jakun" dan "Sakai" dalam aktiviti perdagangan hasil hutan serta peranan mereka sebagai penunjuk arah di kawasan pedalaman.Andaya, B. W. (2017). The Sea and the Land: Maritime Southeast Asia in World History. Honolulu: University of Hawai‘i Press.

Selain hubungan ekonomi, terdapat juga asimilasi budaya dan perkahwinan campur antara masyarakat Melayu dan Orang Asli, terutamanya di wilayah Pahang, Johor dan Perak. Keturunan hasil percampuran ini kadangkala dikenali sebagai Orang Melayu Jakun atau Melayu Hulu, menunjukkan bahawa sempadan antara identiti Melayu dan Orang Asli sentiasa berkait rapat dalam konteks sosial dan politik.

Kajian etnografi kontemporari berpendapat bahawa kebanyakan komuniti Orang Asli tidak semata-mata menolak tamadun luar, tetapi mengamalkan bentuk interaksi selektif bagi mengekalkan identiti budaya sambil menyesuaikan diri dengan perubahan ekonomi dan politik di rantau ini.

 Peranan dalam ekonomi dan perdagangan Srivijaya serta Melaka 
Masyarakat Orang Asli memainkan peranan penting dalam sistem ekonomi awal di Semenanjung Tanah Melayu, khususnya pada zaman Empayar Srivijaya dan Kesultanan Melayu Melaka. Walaupun komuniti ini tidak memiliki kerajaan berpusat, mereka menjadi pembekal utama hasil hutan yang menjadi asas kepada perdagangan antarabangsa di rantau ini.Benjamin, G. (2002). "On Being Tribal in the Malay World." Dalam Benjamin, G. & Chou, C. (penyunting), Tribal Communities in the Malay World: Historical, Cultural and Social Perspectives. Singapore: ISEAS.

Antara barangan utama yang dibekalkan termasuk damar, rotan, getah perca, gaharu, kapur barus, madu dan buluh, yang digunakan sebagai komoditi dagangan oleh pedagang Melayu untuk dieksport ke India, China, dan Timur Tengah.Andaya, B. W. & Andaya, L. Y. (2008). A History of Malaysia. 3rd ed. London: Palgrave Macmillan. Catatan Dinasti Tang dan Song menyebut bahawa bahan harum seperti kapur barus dan gaharu dari "tanah Melayu" mendapat permintaan tinggi, dipercayai diperoleh melalui jaringan perdagangan yang melibatkan masyarakat pedalaman.Andaya, B. W. (2017). The Sea and the Land: Maritime Southeast Asia in World History. Honolulu: University of Hawai‘i Press.

Semasa zaman Kesultanan Melayu Melaka, sistem ini menjadi lebih tersusun melalui pertukaran barter antara masyarakat pedalaman dan pedagang pesisir. Kumpulan seperti Jakun, Semang dan Temuan menukar hasil hutan dengan barangan seperti garam, kain, besi dan tembikar yang dibawa oleh pedagang luar.Endicott, K. (ed.) (2016). Malaysia’s Original People: Past, Present and Future of the Orang Asli. Singapore: NUS Press. Walaupun hubungan ini membantu integrasi ekonomi antara pedalaman dan pesisir, beberapa catatan Portugis abad ke-16 menunjukkan wujudnya bentuk eksploitasi apabila komuniti Orang Asli dipaksa menyerahkan hasil hutan kepada pembesar Melayu sebagai cukai atau ufti.

Selain sebagai pembekal barangan, Orang Asli juga memainkan peranan sebagai penunjuk arah dan pakar rimba bagi pedagang serta pelayar luar yang meneroka kawasan pedalaman Semenanjung. Pengetahuan ekologi dan kemahiran mereka menjadikan masyarakat Orang Asli komponen penting dalam rangkaian perdagangan dan pengembangan dunia Melayu pra-moden.

 Perubahan status ekonomi selepas zaman penjajahan 
Selepas kedatangan kuasa kolonial ke Semenanjung Tanah Melayu, sistem ekonomi tradisional masyarakat Orang Asli yang berasaskan perdagangan hasil hutan mula berubah. Ketika era British Malaya, pembukaan ladang getah, lombong bijih timah dan pembinaan penempatan baharu menyebabkan kawasan tradisional Orang Asli dicerobohi, memaksa mereka berpindah ke kawasan pedalaman yang lebih terpencil.Nicholas, C. (2000). The Orang Asli and the Contest for Resources: Indigenous Politics, Development and Identity in Peninsular Malaysia. Copenhagen: IWGIA.

Pihak British kemudian memperkenalkan pentadbiran khas untuk Orang Asli dan menggubal Akta Orang Asli 1954 (Aboriginal Peoples Act 1954) bagi mengawal dan melindungi komuniti ini.Attorney General’s Chambers of Malaysia. (1954). Aboriginal Peoples Act (Act 134). Kuala Lumpur: AGC Malaysia. Walaupun akta ini mewujudkan kawasan rizab Orang Asli, kebanyakan kawasan tersebut tidak diberikan hak milik kekal dan boleh dibatalkan bagi tujuan pembangunan.Dentan, R. K., Endicott, K., Gomes, A. G., & Hooker, M. B. (1997). Malaysia and the "Original People": A Case Study of the Impact of Development on Indigenous Peoples. Boston: Allyn & Bacon.

Selepas kemerdekaan Malaysia pada tahun 1957, kerajaan mengekalkan dasar ini melalui Jabatan Hal Ehwal Orang Asli (kini JAKOA). Program pembangunan pasca-merdeka memberi tumpuan kepada penempatan semula dan integrasi ekonomi, namun beberapa sarjana berpendapat bahawa pendekatan tersebut masih bersifat dari atas ke bawah (*top-down*) dan tidak sepenuhnya mencerminkan kehendak komuniti sendiri.Endicott, K. (ed.) (2016). Malaysia’s Original People: Past, Present and Future of the Orang Asli. Singapore: NUS Press.SUHAKAM. (2019). Report on the Human Rights of Orang Asli in Malaysia. Kuala Lumpur: Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia.

Dalam era moden, sebahagian Orang Asli telah menyertai sektor pertanian komersial, perkhidmatan awam dan pelancongan komuniti. Namun, isu hak tanah adat, kemiskinan berstruktur dan marginalisasi ekonomi masih berterusan. Kes undang-undang seperti Adong bin Kuwau v. Kerajaan Negeri Johor (1997) dan Sagong bin Tasi v. Kerajaan Negeri Selangor (2002) menandakan kebangkitan kesedaran undang-undang dalam mempertahankan hak ekonomi dan budaya Orang Asli.Subramaniam, Y. (2017). "Land Rights of the Orang Asli in Malaysia: The Search for Security." Malayan Law Journal, 5, 122–136.

Secara keseluruhan, sejarah ekonomi Orang Asli menunjukkan peralihan daripada ekonomi bebas tradisional kepada sistem ekonomi moden yang lebih bergantung kepada dasar negara. Walaupun menghadapi tekanan pembangunan, komuniti ini terus memperjuangkan hak untuk mengekalkan identiti dan sumber ekonomi berasaskan tanah adat.

Demografi dan Taburan
Terdapat kira-kira 206,777 (2020)https://www.jakoa.gov.my/orang-asli/jadual-taburan-etnik-orang-asli-mengikut-negeri/ Orang Asli di Malaysia, kebanyakannya bertumpu di Semenanjung Malaysia. Kumpulan terbesar adalah Senoi, yang membentuk kira-kira 54% daripada jumlah populasi Orang Asli. Proto-Melayu membentuk 43%, manakala Semang membentuk 3%.

Lebih separuh daripada Orang Asli tinggal di negeri Pahang dan Perak, diikuti di Kelantan, Selangor, Johor, dan Negeri Sembilan.

6.9% tinggal di kampung-kampung terpencil, 62.4% di pinggiran kampung Melayu, dan 0.7% di bandar dan kawasan pinggir bandar. 
Status Sosial dan Ekonomi
Orang Asli merupakan komuniti paling miskin di Malaysia. Kadar garis kemiskinan di kalangan Orang Asli adalah 76.9%.Menurut Jabatan Perangkaan Malaysia pada tahun 2009, 50% daripada orang asli di Semenanjung Malaysia berada di bawah garis kemiskinan, berbanding dengan 3.8% untuk keseluruhan negara.Selain daripada kadar yang tinggi ini, Jabatan Perangkaan Malaysia mengklasifikasikan 35.2% daripada penduduk sebagai "sangat miskin"..

Pada tahun 1991, kadar celik huruf bagi Orang Asli adalah 43% berbanding kadar kebangsaan sebanyak 86% pada masa itu.Mereka mempunyai jangka hayat purata sebanyak 53 tahun (52 untuk lelaki dan 54 untuk wanita) berbanding purata kebangsaan sebanyak 73 tahun.. Kadar kematian bayi kebangsaan di Malaysia pada tahun 2010 adalah 8.9 kanak-kanak setiap 1,000 kelahiran hidup, tetapi di kalangan Orang Asli, angka ini mencapai maksimum 51.7 kematian setiap 1,000 kelahiran.

Budaya
Cara hidup dan pengurusan kumpulan-kumpulan Orang Asli tertentu berbeza dengan ketara. Terdapat tiga tradisi utama yang wujud pada masa lalu: Pemburu-pengumpul nomad Semang, penduduk yang menetap dan terlibat dalam pertanian Tebas dan bakar Semoi, dan petani menetap yang turut mengumpul hasil hutan untuk dijual, iaitu Proto-Melayu. Setiap tradisi ini berkaitan dengan struktur sosial tertentu dalam masyarakat.

Kira-kira 40% daripada Orang Asli, termasuk masyarakat Temiar, Che Wong, Jah Hut, Semelai, dan Semaq Beri, terus tinggal di dalam atau berhampiran hutan. Di sini, mereka terlibat dalam pertanian tebang dan bakar (menanam padi huma di bukit), serta memburu dan mengumpul hasil hutan. Di samping itu, komuniti ini menjual hasil hutan yang dikumpul (petai, durian, rotan, getah liar) untuk ditukar dengan wang.Komuniti pesisir pantai (Orang Kuala, Orang Seletar dan MahMeri) kebanyakannya terlibat dalam aktiviti menangkap ikan dan menuai hasil laut.Lain-lain, termasuk masyarakat Temuan, Jakun, dan Semai, sentiasa terlibat dalam aktiviti pertanian.Hanya sebilangan kecil Orang Asli, terutamanya dalam kalangan kumpulan Negrito (seperti masyarakat Jahai dan Lanoh), masih menjalani gaya hidup separa nomad dan memilih untuk menikmati hasil hutan mengikut musim
Agama & Perayaan
Sehingga kini, tiada perayaan rasmi Orang Asli diumumkan sebagai Perayaan Rasmi Komuniti Orang Asli. Kebanyakan masyarakat Orang Asli memyambut perayaan Hari "Jis Pai" (Bagi Suku Semai) dan Hari "Aik Muyang" bagi Suku Temuan dan Mah Meri. Malah, Agama Tradisional Orang Asli sehingga kini tidak diiktiraf oleh Kerajaan Malaysia tetapi Kerajaan Selangor mula mengiktiraf perayaan Orang Asli dari Suku Mah Meri dan masukkan dalam kalendar pelancongan Negeri Selangor. https://www.mstar.com.my/travel/destinasi/2023/02/12/teringin-selami-budaya-di-perkampungan-orang-asli-tak-payah-travel-jauh-suku-mah-meri-ada-di-pulau-careyhttp://dewan.selangor.gov.my/question/orang-asli/

Selain itu juga, sebahagian besar komuniti Orang Asli yang menganut Agama Kristian, Islam, Buddha, Hindu dan Bahai. https://www.data.gov.my/data/ms_MY/dataset/agama-yang-dianuti-oleh-masyarakat-orang-asli-mengikut-negeri/resource/8b8756f9-7ce0-4477-bbda-cb3eab952f5a
Orang Asli Terkenal
 Amani Williams Hunt Abdullah, aktivis sosial pribumi Malaysia dan ahli politik yang berkempen untuk sebahagian besar hidupnya untuk mencari keadilan sosial yang lebih besar, hak atas tanah, dan peluang hidup yang lebih baik bagi Orang Asli Malaysia di Semenanjung Malaysia.
 Ramli Mohd Nor,orang asli pertama yang pernah menjadi Ahli Parlimen di Malaysia.
 Yosri Derma Raju, bekas pemain bola sepak Malaysia.
 Mazli salim, (lahir 20 july 1998) Orang Asli Suku Temuan, yang berpengetahuan Luas dan Kepakaran dalam menguasai IT(internet) dan salah satu nya Orang Asli Berpengaruh Dalam menjadi pemain Profesional "Pro Player" Video Game Mobile, seperti Pubg Mobile dan Mobile Legends Bang Bang di Semenanjung Malaysia.

 Orang Asli mengikut negeri 
 Orang Asli di Negeri Terengganu
 Orang Asli di Negeri Selangor
 Orang Asli di Negeri Perak
 Orang Asli di Negeri Pahang
 Orang Asli di Negeri Melaka
 Orang Asli di Negeri Kelantan
 Orang Asli di Negeri Kedah
 Orang Asli di Negeri Johor
 Orang Asli di Negeri Perak
 Orang Asli di Negeri Sembilan
 Bumiputra di Sabah
 Bumiputra di Sarawak

 Pautan luar 
 Jabatan Kemajuan Orang Asli Malaysia 
 Maklumat ringkas tentang Orang Asli
 Visit Orang Asli Village, Orang Asli Book, Orang Asli Study ( for university student )
 Lagu dan Muzik Orang Asli

 Rujukan 

 Sumber-sumber